საქმე №ას-1131-1064-2015 22 იანვარი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე 1. ი. ხ-ე (მოსარჩელე)

2. ზ. მ-ე (მოპასუხე)

თავდაპირველი მოპასუხეები _ პ. მ-ე, მ. მ-ე, გ. რ-ე, ნ. მ-ი, ი. მ-ე, ი. ბ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა: 1. დაკისრებული თანხის შემცირების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება

2. სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე, 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გარიგებების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ი. ხ-ემ (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. მ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე), პ. მ-ის, მ. მ-ის, გ. რ-ის, ნ. მ-ის, ი. მ-ისა და ი. ბ-ის (შემდგომში _ თავდაპირველი მოპასუხეები) მიმართ მოპასუხეებს შორის დადებული გარიგებების, როგორც თვალთმაქცური გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რათა აღსრულებულიყო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, ხოლო, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ სადავო გარიგებები არ იყო ბათილი, მოსარჩელემ მოითხოვა ზ.მ-ისათვის კომპენსაციის დაკისრება.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, როგორც თვალთმაქცური გარიგება, ბათილად იქნა ცნობილი ზ. მ-ესა და პ. მ-ეს შორის გაფორმებული რეგისტრაცია შსს მომსახურების სააგენტოში სანადირო თოფ „S-ზე“, დაევალა შსს მომსახურების სააგენტოს სანადირო თოფი „S-ის“ დარეგისტრირება ზ. მ-ის სახელზე, ბათილად იქნა ცნობილი ზ. მ-ესა და პ. მ-ეს შორის შსს მომსახურების სააგენტოში გაფორმებული რეგისტრაცია „მერსედეს ბენცი“ მლ-500 მარკის (სახელმწიფო ნომ. „...“) ავტომანქანასთან მიმართებით და დაევალა შსს მომსახურების სააგენტოს აღნიშნული ავტომანქანის პ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/2-ის აღრიცხვა ზ. მ-ის სახელზე, დაეკისრა ზ. მ-ეს 30 000 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, სხვა ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და თანხის დაკისრების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა თანხის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, აპელანტს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 7 500 ლარის გადახდა (იხ. სააპელაციო პალატის 05.10.2015წ. განჩინება უსწორობის გასწორების თაობაზე, ასევე, უზენაესი სასამართლოს 25.12.2015წ. განჩინება კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ).

5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მისი შეფასების საგანი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების იმ ნაწილში შემოწმება იყო, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 30 000 ლარის გადახდა. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება მხარეთა მიერ არ გასაჩივრებულა. დავის ამ ნაწილთან დაკავშირებით კი, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1.2. ი. ხ-ე 1993 წლიდან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ზ. მ-ესთან, 2007 წლის 20 ნოემბერს მათი ქორწინება ოფიციალურად დარეგისტრირდა. 2011 წლის მეორე ნახევრიდან ზ. მ-ის ინიციატივით ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილია.

5.1.3. ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა ი. ხ-ის სარჩელი: განხორციელდა საოჯახო მოძრავი ნივთების გაყოფა, მათ შორის სანადირო თოფების, სატრანსპორტო საშუალებებზე მოხდა ი. ხ-ის თანამესაკუთრედ ცნობა; ქუთაისში, ი.ჭ-ის გამზირის #...ში მდებარე ბინაზე არსებული ჩუქების ხელშეკრულება მიჩნეულ იქნა თვალთმაქცურად და აღნიშნული უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობილ იქნა ი. ხ-ე, ხოლო ქუთაისში, ა-ის ქუჩა #...-ში მდებარე #1 ნაკვეთზე (238,0 კვ.მ) არსებული გარიგება სასამართლომ არ მიიჩნია თვალთმაქცურად. ი.ხ-ის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა აპელანტის მოთხოვნა, სადავო 238,0 კვ.მ უძრავ ქონებაზე არსებული გარიგება მიჩნეულ იქნა თვალთმაქცურად და აპელანტი ცნობილ იქნა ამ უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ. საკასაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება. მითითებულ გადაწყვეტილებებზე გაცემულია სააღსრულებო ფურცლები.

