საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-883-833-2015 26 ნოემბერი, 2015 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ს. ი-ი, მ. ჯ-ე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს "ს-ი" (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უფლებამონაცვლეებად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ს-სა“ (შემდეგში ბანკი, მოსარჩელე ან გამსესხებელი) და შ. ი-ს (შემდეგში მსესხებელი, მოვალე ან მამკვიდრებელი) შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა რ. პ-ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თ-ში, ფ-ის ქუჩა №16-ში, ბინა №27; ვ.ჯ-ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე თ-ში, დ-ში, კ-ის ქუჩა №4/6-ში და ს. ი-ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თ-ში, შ-ის ქუჩა №15-ში, 1-2 სართული [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 623-ე, 286-ე მუხლები; იხ. ტ. 1, ს. ფ. 17-24; 29-34; 39-44).

2. 2013 წლის 26 აპრილს ნოტარიუსმა გასცა №..., №... და №... სააღსრულებო ფურცლები, რომელთა თანახმადაც, 1 516 441.18 აშშ დოლარისა და 53 572.35 ლარის დავალიანების უზრუნველსაყოფად, იძულებითი წესით, უნდა რეალიზებულიყო წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 13-16, 25-28, 35-38)

3. 2013 წლის 16 მაისს მოვალე გარდაიცვალა, რის გამოც 2013 წლის 26 აპრილს გაცემული №..., №... და №... სააღსრულებო ფურცლების საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება შეჩერდა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 46).

4. მამკვიდრებლის ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა კანონით დადგენილი წესით არ გაცემულა (იხ. ინფორმაცია ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან, ტ. 1, ს.ფ. 47).

5. მოპასუხე მ. ჯ-ე მამკვიდრებლის მეუღლეა (შემდეგში მამკვიდრებლის მეუღლე), ხოლო ს. ი-ი - მამკვიდრებლის ქალიშვილი (შემდეგში მამკვიდრებლის შვილი, ორივე ერთად მოხსენიებულია მოპასუხეებად ან მოვალის მემკვიდრეებად; იხ. ტ. 1, ს.ფ. 113).

6. 2014 წლის 18 მარტს ბანკმა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მამკვიდრებლის ცოლ-შვილის წინააღმდეგ და მოითხოვა გარდაცვლილი მოვალის უფლებამონაცვლეობის დადგენა.

7. საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბანკის სარჩელი დაკმაყოფილდა.

8. სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა სსკ-ის 1319-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლები, ასევე, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ საქართველოს კანონის (შემდეგში სააღსრულებო წარმოებათა კანონი) 24-ე და 36-ე მუხლები.

9. სასამართლომ დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

10. სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მოპასუხეების (პირველი რიგის მემკვიდრეების: მეუღლე და შვილი) მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი (სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

11. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მამკვიდრებლის მეუღლისა და შვილის მიერ, 2015 წლის 23 იანვარს, სასამართლო სხდომაზე მიცემულ ახსნა-განმარტებაზე, რომლის მიხედვითაც, მამკვიდრებელს დარჩა ვალები, ხოლო ტანსაცმელი მემკვიდრეებმა სხვა მესამე პირებს აჩუქეს. სასამართლომ განმარტა, რომ, სსკ-ის 1332-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროში არ შედის და მემკვიდრეთა შორის არ გაიყოფა საგვარეულო წიგნები (ან ჩანაწერები), ოჯახური მატიანე, სულის მოსახსენებელი და სხვა საკულტო საგნები და საფლავი. სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნულ ნორმაში ამომწურავადაა მითითებული, თუ რა ნივთები არ შედის სამკვიდრო მასაში. მოცემულ შემთხვევაში მამკვიდრებლის ტანსაცმელი, რომელიც სამკვიდრო მასის ნაწილია, მიიღეს გარდაცვლილის კანონიერმა მემკვიდრეებმა, რაც დასტურდება მათივე განმარტებით. სათანადო წესით დაუფლების შემდეგ, მემკვიდრეებმა განკარგეს სამკვიდრო, როდესაც გააჩუქეს ტანსაცმელი.

12. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მემკვიდრეებმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მამკვიდრებლის სამკვიდრო მისი გარდაცვალების მომენტიდან, კერძოდ, მიიღეს ის, რაც გარდაცვლილს დარჩა - ტანსაცმელი, რომელიც შემდეგ განკარგეს სურვილისამებრ.

13. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააღსრულებო წარმოება დაიწყო ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლების საფუძველზე. სააღსრულებო წარმოების დაწყების შემდეგ გარდაიცვალა მოვალე, რაც, კანონით დადგენილი წესით, სააღსრულებო წარმოების შეჩერებისა და უფლებამონაცვლის დადგენის საკითხის გადაწყვეტას მოითხოვდა. სააღსრულებო წარმოებათა კანონის შესაბამისად, როდესაც უფლებამონაცვლეობის საკითხის დადასტურება ვერ ხერხდება, რაც მას სადავოდ ხდის, გადაწყვეტილების გამომტანმა სასამართლომ, კრედიტორის მიმართვის საფუძველზე უნდა გადაწყვიტოს საკითხი. განსახილველ შემთხვევაში, ნოტარიუსმა, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, გასცა სააღსრულებო ფურცლები კანონით დადგენილი წესით (38-ე მუხლის პირველი პუნქტის "პ" ქვეპუნქტი, მე-40 მუხლი). სამოქალაქო კანონმდებლობის შესაბამისად, ნოტარიუსის კომპეტენციაში არ შედის სადავოდ ქცეული უფლებამონაცვლეობის საკითხის კვლევა და დადგენა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად, სასამართლომ დასაბუთებულად და საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა, სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში, მოპასუხეების უფლებამონაცვლეებად ცნობის თაობაზე.

14. მოვალის მემკვიდრეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. სააპელაციო საჩივარი დამყარებული იყო შემდეგზე:

15.1. მოვალის მემკვიდრეთა განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მათ სამკვიდრო მიიღეს ფაქტობრივი ფლობით. მოპასუხეების მითითებით, უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანი იყო ის გარემოება, რომ პირის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება-არმიღების საკითხის გადაწყვეტა სამართლებრივი შეფასების საგანი იყო და არა ფაქტობრივი გარემოება. ფაქტობრივი გარემოება კი მემკვიდრის მხრიდან ამა თუ იმ ქმედების განხორციელების დადგენილად მიჩნევაა, რაც შემდგომში სამართლებრივი თვალსაზრისით ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღებად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო. მოვალის მემკვიდრეთა მტკიცებით, განსახილველ შემთხვევაში საქმეში არ იყო წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოვალის მემკვიდრეების მიერ სამკვიდროში შემავალი რაიმე ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტს. მათ ახსნა-განმარტებისას არაერთხელ დაადასტურეს, რომ გარდაცვლილს არ დარჩენია ქონება, ვალების გარდა, შესაბამისად, ისინი მამკვიდრებლის ქონებას არ დაუფლებიან. აღნიშნული გარემოება არაერთხელ დაადასტურა ბანკის წარმომადგენელმაც. შესაბამისად, მოვალის მეუღლის განცხადება მამკვიდრებლის კუთვნილი ტანსაცმლის განკარგვის თაობაზე არ უნდა მიჩნეულიყო სამკვიდროს მიღებად.

15.2. მოვალის მემკვიდრეთა განმარტებით, გარდაცვლილის ტანსაცმლის განკარგვა-გაჩუქების თაობაზე სასამართლოს სხდომაზე მხოლოდ მოვალის მეუღლემ განმარტა, შესაბამისად, მარტოოდენ ამ განცხადების საფუძველზე, არ უნდა მიეჩნია სასამართლოს დადასტურებულად სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება. ამასთან, მემკვიდრის მიერ გარდაცვლილის პირადი ქონების - ტანსაცმლის განკარგვა არ შეიძლებოდა, მიჩნეულიყო სამკვიდროს დაუფლებად, ვინაიდან მამკვიდრებლის ტანსაცმელი სამკვიდროში შემავალ ქონებად არ უნდა ჩათვლილიყო.

16. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 ივლისის განჩინებით მოვალის მემკვიდრეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება.

17. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

18. სასამართლომ მოვალის მემკვიდრეთა განმარტებების საფუძველზე დაადგინა, რომ ისინი დაეუფლენ და განკარგეს მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, საიდანაც გარდაცვლილის ტანსაცმელი გააჩუქეს, რითაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მოვალის სამკვიდრო. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოვალის მემკვიდრეთა პოზიცია, რომ მამკვიდრებლის ტანსაცმელი არ წარმოადგენდა სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებას.

19. სასამართლომ განმარტა, რომ თავისი სამართლებრივი ბუნებით, სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი ისეთი იურიდიული მოქმედებაა, რომელიც გამოხატავს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას - გახდეს სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი საშუალებით: მემკვიდრის მიერ სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით; სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებითა და მართვით (სსკ-ის 1421-ე მუხლი). პირველ შემთხვევაში, სამკვიდროს მიღება შეიძლება გამოიხატოს მემკვიდრის ერთადერთი მოქმედებით - სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით. ქონების ფაქტობრივი ფლობა და მართვა კი, შეიძლება სხვადასხვანაირად განხორცილდეს (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში მემკვიდრის ცხოვრებით; მამკვიდრებლის ნივთების დაუფლებით; სამკვიდრო ქონების მოვლა-პატრონობით; მამკვიდრებლის კუთვნილი ფასიანი ქაღალდებისა და საბანკო ბარათების დაუფლებით; სამკვიდროს გახსნის შემდეგ, სამკვიდრო ქონებაზე გადასახადების გადახდით; სამკვიდრო ქონების გაქირავებით ან უკვე გაქირავებული ქონებიდან ქირის მიღებით და სხვა).

20. სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში უდავო იყო, რომ მოპასუხეები წარმოადგენდნენ გარდაცვლილი მოვალის პირველი რიგის მემკვიდრეებს: მეუღლესა და შვილს; ასევე, უდავო იყო, რომ მათ სანოტარო ორგანოში სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადება არ შეუტანიათ. სადავო იყო, მიიღეს თუ არა მემკვიდრეებმა გარდაცვლილის დანაშთი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით.

21. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე განჩინების მე-11 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე.

22. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 170-ე მუხლზე და განმარტა, რომ აღნიშნულის გათვალისწინებით, დადასტურდა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი მემკვიდრეები დაეუფლენ და განკარგეს მისი ქონება, რაც უდავოდ მოწმობდა, რომ მათ ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო.

23. სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა სსკ-ის 170-ე, 1319-1320-ე, 1328-ე, 1332-ე 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლები.

24. მოპასუხეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვეს მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

25. კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მემკვიდრეებმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მამკვიდრებლის სამკვიდრო. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სამკვიდროში შემავალი ქონების მემკვიდრეთა მიერ ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტს (იხ. წინამდებარე განჩინების 15.1. პუნქტი).

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით მოვალის მემკვიდრეთა საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში -სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოვალის მემკვიდრეთა საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

29. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

30. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

31. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს:

32.1. კასატორების პრეტენზიის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოვალის მემკვიდრეთა მიერ მამკვიდრებლის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი.

32.2. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 1319-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ გარდაცვლილად მისი გამოცხადების შედეგად, ხოლო 1424-ე მუხლით განსაზღვრულია ის ვადა, რა დროსაც სამკვიდრო ქონება მიღებული უნდა იქნეს.

32.3. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივი ფლობით შეუდგება სამკვიდროს ფლობას, ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. აღნიშნული მუხლის მესამე ნაწილში კანონმდებელი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი.

32.4. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება სხვადასხვა გზით არის შესაძლებელი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-19 პუნქტი).

32.5. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოვალის მემკვიდრეები გარდაცვლილი მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან. მემკვიდრეები დავობენ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს თუ არა სამკვიდრო ქონება.

32.6. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2015 წლის 23 იანვრის სხდომაზე მემკვიდრეთა განმარტებაზე, რომ მოვალის გარდაცვალების შემდეგ, მას დარჩა მხოლოდ ვალები და ტანსაცმელი. მემკვიდრეებმა მამკვიდრებლის ტანსაცმელი მესამე პირებს აჩუქეს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის და სამკვიდრო აქტივს წარმოადგენს მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებები (საკუთრების უფლება, მფლობელობის უფლება, აღნაგობის უფლება, არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე და სხვა). სამკვიდროში შედის, ასევე, ის ქონებრივი მოვალეობები, რომელიც მამკვიდრებელს ჰქონდა და სიცოცხლეში არ შეუსრულებია (მაგალითად, მამკვიდრებლის მიერ ნასესხები ფულის დაბრუნების მოვალეობა). აღნიშნულიდან გამომდინარე ნათელი ხდება, რომ სამკვიდროს მხოლოდ აქტივების მიღება არ შეიძლება და მემკვიდრეს, სამკვიდროს მიღების შემთხვევაში, მამკვიდრებლის კრედიტორების წინაშე ქონებრივი პასუხისმგებლობაც ეკისრება.

32. 7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გარდაცვლილი მოვალის პირველი რიგის მემკვიდრეები ფაქტობრივად შეუდგნენ სამკვიდროს ფლობას. მიუხედავად მამკვიდრებლის ვალებისა, რაც უდავოა, რომ ცნობილი იყო მემკვიდრეთათვის (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი), მათ არ შეუსრულებიათ კანონით დაკისრებული ვალდებულება, შეეტყობინებინათ კრედიტორებისათვის სამკვიდროს გახსნის შესახებ (სსკ-ის 1487-ე მუხლი). კანონმდებელი მემკვიდრეებს ამგვარ ვალდებულებას აკისრებს სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებული კეთილსინდისიერების პრინციპის ფარგლებში, ასევე, სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების ვალდებულებიდან გამომდინარე, რადგან დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას (სსკ-ის 115-ე მუხლი). მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს კანონით დადგენილი წესით მიუღებლობით, თუნდაც მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისათვის მიუმართაობით, საფრთხის ქვეშ დგება კრედიტორის კანონიერი ინტერესი, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება მოვალის მემკვიდრისაგან. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოვალის მემკვიდრეებმა სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღეს მასში შესული აქტივებიც და პასივებიც.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს. ი-ისა და მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ს. ი-სა (პ/ნ ...) და მ. ჯ-ეს (პ/ნ ...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე პ. ლ-ის (პ/ნ ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება №2, გადახდის თარიღი 2015 წლის 26 ოქტომბერი), 70% – 210 (ორას ათი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე