საქმე №ას-979-924-2015 20 ნოემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. გ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ს-ა, ვ. დ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ე. გ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. მ-ის, მ. ს-ისა და ვ. დ-ის (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული, ქ.თბილისში, ს-ის ქ#...ში მდებარე 29 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული #- შენობა-ნაგებობის მოპასუხე თ. მ-ის, ამავე მისამართზე მდებარე 57 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული 43,33 კვ.მ საერთო ფართის #- და #- შენობა-ნაგებობის ვ. დ-ის, ხოლო 55 კვ.მ მიწის ნაკვეთის, 302 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობის მ-ს-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

3.1. თ. მ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, ს-ის ქუჩა #...ში მდებარე მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული 29 კვ.მ მიწის ნაკვეთი #- შენობა-ნაგებობით;

3.2. ვ. დ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, ს-ის ქუჩა #...ში მდებარე მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული 57 კვ.მ მიწის ნაკვეთი 43,33 კვ.მ საერთო ფართის #- და #- შენობა-ნაგებობით;

3.3. ე. გ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე თბილისში, ს-ის ქუჩა #...ში მდებარე, მრჟდან ს-ას მიერ დაკავებული უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. დ-მა და ე. გ-მა. ვ.დ-მა მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით მის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო მოსარჩელემ _ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებით ვ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 1.2. პუნქტი გაუქმდა და ე. გ-ის სარჩელი ვ. დ-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, ამავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების შესაბამისად, ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირთა არამართლზომიერ მფლობელობაში, ანუ ხორციელდება თუ არა მფლობელობა საამისო უფლების მქონე პირის გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სადავო ნივთზე გააჩნია საკუთრების უფლება, თუმცა, იგი შეზღუდულია მოპასუხეთა მიერ ამ ნივთის მართლზომიერი ფლობის უფლებით. მოპასუხეთა მხრიდან ქონების ფლობის მართლზომიერებას განაპირობებს ის უფლებები, რაც მოპასუხეებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე აქვთ მინიჭებული, რამდენადაც მითითებული კანონის პირველი მუხლით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით, არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსითა და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა, ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები კუმულაციურადაც არსებობდეს ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი არსებობდეს. ამდენად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონმა იმ სანივთო უფლების სამართლებრივი ბედი დაარეგულირა, რომელიც პირებს საცხოვრებელ სადგომზე 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოეშვათ. მითითებული კანონის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება, როგორც სანივთო უფლება, განსხვავებით ვალდებულებითი ურთიერთობებისაგან, წარმოშობს უფლებას ნივთზე – უძრავ ქონებაზე. მესაკუთრის შეცვლა არ იწვევს მოსარგებლისათვის იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ცვლილებას, რაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდება. ახალი მესაკუთრე მოსარგებლის მიმართ სარგებლობს იმავე უფლებებითა და მოვალეობებით, რაც გამსხვისებელს ჰქონდა.

5.1.2. სამოქალაქო კოდექსის 69-ე მუხლის პირველი და მე-5 ნაწილების, 183-ე, 323-ე მუხლების, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 316-ე, 323-ე და 327-ე, 477-ე მუხლების შესაბამისად, პალატამ განმარტა, რომ, თუ კანონი უძრავი ქონების დადების თაობაზე ითხოვს ხელშეკრულების მარტივ წერილობით ფორმას, აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება, მხარეებს წარმოუშობს ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს. სასამართლომ მიუთითა სანივთო სამართლებრივი გარიგების ორმაგ ბუნებაზე და განმარტა, რომ სანივთო სამართლებრივი გარიგებიდან წარმოშობილი უფლება ექვემდებარება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. პირი ვერ ჩაითვლება უძრავი ქონების მესაკუთრედ, იპოთეკარად, უზუფრუქტუარად, მეაღნაგედ და ა.შ. სხვა სანივთო უფლების მქონედ, თუ აღნიშნული უფლებები რეგისტრირებული არ არის საჯარო რეესტრში. ამდენად, ნამდვილი ნების საფუძველზე წერილობითი ფორმით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მყიდველს უფლება აქვს, მოსთხოვოს გამყიდველს ნასყიდობის ფასის მიღება და ქონების საჯარო რეესტრში მის სახელზე აღრიცხვა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 31 მაისის განჩინებით, ერთი მხრივ, ვ. დ-ს, გ. მ-ს, მ. ს-ასა და, მეორე მხრივ, ა. მ-ს შორის დამტკიცდა მორიგება, რაც სხვა არაფერია, თუ არა მესაკუთრესა და მოსარგებლეებს შორის უძრავი ქონების თაობაზე დადებული გარიგება. მორიგების თანახმად, მოსარგებლეებს მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის სანაცვლოდ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება უნდა მოეპოვებინათ, თუმცა, იმ პირობით, რომ ა. მ-ს მოსარგებლეებისაგან თანხის მიღების სანაცვლოდ, მოსარგებლეებისათვის საკუთრებაში, სადავო უძრავი ქონება, დაუტვირთავი სახით (იპოთეკისაგან თავისუფალი) უნდა გადაეცა. მხარეები სადავოდ არ ხდიან გარემოებას მასზე, რომ ვ. დ-მა ა. მ-ს თანხა გადაუხადა, შესაბამისად, მის სახელზე სადავო უძრავი ქონება გარდამავალი იპოთეკის უფლების გარეშე დარეგისტრირდა, თუმცა, 2010 წლის 30 ივლისს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა ვ. დ-ის სახელზე რეგისტრირებული საკუთრება გააუქმა. მითითებული გადაწყვეტილების საფუძველი გახდა ის ფაქტი, რომ ვ. დ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შედეგად რეგისტრირებული იპოთეკა გაუქმდა, რაც დაუშვებელი იყო იქამდე, სანამ ა. მ-ი იპთეკარის დაკმაყოფილების გზით, რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმების წინაპირობას არ შექმნიდა. საქმის მასალებით დასტურდებაოდა, რომ ა. მ-მა იპოთეკარები არ დააკმაყოფილა და, შესაბამისად, 2010 წლის 31 მაისის განჩინებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, შესაბამისად, ვ. დ-მა უარი განაცხადა ნაკლიანი შესრულების მიღებაზე, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მან უარი განაცხადა თანხის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლებით დატვირთული უძრავი ქონების მის სახელზე რეგისტრაციაზე. ანალოგიური მდგომარეობაა მ. ს-ასთან მიმართებით, იმ განსხვავებით, რომ ვ. დ-მა მის სახელზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლება გაიუქმა იმ საფუძვლის გამო, რომ ა. მ-მა ქონება იპოთეკებისაგან არ გაათავისუფლა, ხოლო მ. ს-ას საკუთრების უფლება სადავო უძრავი ქონების მის წილზე საერთოდ არ დაურეგისტრირებია. ერთადერთი მოსარგებლე, რომელმაც, რეგისტრირებული იპოთეკების მიუხედავად, ა. მ-ისაგან ნაკლიანი შესრულება მიიღო, უძრავი ქონების მესაკუთრედ დარეგისტრირდა და ნაკლიან ქონებაზე საკუთრების უფლება შეინარჩუნა - თ. მ-ი იყო.

5.1.3. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 323-ე, 477-ე და 183-ე მუხლების შესაბამისად, უძრავი ქონების თაობაზე წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება, შემძენს აკისრებს თანხის გადახდის ვალდებულებას, ამავდროულად, მას ანიჭებს უფლებას, გამსხვისებლისაგან უძრავი ქონების მის სახელზე საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება მოითხოვოს. ამავე კოდექსის 487-ე მუხლის, 489-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 427-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად. ვალდებულების შეწყვეტას კი, მხოლოდ ჯეროვანი შესრულება იწვევს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კრედიტორი უფლებამოსილია, არ მიიღოს არაჯეროვანი შესრულება, ხოლო მიღებული ნაკლიანი შესრულება დააბრუნოს, რაც, რაღა თქმა უნდა, შესრულებად არ მიიჩნევა, და შესაბამისად, არც ვალდებულების შეწყვეტას განაპირობებს. საქმის მასალების თანახმად, იპოთეკარის დაკმაყოფილების მიზნით, აუქციონზე სარეალიზაციოდ ა. მ-ისა და თ. მ-ის ქონება გავიდა. აუქციონის ჩატარების დროისათვის სადავო უძრავი ქონების რეგისტრირებული მესაკუთრეები თ. მ-ი და ა. მ-ი იყვნენ. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის განკარგულების მიხედვითაც, ა. თ-აიას მოვალეებად თ. მ-ი და ა. მ-ი იყვნენ მითითებული, შესაბამისად, ვ. დ-ი და მ. ს-ა ქონების აუქციონის წესით რეალიზაციის დროისათვის სადავო ქონების მესაკუთრეებს არ წარმოადგენდნენ. ამ დროისათვის, მათი, როგორ მოსარგებლის, სტატუსი შეწყვეტილი არ იყო, ვინაიდან მესაკუთრესთან (ა. მ-თან) შეთანხმების შედეგად ნაკლიანი შესრულების მიღებაზე მათ უარი განაცხადეს. ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობა კი, მხოლოდ შესრულებით წყდება.

5.1.4. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მითითება 2011 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე, სადაც ა. თ-აიას მოვალეებად (მოპასუხეებად) დასახელებული არიან ა. მ-ი, გ. მ-ი და ვ. დ-ი. სასამართლოს განმარტებით, ამ დროისათვის ვ. დ-ი სადავო ქონების მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული, თუმცა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ა. მ-მა აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ა. თ-აიას ნებაყოფლობით დაკმაყოფილება ვერ შეძლო, მან რეგისტრირებულ საკუთრების უფლებაზე უარი განაცხადა. ნაკლიანი შესრულება შეიძლება გახდეს, როგორც შესრულების მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლის კონტექსტში, ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობა, რაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის საფუძველია. შესაბამისად, ვ. დ-მა საკუთრების უფლების გაუქმებით ა. მ-ისაგან მიღებული ნაკლიანი შესრულება (იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა) უკან დააბრუნა, რითაც ა. მ-თან დადებული გარიგებიდან გავიდა, მოსარგებლის სტატუსი დაიბრუნა და აუქციონზე ქონების შემძენს, როგორც მოსარგებლე, ისე გადაყვა.

5.1.5. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების თანახმად, სასამართლომ განმარტა, რომ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვის სამართლებრივ გარანტიას წარმოადგენს ფაქტობრივი გარემოება - გამსხვისებლის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაცია, ანუ შემძენის კეთილსინდისიერება ეფუძნება ობიექტურ ფაქტორს, საჯარო რეესტრის მონაცემებს. იგივე წესი ვრცელდება უძრავი ქონების უფლებრივ ნაკლთან მიმართებით. სამოქალაქო კოდექსის 494-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, უფლებრივი ნაკლიდან გამომდინარე, შემძენის შესაგებელი მხედველობაში მხოლოდ იმ შემთხვევაში არ მიიღება, როდესაც აღნიშნული ნაკლის თაობაზე შემძენი იმთავითვე ინფორმირებული იყო. უფრო მეტიც, რიგ შემთხვევაში, ქონების უფლებრივი ნაკლი ქონების ფასს გა.პირობებს, შესაბამისად, შემძენი დაბალ ფასად ქონებას მხოლოდ იმიტომ იძენს, რომ იგი უფლებრივად ნაკლიანია. მოცემულ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრის ჩა.წერის გათვალისწინებითა და სააღსრულებო ბიუროს მიერ საჯარო აუქციონზე გამოტანილი ქონების აღწერილობიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ინფორმირებული იყო იმის თაობაზე, რომ ქონება იპოთეკით იყო დატვირთული და ამავე ქონებაზე მოსარგებლეებს კანონით მინიჭებული უფლებები გააჩნდათ. პირვანდელ მესაკუთრესთან დადებული გარიგების პირობები ვ. დ-სა და მ. ს-ასთან რომ შესრულებული არ იყო, დასტურდებოდა აუქციონის ჩატარების განაცხადთან ერთად გამოქვეყნებული მორიგების აქტის პირობებითა და იმ ფაქტით, რომ აღნიშნული პირები, ქონების აუქციონის წესით რეალიზაციის დროისათვის, სადავო ქონების მესაკუთრეები არ იყვნენ. მოსარგებლის სტატუსი, ამ ეტაპისათვის, მხოლოდ თ. მ-ს ჰქონდა შეწყვეტილი, ვინაიდან აუქციონის პირობების შესაბამისად, იგი ა. მ-თან ერთად სადავო ქონების მესაკუთრე იყო. ამდენად, ქონების უფლებრივი ნაკლის თაობაზე შემძენი ე. გ-ი იმთავითვე ინფორმირებული იყო. შესაბამისად, მას შემძენის კეთილსინდისიერება მოსარგებლეებთან, მ. ს-ასა და ვ. დ-თან მიმართებით, არსებულ სამართალურთიერთობაში, ვერ დაიცავდა.

5.1.6. პალატამ მიუთითა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ დასკვნაზეც, რომლის თანახმადაც „ვინაიდან ე. გ-ი ინფორმირებული იყო ქონების უფლებრივი ნაკლის თაობაზე, ამიტომ ე. გ-ი ა. მ-ის უფლებამონაცვლედ იქცა და მან, პრაქტიკულად, ყველა ის უფლება და ვალდებულება იკისრა, რაც ა. მ-ს მ. ს-ას მიმართ ჰქონდა, შესაბამისად, ე. გ-ი, უფლებამონაცვლეობის გზით, მ. ს-ასთან შემდგარი მორიგების მხარედ მოგვევლინა. თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებასაც, რომ მ. ს-ას მორიგების პირობების შესაბამისად, ა. მ-ისათვის გადახდილი აქვს შეთანხმებული ოდენობის კომპენსაცია, ე. გ-მა უნდა ითმინოს არა თუ მ. ს-ას მფლობელობა, არამედ მისი მხრიდან მორიგებით გათვალისწინებულ 19,75 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის განხორციელების შესაძლებლობაც“. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აღნიშნული მსჯელობა და მიუთითა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 75-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე და განმარტა, რომ, მითითებული ნორმის შესაბამისად, ვ. დ-ი და მ. ს-ა სადავო უძრავ ქონებაზე, ახალ მესაკუთრესთან სამართლებრივ ურთიერთობას, როგორც მოსარგებლის სტატუსის მქონე მართლზომიერი მფლობელები, ისე აგრძელებენ. აუქციონის წესით შემძენზე ძველი მესაკუთრის მხოლოდ სანივთო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობები გადადის და ე. გ-ი ა. მ-ის უფლებამონაცვლე ვ. დ-სა და მ. ს-თან მიმართებით მხოლოდ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ სამართალურთიერთობის კონტექსტშია, რაც არ ნიშნავდა ე. გ-ის უფლებამონაცვლეობას ა. მ-ის მიერ დადებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ გარიგებებში.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ ვ. დ-ს სადავო უძრავი ქონება გარდამავალი იპოთეკის უფლების გარეშე დაურეგისტრირდა, რადგანაც ვ.დ-ი, როგორც იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრე, იპოთეკარის წინააღმდეგ მონაწილეობდა სასამართლო დავაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 14.02.2014წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების თანახმად, ა.მ-ის, გ.მ-ისა და ვ.დ-ის თანასაკუთრებაზე რეგისტრირებულია ა.თ-აიას იპოთეკის უფლება, ამდენად, ვ.დ-ი ქონების მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული.

6.1.2. ასევე არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ვ.დ-მა და მ.ს-ამ უარი განაცხადეს ნაკლიანი შესრულების მიღებაზე და თანხის გადახდის სანაცვლოდ მესაკუთრედ რეგისტრაციაზე, რამდენადაც, ეს დასკვნები ეწინააღმდეგება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 14.02.2014წ. გადაწყვეტილებას, უფრო მეტიც, ვ.დ-ი მონაწილეობდა არა მხოლოდ ა.თ-აიას მიერ აღძრულ, არამედ, სხვა იპოთეკარის _ ი.მ-ის მიერ აღძრულ დავაში.

6.1.3. უსაფუძვლოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება, რომ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეებმა არ მიიღეს შესრულება, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 494-ე მუხლი და სხვა მთელი რიგი ნორმები ითვალისწინებენ ნაკლიანი შესრულების მიღების შედეგებს, ზიანის ანაზღაურების წესსა და სხვა. სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ თუკი უძრავი ქონების თაობაზე დადებულია გარიგება და შემძენი წინააღმდეგია შესრულების მიღებაზე, მას, სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლის შესაბამისად, შეუძლია გამოხატოს ნება ნივთის ნაკლის გამო ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. მოწინააღმდეგე მხარეთა წარმომადგენელი ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მორიგების განჩინების თაობაზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი იმყოფებოდა სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში. მოწინააღმდეგე მხარეთა ნება მიმართულია ქონების მიღებისა და მისი იპოთეკის გარეშე რეგისტრაციისაკენ, რაც გამორიცხავს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მათ უარი განაცხადეს შესრულების მიღებაზე.

6.1.4. სინამდვილეს არ შეესაბამება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო იმის შესახებ, რომ მოწინააღმდეგე მხარეებს მინიჭებული ჰქონდათ მოსარგებლის სტატუსი. ეს ინფორმაცია აუქციონის ჩატარების შესახებ ცნობის სახით არ გამოქვეყნებულა, ამგვარი ინფორმაციის გამოქვეყნება სახეზე იქნებოდა თუ გამოქვეყნდებოდა მონაცემები იმის შესახებ, თუ რომელ პირს რა უფლება გააჩნდა ქონებაზე. გამოქვეყნდა განჩინება ა. მ-სა და მოსარგებლეებს შორის მორიგების დამტკიცების შესახებ. გადაწყვეტილებაში, რომლის აღსასრულებლადაც გაიმართა აუქციონი, ვ.დ-ი მითითებული იყო მესაკუთრედ.

6.1.5. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით, ვინაიდან სახეზე აღარაა ამ კანონით გათვალისწინებული მოწესრიგება. კანონით გათვალისწინებული ურთიერთობა სრულდება და იგი იღებს არა სპეციალური კანონით მოწერიგებული ურთიერთობის სახეს, არამედ, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ჭრილში განსახილველი დავაა, როგორიცაა - ნასყიდობიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობების დარღვევა და სხვა. მოწინააღმდეგე მხარეები, რომლებმაც გადაუხადეს თანხა მესაკუთრეს, კვლავ ამტკიცებენ, რომ წარმოადგენენ მოსარგებლეებს. თუკი აუქციონის ჩატარებისას მ.ს-ა და ვ.დ-ი მოსარგებელეები იქნებოდნენ, ხოლო ა.მ-ი მესაკუთრე, მაშინ უნდა ეარსება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ წინაპირობებს. მოცემულ შემთხვევაში, ა.მ-მა საკუთრება გადასცა მოწინააღმდეგე მხარეებს და მათ მიმართ ურთიერთობები ზემოხსენებული კანონით აღარ შეიძლება დარეგულირდეს. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით დამტკიცებული მორიგების შედეგად ა.მ-მა არ შეასრულა ერთადერთი მოვალეობა, ქონება იპოთეკისაგან არ გაუთავისუფლებია, რაც ნაკლიანი შესრულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების უფლებას წარმოშობდა და არა მესაკუთრე პირების კვლავ მოსარგებლეებად მიჩნევას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგეები ვერ მოიპოვებდნენ საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის უფლებას. მ. ს-ამ არ ისარგებლა ამ უფლებით, მას ასევე შეეძლო იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრის უფლებებით ესარგებლა, რაც არ განუხორციელებია შეგნებულად. ამგვარი ქმედება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს. სამოქალაქო უფლების ბოროტად გამოყენებაა სახეზე მეორე მოპასუხის მხრიდანაც, ისინი მოქმედებენ შეთანხმებულად. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარეთა უფლება კასატორს არ დაურღვევია, რომელიც ცდილობს უკანონო მფლობელობიდან გამოითხოვოს ნივთი, ერთადერთი პირი, ვისაც შესაძლოა, დაერღვია მოპასუხეთა უფლებები, ა.მ-ია. მოპასუხეთა მოქმედება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მოთხოვნებს. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კასატორის მიმართ უკიდურესად უსამართლოა, რამდენადაც, მას უწევს იპოთეკარ ი.მ-ის მიმართ ვალდებულების შესერულება, რათა თავიდან იქნას არიდებული იძულებითი აუქციონი. თუკი ამ თანხას დაემატება მოსარგებელეებისათვის გადასახდელი თანხაც, მაშინ ქონების შემძენს მიადგება დიდი ზიანი, რაც აზრს უკარგავას ქონების შეძენას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად ეფუძნება იმ დასკვნებს, რომ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეები წარმოადგენენ უძრავი ქონების მართლზომიერ მფლობელებს _ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს, რის თაობაზეც ქონების აუქციონზე შეძენისას ცნობილი იყო მოსარჩელისთვის. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 75-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, ე.გ-მა მოსარგებლეებთან ურთიერთობაში ჩაანაცვლა უძრავი ნივთის წინა მესაკუთრე და არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები (ვ.დ-ისა და მ.ს-ას მიმართ).

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არსებითად სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე-172-ე მუხლები და პალატის მსჯელობა ამ კუთხით არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან, რომლის თანახმადაც, „ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა იყოს მოსარჩელის კუთვნილი ნივთის მფლობელი და მას არ უნდა გააჩნდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება, თუმცა საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო, ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის პრეროგატივაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი“ (იხ. სუსგ-ებები: №ას-1326-1252-2012, 25 მარტი 2013 წელი; № ას-1142-1071-2012, 7 მარტი, 2013 წელი).

1.5. კასატორი ცდილობს დაამტკიცოს მოწინააღმდეგე მხარეებსა და ა.მ-ს შორის მორიგების დამტკიცების შესახებ განჩინების აღსრულება და ამ გზით მოსარგებლეების უფლების საკუთრების უფლებად ტრანსფორმირება, თუმცა მისი პოზიციები ემყარება მხოლოდ ვარაუდს და არაა დადასტურებული საქმეში არსებული განკუთვნადი მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102.3 და 105.1 მუხლები), შესაბამისად, კასატორის პრეტენზიები დაუსაბუთებელია (მხარემ ვერ დაამტკიცა მოწინააღმდეგეთა მართლოზომიერი მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთზე მათი საკუთრების წარმოშობა) და არ ქმნის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებს.

1.6. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ზ. ლ-ის მიერ 2015 წლის 8 ოქტომბერს #- საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ე. გ-ს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ზ. ლ-ის მიერ 2015 წლის 8 ოქტომბერს #- საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 12 აპრილის #2ბ/1091-12 გადაწყვეტილების ასლი 10 (ათი) ფურცლად (ტ. მე-2, ს.ფ.229-238).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური