საქმე №ას-845-795-2015 17 დეკემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ია“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ჯ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ვ. ჯ-ამ (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს-იის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, კასატორი) მიმართ 54 500 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს და სს „ს-ს“ შორის, ფოთი-თბილისის გაზსადენის მშენებლობის მიზნით გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, სს „ს-ი“ მოპასუხეს უწევდა მომსახურებას. გაზსადენის პრეზენტაციის მიზნით მოხდა ბუნებრივი გაზის გაფრქვევა, რისი ღირებულებაც „ს-ას“ აუნაზღაურა სს „ს-მა“. ყოველივე კი განხორციელდა მოპასუხე მხარის დავალებით. მოპასუხის მიმართ წარმოშობილი მოთხოვნა სს „ს-მა“ დაუთმო ვ. ჯ-ას.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ საპროექტო დოკუმენტაცია არ ითვალისწინებდა პრეზენტაციის მოწყობას და, შესაბამისად, მასთან დაკავშირებული ხარჯების გაწევას. ამასთან, ხელშეკრულებების თანახმად, თუ სს „ს-ი“ პროექტის აუცილებლობიდან გამომდინარე საჭიროდ მიიჩნევდა რაიმე დამატებითი ხარჯის გაწევას, ვალდებული იყო აღნიშნული საკითხი წინასწარ შეეთანხმებინა მოპასუხესთან და დადებითი პოზიციის შემთხვევაში მხარეთა შორის უნდა დადებულიყო შესაბამისი წერილობითი შეთანხმება ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე, რასაც ადგილი არ ჰქონია. მოპასუხემ ასევე აღნიშნა, რომ გაზსადენის პრეზენტაცია მისი ინიციატივითა და ორგანიზებით არ განხორციელებულა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 54 500 ლარის, ასევე მის მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაღებული ხარჯის გადახდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების სამართლებრივი საფუძვლით. თავად აპელანტის განმარტებით დგინდებოდა, რომ შპს „ს-ია“ ასრულებდა აგენტის ფუნქციას აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს შორის გაფორმებული „დახმარების შესახებ“ ხელშეკრულების საფუძველზე. აშშ-ის მიერ დაფინანსებული „სენაკი-ფოთის“ გაზსადენის პროექტის განხორციელებაში შპს „ს-იასა“ და სს „ს-ს“ შორის ხელშეკრულება, სწორედ ამ მიზნით და ამ პროექტის ფარგლებში იქნა დადებული. სს „ს-იის“ მიერ იქნა გამოცხადებული ტენდერი მომსახურების შესყიდვაზე და, შესაბამისად, გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება.

5.1.2. მომსახურების ღირებულება ანაზღაურებული იქნა სს „ს-იის“ მიერ აშშ-ის პროგრამის ფარგლებში დახმარების სახით გამოყოფილი თანხიდან. ხელშეკრულების შედეგად მიღებული პროდუქტი (სენაკი-ფოთის 700მმ-იანი, 30428 კმ. მილსადენი, მასზე შესრულებულ სამუშაოებთან ერთად, ასევე გამოუყენებელი მილი (სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება)) შეტანილ იქნა „ს-იის“ საწესდებო კაპიტალში საქართველოს ენერგეტიკის და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის 2012 წლის 2 ივლისის ბრძანებით, რის შედეგადაც საზოგადოებაში სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ აქციათა ოდენობა გაიზარდა 77%-მდე. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ მილსადენის პროექტის განხორციელებასთან დაკავშირებული ყველა საორგანიზაციო საკითხი, ისევე როგორც ფინანსური ანგარიშსწორება, ხორციელდებოდა კორპორაციის მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ რაიმე დამატებითი ანაზღაურება ამ მომსახურების გაწევისთვის კორპორაციას საქართველოსა ან ამერიკის შეერთებული შტატების მხარისგან არ მიუღია, უდავო იყო, რომ პროექტის ფარგლებში განხორციელებული მატერიალური სიკეთე კორპორაციის საწესდებო კაპიტალის ნაწილი გახდა.

5.1.3. მოწყობილი პრეზენტაცია ემსახურებოდა სახელმწიფოს მიერ შესრულებული პროექტის თაობაზე საზოგადოების ინფორმირებულობას, ასევე მისი ამსახველი სიუჟეტი სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებზე, თანამდებობის პირებსა და მათ საქმიანობაზე საზოგადოების პოზიტიურ შთაბეჭდილებებს იწვევდა. პრეზენტაციის ამსახველ სიუჟეტში სახელმწიფო ხელისუფლების წარმომადგენლებთან ერთად მონაწილეობდა თავად კორპორაციის ტექნიკური დირექტორი, რომელმაც განმარტა გაზსადენის მშენებლობის მიზანი, შესაბამისად, მთლიანად პროექტი განხორციელდა საქართველოს ხელისუფლების მიერ საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში, რომლის განხორციელებაში ყოველგვარი დამატებითი ანაზღაურების გარეშე სახელმწიფოს სახელით მონაწილეობდა კორპორაცია. მისი მონაწილეობა განპირობებული იყო მისივე საქმიანობის მიზნებიდან, საქართველოს, როგორც კორპორაციის ერთპიროვნული პარტნიორის გადაწყვეტილებით. შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები, რომლის გაღების რაიმე ინტერესი სს „ს-ს“ არ გააჩნდა, უნდა ჩათვლილიყო კორპორაციის, როგორც აშშ-ის დახმარების პროექტში საქართველოს სახელით მონაწილე პირის ინტერესში გაღებულ ხარჯებად.

5.1.4. პალატამ ჩათვალა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და მე-4 მუხლების მოთხოვნათა დარღვევა არ დასტურდებოდა. მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ მოქმედებდა მოპასუხის დავალებით რაც, დადასტურების შემთხვევაში, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო უფლება-მოვალეობებს წარმოშობდა და სარჩელი სახელშეკრულებო სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით დაკმაყოფილდებოდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ნამდვილად ჰქონდა ადგილი მოსარჩელის მიერ მითითებული ხარჯების გაწევას, თუმცა ვერ დაადგინა რა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ვალდებულების არსებობა, მოთხოვნის საფუძვლიანობა (მოსარჩელის მიერ გაზის გაფრქვევის ხარჯის გაწევა) შემოწმდა კანონისმიერი ვალდებულებითი ნორმებით და საქალაქო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 969-ე მუხლი, რითაც ფაქტობრივად მითითებულ გარემოებას შეუცვალა სამართლებრივი საფუძველი.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყფილებაზე უარის თქმა, ასევე, დაკისრებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე თანხის ანაზღაურებას იმ საფუძვლით მოითხოვდა, რომ მისი განცხადებით, პრეზენტაციის მოწყობისათვის საჭირო ღონისძიებების განხორციელება სს „ს-ს“ კორპორაციამ დაავალა. მოსარჩელის თავდაპირველ პოზიციას იზიარებდა მისი ადვოკატიც. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დამოუკიდებლად შეცვალა სარჩელის საფუძველი. სააპელაციო სასამართლოში ვ.ჯ-ამ კვლავ დაადასტურა ის გარემოება, რომ იგი დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებით კი არ მოქმედებდა, არამედ, მხოლოდ კორპორაციის მოთხოვნისა და დავალების საფუძველზე. მისმა ადვოკატმა კი, სააპელაციო სასამართლოში პოზიცია შეცვალა და განაცხადა, რომ კორპორაციას კი არ დაუვალებია ვ.ჯ-ასთვის პრეზენტაციის მოწყობა, არამედ მხარე დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებით მოქმედებდაო. სამუშაოები, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებასაც ითხოვს მოსარჩელე, გათვალისწინებული არ იყო კორპორაციასა და „ს-ს“ შორის გაფორმებული კონტრაქტებით. 2010 წლის 7 სექტემბერს გაფორმებული კონტრაქტების საფუძველზე სს „ს-ი“ ვალდებული იყო, შეესრულებინა მხოლოდ ამავე კონტრაქტების დანართი №1-ით განსაზღვრული სამუშაოები. სამივე კონტრაქტის 30-ე მუხლი იძლევა მათში ცვლილებების შეტანის შესაძლებლობას, თუმცა, ამისათვის აუცილებელია ორივე მხარის ნება. პრეზენტაციის მოწყობას შეთანხმება არ ითვალისწინებდა. არც სს „ს-ს“ გააჩნდა ხსენებული სამუშაოების შესრულების ვალდებულება და არც კორპორაცია იყო ვალდებული აენაზღაუვრებინა ამ კონტრაქტებით გათალისწინებული სამუშაოები.

6.1.2. პრეზენტაციის მიზნით შესრულებული სამუშაოები გათვალისწინებული არ არის „ს-ის“ მიერ კორპორაციისათვის წარმოდგრენილ ფორმა №2-ებში და მხარეთა შორის გაფორმებულ მიღება-ჩაბარების აქტებში, მაშინ, როდესაც, კონტრაქტების თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ ფორმა №2-ებსა და მიღება-ჩაბარების აქტებში შესული სამუშაოები.

6.1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102–ე მუხლით, თუ მოსარჩელე ვერ დაადასტურებს მის მიერ სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, სასამართლო ვალდებულია უარი უთხრას მას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მიუხედავად ამისა, პირველი ინპსტანციის სასამართლომ მაინც დააკმაყოფილა სარჩელი და თან დააკმაყოფილა სრულიად სხვა სამართლებრივი ინსტიტუტის – დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების საფუძველზე. სარჩელში საერთოდ არ ახსენებს მოსარჩელე დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებას. საგულისხმოა ისიც, რომ თავად მოსარჩელესაც არ აქვს სასამართლოს მთავარ სხდომაზე სარჩელის საფუძვლისა და საგნის შეცვლის უფლება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავად დაარღვია ეს აკრძალვა, თანაც საქმის განხილვის დასრულების შემდეგ. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ლოგიკა, საერთოდ არ მიაქცია ყურადღება ხსენებულ დარღვევას, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი.

6.1.4. მიღებული გადაწყვეტილება არ შეესაბამება საქმეში არსებულ უამრავ მტკიცებულებას, განსაკუთრებით კი, სს „ს-სა“ და ვ.ჯ-ას შორის 2013 წლის 29 მარტს გაფორმებულ მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებას, რომლის პრეამბულაშიც აღნიშნულია, რომ პრეზენტაციის მოწყობის მიზნით სს „ს-მა“ შესაბამისი ღონისძიებები განახორციელა კორპორაციის დავალებით. აქედან გამომდინარე, მას და ვ.ჯ-ას შორის 2013 წლის 29 მარტს გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება. მოსარჩელის მოთხოვნები მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, თუკი დადასტურდებოდა ხელშეკრულების პრეამბულაში აღნიშნული გარემოება.

6.1.5. გასათვალისწინებელი ის ფაქტიც, რომ პრეზენტაციის მოწყობის მიმართ კასატორს არ გააჩნდა არანაირი ინტერესი. „სენაკი–ფოთის“ გაზსადენის მშენებლობის პროექტი განხორციელდა აშშ-სა და საქართველოს შორის ხელშეკრულების საფუძველზე, აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს დაფინანსებითა და ეგიდით. კორპორაცია კი, პროექტების განხორციელების დროს მხოლოდ აგენტის ფუნქციებს ასრულდებდა. „სენაკი–ფოთის“ გაზსადენის მშენებლობის პროექტი არ წარმოადგენდა კორპორაციის ეგიდით მიმდინარე პროექტს. პროექტთან დაკავშირებით პრეზენტაციის მოწყობის მიმართ კორპორაციას ვერ ექნებოდა ინტერესი. აღნიშნულით შესაძლოა დაინტერესებული ყოფილიყო მხოლოდ დამფინანსებელი ან სახელმწიფო (როგორც გაზსადენის მომავალი მესაკუთრე). საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ სატელევიზიო სიუჟეტებში სს „ს-ია“ საერთოდ არ არის ნახსენები – კორპორაციის შესახებ არ მიუთითებენ როგორც ჟურნალისტები, ასევე მასზე დამსწრე მაღალი თანამდებობის პირები, შესაბამისად, სიუჟეტი პუბლიკას არ/ვერ უქმნის აზრს, წარმოდგენასა თუ შთაბეჭდილებას კორპორაციის და მისი საქმიანობის შესახებ. სიუჟეტები მხოლოდ ერთადერთ უმნიშვნელო გარემოებას შეიცავენ (თანაც მხოლოდ „რუსთავი 2-ის“ მიერ მომზადებული სიუჟეტი) კორპორაციის შესახებ – კორპორაციის იმდროინდელი ტექნიკური დირექტორი ლ. გ-ე დაახლოებით 29 წამის განმავლობაში განმარტავს გაზსადენის მშენებლობის მიზანს და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ლ. გ-ეც არ ახსენებს საერთოდ კორპორაციას.

6.1.6. მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობა არ თავსდება დავალების გარეშე სხვის საქმეების შესრულების მარეგულირებელი ნორმების ჩარჩოებში. თუ არ არსებობს ობიექტური რეალობა და საჭიროება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესასრულებლად და შესაბამისი სუბიექტი რეალურად სუბიექტურად მოქმედებს, შემსრულებელი პირის ამგვარი სუბიექტივიზმი მინიმალური გონიერების ფარგლებში მაინც უნდა იყოს მოქცეული. პრეზენტაციის მოწყობა ისეთი ხასიათის ღონისძიებას წარმოადგენს, რომელიც არანაირად არ არის საჭირო გაზსადენის უსაფრთხოებისა და გამართულად ფუნქციონირებისათვის, შესაბამისად, პრეზენტაციის მოწყობის კვალიფიკაცია დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებად ყოველგვარ სერიოზულობას არის მოკლებული. ამ პრეზენტაციის გარეშე კორპორაციას ვერანაირი ზიანი ვერ მიადგებოდა, შესაბამისად, პრეზენტაციით კორპორაციისათვის მისაყენებელი ზიანის თავიდან აცილება არ მომხდარა. განსახილველ შემთხვევაში, სს „ს-ს“ არა თუ პრეზენტაციის მოწყობის პერიოდში არ უცნობებია კორპორაციისათვის მის მიერ ხარჯების გაწევის და ხსენებული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ, არამედ, სადავო თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით სს „ს-ს“ კორპორაციისათვის საერთოდ არ მიუმართავს. „სენაკი–ფოთის“ გაზსადენის ექსპლუატაციაში მიღება განხორციელდა პრეზენტაციიდან ერთ წელზე მეტი ვადის გასვლის შემდეგ, შესაბამისად, პრეზენტაციის მიმართ კორპორაციას ინტერესი თუ ექნებოდა, მხოლოდ 2012 წლის 3 თებერვლის შემდეგ, ან აღნიშნულ თარიღამდე მცირე ხნით ადრე. იმ პირობებში კი, როდესაც პრეზენტაციის მოწყობის დღეს გაზსადენის მშენებლობა დასრულებული არ იყო და იმთავითვე იყო ცნობილი, რომ გაზსადენის ექსპლუატაციაში გაშვება უახლოეს ხანებში ვერ მოხდებოდა, გაზსადენის მშენებლობის დასრულებულად წარმოჩენა იმ პერიოდის ქართული სინამდვილის და პრეზენტაციაზე დამსწრე თანამდებობის პირების გათვალისწინებით, ადვილი მისახვედრია ვისი ინტერესი შეიძლებოდა ყოფილიყო. კორპორაცია არ აწარმოებს ისეთი ტიპის საქმიანობას, რომ ობიექტურად საჭიროებდეს საკუთარი საქმიანობის რეკლამირებას.

6.1.7. 2010 წლის 9 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებულია შეჭრის სამუშაოები და გაფრქვეული გაზის ღირებულება ასახულია მოსარჩელის მიერ კორპორაციისათვის წარდგენილ ფორმა №2-ში და კორპორაციასა და სს „ს-ს“ შორის გაფორმებულ მიღება-ჩაბარების აქტში, რისი ღირებულებაც სს „ს-ს“ სრულად აუნაზღაურდა. როგორც მოსარჩელე მიუთითებს, პრეზენტაცია განხორციელდა 2011 წლის 24 იანვარს, ხოლო სს „ს-სა“ და შპს „ს-ას“ შორის ხელშეკრულება გაფორმდა 2011 წლის 4 თებერვალს, ანუ პრეზენტაციის მოწყობიდან 11 დღის შემდეგ. ამდენად, პრეზენტაციის მოწყობა შესაძლებელი იყო ბუნებრივი გაზის გაფრქვევის გარეშე, შესაბამისად, პრეზენტაციის მოწყობა 2011 წლის 4 თებერვლამდეც იყო შესაძლებელი და გაურკვეველია რა მიზანს ემსახურებოდა 2011 წლის 4 თებერვლის ხელშეკრულება.

6.1.8. ქვემდგომმა სასამართლოებმა არასწორად მიიჩნიეს დადგენილად შემდეგი გარემოებები: შპს „ს-ასა“ და სს „ს-ს“ შორის 2011 წლის 4 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულების კავშირი და შემხებლობა 2011 წლის 24 იანვარს დაგეგმილ და ჩატარებულ პრეზენტაციასთან; პრეზენტაციის მოწყობისადმი გადაუდებელი ინტერესი გააჩნდა კორპორაციას და, შესაბამისად, პრეზენტაციის მოწყობაც მხოლოდ კორპორაციის დაინტერესების გამო და ინიციატივით განხორციელდა; განსახილველი ურთიერთობა დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებად უნდა დაკვალიფიცირდეს; კორპორაციისათვის ცნობილი იყო სს „ს-ის“ მიერ გაწეული სამუშაოების და ხარჯების შესახებ, რაც დაედო კიდევაც საფუძვლად სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების საგანს წარმოადგენს კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის ფარგლებში (დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება) მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების საფუძვლიანობა. ამ თვალსაზრისით კი, როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, ვინაიდან, მოსარჩელის განმარტება იმის თაობაზე, რომ სს „ს-ი“ მოქმედებდა სს „ს-იის“ დავალებით, არ ზღუდავდა სასამართლოს მოთხოვნის სამართლებრივი კვალიფიკაციის არჩევანში .

1.2. საკასაციო საჩივრის შესწავლით ირკვევა, რომ სს „ს-ია“ არ ეთანხმება ქვემდგომ სასამართლოთა დასკვნებს, როგორც გადაწყვეტილების ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი დასაბუთების თვალსაზრისით.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

1.4. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ:

1.4.1. 2010 წლის 7 სექტემბერს სს „ს-სა“ (შემდგომში _ შემსრულებელი) და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ნარდობის სამი ხელშეკრულება, რომელთა საფუძველზეც შემსრულებელმა იკისრა ვალდებულება, გაეყვანა გაზსადენი სენაკი-ფოთის მიმართულებით, ხოლო მოპასუხეს უნდა აენაზღაურებინა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება.

1.4.2. 2011 წლის 4 თებერვალს შპს „ს-ასა“ (შემდგომში _ ქვეკონტრაქტორი) და შემსრულებელს შორის დაიდო №27.07.11 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ქვეკონტრაქტორმა იკისრა ვალდებულება, განეხორციელებინა „სენაკი-ფოთის“ დ=700მმ მაგისტრალური გაზსადენის დაცლა 0-246 პიკეტებს შორის, სანაცვლოდ კი, შემსრულებელს უნდა გადაეხადა სამუშაოებისა და გაფრქვეული გაზის საფასური. მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მხარეთა შორის შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი და სამუშაოების საბოლოო ღირებულებამ შეადგინა 54 500,82 ლარი, რომელიც მოიცავდა სამუშაოების შესრულების დროს გაფრქვეული ბუნებრივი გაზის ღირებულებასაც. შემსრულებელმა ქვეკონტრაქტორს გადაუხადა შეთანხმებული ოდენობის თანხა.

1.4.3. 2011 წლის 24 იანვარს განხორციელდა სენაკი-ფოთის გაზსადენის პრეზენტაცია, რომელსაც ესწრებოდნენ საქართველოს პრეზიდენტი, ენერგეტიკის მინისტრი, სს „ს-იის“ ერთ-ერთი დირექტორი ლ. გ-ე და სხვა ოფიციალური პირები, რომლებმაც კომენტარი გააკეთეს საქართველოს ტელევიზიების წინაშე პროექტის პრეზენტაციის მიზნით.

1.5. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომლის თანახმადაც განხორციელებული პრეზენტაცია უნდა ჩაითვალოს კასატორის, როგორც საქართველოსა და აშშ-ს შორის დახმარების პროექტში საქართველოს სახელით მონაწილე პირის ინტერესებში განხორციელებულ ღონისძიებად. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მართებული შეფასება მისცა აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენრტოსა (USAID) და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს შორის გაფორმებულ „დახმარების შესახებ“ ხელშეკრულებას, მოპასუხის მიერ ტენდერის გამოცხადებისა და შემსრულებელთან ნარდობის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტს, ასევე, ნარდობის შედეგად მიღებული პროდუქტის მოპასუხე საწარმოს კაპიტალში შეტანასა და საინფორმაციო („რ-2“, „პ-ი“) გამოშვებების მიერ მომზადებულ სიუჟეტებს. ამასთანავე, გაზსადენის სადავო მონაკვეთის ბუნებრივი აირით შევსება ემსახურებოდა სწორედ პრეზენტაციის მოწყობის მიზანს, ხოლო შემდგომში, ამ მონაკვეთის დაცლის საჭიროება განპირობებული იყო მაგისტრალზე სამუშაოების გაგრძელების აუცილებლობით. მითითებული გარემოებების წინააღმდეგ კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

1.6. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს იმის შესახებ, რომ სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნები, რაც გამოიხატა სადავო საკითხის დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესით განხილვაში, რადგანაც საკითხს, თუ სამართლის რომელი ნორმა უნდა იქნას გამოყენებული, წყვეტს სასამართლო იმის მიხედვით, თუ რა ფაქტებზე მიუთითებენ მოდავე მხარეები და საქმის განმხილველი სასამართლო არ არის შებოჭილი მხარის სამართლებრივი მოსაზრებებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტით მართალია, აღიარებულია მოსარჩელის ვალდებულება, სარჩელში მიუთითოს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებზეც (სამართლის ნორმაზე), თუმცა კანონის იმპერატიული დათქმა არ არის, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. თუკი მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციებს ირჩევენ, საქმის მასალებზე დაყრდნობითა და სხვაგვარი დასაბუთებით სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).

1.7. საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორის იმ არგუმნეტს, რომელიც შეეხება ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლის არასწორ კვალიფიკაციასა და დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არასწორად დადგენას, შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით გათვალისწინებული საფუძვლები. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მხარეთა შორის სადავო არაა ის ფაქტი, რომ ისინი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყვნენ ერთმანეთთან (07.09.2010წ. ხელშეკრულება), ხოლო სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ რადგანაც პრეზენტაციის ჩატარებისათვის აუცილებელი სამუშაოების შესრულებაზე არც არსებულ ხელშეკრულებაში განხორციელებულა რაიმე სახის ცვლილება და არც დამოუკიდებელი ხელშეკრულება დადებულა კორპორაციის ინტერესების გათვალისწინებით, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 969-ე მუხლის საფუძველზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის, რომლის მიღწევაც სურს მოსარჩელეს, აუცილებელია ზუსტად განისაზღვროს გამოსაყენებელი ნორმის აღწერილობით ნაწილში მოცემული განმაპირობებელი გარემოებების არსებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუკი ფორმალურად მაინც არ გვაქვს გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტული შემადგენლობის თუნდაც ერთ-ერთი წინაპირობა, სარჩელი უსაფუძვლოა. სამოქალაქო კოდექსის 969-ე მუხლის თანახმად, პირი (შემსრულებელი), რომელიც დავალების ან სხვა საფუძვლის გარეშე ასრულებს სხვა პირის (მეპატრონის) საქმეებს, ვალდებულია შეასრულოს ისინი კეთილსინდისიერად. ურთიერთობის მითითებული ნორმით კვალიფიკაციისათვის, სახეზე უნდა იყოს შემდეგი პირობების ერთობლიობა: კრედიტორი (შემსრულებელი) მოვალის (მეპატრონის) ქონებრივ სფეროში უნდა იჭრებოდეს; მას ამ ჩარევის არც უფლებამოსილება და არც მოვალეობა არ უნდა ეკისრებოდეს; შემსრულებელი უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერად. ამგვარი ჩარევის საკანონმდებლო აღიარება გამომდინარეობს გარკვეულ სიტუაციაში მეპატრონის ინტერესების დაცვითა და შემსრულებლის კეთილი ნებით.

1.8. საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარეთა შორის დადებულ ნარდობის ხელშეკრულებებს, მოსარჩელის იმ მტკიცებას, რომლის თანახმადაც შემსრულებელს მოპასუხემ დაავალა პრეზენტაციის მოწყობა (რაც ასევე ასახულია მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების პრეამბულაში) და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მხრიდან დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები _ სასამართლოს ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში არ მიუცია საქმის მასალებისათვის ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასება, რასაც შედეგად დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არასრული და არასწორი დადგენა მოჰყვა. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პრეზენტაციის მოწყობის დროისათვის მხარეთა შორის ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყვეტილი არ ყოფილა, უფრო მეტიც, გაზის გაფრქვევა შემსრულებლის მიერ სამუშაოების შემდგომი გაგრძელებისათვის ტექნიკური თვალსაზრისით სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენდა, ამ მხრივ კი, ქვემდგომ სასამართლოს არ უმსჯელია და არ გამოუკვლევია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, სარჩელით მოთხოვნილი ხარჯები ხომ არ წარმოადგენს ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე გადახარჯვის ანაზღაურების მოთხოვნას. თუკი საქმის მასალების ყოველმხრივი შესწავლის შედეგად სააპელაციო სასამართლო მივა იმ დასკვნამდე, რომ მოთხოვნის საფუძველი სწორედ გადახარჯვის ანაზღაურებაა, მაშინ გამოკვლევას ექვემდებარება საკითხი იმის თაობაზე, შეეძლო თუ არა მენარდეს გადახარჯვის მოთხოვნა და თუ შეეძლო რა შემთხვევაში?

1.9. სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის თანახმად, მენარდეს შეუძლია, მოითხოვოს მხოლოდ შეთანხმებული საზღაური. ამ წესიდან გამონაკლისს ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლი (მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის გადაჭარბების შედეგები). მითითებული ნორმის გამოყენებისათვის სასამართლომ უპირველესად უნდა შეამოწმოს, არსებობს თუ არა მხარეთა შეთანხმება შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით და დადებით შემთხვევაში _ წინასწარ აცნობა თუ არა მენარდემ შემკვეთს მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვანი გადაჭარბების შესახებ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია მყარი ხარჯთაღრიცხვა, იგი არ ექვემდებარება გადასინჯვას, მიუხედავად მისი გადასინჯვის მოთხოვნის მიზეზისა. საერთო წესის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს, რადაც არ უნდა დაუჯდეს ეს ვალდებულ პირს. ამ საერთო წესიდან არსებობს გამონაკლისი, რომელიც გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით (ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი). შეცვლილი გარემოებები ართულებს შესრულებას იმ დონემდე, რომ მისი შესრულების მოთხოვნა, როგორი გამართლებული საფუძველიც არ უნდა გააჩნდეს მეორე მხარეს, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ სიკეთეთა სამართლიანი (ეკვივალენტური) გაცვლისა და კეთილსინდისიერების მოთხოვნებს, რაც შეიძლება, განპირობებული იყოს, როგორც შესრულების ღირებულების გაზრდით, ისე - მისი შემცირებით. მყარი ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვნად გადაჭარბების შემთხვევაში, მენარდეს შეუძლია, შემკვეთს მოსთხოვოს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. თუ მენარდე ამ უფლებით არ ისარგებლებს და მაინც გააგრძელებს სამუშაოს შესრულებას, შემდეგში იგი კარგავს უფლებას, შემკვეთისაგან მოითხოვოს გადახარჯვის ანაზღაურება (იხ. სუსგ №ას-888-834-2012, 30 დეკემებრი, 2013 წელი).

1.10. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომმა სასამართლებმა ისე მიიჩნიეს სადავო თანხა კანონისმიერი ვალდებულების ფარგლებში გაწეულ ხარჯად, რომ ამომწურავად არ შეუმოწმებიათ არსებული ხელშეკრულების პირობებში ხომ არ განხორციელდა სადავო შესრულება, ვინაიდან მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრისას ჯერ უნდა მოხდეს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის, ხოლო შემდეგ _ კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლების განხილვა.

1.11. გარდა აღნიშნულისა, პალატა სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთების კუთხით და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში (სსსკ-ის 377-ე მუხლი) არ უმსჯელია მხარის პრეტენზიებზე და შემოიფარგლა იმაზე მითითებით, რომ საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს ვერ აბათილებდა აპელანტი. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია. სასამართლო დაცვის უფლების განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფასაც, ხოლო დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ იმგვარად, რომ სასამართლომ სწორედ მხარის შედავების საფუძვლიანობის კვლევით, მოტივირებული მსჯელობით, დაარწმუნოს მხარე მისი პოზიციის მართებულობა-უმართებულობაში.

1.12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები (საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა), საკასაციო პალატა მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, ვიდრე ობიექტურად არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

2. სასამართლო ხარჯები:

2.1. განსახილველი დავა გამომდინარეობს თანხის _ 54 500 ლარის დაკისრებიდან და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და 391-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მისი საგნის ღირებულება მითითებული ოდენობით განსაზღვრება. ამავე კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე კი, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა 2 725 ლარია. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა საკუთარი ინიციატივით სახელწმიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 2 834 ლარი, რის გამოც, ამავე კოდექსის მე-7 და 42-ე მუხლების შესაბამისად, პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ ზედმეტად გადახდილი 109 ლარი.

2.2. რაც შეეხება სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ კასატორის მიერ გაწეულ ხარჯს, მისი მხარეთა შორის განაწინება უნდა განხორციელდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი წესით (თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით). ამდენად, საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს-იის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორ სს „ს-იას“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 4 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 2 834 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 109 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური