საქმე №ას-594-562-2014 13 ნოემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ქ.თბილისის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „ს. ინსტიტუტი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საიჯარო ქონების აღდგენისა და გამაგრების სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

შპს „ს. ინსტიტუტმა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.თბილისის მერიის (შემდგომში _ მოპასუხე) მიმართ საიჯარო ქონების აღდგენისა და გამაგრების სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯის _ 223 091 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი არც საიჯარო ურთიერთობის მონაწილეა და არც ხელშემკვრელი მხარის უფლებამონაცვლე, გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელემ ვერ წარადგინა ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 233 091 ლარის ანაზღაურება.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 09.10.1992წ. „ჯ. ინსტიტუტსა“ (შემდგომში _ ინსტიტუტი) და „მ-ის თეატრს“ შორის საქართველოს რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს თანხმობით დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ინსტიტუტს სარგებლობაში გადაეცა ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტით ინსტიტუტს ეკისრებოდა შენობის კაპიტალური შეკეთებისა და თეატრისათვის ყოველწლიურად 500 000 რუსული მანეთის გადახდის ვალდებულება.

5.1.2. 09.10.1992წ. იჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში 18.10.1994წ. ინსტიტუტსა და მუნიციპალურ დაფინანსებაზე მყოფ „მ-ის თეატრს“ შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით. იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ინსტიტუტის სარგებლობაში რჩებოდა ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე უძრავი ქონება. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ინსტიტუტი იღებდა ვალდებულებას, სპონსორული შენატანის სახით გადაეხადა თეატრისათვის 3 000 აშშ დოლარი ან მისი ეკვივალენტი სხვა ვალუტაში. იჯარის ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ინსტიტუტი იღებდა ვალდებულებას, გაეგრძელებინა იჯარით გადაცემული შენობის კაპიტალური რემონტი ქ.თბილისის მერიას დაქვემდებარებული „ა-ისის“ შეთანხმებული პროექტის თანახმად, მე-6 პუნქტი ითვალისწინებდა მისი შეწყვეტის შემთხვევაში მოიჯარისათვის ქონებაზე გაწეული კაპიტალური ხარჯის ანაზღაურებას. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე შპს „პროფესორ ჯ. ინსტიტუტი“ ამჟამინდელი სახელწოდებით - შპს „ს. ინსტიტუტი“ 09.10.1992წ. და 18.10.1994წ. იჯარის ხელშეკრულებებით წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების მქონე პირი იყო, დასტურდებოდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებით, სადაც ინსტიტუტი მონაწილეობდა თანამოპასუხედ, როგორც 09.10.1992წ. და 18.10.1994წ. იჯარის ხელშეკრულების მხარე.

5.1.3. 1994 წლის 18 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულების დადების დროისათვის, ქ.თბილისში გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა იმყოფებოდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში და „მ-ის თეატრი“ საიჯარო ურთიერთობებში გამოდიოდა, როგორც მესაკუთრის _ მუნიციპალიტეტის კაბინეტის უფლებამოსილი პირი. სასამართლოს მითითებით, 1995 წლიდან 2001 წლის 10 აპრილამდე სადავო უძრავ ქონებაზე მიმდინარე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დავაში (რომელშიც მონაწილეობდნენ ინსტიტუტი და ქ.თბილისის მერია) სასამართლოს მსჯელობის საგანს, სხვა საკითხებთან ერთად, წარმოადგენდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995 წლის 22 ივნისის #... დადგენილების ბათილად ცნობის საკითხი, რომლითაც: დაკმაყოფილდა თბილისის ებრაელთა რელიგიური საზოგადოების თხოვნა და პირვანდელი დანიშნულებით (ებრაული თემის სამლოცველო) ამოქმედების მიზნით საკუთრების უფლებით გადაეცა ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე ყოფილი სინაგოგის შენობა; ცნობად იქნა მიღებული, რომ თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის 1994 წლის 10 ნოემბრის #... გადაწყვეტილების საფუძველზე ძალადაკარგულად ჩაითვალა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1990 წლის 28 მაისის #... განკარგულება დასახელებული შენობის ქართულ-ებრაულ ურთიერთობათა ასოციაციისათვის იჯარით გადაცემის შესახებ; გაუქმებულად ჩაითვალა თეატრ-სტუდია „მ-ის თეატრსა“ და ინსტიტუტს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება აღნიშნული შენობის იჯარით გადაცემის შესახებ; თბილისის ებრაელთა რელიგიურ საზოგადოებას უნდა უზრუნველეყო საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაფორმება სახელმწიფო ქონების მართვისა და პრივატიზების დეპარტამენტში. აღნიშნულ დავაზე მიღებული საბოლოო შემაჯამებელი აქტით - საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995 წლის 22 ივნისის #... დადგენილება „მ-ის თეატრსა“ და ინსტიტუტს შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმების ნაწილში (დადგენილების მე-3 პუნქტი). საკასაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე სადავო შენობა საქართველოს მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს 1988 წლის 23 ივნისის #... ბრძანებისა და საქართველოს კულტურის სამინისტროს 1988 წლის 29 ივნისის #... ბრძანების საფუძველზე თბილისის ცენტრალური საყოფაცხოვრებო მომსახურების სახლის საექსპლუატაციო სამმართველოსაგან 1988 წლის 28 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით ფლობისა და სარგებლობის უფლებით საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახელმწიფო ახალგაზრდულ დრამატულ თეატრ-სტუდია „მ-ის თეატრს“ გადაეცა. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 13 მაისის #... დადგენილებით განისაზღვრა, რომ 1993 წლის 1 ივლისიდან „მ-ის თეატრის“ დაფინანსება ქ.თბილისის ბიუჯეტიდან განხორციელდებოდა, რასაც საფუძვლად „საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის – ქ.თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის, სახელმწიფოს მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის #9 ბრძანებულება დაედო. ბრძანებულების მე-8 და მე-9 პუნქტებით დაწესდა, რომ სახელმწიფო ქონების დეცენტრალიზებისა და ქ.თბილისის თვითმმართველობის ეკონომიკური ბაზის გაფართოების მიზნით 1993 წლის 11 იანვრიდან 1 ივნისამდე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულების საფუძველზე ქ.თბილისის მუნიციპალურ საკუთრებაში, დამტკიცებული ნუსხის მიხედვით, მომხდარიყო ობიექტების გადაცემა. ამდენად, საკასაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე სადავო შენობა 1993 წლის 1 ივლისიდან ქ.თბილისის მუნიციპალურ საკუთრებას წარმოადგენდა.

5.1.4. პალატამ 18.10.1994წ. იჯარის ხელშეკრულების დადებისას მოქმედი „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მე-4 მუხლზე მითითებით ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებაში შეაფასა ინსტიტუტსა და „მ-ის თეატრს“ შორის 18.10.1994წ. გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შესაბამისობა იჯარის ხელშეკრულების დადებისას მოქმედი „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მე-4 მუხლთან და გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად გამოიყენა „იჯარის შესახებ“ 1994 წლის 25 მაისის კანონის მე-4 და მე-15 მუხლები, „სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე“ საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის 20 სექტემბრის #555-1-ს დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-11 მუხლი და სწორად მიიჩნია, რომ მუნიციპალიტეტის კაბინეტი, ორ იურიდიულ პირს შორის დადებული საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმებით, გასცდა მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებს და უკანონოდ გააუქმა „მ-ის თეატრსა“ და ინსტიტუტს შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულება. მხარეებს შორის დადებული 1994 წლის 18 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულება ეფუძნებოდა 1992 წლის 9 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულებას, რომლითაც ინსტიტუტი ქ.თბილისის მერიას დაქვემდებარებულ ორგანიზაციასთან („ა-ისთან“) შეთანხმებული პროექტის თანახმად, მიზნად ისახავდა შენობის კაპიტალურ რემონტს და ვალდებულებას კისრულობდა ყოველწლიურად გადაეხადა „მ-ის თეატრისათვის“ 3 000 აშშ დოლარი. საიჯარო ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილება „მ-ის თეატრს“ საქართველოს კულტურის სამინისტრომ ჯერ კიდევ მაშინ დაუდასტურა (1993 წლის 20 მაისი, წერილი N 02/474-2), სანამ „მ-ის თეატრი“ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტს გადაეცემოდა, რომლის გადაცემის შემდეგ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტს საიჯარო ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია, უფრო მეტიც, მასთან დაქვემდებარებული ორგანიზაციის დასკვნების საფუძველზე, წლების განმავლობაში სადავო შენობის აღდგენითი სამუშაოები ხორციელდებოდა.

5.1.5. ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ „ჯ. ინსტიტუტს“ და „მ-ის თეატრს“ შორის 1994 წლის 18 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულების დადების დროისათვის, ქ.თბილისში, გ.-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა იმყოფებოდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში და „მ-ის თეატრი“ საიჯარო ურთიერთობებში გამოდიოდა, როგორც მესაკუთრის - მუნიციპალიტეტის კაბინეტის უფლებამოსილი პირი.

5.1.6. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მითითება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის ბოლო აბზაცზე, რომლითაც, აპელანტის მოსაზრებით, უპირობოდ დადგენილი იყო, რომ მხარეებს არ ჰქონდათ იჯარის ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილება, რაც გამორიცხავდა ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობებს. პალატის დასკვნით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.04.2001წ. გადაწყვეტილების მსჯელობა, აპელანტის მიერ მითითებულ ნაწილში, არ ეხებოდა „მ-ის თეატრსა“ და ინსტიტუტს შორის დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობის საკითხს, არამედ აღნიშნულით შეფასებულ იქნა სადავო ფართზე „ს-ის თეატრის“ მფლობელობის საფუძველი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ინსტიტუტსა და „კ. თეატრ-სტუდიას“ (რომლის სამართალმემკვიდრედ მიიჩნევს თავს „ს-ის თეატრი“) შორის 06.07.1996წ. რეპეტიციების ჩატარების უფლების მინიჭების თაობაზე დადებული ხელშეკრულება ინსტიტუტის მიერ მეიჯარის - „მ-ის თეატრისა“ და მესაკუთრის - მუნიციპალიტეტის კაბინეტის თანხმობის გარეშე იყო დადებული, რისი უფლებამოსილებაც ინსტიტუტს არ გააჩნდა, შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულება თეატრისთვის უფლებებსა და მოვალეობებს ვერ წარმოშობდა.

5.1.7. მოსარჩელე საიჯარო ქონებას ფლობდა 1997 წლის 8 აგვისტოდან დაფუძნებულ შპს „ს-ის თეატრთან“ (შპს „კ. თეატრ-სტუდია“) ერთად, რომელიც შენობაში იმყოფებოდა ინსტიტუტთან შეთანხმებით.

5.1.8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.04.2001წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე, ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის დარბაზზე დადგინდა თბილისის მორწმუნე ქართველ ებრაელთა საზოგადოებას (შემდგომში _ ებრაელთა საზოგადოება) საკუთრების უფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილებით, ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის დარბაზიდან გამოსახლდა შპს „ს-ის თეატრი“. საქმეში წარმოდგენილი 2006 წლის 7 ივლისის საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ცნობის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების ნაწილი, ირიცხება ებრაელთა საზოგადოების სახელზე. დარჩენილი ნაწილი, რომელიც წარმოადგენდა მუნიციპალურ საკუთრებას, ქ.თბილისის მთავრობის 31.05.2001წ. N... დადგენილებით შეტანილ იქნა შპს „ს-ის თეატრის“ საწესდებო კაპიტალში. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონების რეგისტრაცია შპს „ს-თეატრის“ სახელზე განხორციელდა 2007 წლის 20 ივლისს, ამდენად, შპს „ს-ის თეატრმა“, სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ნივთის ნაწილზე საკუთრების შეიძინა მხოლოდ 2007 წლის 20 ივლისს.

5.1.9. მოსარჩელე უძრავი ქონების ნაწილს - დარბაზს ფაქტობრივად აღარ ფლობდა 2001 წლიდან, მას შემდეგ, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებით შენობის დარბაზზე ებრაელთა საზოგადოებას დაუდგინდა საკუთრების უფლება და გამოსახლებულ იქნა მოსარჩელესთან შეთანხმებით განთავსებული შპს „ს-ის თეატრი“.

5.1.10. მუნიციპალიტეტის დაფინანსებაზე მყოფ „მ-ის თეატრს“ 2001 წლიდან ქ.თბილისში გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის სანაცვლოდ მოპასუხემ მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასცა სხვა შენობა.

5.1.11. 27.11.2005წ. მოსარჩელემ წერილობით აცნობა ქ.თბილისის მერიას საიჯარო ფართის მიმართ სამომავლო ინტერესის დაკარგვის, ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საიჯარო ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ.

5.1.12. ინსტიტუტის მიერ აღდგენა-გამაგრებასა და რეკონსტრუქციაზე გაწეული სამუშაოების ღირებულება შეადგენდა 223 091 ლარს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოპასუხის მიერ საპირისპირო მტკიცებულების წარუდგენლობის გამო, გაზიარებულ იქნა მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილი ინდივიდუალური აუდიტორის დასკვნა, რომელიც სამუშაოების ღირებულებას სწორედ მითითებული ოდენობით განსაზღვრავდა.

5.1.13. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე მუხლებით და განმარტა, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა მეიჯარეს - მუნიციპალიტეტის დაფინანსებაზე მყოფ „მ-ის თეატრსა“ და მოიჯარე ინსტიტუტს შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა, სადაც „მ-ის თეატრი“ საიჯარო ურთიერთობებში გამოდიოდა როგორც, მესაკუთრის - მუნიციპალიტეტის კაბინეტის უფლებამოსილი პირი. პალატამ მიუთითა 1994 წლის 18 ოქტომბრის ხელშეკრულების დადებისას მოქმედ „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მე-10 მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მეიჯარეს ვალდებულებას წარმოადგენს მოიჯარეს გადასცეს საიჯარო ქონება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებითა და ვადით, რათა შეიძლებოდეს მისი დანიშნულებით გამოყენება და მეიჯარის ვალდებულებას წარმოადგენს აღნიშნული მდგომარეობა შეინარჩუნოს იჯარის მთელი დროის განმავლობაში. განსახილველ შემთხვევაში, 2001 წელს საიჯარო ქონების ნაწილზე ფაქტობრივად შეწყდა მოიჯარის მფლობელობა, როდესაც მოხდა სხვა პირზე ქონების ნაწილის - დარბაზის გადაცემა. 2001 წლიდან სამართლებრივ ურთიერთობაში „მ-ის თეატრს“ ჩაენაცვლა ქ.თბილისის მერია, ხოლო თეატრს მერიის მიერ გამოეყო სხვა შენობა. საბოლოოდ საიჯარო ურთიერთობები ცალმხრივი ნების გამოვლენით 2005 წელს შეწყდა, ამ დრომდე მოსარჩელე მხარეს მფლობელობაში ჰქონდა მხოლოდ შენობის დარჩენილი ნაწილი. სამართლებრივ ურთიერთობაში მითითებული პერიოდისათვის, მეიჯარის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა ქ.თბილისის მერია, ვინაიდან მითითებული საიჯარო ქონება წარმოადგენდა სწორედ შექმნილი სამეწარმეო სუბიექტის საწესდებო კაპიტალში მის შენატანს, თუმცა, აღნიშნული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, საქმეში არსებული მტკიცებულებების თანახმად, 2007 წელს განხორციელდა და ამდენად, შპს „სამეფო უბნის თეატრის“ მიერ სადავო უძრავ ნივთის ნაწილზე საკუთრების შეძენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად განხორციელდა მხოლოდ 2007 წლის 20 ივლისს. საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ 18.10.1994წ. ხელშეკრულების დათქმიდან გამომდინარე ქ.თბილისის მერია არ უნდა იქნეს განხილული იმ სუბიექტად, ვინც ხელშეკრულების თანახმად იმ დაინტერესებულ პირს წარმოადგენს, რომელსაც გაწეული სარემონტო სამუშაოებთან დაკავშირებული ხარჯების სრული ანაზღაურების ვალდებულება წარმოეშობა. როგორც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშიც მართებულად იყო აღნიშნული, სწორედ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მას საკუთრების უფლება გააჩნდა ქონებაზე და შემდგომ, 2007 წლის ივლისისათვის განკარგა ქონება, ცალსახად ადგენდა, რომ 2005 წლისათვის საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტისას, ქონება მერიის საკუთრებას წარმოადგენდა და იგი 1994 წლის 18 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მისი შეწყვეტის მომენტისათვის მითითებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების (კაპიტალური სარემონტო სამუშაოების ანაზღაურების) შესრულებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოსარჩელის მიერ აღძრული იყო სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე სარჩელი კონტრაჰენტის მიმართ და სარჩელის საფუძველს არ წარმოადგენდა კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრების მოთხოვნა. გაწეული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებაზე უფლებამოსილი პირის განსაზღვრისათვის მნიშვნელოვანი იყო არა ის გარემოება, რომ საიჯარო ქონება სხვადასხვა დროს გადავიდა სხვა პირთა საკუთრებაში (ერთ შემთხვევაში, გადაეცა ებრაელთა საზოგადოებას (დარბაზის ნაწილი), ხოლო მეორე შემთხვევაში - შპს „ს-ის თეატრს“ (შენობის დანარჩენი ნაწილი), არამედ, ის ფაქტი, რომ საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის მომენტში (დარბაზის ნაწილში 2001 წელს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში 2005 წელს) საიჯარო ქონება ქალაქ თბილისის მუნიციპალურ საკუთრებას წარმოადგენდა. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-6 პუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელე ითხოვდა საიჯარო ქონების აღდგენისა და გამაგრების სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურებას, ვინაიდან მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება შეწყდა იმ საფუძვლით, რომ დაირღვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა და მოიჯარეს შეეზღუდა საიჯარო ქონებით სრულფასოვანი სარგებლობის უფლება. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, აპელანტის განმარტება, 2001 წლიდან სადავო უძრავი ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილის - დარბაზის სხვა სუბიექტის საკუთრებაში გადასვლის გამო, ხელშეკრულების კონტრაჰენტის მიმართ სახელშეკრულებო მოთხოვნებიდან გამომდინარე აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ განჩინება საქმის გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევის გარეშე გამოიტანა, არ გაითვალისწინა ამავე სასამართლოს 2010 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებაში მითითებული გარემოებები, რომლითაც გაუქმდა სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

6.1.2. კასატორმა მიუთითა მოსარჩელესა და „ს. თეატრ მ-ს“ შორის 09.10.1992წ. და 18.10.1994წ. დადებულ იჯარის ხელშეკრულებების პირობებზე და აღნიშნა, რომ ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა საქართველოს მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს 23.06.1988წ. #... ბრძანებისა და საქართველოს კულტურის სამინისტროს 29.06.1988წ. #... ბრძანების საფუძველზე თბილისის ცენტრალური საყოფაცხოვრებო სახლის საექსპლოატაციო სამმართველოსაგან 28.06.1988წ. მიღება-ჩაბარების აქტით ფლობისა და სარგებლობის უფლებით გადაეცა თეატრ-სტუდია „მ-ის თეატრს“. ამდენად, მითითებული გარემოებებით, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის გადაწყვეტილების თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებების მხარეს წარმოადგენდა მუნიციპალიტეტი, თუმცა, მოსარჩელეს საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია მუნიციპალიტეტის (მესაკუთრის) თანხმობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნა იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულება მუნიციპალიტეტის კაბინეტის თანხმობით დაიდო. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეში წარმოდგენილია მხოლოდ კულტურის სამინისტროს წერილობითი თანხმობა იჯარის ხელშეკრულების დადებაზე. შესაბამისად, გაურკვეველია, როგორ შეიძლება წარმოეშვას კასატორს ვალდებულებები იმ ხელშეკრულებიდან, რომლის მხარესაც თავად არ წარმოადგენს; დადებულია არაუფლებამოსილი პირის მიერ; არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ „მ-ის თეატრის“ უფლებამონაცვლეა კასატორი.

6.1.3. დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ სარჩელის შეტანის დროისათვის კასატორი წარმოადგენდა ქონების მესაკუთრეს, სასამართლომ მოიშველია ის გარემოება, რომ ქონება ქ.თბილისის მერიამ შეიტანა „ს-ის თეატრის“ საწესდებო კაპიტალში, რაც ასევე არ შეესაბამება სინამდვილეს, რადგანაც, ქ.თბილისის მთავრობის #08.07.187 დადგენილების თანახმად, ებრაელთა საზოგადოების საკუთრების მიღმა დარჩენილი შენობის ნაწილი „ს-ის თეატრის“ კაპიტალში შეტანილ იქნა 2007 წლის 31 მაისს, შესაბამისად, გასარკვევია, თუ ვინ წარმოადგენდა ამ დროიდან სარჩელის შეტანამდე ქონების მესაკუთრეს. სასამართლომ კასატორი ქონების მესაკუთრედ მხოლოდ იმიტომ მიიჩნია, რომ მის დაარსებულ „ს-ის თეატრს“ საჯარო რეესტრში არ ჰქონდა რეგისტრირებული საკუთრება, რაც სავსებით უსაფუძვლოა. აღსანიშნავია ისიც, რომ სარჩელის შეტანის მომენტისათვის მოქმედებდა „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით ქ.თბილისის მერიის პოტენციური საკუთრება რეგისტრირებული უნდა ყოფილიყო საჯარო რეესტრის ერთიან ბაზაში.

6.1.4. გასაჩივრებული განჩინებით უგულებელყოფილია ამავე სასამართლოს 08.10.2010წ. განჩინებაში მითითებული გარემოებები, კერძოდ, გაურკვეველია, სასამართლომ როგორ იმსჯელა ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომელიც შეეხება მთელი ქონების გაუმჯობესების ხარჯებს, ხოლო შენობის უდიდესი ნაწილი _ დარბაზი მიკუთვნებული აქვს ებრაელთა საზოგადოებას და ქონების ამ ნაწილით დაინტერესებულ მხარეს არ წარმოადგენს ქ.თბილისის მერია. სასამართლოს ამ მსჯელობის ნაწილში საერთოდ უგულებელყოფილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე და 106-ე მუხლები.

6.1.5. ქვემდგომი სასამართლოები გადაწყვეტილებას ამყარებენ საქმეში წარმოდგენილ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებაზე, თუმცა არ ითვალისწინებენ, რომ ამ გადაწყვეტილებას წინამდებარე საქმეზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლით დადგენილი ძალა არ გააჩნია. სასამართლოს მსჯელობის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ქ.თბილისის მერია საიჯარო ხელშეკრულების მხარეს არ წარმოადგენდა, რამდენადაც მან ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 22.06.1995წ. დადგენილების მე-3 პუნქტი (საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტის ნაწილში) ბათილად ცნო.

6.1.6. კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 581-ე, 545-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეს სათანადო სუბიექტის მიმართ სარჩელის აღძვრის შემთხვევაში, მაინც არ უნდა დაკმაყოფილებოდა მოთხოვნა, ვინაიდან მის სამართლებრივ საფუძველს დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება წარმოადგენდა და ამ შემთხვევაში, სარჩელი იყო ხანდაზმული. გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის დათქმა, რომლის თანახმადაც, არაუფლებამოსილი პირის მიერ დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის საჭირო იყო უფლებამოსილი პირის თანხმობა, ამ გარემოების საპირისპიროდ, პალატამ აღნიშნა მხოლოდ ის, რომ მერიას უნდა გაესაჩივრებინა ხელშეკრულება, რაც დაუსაბუთებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოიჯარის მოთხოვნის კანონიერება საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ ქონებაზე გაწეული კაპიტალური რემონტის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე. თავის მხრივ, მოპასუხის შედავების ფარგლებში შემოწმებას ექვემდებარება, როგორც სასარჩელო მოთხოვნაზე პასუხისმგებელი პირის სათანადოობა, ისე მოსარჩელის მხრიდან ხარჯების გაწევისა და გაწეული ხარჯების ოდენობის შესახებ სააპელაციო პალატის განჩინებით დადგენილი გარემოებები.

1.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება, ხოლო ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1.2.1. 09.10.1992წ. საქართველოს რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს თანხმობით დაიდო იჯარის ხელშეკრულება „ჯ. ინსტიტუტს“ და „მ-ის თეატრს“ შორის. იჯარის ხელშეკრულების თანახმად, ინსტიტუტს სარგებლობაში გადაეცა ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტით ინსტიტუტმა იკისრა შენობის კაპიტალური შეკეთებისა და თეატრისათვის ყოველწლიურად 500 000 რუსული მანეთის გადახდის ვალდებულება.

1.2.2. 09.10.1992წ. იჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში 18.10.1994წ. ინსტიტუტსა და მუნიციპალურ დაფინანსებაზე მყოფ „მ-ის თეატრს“ შორის განუსაზღვრელი ვადით გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ინსტიტუტის სარგებლობაში რჩებოდა ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე ქონება. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ინსტიტუტი იღებდა ვალდებულებას, სპონსორული შენატანის სახით გადაეხადა თეატრისათვის 3 000 აშშ დოლარი ან მისი ეკვივალენტი სხვა ვალუტაში. ამავე ხელშეკრულების მე-5 პუნქტით ინსტიტუტმა იკისრა იჯარით გადაცემული შენობის კაპიტალური რემონტის გაგრძელების ვალდებულება ქალაქ თბილისის მერიას დაქვემდებარებულ ორგანიზაციასთან („ა-სი“) შეთანხმებული პროექტის თანახმად, ხოლო მე-6 პუნქტით განისაზღვრა იჯარის შეწყვეტის შემთხვევაში მოიჯარისათვის ქონებაზე გაწეული კაპიტალური ხარჯის ანაზღაურების ვალდებულება.

1.2.3. ინსტიტუტი ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის ნაწილს - დარბაზს ფაქტობრივად აღარ ფლობდა 2001 წლიდან, მას შემდეგ, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებით შენობის დარბაზზე ებრაელთა საზოგადოებას დაუდგინდა საკუთრების უფლება.

1.2.4. ინსტიტუტმა 27.11.2005წ. წერილობით აცნობა ქ.თბილისის მერიას საიჯარო ფართის მიმართ სამომავლო ინტერესის დაკარგვის, ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საიჯარო ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ და ცალმხრივად შეწყვიტა უვადოდ დადებული იჯარის ხელშეკრულება.

1.2.5. საიჯარო ქონების გადაცემის მომენტიდან წლების განმავლობაში მოსარჩელე ახორცილებდა მის აღდგენა-გამაგრების სამუშაოებს (სახურავის, სართულშუა გადახურვების, ჩამონგრეული თაღოვანი ღიობების, საძირკვლებისა და სარდაფების, შენობის მარჯვენა ფლიგელის დარღვეული ნაწილის, დეფორმირებული კაპიტალური კედლებისა და ხის კონსტრუქციების, მწყობრიდან სრულად გამოსული წყალკანალიზაციის ქსელისა თუ შენობის სხვა ნაწილების აღდგენა-გამაგრება). მითითებული აღდგენა-გამაგრებითი სამუშაოების შესრულება ხდებოდა ქ.თბილისის მერიის დაქვემდებარებაში მყოფი ორგანიზაციის „ა-ის“ პროექტის საფუძველზე.

1.2.6. მოსარჩელის მიერ საიჯარო ქონების აღდგენა-გამაგრებასა და რეკონსტრუქციაზე გაწეული სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 223 091 ლარი.

1.3. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლის თანახმადაც, ინსტიტუტსა და „მ-ის თეატრს“ შორის 1994 წლის 18 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულების დადების დროისათვის, საიჯარო ქონება იმყოფებოდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში და „მ-ის თეატრი“ საიჯარო ურთიერთობებში გამოდიოდა როგორც მესაკუთრის - მუნიციპალიტეტის კაბინეტის უფლებამოსილი პირი, ამასთანავე, კასატორის მოსაზრებით, არ დასტურდება ის გარემოება, რომ ქ.თბილისის მერიამ, როგორც მესაკუთრემ, თანხმობა მისცა „მ-ის თეატრს“ იჯარის ხელშეკრულების დადებაზე. კასატორი სადავოდ ხდის მისთვის კაპიტალური ხარჯების სრულად დაკისრებას იმ საფუძვლითაც, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2001 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით შენობის უდიდეს ნაწილზე _ დარბაზზე, საკუთრება დაუდგინდა ებრაელთა საზოგადოებას და თვლის, რომ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები.

1.4. საკასაციო პრეტენზიათა დასაბუთებულობის გარკვევის მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე საკითხზე: იჯარის სადავო ხელშეკრულებების დადების დროს მოქმედი „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის პირველი მუხლის თანახმად, იჯარა არის ხელშეკრულების საფუძველზე მიწის, სხვა ბუნებრივი რესურსების, მისი სტრუქტურული ერთეულის, შენობა - ნაგებობის, მოწყობილობის, სატრანსპორტო საშუალების და სხვა მატერიალური ფასეულობის ვადიანი და სასყიდლიანი მფლობელობა და სარგებლობა სამეურნეო საქმიანობის დამოუკიდებლად წარმართვისა და კანონით გათვალისწინებული მიზნისათვის. ამავე კანონის მე-2 და მე-4 მუხლებით დადგენილია, რომ იჯარა დაშვებულია საქმიანობის ნებისმიერ დარგში და ნებისმიერი ქონების მიმართ (საკანონმდებლო აქტებით აკრძალულის გარდა) და საკუთრების ფორმის განურჩევლად. იჯარით ქონების გამცემი (მეიჯარე) შეიძლება იყოს მესაკუთრე მისგან უფლებამოსილი პირი. „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მე-13 მუხლი ითვალისწინებდა უფლებამონაცვლეობის შესაძლებლობას საიჯარო ურთიერთობებში და ნორმის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, მესაკუთრის მიერ უფლებამოსილი მეიჯარე იურიდიული პირის რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში მისი უფლებები და მოვალეობები გადადის მის უფლებამონაცვლეზე, თუ მოქმედი კანონმდებლობით სხვა არ არის გათვალისწინებული. რაც შეეხება წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის წინაპირობებს, იგი, ამავე კანონის მე-10 მუხლის მე-3 აბზაცშია მოცემული და დადგენილია, რომ მოიჯარის საკუთრებაა მთელი ის გაუმჯობესებანი, რომლებიც მან მოახდინა საკუთარი და სხვა სახსრებით და რომელთა გამოყოფა შეიძლება იჯარით აღებული ქონების დაუზიანებლად, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. თუ მოიჯარემ მეიჯარესთან შეთანხმებით საკუთარი და მასთან გათანაბრებული სახსრებით მოახდინა ისეთი გაუმჯობესებანი, რომელთა გამოყოფა იჯარით აღებული ქონების დაუზიანებლად შეუძლებელია, მეიჯარე ვალდებულია ხელშეკრულების ვადის დამთავრების შემდეგ მოიჯარეს აუნაზღაუროს განუყოფელ გაუმჯობესებათა ღირებულება, ხოლო იმ განუყოფელი გაუმჯობესების ღირებულება, რომელიც მოიჯარემ მეიჯარის უნებართვოდ მოახდინა, არ ანაზღაურდება.

1.5. ზემოთ მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონი უშუალოდ მესაკუთრესთან ან მისგან უფლებამოსილ პირთან დადებული იჯარის ხელშეკრულებაში ითვალისწინებდა მხარეთა ქონებრივი ბალანსის დაცვას, რაც, ერთი მხრივ, გამოიხატებოდა მოიჯარის უფლებაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფორმით ესარგებლა საიჯარო საგნით, ხოლო, მეორე მხრივ, მეიჯარისაგან მოეთხოვა ყველა იმ გაუმჯობესების ანაზღაურება, რომელთა ქონებისგან დაუზიანებლად მოშორება შეუძლებელი იყო, ამასთანავე, ეს გაუმჯობესებები მესაკუთრესთან შეთანხმებით უნდა ყოფილიყო განხორციელებული. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კანონის მე-13 მუხლით დაშვებული უფლებამონაცვლეობა არ შეიძლება ვიწროდ იქნას განმარტებული, რადგან მისი მიზანი ამ ურთიერთობის მონაწილეთა ქონებრივი წონასწორობის შენარჩუნებაა და მიმართულია ყოფილი მოიჯარის უფლების დაცვისაკენ, დაიბრუნოს მესაკუთრესთან შეთანხმებით ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯები, ამასთან, ამ ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება პირს, ვისაც საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის შედეგად დაუბრუნდა გაუმჯობესებული ქონება.

1.6. ქ.თბილისის მერიის, როგორც სათანადო მოპასუხის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურებისათვის აუცილებლად გასათვალისწინებელია კანონიერ ძალაში შესული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 10.04.2001წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები, კერძოდ, ადმინისტრაციული სასამართლოს დასკვნით, სადავო ქონება ჯერ სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და სარგებლობის უფლებით გადაცემული ჰქონდა საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახელმწიფო ახალგაზრდულ დრამატულ თეატრ-სტუდია „მ-ის თეატრს“, ხოლო სახელმწიფოს მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის #9 ბრძანებულების საფძველზე, სახელმწიფო ქონების დეცენტრალიზებისა და ქ.თბილისის თვითმმართველობის ეკონომიკური ბაზის გაფართოების მიზნით, 1993 წლის 1 ივლისიდან საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტს. მართალია, კასატორი აღნიშნულ დასკვნას არ ეთანხმება, თუმცა მას ამ თვალსაზრისით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. ადმინისტრაციული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, ასევე, იჯარის ხელშეკრულებების კანონთან შესაბამისობა. რაც შეეხება იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელე ქ.თბილისის მერიას დაქვემდებარებულ ორგანიზაციასთან („ა-თან“) შეთანხმებული პროექტის ფარგლებში ახორციელებდა სარეკონსტრუქციო სამუშაოებს, უდავოდ ადასტურებს მოპასუხის, როგორც მესაკუთრის ნებას, იჯარის ხელშეკრულების მოწონების თაობაზე, მით უფრო გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სახელმწიფომ, როგორც წინა მესაკუთრემ, კულტურის სამინისტროს სახით, ჯერ კიდევ მაშინ დაუდასტურა საიჯარო ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილება, ვიდრე სადავო ქონება ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტს გადაეცემოდა. უძრავი ნივთის გადაცემის შემდეგ კი, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტს საიჯარო ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია, უფრო მეტიც, მის დაქვემდებარებაში მყოფი ორგანიზაციის პროექტების საფუძველზე, წლების განმავლობაში სადავო შენობის აღდგენითი სამუშაოები ხორციელდებოდა.

1.7. ამდენად, საკასაციო სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე დაყრდნობით ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ იგი არ წარმოადგენდა ქონების მესაკუთრეს, რადგანაც, მითითებული ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. ამავე საფუძვლით ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის ის პრეტენზიაც, რომელიც მუნიციპალური ქონების რეგისტრაციის სავალდებულოობასა და „უძრავ ქონებაზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის მოთხოვნებს ემყარება, ამასთანავე, კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარუდგენია არც იმ გარემოების თაობაზე, რომ სადავო ქონების ის ნაწილი, რომელიც ებრაელთა საზოგადოების უფლებისაგან თავისუფალია, ქ.თბილისის მერიამ შეიტანა მისივე წილობრივი მონაწილეობით დაფუძნებული შპს „ს-ის თეატრის“ საწესდებო კაპიტალში, ანუ მან, როგორც უფლებამოსილმა სუბიექტმა განკარგა საკუთრების უფლება.

1.8. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, პალატა ნაწილობრივ იზიარებს ქ.თბილისის მერიის შედავებას იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე არ წარმოადგენს მოთხოვნილი ოდენობით თანხის ანაზღაურებაზე სრულად პასუხისმგებელ პირს და მიიჩნევს, რომ ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრის ნაწილში არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლები, კერძოდ: როგორც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ისე გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საიჯარო ქონების ნაწილი _ დარბაზი, წარმოადგენდა ებრაელთა საზოგადოების საკუთრებას და სწორედ ამ მოტივით აღიარა საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მისი უფლება უძრავი ნივთის შესაბამის ნაწილზე; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.04.2001წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე, ქ.თბილისში, გ.ა-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის დარბაზიდან გამოსახლებულ იქნა შპს „ს-ის თეატრი“; საქმეში წარმოდგენილი 2006 წლის 7 ივლისის საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ცნობის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების ნაწილი ირიცხება ებრაელთა საზოგადოების სახელზე. ამდენად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითაა დადგენილი, რომ საიჯარო ქონების ნაწილი, რომლის კაპიტალურ რემონტზეც მოსარჩელემ გაწია ხარჯები, წარმოადგენს არა მოპასუხის, არამედ სხვა პირის საკუთრებას, რაც საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, გამორიცხავს სხვის საკუთრებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების დავალდებულებას ქონების არამესაკუთრისათვის. მითითებული მსჯელობის საპირისპიროდ, სარჩელის საფუძვლიანობას არ ადასტურებს გასაჩივრებული განჩინების შეფასება იმის შესახებ, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება და არა კონდიქციაა და საიჯარო ხელშეკრულება შეწყდა იჯარით გათვალისწინებული პირობის დარღვევის გამო, რის შედეგადაც მოიჯარეს ქონებით სრულფასოვნად სარგებლობის შესაძლებლობა შეეზღუდა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, „იჯარის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული ქონებრივი რესტიტუციისათვის, როგორც უკვე აღინიშნა, გადამწყვეტს წარმოადგენს მესაკუთრისათვის მისივე თანხმობით განხორციელებული გაუმჯობესების გადაცემა, ხოლო ხარჯის გამწევი პირისათვის გახარჯული მატერიალური სახსრების ანაზღაურება, შესაბამისად, მესაკუთრის პასუხისმგებლობის ფარგლებიც მისთვის გადაცემული გაუმჯობესების ღირებულებით უნდა იქნას გამოანგარიშებული.

1.9. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის არგუმენტს სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, რამდენადაც, ქ.თბილისის მერიისადმი წარდგენილი მოთხოვნის ნაწილში დავის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, წარმოადგენს „იჯარის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლი და მხარეთა სახელშეკრულებო პირობა, კაპიტალური გაუმჯობესებების ანაზღაურების შესახებ (18.10.1994წ. ხელშეკრულების მე-6 პუნქტი), რაც გამორიცხავს დავალების გარეშე სხვისის საქმეების შესრულების საფუძვლების გამოყენებას. რადგანაც ვიზიარებთ იმ პოზიციას, რომ სასარჩელო მოთხოვნა უძრავ ნივთზე გაწეული ხარჯების კომპენსაციიდან გამომდინარეობს და იგი არ არის მიმართული ამ ხელშეკრულების ფარგლებში უძრავი ქონების თაობაზე დადებული გარიგების ბათილობის, უძრავი ნივთის დაბრუნებისა თუ სხვათა მიმართ, პალატის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა უნდა იქნას გამოყენებული. ვინაიდან უდავოა ის გარემოება, რომ ქ.თბილისის მერიის წინაშე ცალმხრივი ნების გამოვლენით იჯარის ხელშეკრულება მოსარჩელემ 2005 წელს შეწყვიტა, ხოლო სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 14.04.2006წ, პალატა თვლის, რომ მოთხოვნა არ შეიძლება ხანდაზმულად იქნას მიჩნეული.

1.10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა მოკლებულია ფაქტობრივ-სამართლებრივ შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ამასთანავე, წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად უნდა შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, დაადგინოს ქ.თბილისის მერიის პასუხისმგებლობის ფარგლები და ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

2. სასამართლო ხარჯები:

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ამასთანავე, ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე და 55-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ.თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ.ბაქაქური