5.1.4. 2014 წლის 3 ივლისისა და 2014 წლის 8 აგვისტოს გაცემული სააღსრულებო ფურცლები მოსარჩელემ სარეგისტრაციოდ წარადგინა საჯარო რეესტრში. ქუთაისში, ა-ის ქუჩა #...-ში არსებული #1 ნაკვეთის თანამესაკუთრედ რეგისტრაციაზე საჯარო რეესტრმა ი. ხ-ეს უთხრა უარი, ვინაიდან კონკრეტული ფართის მესაკუთრედ უკვე რეგისტრირებული აღმოჩნდა გ. რ-ე და არა ზ. მ-ის რძალი - ი. მ-ე.

5.1.5. 2012 წლის 27 ივნისს, გამოსყიდვის უფლებით, ვალის სანაცვლოდ, უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის ხელშეკრულებით, ი. ბ-ის მინდობილმა პირმა ზ. მ-ემ გ. რ-ეს გადასცა ქ.ქუთაისში, ა-ის ქ#...-ში არსებული 121.30 კვ.მ ფართი, 19.89 კვ.მ ღია ბეტონის გადახურვა და 9.03 კვ.მ ბაქანი. 2013 წლის 23 იანვარს გ. რ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მითითებულ ქონებაზე ვალდებულების მოხსნის მოთხოვნით და 2012 წლის 27 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე ქონება საკუთრებაში მიიღო გ.რ-ემ, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ გ. რ-ე სადავო ნივთის კეთილსინდისიერი შემძენია. მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია მტკიცებულება იმისა, რომ ქონების შემძენმა იცოდა უძრავი ნივთის უფლებრივი ნაკლის თაობაზე. მტკიცების ტვირთი კი, ამ შემთხვევაში, ცხადია, სწორედ მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რომელმაც ვერ დაამტკიცა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ გ. რ-ე ქონების შეძენისას არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა, რომ მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა გარიგების დადებისას ზ.მ-ის არაკეთილსინდისიერი მოქმედების შესახებ.

5.1.6. მოსარჩელემ გარიგების ბათილობასთან ერთად მოითხოვა: იმ შემთხვევაში, თუ გარიგება არ გაბათილდებოდა, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა სადავო უძრავი ქონების ღირებულების ნახევარი - 30 000 ლარი.

5.1.7. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კანონმდებობა განამტკიცებს ისეთ ურთიერთობებსაც, როდესაც ფიზიკური ან იურიდიული პირის ხელში ქონება უსაფუძვლოდ აღმოჩნდება. ასეთ შემთხვევებშია შესაძლებელი წარმოიშვას უსაფუძვლოდ შეძენილი ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულება. ამგვარ ურთიერთობაში კრედიტორად გამოდის პირი, რომლის ხარჯზეც სხვამ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ან დაზოგა ქონება, ხოლო მოვალეა ის პირი, რომელმაც უსაფუძვლოდ შეიძინა ან დაზოგა ქონება და, შესაბამისად, გამდიდრდა. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, 979-ე, 1160-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა აპელანტ ი. ხ-ის მოთხოვნა და ქ.ქუთაისში, ა-ის ქუჩა #...-ში არსებული #1 ნაკვეთზე (238,0 კვ.მ უძრავ ქონებაზე) არსებული გარიგება მიჩნეულ იქნა თვალთმაქცურად, ი. ხ-ე ცნობილ იქნა ამ უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, თუმცა უფლების რეგისტრაცია კრედიტორმა ვერ განახორციელა მოვალის მიერ ნივთის გასხვისების გამო, ხოლო შემძენი აღმოჩნდა კეთილსინდისიერი.

5.1.8. არ იქნა გაზიარებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება სადავო ქონების ღირებულების 60 000 ლარით განსაზღვრის ნაწილში. 2013 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში (რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული) ერთმნიშვნელოვნად იყო მითითებული, რომ ქ.ქუთაისში, ირ. ა-ის ქ#...-ში მდებარე უძრავი ქონების ½ რეალურად გამოყოფა ან მისი საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის საგანს არ წარმოადგენდა, რის გამოც პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლზე მითითებით, აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში (ე.ი ქონების საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება) სააპელაციო საჩივარი განუხილველად დატოვა. გამომდინარე აღნიშნულიდან, არც იმ ქონების რეალური შეფასება გაუკეთებია და დაუდგენია სასამართლოს, რომელი ქონების საბაზრო ღირებულების ნახევრის ანაზღაურებაც იმხანად არ ყოფილა მხარეთა შორის დავის საგანი. კონკრეტული ქონების ღირებულების ანაზღაურება წინამდებარე დავის საგანს წარმოადგენდა, რომლის ფარგლებშიც ი. ხ-ეს არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ქონების ღირებულება, რომლის ნახევარზეც მას კანონიერი უფლებები გააჩნდა, სწორედ 60 000 ლარს შეადგენს. საპირისპიროდ ამისა, ზ.მ-ის მიერ საქმეში წარმოდგენილი შპს „ი-ის“ მიერ შედგენილი 2014 წლის 22 იანვრით დათარიღებული #... ე.წ კონსულტაციის აქტის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების ღირებულება შეადგენს 15 000 ლარს. სწორედ ამ თანხის ნახევარი (15 000:2) 7 500 ლარი უნდა დაკისრებოდა ზ. მ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ.

5.1.9. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება საქმის წარმოების შეწყვეტასთან დაკავშირებით, რადგან წინამდებარე სარჩელის მოთხოვნა არ განუხილავს სასამართლოს და მასზე არ მიღებულა შესაბამისი გადაწყვეტილება. სარჩელის განუხილველად დატოვება კი, ცხადია, არ ართმევდა მხარეს უფლებას, ხელახლა მიმართოს სასამართლოს დარღვეული უფლების აღსადგენად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. ი. ხ-ემ მოითხოვა დაკისრებული თანხის შემცირების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება, ხოლო ზ. მ-ემ _ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე, 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.1. ი. ხ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ გვერდი აუარა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, რომლის საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონების ნახევარი კასატორს აქვს მიკუთვნებული და ქონების ღირებულება 60 000 ლარითაა განსაზღვრული, აღნიშნულის საპირისპიროდ კი, სადავო საკითხის განსაზღვრისას დაეყრდნო, როგორც თავად აღნიშნა ე.წ შპს „ი-ის“ საკონსულტაციო აქტს, რომელიც ექსპერტის დასკვნაც არ არის. არც ერთი ინსტანციის სასამართლოს არ დაუკითხავს ამ დოკუმენტის შემდგენი პირები, რაც მათი კომპეტენციის შემოწმების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ სხდომაზე გამოაცხადა და მხარეს გადასცა გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 15 000 ლარის გადახდა, ხოლო, მოგვიანებით მხარეებს გადასცა განჩინება თითქოს უსწორობის გასწორების თაობაზე და დაკისრებული თანხა 7 500 ლარამდე შეამცირა, აღნიშნული სცდება უსწორობის გასწორების ფარგლებს და სასამართლოს, უკიდურეს შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დაენიშნა სასამართლო სხდომა.

6.1.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, თითქოს 2011 წლის მეორე ნახევრიდან მხარეთა ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილია, რეალურად მარეგისტრირებელ ორგანოში განქორწინება ამ დროისთვისაც არაა რეგისტრირებული, ხოლო, სამოქალაქო კოდექსის 1164-ე მუხლის შესაბამისად, მეუღლეთა ქონების გაყოფა შესაძლებელია, როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე _ განქორწინებისას.

6.1.3. არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, თითქოს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.ქუთაისში, ი.ა-ის ქ#...-ში მდებარე ქონებაზე დადებული გარიგება არ იყო თვალთმაქცური. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ამ ფართთან დაკავშირებით მხარის ალტერნატიული მოთხოვნა თანხის დაკისრების თაობაზე დააკმაყოფილა. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ამავე ფართის თაობაზე მოპასუხის მიერ დადებული გარიგების თვალთმაქცურობა დადგენილია, რასაც ადასტურებს სააპელაციო პალატის 2015 წლის 24 სექატემბრის გადაწყვეტილების 4.11. პუნქტი, რომელსაც შინაარსობრივად ეწინააღმდეგება ამავე გადაწყვეტილების 4.10. პუნქტი.

6.1.4. კასატორის შეფასებით, სადავო უძრავი ქონების მოპასუხისადმი კუთვნილებას ადასტურებდა ის გარემოებაც, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღის გამოყენების განჩინება გაასაჩივრა მხოლოდ მოპასუხე ზ.მ-ემ და არა გ.რ-ემ, ეს გარემოება მხედველობაში არ მიიღო სააპელაციო პალატამ, ამასთანავე, არც ის გაითვალისწინა, რომ ქუთაისის ცენტრში მდებარე 238 კვ.მ უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება არც 30 000, არც 15 000 და მით უმეტეს არც 7 500 ლარია.

6.2. ზ. მ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.2.1. სააპელაციო პალატამ გამოიტანა იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რაც მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევის შედეგია, სასამართლო ვერ ჩაწვდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას, მან, მართალია, დაადგინა 2011 წლის მეორე ნახევრიდან მხარეთა ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტის ფაქტი, თუმცა ეს გარემოება სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე და 1168-ე მუხლების შესაბამისად, არ შეუფასებია.

6.2.2. სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონედ არასწორად მიიჩნია ის გარემოება, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ქ.ქუთაისში, ა-ის ქ#...-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე დადებული გარიგება იყო ბათილი, ხოლო ი.ხ-ე წარმოადგენდა ქონების თანამესაკუთრეს. ეს გარემოება სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით დადგენილი წესის შესაბამისად არ შეუფასებია, რადგანაც ზ.მ-ეს ქონება შეძენილი ჰქონდა გამოსყიდვის უფლებით და კასატორმა ეს ქონება მიჰყიდა ი. მ-ეს, რომელზეც კვლავ არსებობდა გამოსყიდვის უფლება, თუმცა ი.ბ-ეს ამ უფლებით არ უსარგებლია. ამ შემთხვევაში პალატა ცალმხრივად არ უნდა მისდგომოდა საკითხს და არ უნდა ჩაეთვალა ეს ქონება ქორწინების განმავლობაში შეძენილად. საქმის მასალებით დადგინდა, რომ გამოსასყიდი თანხა _ 10 000 აშშ დოლარი ეკუთვნოდა ი.მ-ეს, რომელიც ამ თანხით ბიზნესის წამოწყებას აპირებდა და მიუხედავად ხელშეკრულების მხარედ კასატორის მითითებისა, თანხის ი.მ-ისადმი კუთვნილების ფაქტი სადავო არ გამხდარა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ი.ბ-ეს ქონების ფლობა არასოდეს მიუტოვებია, ხოლო ი.მ-ის სამართლებრივი კავშირი ნივთთან იმაში გამოიხატა, რომ მას და ნ.მ-ს შორის 2011 წლის 23 დეკემბერს დაიდო უძრავი ქონების რეალურად გაყოფის ხელშეკრულება. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 147-ე, 149-ე, 155-ე, 170-ე, 183-ე და 477-ე მუხლების შესაბამისად, იმის მტკიცება, რომ მითითებული ქონება კასატორისა და მოსარჩელის თანასაკუთრებას წარმოადგენს, მცდარია. მართალია, კასატორი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრე იყო, თუმცა საკუთრება მას არ გადასცემია.

6.2.3. იურიდიულად დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ არ არსებობდა საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები, რადგანაც ი.ხ-ეს ანალოგიურ მოთხოვნაზე ერთხელ უკვე იმსჯელა სასამართლომ და განუხილველად დატოვა იგი, გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა. ი.ხ-ის წარმომადგენელმა სააპელაციო საჩივრის განხილვისას უარი განაცხადა 30 000 ლარის მიკუთვნებაზე და მოითხოვა ქონების 1/2-ის თანამესაკუთრედ ცნობა.

6.2.4. სასამართლოს გადაწყვეტილება 7 500 ლარის დაკისრების ნაწილში დაუსაბუთებელია, ამ თვალსაზრისით სასამართლოს არ შეუფასებია საქმის მასალები. სასამართლოს არ მიუთთებია თუ რატომ წარმოადგენდა ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებას და რატომ არსებობდა ამ ქონების ღირებულების ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე და 976-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები. ამასთანავე, მოსარჩელის მოთხოვნა იმდენად დაუსაბუთებელი იყო, რომ მას რაიმე საერთო არ ჰქონია კანონიერებასთან, მოცემულ შემთხვევაში, არა თუ სარჩელის დაკმაყოფილების, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული, მისი წარმოებაში მიღების წინაპირობაც არ არის დადგენილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად ეფუძნება იმ დასკვნებს, რომ სადავო ქონების ნაწილში მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლის აღსრულება შეუძლებელი გახადა ქონებაზე მესამე პირის უფლების რეგისტრაციამ, რომელიც განხორციელდა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ, ამასთანავე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ რეგისტრირებული მესაკუთრე მიიჩნია კეთილსინდისიერ შემძენად (ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა) და სარჩელი ქონების ღირებულების 1/2-ის დაკისრების ნაწილში ჩათვალა საფუძვლიანად. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ქონების ღირებულების განმსაზღვრელი მტკიცებულება მოსარჩელეს არ წარუდგენია, შესაბამისად, არ ბათილდებოდა მოპასუხის მიერ წარდგენილი შპს „ი-ის“ საკონსულტაციო აქტით განსაზღვრული უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულება.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. სადავო გარემოებებთან მიმართებით საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის დანაწესზე, რომლითაც დადგენილია პრეიუდიციული ფაქტების სამართლებრივი მნიშვნელობა და მათი იურიდიული ძალა:

1.4.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია მხარეთა თანასაკუთრება სადავო უძრავ ნივთზე და ამ კუთხით სააპელაციო პალატა დავას განსხვავებულად ვერ გადაწყვეტდა, ამასთან, საგულისხმოა, რომ უკვე დასრულებული საქმის ფარგლებში დავის საგანს ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა წარმოადგენდა და იმ დავის ფარგლებში ქონების ღირებულების დადგენა სასამართლოს ამოცანა არ იყო. ი.ხ-ის საყურადღებოდ პალატა განმარტავს, რომ სადავო ქონების 60 000 ლარად შეფასება მოცემულ შემთხვევაში პრეიუდიციული ფაქტი არ არის, წინამდებარე დავის ფარგლებში ეს საკითხი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა და ამ კუთხით სააპელაციო პალატის მსჯელობა დასაბუთებულია, ამასთანავე, საკასაციო სასამართლომ ი.ხ-ის კერძო საჩივრის შესწავლის ფარგლებში 2015 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით მხარის არგუმენტებს უკვე უპასუხა და განმეორებით მათზე მსჯელობა აღარაა მიზანშეწონილი. ზემოხსენებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებასაც და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე, 979-ე და 1160-ე მუხლები.

1.5. საკასაციო პალატა ვერ გზიაიარებს ზ.მ-ის არგუმენტს საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე და მიუთითებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც ქონების საბაზრო ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში ი.მ-ის მოთხოვნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის შესაბამისად განუხილველად დარჩა. ამ გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ დავის საგანი ქონების ღირებულების მიკუთვნება არ იყო (ანუ ეს არ წარმოადგენდა სასარჩელო მოთხოვნას, მხარემ იგი მხოლოდ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე დააყენა), შესაბამისად, ვერც არარსებულ სარჩელზე იტყოდა უარს ი. ხ-ე, მას შეეძლო დაეზუსტებინა მოთხოვნა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 275-ე მუხლი არ კრძალავს სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელახლა მიმართვის შესაძლებლობას, ხოლო კასატორის პრეტენზია არ ქმნის ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის რომელიმე დებულების გამოყენების საშუალებას.

1.6. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არ აქვთ წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

2. ზ. მ-ის საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ განუხილველად დატოვების დასაბუთება:

მოცემულ შემთხვევაში ზ.მ-ე ასევე მოითხოვს გადაწყვეტილებაში დაშვებული უსწორობის გასწორების შესახებ განჩინების გაუქმებას. ამ ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი სამართლებრივი ბუნების გათვალისწინებით კერძო საჩივარია, თუმცა არ არსებობს მისი განხილვის წინაპირობა, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 414-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულია ამგვარი განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობა, თუმცა ნორმათა სწორი განმარტებით, ასევე საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, გასაჩივრების ობიექტი შეიძლება იყოს მხოლოდ მხარის წინააღმდეგ მიღებული გადაწყვეტილება, ანუ მხარეს შეიძლება იურიდიული ინტერესი მხოლოდ სასამართლოს იმ აქტის გაუქმების მიმართ გააჩნდეს, რომელიც მის ინტერესებს ეწინააღმდეგება. უსწორობის გასწორების შესახებ განჩინებით სწორედ ზ.მ-ის სასარგებლოდ შემცირდა დაკისრებული თანხის ოდენობა, თავის მხრივ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 25 დეკემბრის განჩინებითაა დადგენილი ქვემდგომი სასამართლოს 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინების კანონიერება, ამდენად, ამ ნაწილში არ არსებობს ზ.მ-ის პრეტენზიის გაზიარების წინაპირობა (სასამართლო პრაქტიკის თავალსაზრისით იხ: სუსგ №ას-710-1011-09, 7 სექტემბერი, 2009 წელი). ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხილს მე-2 ნაწილის საფუძველზე (სსსკ-ის 399-ე და 372-ე მუხლების თანახმად) ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში ზ. მ-ის საკასაციო (კერძო) საჩივარი უნდა დარჩეს განუხილველად.

3. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

3.1. წარმოდგენილ საკასაციო საჩვარს ი.ხ-ემ დაურთო მტკიცებულებები: ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 12 თებერვლის #2/ბ-104-15 განჩინება, ამავე სასამართლოს 2013 წლის 16 ოქტომბრის #2/ბ-530 გადაწყვეტილება და რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის 12.08.2014წ. გადაწყვეტილება (ტ. III, ს.ფ.205-222).

3.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, მით უფრო გაუმართლებელია საქმეში უკვე არსებული მტკიცებულებების განმეორებით წარმოდგენა. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს კასატორის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გაზიარების საფუძველი, რის გამოც, ისინი უნდა დაბრუნდეს მათ წარმომდგენს.

4. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ი.ხ-ეს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 28 ოქტომბრის #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1 125 ლარის 70% _ 787,5 ლარი, ხოლო კასატორ ზ.მ-ეს _ მის მიერ 2015 წლის 7 დეკემბრის #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 100 ლარისა და მის მიერვე 2015 წლის 18 დეკემბერს გადახდილი 275 ლარის, სულ _ 375 ლარის 70% _ 262,5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე, 187-ე, 391-ე, 401-ე, 407-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ხ-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნას დაუშვებლად.

2. ზ. მ-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებაზე დარჩეს განუხილველად, ხოლო ამავე სასამართლოს 2015 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნას დაუშვებლად.

3. ი. ხ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 12 თებერვლის #2/ბ-104-15 განჩინება, ამავე სასამართლოს 2013 წლის 16 ოქტომბრის #2/ბ-530 გადაწყვეტილება და რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის 12.08.2014წ. გადაწყვეტილება (ტ. III, ს.ფ. 205-222).

4. კასატორ ი. ხ-ეს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 28 ოქტომბრის #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1 125 ლარის 70% _ 787,5 ლარი.

5. კასატორ ზ. მ-ეს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 7 დეკემბრის #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 100 ლარისა და მის მიერვე 2015 წლის 18 დეკემბერს გადახდილი 275 ლარის, სულ _ 375 ლარის 70% _ 262,5 ლარი.

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური