№ას-423-403-2015 14 დეკემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჟ. ნ-ის უფლებამონაცვლე მ. ნ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ჟ. ნ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მისი მეუღლე ნ. ნ-ე მუშაობდა სადგურ სამტრედია II-ში მსინჯავად. 1967 წლის 11 მარტს მოხდა უბედური შემთხვევა რის გამოც იგი გარდაიცვალა. მას, როგორც გარდაცვლილის მეუღლეს დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო. მოსარჩელის განმარტებით, 2008-2013 წლებში სავაგონო დეპოს მსინჯველ-შემკეთებელის ხელფასი იზრდებოდა. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე მოსარჩელეს სარჩოს არ უანგარიშებდა, რის გამოც, იგი კარგავდა იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნოდა.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, რომელსაც მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად უთითებდა არ აწესრიგებს სარჩოს გადაანგარიშების წესს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა“. მოპასუხემ განმარტა, რომ აღნიშნული წესი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებას და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას.

4. მოპასუხემ ასევე მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალების შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების“ წესის 36-ე პუნქტზე და აღნიშნა, რომ მოცემული ნორმა შეეხებოდა მარჩენალის გარდაცვალების გამო ზიანის ანაზღაურების სახით ყოველთვიურად სარჩოს დანიშვნას, რასაც მოპასუხის განმარტებით, ყოველთვიურად იღებდა მოსარჩელე. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას დღეს არსებული მემანქანის ხელფასიდან სარჩოს გაზრდის შესახებ, აღნიშნულთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების“ წესის 38-ე პუნქტი შეეხებოდა მარჩენალის გარდაცვალების გამო ხელფასის ცვლილებასთან ერთად დანიშნულ სარჩოს. საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის №923 ბრძანებულებით 38-ე პუნქტში შევიდა ცვლილება და დანიშნული სარჩო ხელფასის ცვლილებასთან ერთად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, რის გამოც მოსარჩელის მოთხოვნა მოქმედი მუშაკის ხელფასიდან მისთვის სარჩოს გადაანგარიშების (გაზრდის) თაობაზე არის ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებული. ამასთან, დღეს მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53-ე დადგენილება არ ითვალისწინებს მარჩენალდაკარგული პირისათვის სარჩოს გადაანგარიშების წესს და ყოველივე ეს მიუთითებს იმაზე, რომ არავითარი სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებისა.

5. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ სარჩელი ხანდაზმული იყო.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჟ. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს „ს. რ-ას“ ჟ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს გადახდა 12 039.76 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადახდის განაკვეთის გათვალისწინებით.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“ და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 თებერვლის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10. მოსარჩელე ჟ. ნ-ის მეუღლე, ნ. ნ-ე მუშაობდა შპს „ს. რ-ის“ სავაგონო დეპოში მსინჯველ-შემკეთებლად (ტ.I, ს.ფ.14-18).

11. ნ. ნ-ე 1967 წლის 12 მარტს მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა (ტ.I, ს.ფ.14-18).

12. ნ. ნ-ის გარდაცვალების შემდგომ მისი მეუღლე ჟ. ნ-ე იღებს ყოველთვიურ სარჩოს (ტ.I, ს.ფ.13).

13. 2008-2013 წლებში სავაგონო დეპოს მსინჯველ-შემკეთებლის ხელფასი იზრდებოდა (ტ.I, ს.ფ.19).

14. პირველი ინსტანციის სასამართლომ წინამდებარე სარჩელის სასამართლოში წარდგენამდე 3 წლის განმავლობაში უკვე გაცემულ ზიანის ასანაზღურებელ თანხასა და იმავე თანამდებობის მუშაკის დარიცხული ხელფასის ოდენობას შორის სხვაობის სახით მოპასუხეს დააკისრა 12 039,76 ლარი (იხ.: ცნობები, ტ.I, ს.ფ. 19, 20; გადაწყვეტილება, ტ.I, ს.ფ.55-61).

15. აპელანტ სს „ს. რ-ას“ აღნიშნული დაანგარიშება სადავოდ არ გაუხდია (იხ.: სააპელაციო საჩივარი, ტ.I, ს.ფ. 63-72; აპელანტის წარმომადგენლის ახსნა- განმარტება 24.02.2015წ. სხდომაზე).

16. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე-317-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ ჯანმრთელობის და სიცოცხლის ხელყოფით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება დელიქტური პასუხისმგებლობის ფორმით.

17. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ დაუშვებელია სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება, ვინაიდან კანონმდებლობა ასეთ შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს.

18. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 1006-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო.

19. პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით და მიიჩნია, რომ დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩოს სახით მიიღოს ზიანის ანაზღაურება იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მისი მეუღლე თავისი ხელფასიდან არჩენდა მას, ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო. ამდენად, თუ დაზარალებულის სიცოცხლისას იარსებებდა მის მიერ სარჩენი პირისათვის სარჩოს გაზრდილი ოდენობით გადახდის წინაპირობა, დაზარალებულის გარდაცვალებისას მისმა სარჩენმა პირმა ზიანის მიმყენებლისაგან სარჩო უნდა მიიღოს სწორედ გაზრდილი ოდეობით.

20. პალატის მითითებით, ვინაიდან დადგენილია, რომ სს „ს. რ-ი“ იმავე თანამდებობის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, საფუძვლიანია სარჩელი და ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს სარჩოს გადაანგარიშებით, შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სს „ს. რ-ამ“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

22. კასატორის განმარტებით, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, რომელიც სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა, არ აწესრიგებს სარჩოს გადაანგარიშების წესს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა. კასატორის განცხადებით, აღნიშნული წესი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებას და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას.

23. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას დღეს არსებული მემანქანის ხელფასიდან სარჩოს გაზრდის თაობაზე, აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის“ 38-ე პუნქტში საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის №923 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და დანიშნული სარჩო ხელფასის ცვლილებასთან ერთად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, რის გამოც მოსარჩელის ზემოაღნიშნული მოთხოვნა ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

24. ამასთან, დღეს მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53-ე დადგენილება არ ითვალისწინებს მარჩენალდაკარგული პირისათვის სარჩოს გადაანგარიშების წესს.

25. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მოცემული ნორმა არ ითვალისწინებს სარჩოს გადაანგარიშების წესს და არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 აპრილის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 ივლისის განჩინებით სამოქალაქო საქმის წარმოება ჟ. ნ-ის სარჩელის გამო, სს „ს. რ-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეჩერდა ჟ. ნ-ის უფლებამონაცვლის დადგენამდე, მაგრამ არაუმეტეს ერთი წლისა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების ეტაპზე.

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით განახლდა საქმის წარმოება სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის გამო ჟ. ნ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 თებერვლის განჩინებაზე ზიანის ანაზღაურების თაობაზე; ჟ. ნ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი კანონისმიერი და ანდერძისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრე მ. ნ-ე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

29. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

32. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

33. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ #ას-403-384-2015, #ას-22-19-2015, #ას-452-427-2014, #ას-1033-991-2014, #ას-279-261-2014, #ას-380-357-2014).

34. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 601,99 ლარის 70% –421,393 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 6 აპრილს №1214 საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 601,99 ლარის 70% –421,393 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე