საქმე №ას-954-904-2015 11 დეკემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. ნ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ., ი., ე. და მ. ნ-ები

თავდაპირველი მოსარჩელე _ ნ. ნ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ე. ნ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ი., მ. და ე. ნ-ების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – წილის მესაკუთრედ აღიარება, საჯარო რეესტრის მონაცემებში ცვლილების შეტანა, საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ე. ნ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ნ-ის მიმართ ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე 1058 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და 250 კვ.მ შენობა-ნაგებობაზე საზიარო უფლების გაუქმებისა და მოსარჩელისათვის რეალური 1/2 წილის გამოყოფის მოთხოვნით;

1.2. ნ. ნ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ზ. და ე. ნ-ების მიმართ დ. ნ-ის კომლის სარგებლობაში არსებული (საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ს/#... და ს/#...) უძრავი ქონების 1/3-ის მესაკუთრედ ცნობისა და ქონებაზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მოთხოვნით;

1.3. ი., ე. და მ. ნ-ებმა ასევე აღძრეს სარჩელი სასამართლოში ე. და ზ. ნ-ების მიმართ მოპასუხეების სახელზე რეგისტრირებული, ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/#... და ს/#...) თანამესაკუთრედ ცნობისა და რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილებების განხორციელების მოთხოვნით.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. ზ. ნ-მა ე. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ, მოსარჩელისათვის ქონების 1/5-ის მიკუთვნების ნაწილში ცნო;

2.2. ე. და ზ. ნ-ებმა ნ. ნ-ის სარჩელი არ ცნეს;

2.3. ზ. ნ-მა ი., ე. და მ. ნ-ების სარჩელი ცნო, ხოლო ე. ნ-მა მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ე. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ე. ნ-ს საკუთრების უფლებით გადაეცა მას და ზ. ნ-ის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების _ 1 028 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან და მასზე განთავსებული 250.60 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ასევე, 223 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან 1/3 წილი მდებარე ხელვაჩაურის რაიონი სოფელ ს-ში. ი., ე. და მ. ნ-ების სარჩელი ე. და ზ. ნ-ების მიმართ, სადავო უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობასა და საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების განხორციელების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ასევე, არ დაკმაყოფილდა ნ. ნ-ის სარჩელი ე. და ზ. ნ-ების მიმართ სადავო უძრავი ქონების (მდებარე ხელვაჩაურის რაიონი სოფელი ს-ი ს/#... და ს/#...) 1/3-ის წილის მესაკუთრედ ცნობისა და საჯარო რეესტრში მის საკუთრებად დარეგისტრირებაზე.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი., ე. და მ. ნ-ებმა, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება. ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩვარი წარადგინა ე. ნ-მა, მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით ე. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ი., ე. და მ. ნ-ების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მათი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ი., ე. და მ. ნ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ი. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი ცნობილ იქნენ №... და №... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ქონების 1/5-1/5 წილის თანამესაკუთრედ, თითოეული, და შესაბამისი ცვლილებები შევიდა საჯარო რეესტრის მონაცემებში.

5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე სახლი რეგისტრირებული იყო დ. ნ-ის საკოლმეურნეო კომლის საკუთრებად. ამ კომლის წევრები იყვნენ: დ. ნ-ი, ა. ნ-ი, დ. ნ-ი, ნ. ნ-ი, ზ. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი.

5.1.2. 1991 წლის 28 მარტს დ. ნ-მა განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის პრეფექტურის ს-ის საკრებულოს გამგებელს და მოითხოვა დ. ნ-ის გამოყოფა ცალკე კომლად იმავე საცხოვრებელ სახლში. ს-ის სახალხო დეპუტატთა სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით დ. ნ-ი გამოიყო ცალკე კომლად ოთხი სულის შემადგენლობით. ამის შემდეგ დ. ნ-ის კომლის წევრები გახდნენ ი. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი, ხოლო დ. ნ-ის კომლში დარჩნენ დ. ნ-ი, ა. ნ-ი, ე. ნ-ი და ზ. ნ-ი.

5.1.3. კომლის გაყრის შემდეგ სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდნენ ორივე კომლის წევრები. დ. ნ-ის კომლის წევრებმა სადავო სახლს მიაშენეს დამატებითი ფართი და ამჟამად ნაცვლად კომლის სახელზე რეგისტრირებული 70 კვ.მ ფართისა, სახლის საერთო ფართია 250,6 კვ.მ. კომლის სახელზე რეგისტრირებული იყო 0,26 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ამჟამად ორ ნაწილად არის გაყოფილი და რეგისტრირებულია საკადასტრო კოდებით: №... და №.... სადავო უძრავი ქონება მთლიანად რეგისტრირებულია ე. ნ-ისა და ზ. ნ-ის საკუთრებად.

5.1.4. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი, მე-3 ნაწილებით და აღნიშნა, რომ როგორც დ. ნ-ის კომლის გაყრა, ასევე, სადავო სახლზე საკუთრების უფლების წარმოშობა მოხდა სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, ამიტომ, ამ ურთიერთობების მიმართ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმები. დ. ნ-ის კომლი წარმოადგენდა ე.წ საკოლმეურნეო კომლს. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, სადავო ქონება, საკოლმეურნეო კომლის გაყრამდე იყო კომლში რეგისტრირებული ყველა პირის, ე.ი დ. ნ-ის, ა. ნ-ის, დ. ნ-ის, ნ. ნ-ის, ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და მ. ნ-ის თანასაკუთრება თანაბარი წილის უფლებით. კომლის წევრების განცხადებისა და ს-ის სახალხო დეპუტატთა სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების საფუძველზე დ. ნ-ის კომლი გაიყო ორად, ამასთან, ორივე კომლი საცხოვრებლად დარჩა სადავო სახლში. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 127-ე მუხლის თანახმად, 1991 წლის შემდეგ, სადავო ქონება ჩაითვალა, როგორც დ. ნ-ის, ასევე, დ. ნ-ის კომლის წევრთა, ე.ი. 7 პირის თანასაკუთრებად. ეს ქონება ორივე კომლის თანასაკუთრებად ჩაითვლებოდა არა კომლთა გაყრის, არამედ, დ. ნ-ის კომლიდან დ. ნ-ისა და მისი ოჯახის წევრების გასვლის შემთხვევაშიც, თანახმად სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 126-ე მუხლისა.

5.1.5. კომლიდან გამოყოფის შემდეგ დ. ნ-ის კომლს გამოეყო სახლის პირველ სართულზე ერთი ოთახი და დაეთმო საკმარისი მასალა პირველ და მეორე სართულზე სათავსებისა და ოთახის მისაშენებლად. ამის შესაბამისად, თუკი სასამართლო მიიჩნევდა, რომ 1991 წლის 27 ივნისს მოხდა არა კომლების გაყრა, არამედ კომლიდან გამოყოფა, ნათელი იყო, რომ დ. ნ-სა და მისი ოჯახის წევრებს დ. ნ-ის ქონებიდან წილი გამოეყოთ ნატურით და დ. ნ-ის კომლი გახდა ნატურით გამოყოფილი ქონების მესაკუთრე. გაყრის დროისათვის სადავო სახლი შედგებოდა 4 საცხოვრებელი ოთახისაგან. ამის შესაბამისად, დ. ნ-ის კომლს საერთო ქონებიდან გამოეყო 1/4 წილის ტოლფასი ქონება. ნატურით გამოყოფილი ქონება შეადგენდა და შეადგენს მთელი ქონების არსებით შემადგენელ ნაწილს და მასზე უფლება ცალკე არ არის რეგისტრირებული, ამასთან, კომლის გაყოფის შემდეგ, სადავო სახლი დ. ნ-ის კომლის მიერ ნაწარმოები მშენებლობის შედეგად მთლიანად გადაკეთდა და ამჟამად, ნაცვლად 70 კვ.მ-სა, მისი საერთო ფართია 250,6 კვ.მ. პალატის განმარტებით, რომც მივიჩნიოთ, რომ კომლის გაყოფის დროისათვის დ. ნ-ის ოჯახს 1/4-ზე ნაკლები წილი გამოეყო, აშკარაა, რომ ქონების რეკონსტრუქციის შემდეგ, საერთო ფართში მისი წილის ღირებულება გაიზარდა.

5.1.6. არ იქნა გაზიარებული ე. ნ-ის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ კომლის გაყრის მომენტისათვის სადავო სახლის საერთო ფართი არა 70 კვ.მ. არამედ 200 კვ.მ იყო. მტკიცებულებები, რომლითაც ე. ნ-ს ამ გარემოების დადასტურება სურდა, იყო ხელვაჩაურის რაიონის სახელმწიფო არქივის მიერ 2007 წლის 26 მარტს გაცემული ცნობა და ე. ნ-ის სახელზე შესრულებული საკომლო წიგნის ასლი. მართალია, ამ საბუთებში მითითებული იყო, რომ სახლის საერთო ფართი 200 კვ.მ იყო, თუმცა, ცნობიდან ჩანდა, რომ იგი ასახავდა, არა 1991 წლის, არამედ 2005, ხოლო საკომლო წიგნი - 2004 წლისათვის არსებულ მონაცემებს. ამ საბუთებით საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები არ დასტურდებოდა. დ. ნ-ის სახელზე არსებული საკომლო წიგნებიდან კი დგინდებოდა, რომ სახლის საერთო ფართი 70 კვ.მ იყო. ე. ნ-ის პოზიციას არ ადასტურებდა არც მის მიერ წარდგენილი ნახაზი, რომლის მიხედვითაც, არსებული მდგომარეობითა და გაფერადებული, ე.ი იმ ფართის გამოკლებით, რომელიც, ე. ნ-ის განმარტებით, დ. ნ-ის ოჯახის წევრებმა ააშენეს, მარტო საცხოვრებელი ოთახების საერთო ფართია: 14,2+17,9+14,6+16,5+21,6+10,1+18,2+14,4=127,5 კვ.მ, რაც 70 კვ.მ-ს ბევრად აღემატებოდა, ხოლო, თუ ამას 13,2 კვ.მ ფართის მქონე ოთახს მივუმატებთ, რომელიც, ე. ნ-ის განმარტებით, დ. ნ-ს გამოეყო, საცხოვრებელი ფართის საერთო რაოდენობა 140 კვ.მ-ზე მეტი გამოდის; თუ 1991 წლისათვის სახლის საცხოვრებელი ფართი 140 კვ.მ იყო, საკომლო წიგნის მონაცემებით იგი 70 კვ.მ ვერანაირად იქნებოდა. მით უმეტეს, რომ 5 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის მომატებაც კი, საკომლო წიგნში დაუყოვნებლივ აისახა. ის გარემოება, რომ სადავო სახლზე მშენებლობა სწორედ დ. ნ-ის ოჯახის წევრებმა აწარმოეს, დასტურდებოდა სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებითაც, კერძოდ, მოწმე, ზ. კ-ამ განმარტა, რომ მიშენებები სახლის ორივე მხარეს აწარმოა დ. ნ-მა. მათ შორის, მან ააშენა სველი წერტილები. მოწმის თქმით, სამშენებლო სამუშაოებში თავადაც იღებდა მონაწილეობას.მოწმე მ.- ბ.ემ, ასევე, განმარტა, რომ სახლზე მიშენებები აწარმოა დ. ნ-მა. ამ მოწმის თქმით, თავდაპირველად, ამ სახლის ადგილას იდგა პატარა, ოთხოთახიანი სახლი, ხოლო მშენებლობა, ძირითადად, განხორციელდა დ. ნ-ის გარდაცვალების შემდეგ. აღნიშნული ფაქტები დაადასტურა მოწმე ა. ს-ემაც. ამ მოწმის თქმითაც, ადრე სახლი იყო პატარა და შემდეგ სახლს ცოლ-ქმარმა, ე.ი დ. და ი. ნ-ებმა, ორივე მხარეს მიაშენეს დამატებითი ფართი. მოწმის განმარტებით, მშენებლობის პროცესში თავადაც მონაწილეობდა. ე. ნ-ის ინიაციტივით დაკითხულმა მოწმემ გ. ბ-ემაც აღნიშნა, რომ აივნის გარდა, სახლზე მიშენებები აწარმოა დ. ნ-მა, ოღონდ დ. ნ-ის მიერ დატოვებული მასალით. დაკითხვის პროცესში მოწმემ აღწერა სადავო სახლი დ. ნ-ის სიცოცხლეში არსებული მდგომარეობით და ამ აღწერის მიხედვითაც, იმ დროს, სახლში სულ 5 ოთახი იყო. მოწმე თ. ბ-ის ჩვენებით, სახლის აივანი ააშენა დ. ნ-მა, თუმცა დანარჩენი სამუშაოები აწარმოა დ. ნ-მა. ე.წ ძველი, ანუ რეკონსტრუქციამდე არსებული მდგომარეობა ამ მოწმემაც გაიხსენა და თქვა, რომ ეს იყო ე.წ ჩვეულებრივი სახლი, დაახლოებით 8X8-8X9 ფართის, ე.ი მოწმის განმარტებითაც სახლის საერთო ფართი, რეკონსტრუქციამდე, დაახლოებით 70 კვ.მ უნდა ყოფილიყო. პალატის შეფასებით, ექპერტის მიერ გადაღებული ფოტოსურათებიდანაც ნათლად ჩანდა, რომ მთელს სადავო სახლში ნაწარმოები იყო ერთიანი და ერთგვაროვანი სამუშაოები, ხოლო ამ სამუშაოთა ძირითადი ნაწილი მაინც, რომ დ. ნ-მა აწარმოა, უთუოდ დგინდებოდა. ამგვარად, პალატამ დაასკვნა, რომ კომლის გაყრის მომენტისათვის სადავო სახლის საერთო ფართი იყო 70 კვ.მ და, თუ დ. ნ-ს აქედან, დაახლოებით 14 კვ.მ ფართის ოთახი გამოეყო, ნათელი იყო, რომ მას მთელი სახლის 14/70X100=20% წილი გამოყოფია.

5.1.7. გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასება, რომ საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე საქართველოში გაუქმდა კოლმეურნეობები. ამის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლთა არსებობას გამოეცალა სამართლებრივი საფუძველი და ისინი მოისპო. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 129-ე მუხლის საფუძველზე, გაყოფა საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონებისა, რომელიც მისი მოსპობის შემდეგ დარჩა, მოხდა ამ კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესით, ე.ი საკოლმეურნეო კომლის ქონება გახდა კომლის წევრთა თანასაკუთრება. საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების მომენტისათვის, სადავო სახლში რეგისტრირებული იყო ორი კომლი და, ამის შესაბამისად, მათ ამ სახლზე წარმოეშვათ თანასაკუთრების უფლება. ამრიგად, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, სადავო ქონების თანამესაკუთრეები გახდნენ: დ. ნ-ი, ა. ნ-ი, დ. ნ-ი, ნ. ნ-ი, ზ. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი და, შესაბამისად, თითოეული მათგანი გახდა სადავო ქონების 1/7-ის მესაკუთრე. 1993 წელს გარდაიცვალა დ. ნ-ი, ხოლო 2000 წელს - ა. ნ-ი. სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე და 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მათი გარდაცვალების შემდეგ, მათი წილი სადავო ქონებაში გადანაწილდა ე. ნ-სა და დ. ნ-ზე. ამის შესაბამისად, ე. და დ. ნ-ები გახდნენ სადავო ქონების 2/7-2/7-ის მესაკუთრეები, ხოლო დანარჩენ მოდავე მხარეთა წილი 1/7-1/7 დარჩა. დ. ნ-ი გარდაიცვალა 2013 წელს და მისი წილი სადავო ქონებაში გადანაწილდა მეუღლესა და შვილებზე: ი., ე., მ. და ზ. ნ-ებზე და საბოლოოდ მათილი წილი განისაზღვრა 5/21-5/21-ით, რაც 1/5 წილზე მეტია. საპირისპირო ვითარებაშც კი, რადგან 1991 წლისათვის სახლი 70 კვ.მ იყო, ხოლო, ამჟამად იგი 250,6 კვ. მეტრია, ნათელია, რომ დ. ნ-ს სახლის საერთო ფართი გაუზრდია 180,6 კვ. მეტრით. თუ მივიჩნევთ, რომ კომლის გაყრის დროს დ. ნ-ს ნატურით 14 კვ.მ ოთახი გამოეყო, დ. ნ-ის კომლის საკუთრებაში დარჩენილა 70-14=56 კვ.მ, დ. ნ-ის კომლს კი, კუთვნილი ქონება გაუზრდია 194,6 კვ. მეტრამდე, შესაბამისად, სახლის საერთო ფართში დ. ნ-ის კომლის წევრთა კუთვნილი წილი შეადგენდა სახლის საერთო ფართის 4/5-ს, მათ მიერ მოთხოვნილ წილზე ბევრად მეტს. ხოლო, თუ მივიჩნევდით, რომ კომლის გაყრის მომენტისათვის სახლს აივანი აშენებული ჰქონდა, დ. ნ-ის კომლის წევრთა კუთვნილი წილი შემცირდებოდა 3/5-მდე, რაც მათ მოთხოვნას ზუსტად შეესაბამებოდა. პალატის აზრით, ი. ნ-ის, ე. ნ-ისა და მ. ნ-ის მოთხოვნა სადავო სახლის 1/5-1/5 წილის მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე კანონიერი იყო.

5.1.8. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, ამ კოდექსის ამოქმედების დღიდან სადავო სახლთან არსებული 0,26 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გახდა თითოეული მოდავე მხარის თანასაკუთრება თანაბარი წილის უფლებით. საკუთრების უფლების რეალიზაციაზე კი, გავლენას ვერ მოახდენდა ის, რომ ეს ნაკვეთი ამჟამად ორ ნაწილად იყო გაყოფილი. შესაბამისად, ი., ე. და მ. ნ-ები ცნობილი უნდა ყოფილიყვნენ სადავო მიწის ნაკვეთების 1/5-1/5 წილის მესაკუთრეებადაც და, სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აპელანტების მოთხოვნა საჯარო რეესტრის მონაცემებში ცვლილებების შეტანის თაობაზეც საფუძვლიანი იყო.

5.1.9. სააპელაციო პალატამ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2015 წლის 11 მაისის დასკვნით დგინდებოდა, რომ სადავო ქონების 5 თანაბარ ნაწილად გაყოფა გაყოფილი ნაწილების ღირებულების - ფუნქციური დანიშნულების შემცირების გარეშე, შეუძლებელი იყო. ამის შესაბამისად, არ არსებობდა საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე ე. ნ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ნ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკუთარი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ი., მ. და ე. ნ-ების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძლები:

6.1.1. სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, კერძოდ, მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ ს-ის სახალხო დეპუტატთა სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებაზე, სადაც ნათლადაა მითითებული, რომ „გამოიყო ცალკე კომლად ოთხი სულის შემადგენლობით“, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მითითებულ დოკუმენტში საუბარი იყო „კომლის გაყრაზე“. რეალურად 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება 1960 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 126-ე მუხლის მოთხოვნებს არ შეესაბამება, შესაბამისად, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, როელიც არ უნდა გამოეყენებინა. მხარეებს შორის ურთიერთობა ექცევა ამავე კოდექსის 127-ე მუხლის ჩარჩოებში, ანუ დადგენილია, რომ დ. ნ-ი გახდა მიწის ნაკვეთის, ერთი ოთხის, სამშენებლო მასალისა და თანხის მესაკუთრე, რაც მას მამის კომლიდან გამოეყო, ანუ მისი ქონება გახდა ცალკე ქონება და არავითარი შეხება არ აქვს დ. ნ-ის ქონებასთან, შესაბამისად, გაურკვეველია, სააპელაციო პალატამ როგორ გააერთიანა დ. და დ. ნ-ების კომლები ისე, რომ მხარეები კომლის წევრებად აღდგენილი არ ყოფილან. სასამართლომ დ.ნ-ის კომლის ქონება უკანონოდ მიიჩნია შვიდი პირის საერთო საკუთრებად.

6.1.2. სააპელაციო პალატა მსჯელობს, რომ ნატურით გამოყოფილი ქონება არის მთლიანი ქონების არსებითი შემადგენელი ნაწილი, მასზე ცალკე უფლება არ არის რეგისტრირებული, ხოლო დ. ნ-მა სადავო სახლი გადააკეთა, რითაც ნივთი არსებითად გაუმჯობესდა და ქონებაში მისი კუთვნილი წილი გაიზარდა, თუმცა, სასამართლოს არ მიუთითებია ამ გარემოების განმსაზღვრელი სამართლის ნორმა. გასათვალისწინებელია, რომ სარჩელით არ ყოფილა მოთხოვნილი კომლის წევრად აღდგენა და გაურკვეველია, რა საფძვლით დააადგინა მან წილის გაზრდის ფაქტი, მაშინ, როდესაც დ.ნ-ს, შეიძლება, პრეტენზია გააჩნდეს ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღუარებაზე და არა წილის გაზრდაზე. თუკი სასამართლო მიიჩნევდა, რომ დ. და დ. ნ-ები ერთი კომლის წევრები იყვნენ, მაშინ უნდა არსებულიყო შესაბამისი მტკიცებულება საქმეში. ამ შემთხვევაში, სასამართლოს მხრიდან დარღვულია შეჯიბრებითობის პრინციპი.

6.1.3. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ საკოლმეურნეო კომლის ქონების გაყოფა, რომელიც მისი მოსპობის შემდეგ დარჩა, განხორციელდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლების შესაბამისად, რამდენადაც მითითებული ნორმები შეეხება ერთი კომლის ქონების გაყოფას და არა ორი კომლისას, ასევე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმადაც, კომლის გაუქმების დროისათვის სადავო კომლში რეგისტრირებული იყო ორი ოჯახი (კომლი), ვინაიდან ბუნებაში არ არსებობს მტკიცებულება, რაც ამ გარემოებას დაადასტურებდა. მიღებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ მხარეები არათანაბარ პირობებში ჩააყენა და დაარღვია საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 და 42-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, მე-5, 102-ე, 103-ე, 105-ე და 249-ე მუხლები.

6.1.4. კასატორის განმარტებით, დ., ი., მ. და ე. ნ-ები გამოყოფილი და რეგისტრირებული იყვნენ ცალკე კომლად, მათი ძველ კომლში აღდგენა არ მომხდარა, რის გამოც, სახეზეა სამართლის ორი დამოუკიდებელი სუბიექტი და კომლის რეორაგანიზაციის შედეგად თანასაკუთრების რეჟიმი არ შეიძლებოდა გავრცელებულიყო სადავო შემთხვევაზე, ამდენად, დ., ი., მ. და ე. ნ-ების სარჩელი უსაფუძვლოა და არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილების წინაპირობა. აღნიშნულის საპირისპიროდ, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საფუძვლიანია ე.ნ-ი მოთხოვნა, რამდენადაც საქმის მასალებით ცალსახადაა დადაგენილი, რომ დ. ნ-ის კომლი საკუთრების უფლებით ეკუთვნით ე. და ზ. ნ-ებს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის 2015 წლის 11 მაისის დასკვნის თანახმად, ქონების თანაბარ ნაწილებად (1/2-1/2) დაყოფა სრულიად შესაძლებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნები ძირითადად ემყარება იმ გარემოებებს, რომ ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე სახლი რეგისტრირებული იყო დ. ნ-ის საკოლმეურნეო კომლის საკუთრებად. ამ კომლის წევრები იყვნენ: დ. ნ-ი, ა. ნ-ი, დ. ნ-ი, ნ. ნ-ი, ზ. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი. 1991 წლის 28 მარტს დ. ნ-მა განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის პრეფექტურის ს-ის საკრებულოს გამგებელს და მოითხოვა დ. ნ-ის გამოყოფა ცალკე კომლად იმავე საცხოვრებელ სახლში. ს-ის სახალხო დეპუტატთა სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით დ. ნ-ი გამოიყო ცალკე კომლად ოთხი სულის შემადგენლობით. ამის შემდეგ დ. ნ-ის კომლის წევრები გახდნენ ი. ნ-ი, ე. ნ-ი და მ. ნ-ი, ხოლო დ. ნ-ის კომლში დარჩნენ დ. ნ-ი, ა. ნ-ი, ე. ნ-ი და ზ. ნ-ი. კომლის გაყრის შემდეგ სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდნენ ორივე კომლის წევრები. დ. ნ-ის კომლის წევრებმა სადავო სახლს მიაშენეს დამატებითი ფართი და ამჟამად, ნაცვლად კომლის სახელზე რეგისტრირებული 70 კვ.მ ფართისა, სახლის საერთო ფართია 250,6 კვ.მ. კომლის სახელზე რეგისტრირებული იყო 0,26 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ამჟამად ორ ნაწილად არის გაყოფილი. სადავო უძრავი ქონება მთლიანად რეგისტრირებულია ე. ნ-ისა და ზ. ნ-ის საკუთრებად.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი არ ეთანხმება გასაჩვრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ საკოლმეურნეო კომლის რეორგანიზაციის დროისათვის, მიუხედავად ს-ის სახალხო დეპუტატთა სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებისა, დ. და დ. ნ-ების კომლები ერთ სახლში ცხოვრობდნენ და მათ მიმართ გავრცელდა კომლის რეორგანიზაციის შედეგად წარმოშობილი თანასაკუთრების რეჟიმი. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 125-ე მუხლის პირველ აბზაცზე, რომლის თანახმადაც, საკოლმეურნეო კომლის ქონებაში კომლის წევრის წილი განისაზღვრება: 1) მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად (გამოყოფა); 2) ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნა (გაყრა); 3) კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინებისას. ნორმის მითითებული დანაწესი იძლევა საკოლმეურნეო კომლის რეორგანიზაციის კლასიფიკაციას, თუმცა, შემოთავაზებული ფორმებიდან ნებისმიერის გამოყენების შემთხვევაში, სახეზეა ახალი კომლისათვის თანასაკუთრების წილის ნატურით მიკუთვნება. კასატორი ეყრდნობა რა 1991 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებაში ასახულ იურიდიულ ფაქტს, მას არ მიუთითებია მტკიცებულებაზე, რომელიც დაადასტურებდა ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ სასოფლო საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილებით დადგენილი უფლება სისრულეში იქნა მოყვანილი და ამ გზით განხორციელდა კანონისმიერი თანასაკუთრების ორი კომლის ინდივიდუალურ საკუთრებად ტრანსფორმაცია.

1.5. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 31 აგვისტოს #1 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. ნ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ე. ნ-ს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 31 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური