გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ბს-918-504(კ-05) 1 თებერვალი, 2006

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე (მომხსენებელი),

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი:

საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 10 სექტემბრის ¹1191 განკარგულებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის საფუძველზე, ბათილად გამოცხადდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის ¹1180-პ განკარგულება. აღნიშნული განკარგულებით, მიღებულ იქნა «გ.-ის» საწარმოო კოოპერატივ «წ.-ს» და რუსთავის ქალაქკომის წინადადება, რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის ტერიტორიის მიღმა არსებული ნაყარი შლაკების გადაცემასა და მათ გამოყენებაზე მონაწილე უცხოური ტექნოლოგიების ბაზაზე გადასამუშავებლად.

საქმე არაერთგზის გასაჩივრდა საოლქო-საკასაციო სასამართლოში, საბოლოოდ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 11 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «წ.-ს» სარჩელი საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 10 სექტემბრის ¹1191 განკარგულების ბათილად ცნობის თაობაზე შემდეგი მოტივით არ დაკმაყოფილდა:

სასამართლო კოლეგიამ წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელე შპს «წ.-ს» ფირმა «წ.-სთან» და შესაბამისად, კოოპერატივ «წ.-სთან» სამართალმემკვიდრეობა, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1994წ. 1 დეკემბრის დადგენილებით უტყუარად დამტკიცებულად არის ცნობილი, რომ 1987 წელს დაფუძნდა კოოპერატივი «წ.», რომელიც რეგისტრაციაში გატარდა რუსთავის სახალხო დეპატუტთა საბჭოს აღმასკომში სახელმწიფო კომიტეტის მეორადი ნედლეულის სამმართველოს შუამდგომლობის საფუძველზე და მისი მიზანი იყო რ.-ის მიერ ტექნოლოგიური ნარჩენი წიდების გადამუშავება. ამასთან, კოოპერატივი «წ.» თავის საქმიანობას ახორციელებდა რ.-ისათვის მიმაგრებულ მიწის ნაკვეთზე. ქ. რუსთავის პრეფექტურის 1991წ. 24 ოქტომბრის ¹192-12 განკარგულებით კოოპერატივი «წ.» გარდაიქმნა ფირმა «წ.-დ», ხოლო 1998წ. 4 ივნისს ქ. რუსთავის საქალაქო სასამართლოში დარეგისტრირდა შპს «წ.-ს» წესდება, რომლის მიხედვითაც შპს «წ.-» წარმოადგენდა ფირმა «წ.-ს» სამართალმემკვიდრეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს «წ.-ს» ნამდვილად გააჩნდა კანონიერი ინტერესი დავის საგანზე. ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ფირმა «წ.-ს», «მეწარმეთა შესახებ» კანონის შესაბამისად, ხელახალი რეგისტრაცია არ გაუვლია 1996წ. 31 დეკემბრამდე. შპს «წ.-ს» რეგისტრაცია განხორციელდა დაგვიანებით;

2. სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის ¹118 განკარგულებით რ.-ის ტერიტორიის მიღმა არსებული წიდების სარგებლობის უფლება გადაეცა საურავი სავაჭრო გაერთიანება «ს.-ს», კოოპერატივ «წ.-ს» და რუსთავის ქალაქის აღმასკომის ტერიტორიულ დარგთაშორის გაერთიანებას. ვინაიდან განკარგულებაში არ ყოფილა დათქმული წიდით სარგებლობის კონკრეტული ვადა, წიდების მესაკუთრეს, ანუ სახელმწიფოს უფლება ჰქონდა‚ ნებისმიერ დროს გაეუქმებინა ამ განკარგულების მოქმედება და, ამდენად, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სახელმწიფომ მუდმივ, უვადო სარგებლობაში გადასცა კოოპერატივ «წ.-ს» სარგებლობის უფლება;

3. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ¹118P განკარგულებით კოოპერატივ «წ.-ს» მიეცა წიდით სარგებლობის უფლება, ხოლო მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო. სს «რ.-ის» დაფუძნების შემდეგ, 1996 წლიდან წიდების მესაკუთრე გახდა მეტალურგიული კომბინატი, ხოლო მისი აქციების 100%-იანი წილის მესაკუთრე - სახელმწიფო;

4. სასამართლოს აზრით, მოთხოვნა საქართველოს პრეზიდენტის ¹1191 განკარგულების ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა, ვინაიდან სადავო აქტი გამოცემულია უფლებამოსილი პირის მიერ, რადგან 2002წ.ათვის აღარ არსებობდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭო და საქართველოს პრეზიდენტი იყო უმაღლესი აღმასრულებელი თანამდებობის პირი, რომელსაც გააჩნდა უფლებამოსილება, გაეუქმებინა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს განკარგულება. როგორც აღინიშნა, 1996 წლიდან წიდების მესაკუთრე გახდა სს «რ.-ი» და შპს «წ.-ს» მიერ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ¹¹118P განკარგულების საფუძველზე, წიდებით სარგებლობა გამოიწვევდა დანაშაულს, რადგან იგი ხელყოფდა რ.-ის, როგორც მესაკუთრის, უფლებასა და კანონიერ ინტერესს. მართალია, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. ¹118P განკარგულება, წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ აქტს, მაგრამ, რადგან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, მისი შესრულება დანაშაულს გამოიწვევდა, ამიტომ 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე მისი ბათილად ცნობა დასაშვებია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. ¹1191 განკარგულების შემდგომ «წ.-ს» მესაკუთრესთან, რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატთან, უნდა გაეფორმებინა ხელშეკრულება წიდებით სარგებლობის თაობაზე და შეთანხმების გარეშე წიდებით სარგებლობა გამოიწვევდა დანაშაულს;

5. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემეობა, რომ დარღვეულია ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის წესი, ვინაიდან, შპს «წ.-» არ ყოფილა მიწვეული სადავო ადმინისტრაციული აქტის მომზადების პროცესში მონაწილეობის მისაღებად, მაგრამ სასამართლომ ჩათვალა, რომ ეს დარღვევა არ ატარებდა არსებით ხასიათს. ამასთან, კოლეგიამ მიუთითა, რომ შპს «წ.-მ», თავის მხრივ, გააჭიანურა წესდების რეგისტრაცია, რამაც აქტის გამომცემ ორგანოს შეუქმნა იმის ვარაუდი, რომ შპს «წ.-» არ იყო კოოპერატივ «წ.-ს» და ფირმა «წ.-ს» სამართალმემკვიდრე. ამიტომ სადავო აქტის გამოცემისას არსებითად არ ყოფილა დარღვეული აქტის გამოცემის პროცედურა და ამ დარღვევას არ გამოუწვევია საკითხზე სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღება, თანახმად ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მე-2 ნაწილისა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა შპს «წ.-ს» მიერ, რომელიც შემდეგი საფუძვლით ითხოვს მის გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

კასატორის მითითებით, საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. სადავო ¹1191 განკარგულება გამოცემულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 95-ე, 98-ე მუხლების მოთხოვნათა დაუცველად, ისინი, როგორც, დაინტერესებული მხარე, არ ყოფილან ჩაბმული ადმინისტრაციულ წარმოებაში. ამასთან, აქტის საფუძვლად მითითებულია ზოგადად მე-60 მუხლი, რომელიც 10 ნაწილისგან შედგება და არა კონკრეტული საფუძველი, რის გამოც მოხდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ¹118P განკარგულების ბათილად ცნობა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ¹118PP განკარგულების მოქმედება გამოიწვევდა დანაშაულს და არ არის დასაბუთებული კანონიერი ძალის მქონე ადმინისტრაციული აქტის მოქმედება, რომელიც ათეული წელია მოქმედებს, კონკრეტულად, რა დანაშაულს გამოიწვევდა და რომელი ნორმის საფუძველზე ხელყოფდა რუსთავის მეტლურგიული კომბინატის, როგორც წიდების მესაკუთრის, უფლებასა და ინტერესს. სასამართლომ ამ შემთხვევაში არ გამოიყენა სკ-ის 155-ე, 159-ე მუხლები და დაარვია კასატორის, როგორც წიდების კეთილ...-იერი მფლობელის, უფლებები. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ¹118 განკარგულება იყო უვადო აქტი და პრეზიდენტს მისი გაუქმება ნებისმიერ დროს შეეძლო. კასატორის განმარტებით, ¹118P განკარგულება წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ აქტს, რომელზეც ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმები და იგი არ არის უვადო ხელშეკრულება, რომლის გაუქმების უფლება, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, ნებისმიერ დროს შეუძლიათ მხარეებს. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად, მისი ბათილად ცნობა დაუშვებელია. კასატორის მითითებით, ის გარემოება, რომ 1996 წლიდან წიდები მეტალურგიული კომბინატის საწესებო კაპიტალში შევიდა, არ იწვევდა ¹118 განკარგულების ბათილად ცნობას, რადგან შპს «წ.-» იყო მართლზომიერი მფლობელი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «წ.-ს” საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო, სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დადგენილად მიიჩნევს, რომ შპს «წ.-” წარმოადგენს კოოპერატივ «წ.-ს” სამართალმემკვიდრეს. იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო აქტი შეეხება კოოპერატივ «წ.-ს” ინტერესებს, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ შპს «წ.-” წარმოადგენს იმ პირს, რომელსაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე უფლება აქვს აღძრას სარჩელი საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 10 სექტემბრის ¹1191 განკარგულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. მაგრამ, იმავდროულად საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას აღნიშნული აქტის კანონშეუსაბამობის თაობაზე და თვლის, რომკასატორის პრეტენზია ამ თვალსაზრისით უსაფუძვლოა.

საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ შპს «წ.-ს” (კოოპერატივ «წ.-ს”) საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის განკარგულების საფუძველზე სარგებლობის უფლებით გადაეცა ჩაწყობილი ნაყარი შლაკები, ე.წ. წიდა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის (მოსარჩელის) მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მან წიდაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა «საკუთრების უფლების შესახებ” კანონისა და სკ-ის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს «საკუთრების უფლების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მითითებული მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრეს საკუთრების უფლება წარმოეშობოდა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ნებისმიერი ფორმით შეძენილ ქონებაზე, შექმნილ ან არსებითად გადამუშავებულ ნივთზე, თავისი კუთვნილი ქონების, ბუნებრივი რესურსების, ან კანონის და ხელშეკრულების შესაბამისად, ამ მიზნით მის მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული სხვა ქონების გამოყენების შედეგად მიღებულ პროდუქციაზე, ნაყოფზე და სხვა შემოსავალზე.

მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს შპს «წ.-ს” მხრიდან საწარმოო ნარჩენების შეძენის ფაქტს, ამდენად, სახეზეა კანონით განსაზღვრული ის შემთხვევა, როდესაც პირს მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცა გარკვეული სახის ქონება, რის შედეგადაც პირი საკუთრების უფლებას იძენს არა ქონებაზე, არამედ ქონების გამოყენების შედეგად მიღებულ პროდუქციაზე.

აღნიშნული ნორმა საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ კოოპერატივმა «წ.-მ” საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის განკარგულებით შეიძინა უფლება და არა ნივთი. რაც შეეხება სახელმწიფოს, მას, კანონით დადგენილი წესით, მითითებულ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს. «საკუთრების უფლების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მე-4 აბზაცის შესაბამისად, საკუთრების უფლების შეწყვეტა ხდებოდა მესაკუთრის მიერ საკუთრების ობიექტის გასხვისების, აგრეთვე, საკუთრების ობიექტის მოსპობის შედეგად. საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულება საკასაციო სასამართლოს არ აძლევს თუნდაც ვარაუდის საფუძველს, რომ სახელმწიფომ წიდაზე დაკარგა საკუთრების უფლება.

საკუთრების უფლება წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას, რომელიც შესაძლოა შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით მკაცრად განსაზღვრულ შემთხვევაში. დადგენილია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 10 სექტემბრის ¹1191 განკარგულების გამოცემამდე, წიდა, როგორც მატერიალური ფასეულობა, შეტანილი იყო სს «რ.-ის” საწესდებო კაპიტალში. საწესდებო კაპიტალში წიდის შეტანის კანონიერება დადასტურებულია სასამართლო გადაწყვეტილებით. ამდენად, აქტის გამოცემის მომენტისათვის წიდა წარმოადგენდა სს-ის საკუთრებას, რის გამოც წიდის ნებისმიერი სახით განკარგვა უნდა მომხდარიყო მხოლოდ მესაკუთრის _ სს «რ.-ის”_ თანხმობით. შესაბამისად, მოცემულ მომენტში, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის განკარგულების შესრულება შეუძლებელი გახდა იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ სახელმწიფომ წიდაზე დაკარგა საკუთრების უფლება და ის არ წარმოადგენდა ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილ პირს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს Bბათილობის იმ საფუძველს, რომელსაც საოლქო სასამართლო მიუთითებს და თვლის, რომ ამ შემთხვევაში უსაფუძვლოა მსჯელობა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის 1 ნაწილის «ბ” ქვეპუნქტზე. მითითებული მუხლის «ბB” ქვეპუნქტის საფუძველზე, ადმინისტრაციული აქტი ბათილად უნდა გამოცხადდეს, თუ მისი შესრულება გამოიწვევს დანაშაულს. დანაშაული წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივ კატეგორიას, რომლისთვისაც დამახასიათებელია მართლწინააღმდეგობა და ბრალეულობა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ესა თუ ის ქმედება შესაძლოა ფორმალურად შეიცავდეს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული რაიმე ქმედებისათვის მახასიათებელ ნიშნებს, მაგრამ არ წარმოადგენდეს დანაშაულს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბათილობის მითითებული საფუძვლის გამოყენებისას, სასამართლოები აქტის კვალიფიკაციის საკითხს უნდა მიუდგნენ არგუმენტირებულად და დასაბუთება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ მითითებას შესაძლო შედეგზე. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას საოლქო სასამართლოს მხრიდან აქტის არასწორი კვალიფიკაციის თაობაზე და თვლის, რომ სახეზეა აქტის ბათილობის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის 1-ლი ნაწილის არა «ბ”, არამედ «გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძველი, კერძოდ, სახელმწიფოს არ გააჩნდა მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 21 თებერვლის აქტის შესრულების ფაქტობრივი შესაძლებლობა, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, ქონება, სადავო აქტის გამოცემის მომენტისათვის, აღარ წარმოადგენდა მის საკუთრებას.

რაც შეეხება სადავო აქტის მომზადებისა და გამოცემის წესის დარღვევის თაობაზე კასატორის პრეტენზიას, საკასაციო სასამართლო ადასტურებს, რომ აღნიშნული ტიპის დარღვევა უდავოდ წარმოადგენს აქტის ბათილობის საფუძველს, მაგრამ იმავდროულად საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას და კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ მითითებული დარღვევა უკავშირდება თავად კასატორის ქმედებას, კერძოდ, კასატორის მხრიდან მოქმედი კანონმდებლობისადმი ფორმალურმა დამოკიდებულებამ განაპირობა ის, რომ შპს «წ.-სა” და კოოპერატივ «წ.-ს” შორის სამართალმემკვიდრეობის საკითხის დადგენა იქცა სასამართლოს არაერთი მსჯელობის საგნად და მხოლოდ წინამდებარე გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით გახდა აღნიშნული საკითხის დადგენა შესაძლებელი. ამასთან, კასატორი ვერ უთითებს და ვერ ასაბუთებს, ატარებს თუ არა მითითებული დარღვევა არსებით ხასიათს, კერძოდ, მისი მონაწილეობა აქტის მომზადების პროცესში რამდენად განაპირობებდა საქმეზე სხვაგვარი გადაწყვეტილების გამოტანას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორის პრეტენზია უსაფუძვლოა და იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს არსებითად სწორად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური აუცილებლობა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «წ.-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 11 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.