№ ას-220-207-2015 8 დეკემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ლ. ჩ-ე, ნ. წ-ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჩ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრების გათანაბრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ი. ჩ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვეს მოპასუხისათვის მათ სასარგებლოდ 9350 – 9350 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: 1998 წლის 25 სექტემბრიდან 2011 წლის 26 ივლისამდე ი. ჩ-ი უკანონოდ ფლობდა და სარგებლობდა ქ. ქ-ი, ა-ის ქუჩის №...-ში მდებარე სახლის ნაწილით, რომელიც წარმოადგენდა მოსარჩელეების საკუთრებას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები დადასტურდა როგორც ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით, ასევე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით. სასამართლომ სამართლებრივად ძშეაფასა ი. ჩ-ის ქმედებაც და განმარტა, რომ ი. ჩ-ი ქ-ი, ა-ის №...-ში მდებარე სარხლს ფლობდა არამართლზომიერად, ვინაიდან მას და ვ. ბ-ას მემკვიდრეებს შორის 1998 წლის 25 სექტემბერს გაფორმებული შეტანხმება წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას, ვინაიდან დადებული იყო ფორმის დაუცველად. სასამართლომ ი. ჩ-ი არ მიიჩნია არც ნივთის არაკეთილსინდისიერ მფლობელად, ვინაიდან მისთვის ცნობილი იყო, რომ 1998 წლის 25 სექტემბერს მიღწეული შეთანხმების საფუზველზე, ის უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლებას ვერ შეიძენდა. ამდენად, უდავო იყო, რომ ი. ჩ-ი ფლობდა და სარგებლობდა ქ. ქ-ი, ა-ის ქუჩის №...-ში მდებარე სახლით ყოველგვარი სამარტლებრივი საფუძვლის გარეშე.

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ი. ჩ-ს ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5280 ლარის გადახდა.

4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

5. ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტიელბის გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ახალი გადაწყვეტიელბის მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6. ი. ჩ-მა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილსი და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ი. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. ი. ჩ-სა და ლ. ჩ-ეს და ნ. წ-ს შორის, მოცემული დავის განხილვამდე, წარმოებდა ორი სასამართლო დავა, რომლის ფარგლებშიც: ა) ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ი. ჩ-ის სარჩელი ქალაქ ქ-ი, ა-ის ქუჩის №...-ში მდებარე, ვ. ბ-ას სახელზე რიცხული სახლთმფლობელობის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც ,,სადავო ქონება”) მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძველზე, იმ მოტივით, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ,,სადავო ქონებით” მითითებული კანონით გათვალისწინებული სარგებლობის ფაქტის არსებობა; ამასთან, მოდავე მხარეებს შორის ურთიერთობა წარმოშობილი იყო ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ, რის გამოც ეს კანონი ამ ურთიერთობაზე არ ვრცელდებოდა; ბ) ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ი. ჩ-ის სარჩელი: ბათილად იქნა ცნობილი ,,სადავო ქონების” ნასყიდობის შესახებ კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება მოდავე მხარეებს შორის; მოპასუხეებს: ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს დაეკისრათ საერთო ჯამში 6822.5 აშშ დოლარის (აქედან: 4000 აშშ დოლარი იყო ნასყიდობის ფასის სახით მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა, 2822.5 აშშ დოლარი კი - 4000 აშშ დოლარის მოპასუხეთა მფლობელობაში უსაფუძვლოდ არსებობის გამო ამ თანხის მესაკუთრის მიერ მისაღები გონივრული სარგებლის (პროცენტის) სახით) გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

9. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე მითითებით, გაიზიარა ზემოაღნიშნული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებების დასკვნები დავის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და მხარეთაგან დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშეც დამტკიცებულად ცნო მოცემული საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებები: ,,სადავო ქონება” ეკუთვნოდა ვარიჩკა ბარათელიას, რომელიც იქვე ცხოვრობდა შვილთან - ვ. ბ-ან ერთად;

10. დედა-შვილი ბ-ი გარდაიცვალნენ, რის შემდგომაც, მეზობლად მცხოვრებმა ი. ჩ-მა გამოხატა ინტერესი - შეეძინა ,,სადავო ქონება” სავარაუდო მემკვიდრეთაგან, რის გამოც მათთან, მარტივი წერილობითი ფორმით დადო გარიგება, რომლის თანახმადაც, ი. ჩ-ი ნასყიდობის ფასის - 5000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ მოიპოვებდა საკუთრების უფლებას ,,სადავო ქონებაზე”. ამ გარიგების ფარგლებში, ი. ჩ-მა ვ. ბ-ას სავარაუდო მემკვიდრეებს გადასცა 4000 აშშ დოლარი, რის შემდგომაც, 1998 წლის 25 სექტემბრიდან, ,,სადავო ქონებას” ფაქტობრივად დაეუფლა ი. ჩ-ი და 2011 წლის 26 ივლისამდე სარგებლობდა ამ ქონებით;

11. 1999 წლის 6 აპრილს, ,,სადავო ქონება” მემკვიდრეობით მიიღეს ე. ჩ-ემ და ნ. გ-ემ; ამ უკანასკნელთა გარდაცვალების შემდეგ კი, ,,სადავო ქონება” მემკვიდრეობით მიიღეს გ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა. თავის მხრივ, გ. ჩ-ან ,,სადავო ქონება” მემკვიდრეობით მიიღო ლ. ჩ-ემ; ხოლო 2011 წლის 30 ივნისს თავისი წილი ,,სადავო ქონებაში” ნ. წ-მა საკუთრებაში გადასცა ლ. ჩ-ეს;

12. 2011 წლის 6 ივლისის მდგომარეობით, ,,სადავო ქონება” საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო შემდეგი სახით: საერთო ფართი - 74.93 მ2 და დამხმარე ნაგებობები - 2.38 მ2 და 13.43 მ2, მესაკუთრე - ლ. ჩ-ე;

13. 2011 წლის 26 ივლისს ი. ჩ-ი, ლ. ჩ-ის მოთხოვნით, პოლიციამ გამოასახლა ,,სადავო ქონებიდან”.

14. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ი. ჩ-ი ,,სადავო ქონებას” აქირავებდა და ამით იღებდა შემოსავალს. ეს მტკიცება ეფუძნებოდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილების 3.2.7 პუნქტში არსებულ შემდეგ ჩანაწერს: ,,...ამასთან საყურადღებო ფაქტობრივი გარემოებაა და მხარეებიც არ დავობენ, რომ ი. ჩ-მა ფორმის დაუცველად შეიძინა რა ე. და ნ. ბ-ან სახლის ნაწილი, იგი მას გაქირავებული ჰქონდა და იღებდა შემოსავალს” (იხ: გადაწყვეტილების მე-8 გვერდი).

15. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ეს დასკვნა დაჭირდა იმისათვის, რათა უარეყო ი. ჩ-ის სასარჩელო მოთხოვნა 4000 აშშ დოლარის უსაფუძვლოდ ფლობისათვის სარგებლის დაკისრების თაობაზე; უდავოა, რომ ამ ნაწილში ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება გაუქმებულია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით და სარჩელი ამ ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილებულია; სააპელაციო სასამართლოს არ გაუზიარებია და არ მიუჩნევია დამტკიცებულად აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება. საქმის მასალებითაც ირკვევა, რომ ი. ჩ-ს არასდროს უღიარებია ,,სადავო ქონების” გაქირავების და ამით შემოსავლის მიღების ფაქტობრივი გარემოება.

16. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 11 დეკემბრის N005447713 დასკვნა, რომლითაც ექსპერტმა მიუთითა, რომ ,,სადავო ქონების” ყოველთვიური საიჯარო ქირის ღირებულება თვეში საორიენტაციოდ შეადგენდა 220 ლარს (იხ: ტ.2,ს.ფ.111-119), რადგან: ა) ექსპერტმა დაადგინა არა საცხოვრებელი სადგომის ყოველთვიური ქირის, არამედ - საიჯარო ქირის ოდენობა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 531-575-ე და 581-606-ე მუხლების ნორმათა ანალიზის შედეგად, ქირავნობა და იჯარა, როგორც ნივთით სარგებლობის მატერიალურ-სამართლებრივი ფორმები, ერთმანეთისაგან განსხვავდება იმით, რომ ქირავნობა არ უკავშირდება ქირავნობის საგნიდან ნაყოფის (ე.ი. - გარკვეული მოგების) მიღებას, მაშინ, როცა იჯარა სწორედ საიჯარო ქონების გამოყენებით მეურნეობის სწორად წარმოების შედეგად ნაყოფის (შემოსავლის) მიღებაზეა ორიენტირებული. მოსარჩელენი, მოცემულ შემთხვევაში, უთითებდნენ ქირავნობიდან და არა იჯარიდან სარგებლის მიღების ფაქტობრივ გარემოებაზე; ბ) ექსპერტმა ყოველთვიური ქირა განსაზღვრა ,,სადავო ქონების” 2013 წლის მიწურულისათვის არსებული მდგომარეობის შესაბამისად; სარჩელით კი მოთხოვნილია ი. ჩ-ის მიერ 2004-2011 წლებში უსაფუძვლო ფლობით მიღებული სარგებლის ანაზღაურება.

17. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ იმის გამო, რომ ,,სადავო ქონება” ი. ჩ-ის ფლობა-სარგებლობაში აღმოჩნდა ბათილი გარიგების საფუძველზე, ლ. ჩ-ე უფლებამოსილი იყო - მოეთხოვა და მიეღო (დაებრუნებინა) ,,სადავო ქონება” ი. ჩ-ან, რაც განხორციელდა კიდეც 2011 წლის 26 ივლისს. განსახილველი სარჩელით კი, მოთხოვნილია იმ ზიანის ანაზღაურებაც, რაც ,,სადავო ქონებით” უსაფუძვლო სარგებლობით მიიღო ი. ჩ-მა, ამით გამდიდრდა და შესაბამისად - დააზარალა მოსარჩელენი.

18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებების უპირველესი ფუნქციაა კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენის სამართლებრივი უზრუნველყოფა. ქონების უსაფუძვლოდ შეძენა ნიშნავს შემძენის ქონების გაზრდას სხვა პირის ხარჯზე, კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლების გარეშე. პირს სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაში) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არ არის, მაშინ მხოლოდ ქონების დაზოგვა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას.

19. საქალაქო სასამართლომ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებისათვის, გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმის განხილვის შედეგად, არ დამტკიცებულა, რომ 1998 წლის 25 სექტემბრიდან ი. ჩ-ი ,,სადავო ქონებას” დაეუფლა ქონების მესაკუთრის თანხმობის გარეშე; ქონების მომავალმა მესაკუთრეებმა მიიღეს გარკვეული თანხა, როგორც ნასყიდობის ფასი და დაუთმეს ქონება მოპასუხეს. პრეტენზია ქონების უსაფუძვლო ფლობასთან დაკავშირებით ლ. ჩ-ემ ი. ჩ-ს წაუყენა მხოლოდ 2011 წელს. მთელი ამ ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე, ი. ჩ-ი ფლობდა ,,სადავო ქონებას”, იმ განზრახვით, რომ მასში ფულის გადახდის შედეგად, ადრე თუ გვიან, მოიპოვებდა საკუთრების უფლებას მასზე; ე.ი. - ი. ჩ-ის ნება თანხის გადახდის დროს მიმართული იყო არა ქირავნობის, არამედ - უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისაკენ.

20. ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, ი. ჩ-ის მიზანს წარმოადგენდა ,,სადავო ქონების” შეძენა, რის გამოც უსაფუძვლო იყო მოსარჩელეთა მითითება, რომ ი. ჩ-მა ,,სადავო ქონების” ფლობა-სარგებლობით დაზოგა ქირის თანხა. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ შემძენზე საკუთრების უფლების გადასვლა ვერ მოხდა, მოსარჩელეებს მიღებული ნასყიდობის ფასი უკან ნებაყოფლობით არ დაუბრუნებიათ ი. ჩ-ის და საამისოდ აუცილებელი გახდა სასამართლოში დავის დაწყება.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებით დადგენილი წესით, ვერ წარმოადგინეს სათანადო მტკიცებულებები იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მათ გააჩნდათ კონკრეტული ოფერტი მესამე პირისაგან ,,სადავო ქონების” სარგებლობაში გადაცემასთან დაკავშირებით, რის შედეგადაც ისინი მართლაც მიიღებდნენ გარკვეულ შემოსავალს, ქირის სახით. ამ გადაწყვეტილების 3.1.3-3.1.4 პუნქტებში მითითებული შეფასებების შესაბამისად, უარყოფილ იქნა საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე - დასაბუთდა, რომ ,,სადავო ქონების” ი. ჩ-ის მიერ გაქირავების ფაქტობრივი გარემოება არ არის დამტკიცებული საქმეში წარმოდგენილი, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებებითაც. ამდენად, არ მტკიცდება ი. ჩ-ის მიერ ,,სადავო ქონებით” სარგებლობისაგან რაიმე სარგებლის მიღებისა და გამდიდრების ფაქტი.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ №ას-472-448-2013 საქმეში დაფიქსირებულ სამართლებრივ შეფასებებთნ დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სააპელაციო სასამართლოსთვის სავალდებულო ძალა აქვს მხოლოდ ერთი კონკრეტული საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნების შემთხვევაში და არა ზოგადად, ყველა საქმეზე.

23. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

24. კასატორთა განმარტებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა სამართლებრივად არასწორად შეაფასა, კერძოდ: სააპელაციო პალატის განმარტებით, „უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებების უპირველესი ფუნქციაა კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენის სამართლებრივი უზრუნველყოფა. ქონების უსაფუძვლო შეძენა ნიშნავს შემძენის ქონების გაზრდას სხვა პირის ხარჯზე, კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლების გარეშე. პირს სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაში) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არ არის, მაშინ მხოლოდ ქონების დაზოგვა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებებს’’. მოცემულ შემთხვევაში გაურკვეველი რჩება რა პრინციპით გამიჯნა სასამართლომ პირის უსაფუძვლოდ გამდიდრება ქონების დაზოგვისაგან და რატომ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ, რომ პირის მიერ ქონების დაზოგვის შედეგად, შეიძლება ადგილი არ ჰქონდეს მის უსაფუძვლო გამდიდრებას. კასატორთა მოსაზრებით, ი. ჩ-მა მათ ხარჯზე დაზოგა რა თანხა, სწორედ აღნიშნული თანხით გამდიდრდა.

25. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორების მხრიდან არსებობდა თანხმობა უძრავი ნივთის გადაცემაზე, რაც, მისი აზრით, გამორიცხავს ნივთით სარგებლობის შედეგად დაზოგილი თანხის უკან დაბრუნების შესაძლებლობას. თუმცა სასამართლომ გადაწყვეტილებით სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა ამგვარი თანხმობის სამართლებრივი ბუნება. საქმეში წარმოდგენილი და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების თანახმად, მხარეთა შორის უძრავ ნივთზე დადებული გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი. შესაბამისად, გაბათილდა ყველა ის მოქმედება, რაც მხარეებმა აღნიშნული გარიგების საფუძველზე განახორციელეს. სწორედ აღნიშნული გარემოება დაედო საფუძვლად ი. ჩ-ის მიერ მოცემულ დავამდე წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებას და კასატორებისათვის თანხის დაკისრებას. ამ შემთხვევაში სამართლებრივად არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს ჩ-ის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მომხდარი ფაქტის მიმართ. გარიგების ბათილობა ავტომატურად გულისხმობს, რომ ჩ-ი ნივთით სარგებლობას ახორციელებდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, აქედენ გამომდინარე თანმდევი შედეგებით. რაც შეეხება იმ ფაქტს, რომ კასატორებმა თავის დროზე ნებით არ დაუბრუნეს ჩ-ს ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული თანხა, აღნიშნულს მოცემულ დავაში არანაირი მნიშვნელობა არ შეიძლება ჰქონდეს.

26. კასატორის მითითებით, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება ეფუძნება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას (საქმე № ას-472-448-2013), რომლითაც განმარტებულია უზენაესი სასამართლოს პოზიცია ანალოგიური შინაარსის მქონე დავებთან დაკავშირებით და დადგენილია სასამართლო პრაქტიკა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულთან დაკავშირებით განმარტა შემდეგი: ,,რაც შეეხება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დაფიქსირებულ სამართლებრივ შეფასებებს №ას-472-448-2013 საქმეში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სააპელაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა აქვს მხოლოდ ერთი კონკრეტული საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნების შემთხვევაში და არა ზოგადად ყველა საქმეზე’’.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 პუნქტის ,,ბ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებზე დასაშვებია, თუ: სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ თავად აღიარა, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არსებითად განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან. შესაბამისად, სახეზეა საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 პუნქტის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები.

28. კასატორთა განმარტებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ ი. ჩ-ის „სადავო ქონება“ გაქირავებული ჰქონდა და იღებდა სარგებელს. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით პრეიუდიციულად დადგინდა გარემოება, რომ ი. ჩ-ი აქირავებდა ,,სადავო ქონებას’’ და იღებდა სარგებელს. სასამართლომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დააფუძნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებას: ,,ამასთან, საყურადღებო ფაქტობრივი გარემოებაა და მხარეებიც არ დავობენ, რომ ი. ჩ-მა ფორმის დაუცველად შეიძინა რა ე. და ნ.ბ-ან სახლის ნაწილი, იგი მას გაქირავებული ჰქონდა და იღებდა შემოსავალს, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების უარყოფა არ მომხდარა სააპელაციო სასამართლოს მიერ’’. სააპელაციო სასამართლომ 2015 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება ვერ ჩაითვლებოდა პრეიუდიციულად, ვინაიდან, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ 2013 წლის 24 ოქტომბერს ნაწილობრივ გააუქმა რა საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება, არ ჩათვალა დადასტურებულად ჩ-ის მიერ „სადავო ქონების“ გაქირავების ფაქტი.

29. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ უმსჯელია ჩ-ის მიერ „სადავო ქონების“ გაქირავებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ „სადავო ქონების“ გაქირავების ფაქტი პრეიუდიციულად არ არის დადგენილი. უფრო მეტიც, ,,სადავო ქონების’’ გაქირავების ფაქტი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას ირიბად დაადასტურა მოპასუხე ი. ჩ-ის მიერ წარმოდგენილმა მოწმემაც.

30. კასატორის აზრით, უდავოდ დადგენილია, რომ ი. ჩ-ი ფლობდა და სარგებლობდა ,,სადავო ქონებით’’, შესაბამისად, მას აღნიშნული ქონება გაქირავებული ჰქონდა თუ არა, ბინის გაქირავების შედეგად რა ოდენობის თანხას იღებდა, უსასყიდელოდ უთმობდა თუ არა მესამე პირებს, აღნიშნულს მოცემულ დავაში არ აქვს მნიშვნელობა, ვინაიდან სხვისი ქონების სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი თავისთავად უკვე ანიჭებს ქონების კანონიერ მესაკუთრეებს უფლებას მოითხოვონ ქონების ხელმყოფის მიერ აღნიშნულის შედეგად დაზოგილი თანხის ანაზღაურება.

31. კასატორის აზრით, გაურკვეველია თუ რატომ ჩათვალა სასამართლომ, რომ ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია არა ,,სადავო ქონების’’ ქირის ოდენობა, არამედ იჯარის ოდენობა. ასევე გაურკვეველია რა განსხვავება დაინახა სასამართლომ საცხოვრებელი სადგომის ქირასა და იჯარას შორის. რაც შეეხება, რომ შეფასება განხორციელდა 2013 წლის მდგომარეობით, აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ დასკვნა სადავოდ გახადა მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ ბინის გარემონტების ფაქტი წარმოადგენს საყოველთაოდ აღიარებულ გარემოებას და არ წარუდგინა სასამართლოს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 თებერვლის განჩინებით ლ. ჩ-ისა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

35. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მიერ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება, ამ გადაწყვეტილების შესახებ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველია. შესაბამისად, ვერ გაიზიარებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ #ას-472-448-2013 საქმეში დაფიქსირებულ სამართლებრივ შეფასებებს მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ერთი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტისთვის და, არა ზოგადად, მსგავსი კატეგორიის საქმეთა განხილვის დროს.

36. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ, მართალია, უზენაესი სასამართლოს მიერ კონკრეტულ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას არა აქვს სავალდებულო ძალა მსგავსი კატეგორიის სხვა საქმის განხილვისას, თუმცა ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების ინტერესი მოითხოვს, რომ დადგენილი პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში, სასამართლოს ახალ გადაწყვეტილებაში ნათლად და ამომწურავად იყოს მოცემული ის არგუმენტები, რომლებზე დაფუძნებითაც სასამართლომ დადგენილი პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება მიიღო. ამიტომ, მხოლოდ ზოგადი მითითება, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ ერთ საქმეზე დადგენილ სამართლებრივ განმარტებებს არ აქვთ სავალდებულო ძალა სხვა საქმეზე, არ არის დამაკმაყოფილებელი.

37. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

38. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ი. ჩ-ი სადავო ქონებას აქირავებდა და ამით იღებდა შემოსავალს. ეს მტკიცება ეფუძნებოდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილების 3.2.7 პუნქტში არსებულ შემდეგ ჩანაწერს: ,,...ამასთან საყურადღებო ფაქტობრივი გარემოებაა და მხარეებიც არ დავობენ, რომ ი. ჩ-მა ფორმის დაუცველად შეიძინა რა ე. და ნ. ბ-ან სახლის ნაწილი, იგი მას გაქირავებული ჰქონდა და იღებდა შემოსავალს” (იხ: გადაწყვეტილების მე-8 გვერდი). სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება იმაზე, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ეს დასკვნა დასჭირდა იმისათვის, რათა უარეყო ი. ჩ-ის სასარჩელო მოთხოვნა 4000 აშშ დოლარის უსაფუძვლოდ ფლობისათვის სარგებლის დაკისრების თაობაზე. უდავოა, რომ ამ ნაწილში ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება გაუქმებულია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით და სარჩელი ამ ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილებულია.

39. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 11 დეკემბრის N005447713 დასკვნა, რომლითაც ექსპერტმა მიუთითა, რომ სადავო ქონების ყოველთვიური საიჯარო ქირის ღირებულება თვეში საორიენტაციოდ შეადგენდა 220 ლარს (იხ: ტ.2,ს.ფ.111-119), რადგან ექსპერტმა დაადგინა არა საცხოვრებელი სადგომის ყოველთვიური ქირის, არამედ - საიჯარო ქირის ოდენობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 531-575-ე და 581-606-ე მუხლების ნორმათა ანალიზის შედეგად, სააპელაციო პალატამ მართებულად დაასკვნა, რომ ქირავნობა და იჯარა, როგორც ნივთით სარგებლობის მატერიალურ-სამართლებრივი ფორმები, ერთმანეთისაგან განსხვავდება იმით, რომ ქირავნობა არ უკავშირდება ქირავნობის საგნიდან ნაყოფის (ე.ი. - გარკვეული მოგების) მიღებას, მაშინ, როცა იჯარა სწორედ საიჯარო ქონების გამოყენებით მეურნეობის სწორად წარმოების შედეგად ნაყოფის (შემოსავლის) მიღებაზეა ორიენტირებული. ამავე დროს ექსპერტმა ყოველთვიური ქირა განსაზღვრა სადავო ქონების 2013 წლის მიწურულისათვის არსებული მდგომარეობის შესაბამისად; სარჩელით კი მოთხოვნილია ი. ჩ-ის მიერ 2004-2011 წლებში უსაფუძვლო ფლობით მიღებული სარგებლის ანაზღაურება.

40. სააპელაციო პალატამ მართებულად აღნიშნა, რომ ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებით დადგენილი წესით, ვერ წარმოადგინეს სათანადო მტკიცებულებები იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მათ გააჩნდათ კონკრეტული ოფერტი მესამე პირისაგან სადავო ქონების სარგებლობაში გადაცემასთან დაკავშირებით, რის შედეგადაც ისინი მართლაც მიიღებდნენ გარკვეულ შემოსავალს, ქირის სახით.

41. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი არ არის დასაბუთებული, რის გამოც მას არ აქვს წარმატების პერსპექტივა. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (470 ლარის) 70% – 329 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ. ჩ-სა და ნ. წის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს ლ. ჩ-სა (პ/ნ: ...) და ნ. წ-ს (პ/ნ: ... დაუბრუნდეთ ა. ქ-ის (პ/ნ: ...) მიერ 2015 წლის 13 თებერვალს №2 საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 470 ლარის 70% – 329 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე