საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე№330210013381464

№ას-738-700-2015 18 დეკემბერი, 2015 წელი

№ას-738-700-2015გ-ძე თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენით

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ-უ გ-ძე (მოსაჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „კ- ს-ტ ბ-ი“(მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 მარტის განჩინება;

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდის დაკისრება, ურთიერთვალდებულებათა გაქვითვა, იპოთეკის შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2012 წლის 18 დეკემბრის შეთანხმების საფუძველზე, რომელიც დასათაურებულია როგორც „იჯარის ხელშეკრულება“, ნ-უ გ-ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე, გამქირავებელი, ან კასატორი) სს „კ- ს-ტ ბ-ს“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამქირავებელი, ბანკი ან მოწინააღმდეგე მხარე) სასყიდლით, თვეში 6 250 აშშ დოლარად, 10 წლით სარგებლობაში გადასცა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (არასაცხოვრებელი ფართი), მდებარე ქ. თბილისში, შ-ის/ც-ის ქ. #2-ში, ს/კ 01.17.1-.0-.0-, (შემდეგში: „იპოთეკის საგანი ან უძრავი ნივთი“) [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდგომში სსკ-ის, 531-ე მუხლი].

2. ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის შესაბამისად, დამქირავებელს მიენიჭა უფლებამოსილება, ცალმხრივად მოეშალა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა გამქირავებლებისათვის ორი თვით ადრე გაგზავნილი წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე.

3. 2013 წლის 15 იანვარს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება. კრედიტის მოცულობა განისაზღვრა 149 000 აშშ დოლარით. კრედიტის სარგებელი (პროცენტი) წლიურ 15%-ს შეადგენდა და გაიცა, ექვსი თვის ვადით [სსკ-ის 623-ე და 867-ე მუხლები].

4. საბანკო კრედიტის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა გამქირავებლის საკუთრებაში არსებული წინამდებარე განჩინების პ.1-ში აღნიშნული უძრავი ნივთი (სსკ-ის 286.1 და 289.1 მუხლები].

5. 2013 წლის 22 თებერვალს ცვლილება შევიდა 2012 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულებაში და გამქირავებლებად განისაზღვრნენ: კასატორი და ს-ო მ-ი, უძრავი ნივთის ½-ის თანამესაკუთრე. ქირა ნივთის სარგებლობისათვის, თითოეული გამქირავებლისათვის თვეში 3125 აშშ დოლარით განისაზღვრა.

6. 2013 წლის 6 ივნისს დამქირავებელმა წერილი გაუგზავნა გამქირავებლებს, რითაც ატყობინებდა, რომ ცალმხრივად წყვეტდა ხელშეკრულებას.

7. 2013 წლის აგვისტოში დამქირავებელმა გაათავისუფლა ქირავნობის საგანი, რომელიც დაუბრუნდა გამქირავებლებს. ამ პერიოდის ქირა სრულადაა გადახდილი.

8. 2013 წლის 26 ნოემბერს მოსარჩელესა (კასატორს) და ს-ო მ-ს შორის გაფორმდა შეთანხმება მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლის შესაბამისადაც, ამ უკანასკნელმა კასატორს დაუთმო 2012 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ქირის მოთხოვნის უფლება.

9. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

9.1. მოპასუხისათვის ხელშეკრულების დარჩენილი ვადის - 2013 წლის 7 აგვისტოდან 2022 წლის 18 დეკემბრამდე - გადაუხდელი ქირის 702 291,74 აშშ დოლარის დაკისრება. ამ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მან მიუთითა სსკ-ის 588-ე მუხლზე;

9.2. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის ვადამოსული ფულადი ვალდებულების - 151 135,97 აშშ დოლარის- შეწყვეტა მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის გზით. ამ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მან სსკ-ის 442-ე მუხლზე მიუთითა;

9.3. ქ. თბილისში, შ-ის/ც-ის ქ. #2-ში (ს/კ 01.17.1-.0-.0-), მდებარე ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმება [საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქ/პუნქტი, სსკ-ის (5.1) 271-ე მუხლი].

9.4. ფაქტობრივი თვალსაზრისით სარჩელის დასაბუთება შემდეგი იყო:

9.4.1. მოსარჩელემ 2012 წლის 18 დეკემბერს მოპასუხეს 10 წლით გადასცა წინამდებარე განჩინების პ.1-ში აღნიშნული ნივთი მოპასუხეს, რომელსაც მისი სარგებლობისათვის ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა 6 250 აშშ დოლარი;

9.4.2. ამის შემდეგ, 2013 წლის 15 იანვარს, მოპასუხემ მოსარჩელეს ექვსი თვით ასესხა 149 000 აშშ დოლარი, რომლითაც გადაიფარა სხვა ბანკთან არსებული საკრედიტო დავალიანება და წინა დამქირავებელთან იმავე ნივთზე დადებული იჯარის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის ხარჯები, 18 000 აშშ დოლარი. იჯარის საგანზე მოპასუხის სასარგებლოდ არსებული იპოთეკა უზრუნველყოფდა კრედიტის (სესხის) დაბრუნებას.

9.4.3. მოსარჩელე იმედოვნებდა, რომ საიჯარო ურთიერთობიდან მიღებული შემოსავლებით დაფარავდა პ.9.4.2- ში აღნიშნულ კრედიტს.

9.4.4. მოპასუხემ 2013 წლის 6 ივნისის წერილით ისე შეწყვიტა ხელშეკრულება, რომ მოსარჩელისათვის არ შეუთავაზებია ახალი გადახდისუნარიანი და ამ უკანასკნელისათვის მისაღები მოიჯარე, რითაც დაარღვია კანონის ის იმპერატიული დანაწესი, რასაც ითვალისწინებს სსკ-ის 588-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა მხარეთა შორის ურთიერთობა თავისი შინაარსით, მიუხედავად იჯარაზე მითითებისა, წარმოადგენდა ქირავნობას და, შესაბამისად, არა იჯარის (სსკ-ის 581-591 მუხლები), არამედ ქირავნობის (სსკ-ის 531-575-ე მუხლები) ნორმებით უნდა მოწესრიგებულიყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულება ვადაზე ადრე, მართებულად მოშალა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 531-ე, 561-ე, 319-ე, 442-ე და 288-ე მუხლები.

11. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება აპელაციის წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, სახელდობრ:

12.1.სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის არა იჯარის, არამედ ქირავნობის ურთიერთობა არსებობდა და აღნიშნა შემდეგი: „...ხელშეკრულების არსი უნდა განიმარტოს არა სახელწოდების, არამედ მისი შინაარსის მიხედვით, რომელიც შესაბამისობაში უნდა იყოს ხელშეკრულების საკანონმდებლო კონსტრუქციასთან.....ქირავნობისაგან განსხვავებით, იჯარის ხელშეკრულება მოიჯარეს ანიჭებს დამატებით უფლებას მიიღოს ნაყოფი (შემოსავალი) ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნივთიდან, ხოლო მეიჯარეს ეკისრება დამატებითი (გამქირავებლისაგან განსხვავებით) ვალდებულება, მთელი საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. იჯარის საგანს უნდა გააჩნდეს გარკვეული სამეურნეო დანიშნულება და იმთავითვე, მხოლოდ და მხოლოდ მეურნეობის სწორად გაძღოლის შედეგად უნდა იძლეოდეს ნაყოფს...“.

12.2. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება (იხ. ხელშეკრულების პ.2.2.) სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში იყო მიღწეული და, შესაბამისად, მოპასუხეს უფლება ჰქონდა, ორთვიანი ვადის დაცვით შეეწყვიტა ხელშეკრულება. აქედან გამომდინარე, პალატა არ დაეთანხმა მოსარჩელის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხე არაკეთილსინდისიერად მოიქცა, როდესაც პატივსადები მიზეზის გარეშე შეწყვიტა ხელშეკრულება (სსკ-ის მე-8.3 მუხლი). ამასთან დაკავშირებით, პალატამ მიუთითა შემდეგი: „...სსკ-ის 319 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი; განსახილველ შემთხვევაში კი, მხარეები შეთანხმებული იყვნენ, რომ დამქირავებელი უფლებამოსილი იყო, ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება, იმ პირობით, თუ გამქირავებელს აღნიშნულის შესახებ, ორი თვით ადრე წერილობით შეატყობინებდა, რაც განახორციელა კიდეც მოპასუხემ...“

12.3. სსკ-ის 442-ე, 286.1-ე და 288-ე მუხლებზე მითითებით, პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 9.2. და 9.3. პუნქტებით გათვალისწინებული სასარჩელო მოთხოვნებიც.

13. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

13.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის გარემოებები და მიიღო კანონის შეუსაბამო გადაწყვეტილება. მან არ იმსჯელა და არ შეაფასა ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ კანონის ძალით წარმოშობილი ვალდებულების (ახალი მოიჯარის შეთავაზების) შეუსრულებლობის გამო დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში გადასახდელი ქირის იურიდიული ბუნება, რითაც ფაქტობრივად უარი უთხრა მოსარჩელეს მართლმსაჯულების განხორციელებაზე.

13.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის რეალურად არსებობდა არა იჯარის, არამედ ქირავნობის ხელშეკრულება, რასაც შედეგად მოჰყვა სსსკ-ის 588-ე მუხლის გამოუყენებლობა და, შესაბამისად, არასწორი გადაწყვეტილების მიღება. პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას მოპასუხემ თავისი შესაგებლით გამოხატა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისადმი მისი დამოკიდებულება და მას სადავოდ არ გაუხდია ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება. შესაბამისად, პროცესუალური თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლოს იჯარის ხელშეკრულების დადების ფაქტი უნდა მიეჩნია გარემოებად, რომელსაც მტკიცება არ სჭირდებოდა.

13.2. პალატამ ყოველგვარი შეფასების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ წერილობითი შეტყობინება არ გაეგზავნა მეორე მეიჯარეს - ს-ო მ-ს.

13.4. იჯარისა და ქირავნობის გამიჯვნისას, შემოსავლისა და ნაყოფის მიღების შესაძლებლობის გარდა (სსკ-ის 154-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილები და 581-ე მუხლის პირველი ნაწილი), განმსაზღვრელია ქონებით სარგებლობის ფარგლებიც, მოცულობა და მიზანი. მოიჯარე, განსხვავებით მოქირავნისაგან, სრულად სარგებლობს გადაცემული ნივთით. ბანკი, მოცემულ შემთხვევაში, მას იყენებდა ფილიალის გასახსნელად და შემდგომში კომერციული საქმიანობისათვის. კომერციული ქირავნობა კი, „სხვა არაფერია თუ არა იჯარა“. სააპელაციო სასამართლომ არც ეს არ გაითვალისწინა და არც ის, რომ ნივთზე იჯარის უფლება, ვალდებულებითი უფლებაა, რომელიც უზრუნველყოფდა სსკ-ის 154-ე და 581-ე მუხლის მეორე ნაწილებით გათვალისწინებული ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას.

13.5. სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება (იხ. ხელშეკრულების პ.2.2.) სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში იყო მიღწეული და, შესაბამისად, მოპასუხეს უფლება ჰქონდა, ორთვიანი ვადის დაცვით შეეწყვიტა ხელშეკრულება, არაფრით უკავშირდება ახალი მოიჯარის შეთავაზების ვალდებულებას, რადგანაც ამ უფლების რეალიზაციის შემთხვევაშიც ბანკი ვალდებული იყო, შეეთავაზებინა მოსარჩელისათვის ახალი მოიჯარე. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის ნამდვილობა, არ დაადგინა ხომ არ იკვეთებოდა წინასწარ ჩამოყალიბებული მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნული ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის კეთილსინდისიერების საწინააღმდეგო სტანდარტული პირობა, ანუ იქცა თუ არა იგი ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად [სსკ-ის 344-ე მუხლი].

13.6. ვინაიდან მოპასუხემ დაარღვია ახალი მოიჯარის შეთავაზების ვალდებულება, სააპელაციო სასამართლოს ზიანის სახით დარჩენილი საიჯარო ვადის განმავლობაში გადასახდელი ქირის ანაზღაურების ვალდებულება უნდა დაეკისრებინა მისთვის.

13.7. სადავო ურთიერთობის ქირავნობად დაკვალიფიცირების შემთხვევაშიც, პალატა ვალდებული იყო, ანალოგიით გამოეყენებინა სსკ-ის 555-ე მუხლი, რომელიც არსებითად იმავე შედეგებს ადგენს ახალი დამქირავებლის შეუთავაზებლობის შემთხვევაში, რასაც სსკ-ის 588.1 მუხლი. აღნიშნული ნორმები იმპერატიული ხასიათისაა და ქირა, რომელიც მოიჯარემ უნდა იხადოს ვადის ბოლომდე, განიხილება როგორც ზიანი.

13.8. სააპელაციო პალატამ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საკითხი საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით არ გაანალიზა კეთილსინდისიერების პრიზმაში. კეთილსინდისიერების პრინციპს გააჩნია შეზღუდვის ფუნქცია, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულების მხარეს ეკრძალება ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, თუ ეს მეორე მხარისათვის ზიანის მომტანია, ხოლო, თუ ამ აკრძალვას მხარე მაინც არღვევს, მაშინ მას ეკისრება მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 1 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

15. საქმის მასალების გაცნობა, მათი შესწავლა და ანალიზი, ასევე მხარეთა მოსაზრებების ზეპირი მოსმენით შემოწმება, საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, გამოიტანოს დასკვნა საკასაციო საჩივრის უსაფუძვლობის თაობაზე, კერძოდ:

16. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა (იხ.წინამდებარე განჩინების პ.11).

17.1. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იჯარისა და ქირავნობის ხელშეკრულებათა სამართლებრივ ბუნებასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ, მიუხედავად მათი მსგავსებისა (მათი საგანია ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი, ორივე შემთხვევაში ნივთი მხარეს გადაეცემა სარგებლობაში, ორივე სასყიდლიანია და ა.შ), მათ შორის არსებობს განსხვავება, რაც განაპირობებს საიჯარო ურთიერთობის ზოგიერთ ასპექტში განსხვავებულად, სსკ-ის 581-606-ე მუხლებით მოწესრიგების აუცილებლობას.

17.2 ამ განსხვავების საილუსტრაციოდ სსკ-ის 531-ე და 581- ე მუხლების სამართლებრივი კონსტრუქციების შედარება სრულიად საკმარისია: [„ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა, დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა“], [„იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც.იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული“]. ქირავნობის დროს კონკრეტული, ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში გადაეცემა ქონება, რომელიც, არა მარტო ნივთებს, არამედ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთესაც აერთიანებს [სსკ-ის 147-ე მუხლი], ანუ იმ მოთხოვნებსა და უფლებებს, რომლებიც მოიჯარეს მისცემს შესაძლებლობას, მიიღოს ნაყოფი (მატერიალური სარგებელი). იჯარის შემთხვევაში ნაყოფია ის შემოსავლები, რაც მეურნეობის სწორი გაძღოლის გზით მიიღება სამართლებრივი ურთიერთობის (იჯარის) საფუძველზე („იურიდიული ნაყოფი“). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხეს სარგებლობაში გადაეცა კონკრეტული უძრავი ნივთი ისეთ მდგომარეობაში, რომელიც არ იძლეოდა ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას; კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარეს, საბანკო საქმიანობის მიზნით, ნივთის გამოყენება შეეძლო მას შემდეგ, რაც ის საკუთარი სახსრებით გადააკეთებდა, გაარემონტებდა და შესაბამისი ინვენტარით აღჭურავდა ნაქირავებ საგანს (იხ. ხელშეკრულების 4.3.2 და მომდევნო პუნქტები, ტ.1. ს.ფ19-20). აქედან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ დადებულია იჯარისა და არა ქირავნობის ხელშეკრულება, რადგანაც ბანკი ნივთს გამოიყენებდა ფილიალის გასახსნელად, რომლის შემდეგაც კომერციულ საქმიანობას განახორციელებდა, საფუძველსაა მოკლებული.

17.3. კასატორის მოსაზრებით, რადგანაც მოწინააღმდეგე მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ უდავია ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებაზე, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო, პროცესუალური თვალსაზრისით იჯარის ხელშეკრულების დადების ფაქტი მიეჩნია გარემოებად, რომელსაც მტკიცება არ სჭირდებოდა. საკასაციო პალატა ამ მოსაზრებას ვერ დაეთანხმება და მის უარსაყოფად მიუთითებს შემდეგზე:

დავის სამართლებრივ შეფასებას სასამართლო დამოუკიდებლად ახდენს. ამ დროს იგი არ არის შებოჭილი მხარეთა მოსაზრებებით, შესაბამისად, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებით (სსსკ-ის მესამე და მეოთხე მუხლები). მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობისათვის სწორი სამართლებრივი შეფასების მიცემა სასამართლოს პრეროგატივაა, რადგანაც ასეთი შეფასების გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა მოსარჩელის მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის ან ნორმების ზუსტი განსაზღვრა და, აქედან გამომდინარე, მოთხოვნის წინაპირობების შესრულების დადგენა. ამიტომაცაა, რომ მოსარჩელე არ არის ვალდებული, მიუთითოს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და არც მოპასუხეა ვალდებული შესაგებელში, რომლითაც ის სარჩელისაგან თავს იცავს, ზუსტი სამართლებრივი შეფასებები შეიტანოს. თავის მხრივ, არც სასამართლოა ვალდებული, გადაწყვეტილება დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლებით.

17.4. მოპასუხისათვის საიჯარო ურთიერთობის დამთავრებამდე დარჩენილი ქირის - 702 291,74 აშშ დოლარის - დაკისრების მოთხოვნას მოსარჩელე ამყარებს სსკ-ის 588-ე მუხლზე; ამ ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი, საიჯარო ქირის გადახდა საიჯარო ურთიერთობის დამთავრებამდე, ნორმით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობის შესრულების (განხორციელების) შემთხვევაში, გულისხმობს საიჯარო ქირის ყოველთვიურად გადახდას და არა მთელი დარჩენილი პერიოდის ქირის ზიანის სახით ერთდროულად დაკისრებას, როგორც ამას მოსარჩელე მოითხოვს. შესაბამისად, რომც იყოს შესრულებული ამ ნორმით გათვალისწინებული ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: (ა) მხარეთა შორის განსაზღვრული ვადით დადებული იჯარის ხელშეკრულება, ბ) ხელშეკრულების ვადამდე მოშლაზე შეთანხმების არარსებობა, გ) მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების ვადამდე მოშლა, დ) მოიჯარის მიერ საიჯარო ქონების მეიჯარისათვის მფლობელობაში დაბრუნება, ე) ამ უკანასკნელის მიერ მეიჯარისათვის თავის სანაცვლოდ ახალი, გადახდისუნარიანი და მისაღები მოიჯარის შეუთავაზებლობა), ის სამართლებრივი შედეგი, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, მაინც ვერ მიიღწევა.

17.5. სსკ-ის 588-ე მუხლის დაცვითი ფუნქცია ისაა, რომ ხელშეკრულების მოშლის შემდეგ ამ ნორმამ მეიჯარე საიჯარო შემოსავლებით უნდა უზრუნველყოს საიჯარო ქონების ახალი მოიჯარისათვის (მინიმუმ ადრინდელ მოიჯარესთან არსებული პირობებით) გადაცემამდე. მოსარჩელის პოზიციის გაზიარება ცალსახად გულისხმობდა მოიჯარისათვის ზედმეტად მკაცრი პასუხისმგებლობის დაკისრებას, რადგანაც მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მეიჯარეს შეეძლო 2023 წლის იანვრამდე მისაღები ქირა, 702 291,74 აშშ დოლარი, ერთდროულად მიეღო და იმავდროულად, იმავე ქონების ახალი მოიჯარისათვის გადაცემით კიდევ მიეღო სარგებელი, რასაც შედეგად უდავოა მისი უსაფუძვლო გამდიდრება მოჰყვებოდა.

17.6. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის დადგენას გადამწყვეტი მნიშვნელობა არც ჰქონდა, რადგანაც იჯარა იქნებოდა თუ ქირავნობა (ხელშეკრულების იურიდიული შინაარსის მიუხედავად), ხელშეკრულება დამქირავებელს აძლევდა უფლებას, ვადის გასვლამდე, ცალმხრივად მოეშალა იგი (იხ. ხელ-ბის 2.2. პუნქტი). სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის შეფასება დამქირავებლის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და მართებულად დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება (იხ. ხელშეკრულების პ.2.2.) სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში იყო მიღწეული და, შესაბამისად, მოპასუხეს უფლება ჰქონდა, ორთვიანი ვადის დაცვით ცალმხრივად მოეშალა ხელშეკრულება. ბუნებრივია, მოსარჩელეს, როცა ის ხელშეკრულების მოშლის ამგვარ უფლებას ანიჭებდა მოპასუხეს, უნდა ჰქონოდა იმის მოლოდინი, რომ ეს უკანასკნელი ამ უფლებას გამოიყენებდა. შესაბამისად, იმის მტკიცება, რომ მოპასუხეს ეკრძალებოდა ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, რადგანაც ეს მოსარჩელისათვის ზიანის მომტანი იყო, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

17.7. პალატა ასევე ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის, როგორც სტანდარტული დებულების, არანამდვილობის შესახებ, რადგანაც, მოცემულ შემთხვევაში, არა საკრედიტო ხელშეკრულება, რომელიც როგორც წესი, ბანკის საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, შეიძლება ითვალისწინებდეს წინასწარ ჩამოყალიბებულ, მრავალჯერადად გამოყენებად დებულებებს, არამედ სახეზეა მკაცრად ინდივიდუალიზირებული, მოლაპარაკებების გზით დადგენილი ქირავნობის ხელშეკრულების დებულება, რომელიც სრულად აკმაყოფილებს შეთანხმების (გარიგების) დადების ზოგად პირობებს.

17.8. ასევე უსაფუძვლოა, კასაციის ის მოტივი, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ხელშეკრულების მოშლის შესახებ მეორე დამქირავებელი/ს-ო მ-ისათვის წერილობითი შეტყობინების ფაქტი. ჯერ ერთი, ეს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მასალებიდან, კერძოდ, დადგენილია, რომ 2013 წლის 6 ივნისს როგორც მოსარჩელეს, ისე ს-ო მ-საც წერილობით ეცნობათ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის შესახებ (იხ. ტ.1.ს.ფ.51) და გამოვლენილი ცალმხრივი ნება მიიღო მოსარჩელე მხარემ (იხ.ტ1. ს.ფ.52), შესაბამისად, სსკ-ის 51.1 მუხლის საფუძველზე ის ნამდვილი გახდა, მეორეც, ამ საკითხის კვლევა სამართლებრივად არც იყო მნიშვნელოვანი, რადგანაც მოსარჩელე თავის მოთხოვნას სწორედ ხელშეკრულების მოშლაზე აფუძნებდა.

17.9. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას ამახვილებს შემდეგზე: ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის შესახებ შეთანხმების არარსებობა იქნებოდა ის წინაპირობა, რომელიც დამქირავებლის მოქმედების ხელშეკრულების დარღვევად შეფასების შესაძლებლობას მისცემდა მოსარჩელეს. რადგანაც ქირავნობის ხელშეკრულება 10 წლით იყო დადებული, მოპასუხე სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, არ იქნებოდა უფლებამოსილი, საპატიო მიზეზის გარეშე მოეშალა იგი (სსკ-ის 559.1-ე მუხლის შესაბამისად: ქირავნობის ურთიერთობა შეწყდება ხელშეკრულების ვადის გასვლით). შესაბამისად, სსკ-ის 531-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელეს შეეძლო სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება და შეთანხმებული ქირის ყოველთვიური გადახდა, ან, სსკ-ის 531-ე და 394.1 მუხლის საფუძველზე, ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოეთხოვა. მოცემულ შემთხვევაში კი, მხარეთა შორის დადებული იყო შეთანხმება, რომელიც დამქირავებელს უპირობოდ ანიჭებდა ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლებას, რაც მან მართლზომიერად განახორციელა კიდეც.

18. ამრიგად, არ არსებობს მოპასუხის ვალდებულება 2023 წლის იანვრამდე მისაღები ქირა, 702 291,74 აშშ დოლარი, გადაუხადოს მოსარჩელეს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს იმასთან დაკავშირებით, რომ არც საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის ვადამოსული ფულადი ვალდებულების - 151 135,97 აშშ დოლარის- შეწყვეტაა შესაძლებელი მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის გზით, ანუ არ არის განხორციელებული სსკ-ის 442-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები და არც წინამდებარე განჩინების პ.1-ში მითითებულ ქონებაზე ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმების მოთხოვნას გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი.

19. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევას არა აქვს ადგილი, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლები.

20. საკასაციო პალატის 2015 წლის 21 ივლისის განჩინებით კასატორს გადავადებული ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ.ა.“ ქვეპუნქტის საფუძველზე მას დაეკისრება გადავადებული ბაჟის საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 257-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებით, 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ.ა.“ ქვეპუნქტით, 408-ე და 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ-უ გ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 მარტის განჩინება;

3. დაეკისროს ნ-უ გ-ძეს (პ/#0-) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის, გადახდა; სახელმწიფო ბაჟი ჩაირიცხოს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი