¹ ბს-925-784-კ-04 17თებერვალი, 2005წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი (მომხსენებელი),

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტების ბათილად ცნობა, მიწის ნაკვეთის კანონიერი მფლობელისათვის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 20 მაისს ნ. ყ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა ბაღდათის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ბაღდათის რაიონის სოფ. პირველი ობჩის საკრებულოს, ა. ყ-ის, მესამე პირის _ ბაღდათის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიმართ მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბრების ¹232-ე და ¹739-ე აქტების ბათილად ცნობის, ა. ყ-ის მიერ მითვისებული მიწის ნაკვეთის კანონიერი მფლობელისთვის დაბრუნების და შესაბამის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების, ასევე, უკანონო და არაკეთილსინდისიერი მფლობელობიდან მემკვიდრეობით მიღებული საერთო საკუთრების მოძრავი ნივთების უკან დაბრუნების თაობაზე.

2003წ. 13 ივნისის განჩინებით სასამართლომ ცალკე წარმოებად გამოყო უკანონო და არაკეთილსინდისიერი მფლობელობიდან მოძრავი ნივთების უკან დაბრუნების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა, რაც შეეხება მიწასთან დაკავშირებულ სასარჩელო მოთოვნებს, მოსარჩელემ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

მიწის რეფორმის მსვლელობისას, 1995 წელს მას გარდაეცვალა დედა ნ. ტ-ე-ყ-ი, რომელიც რეფორმის დაწყების დროს, 1992 წლიდან ფლობდა და განკარგავდა 0,69 ჰა მიწის ნაკვეთს, მათ შორის, ეზო და ღელისპირა ვენახი იყო, როგორც პედაგოგის ძველი ნორმით გათვალისწინებული და შეადგენდა 0,25 ჰა-ს (რეალურად 0,31 ჰა-ს). დანარჩენი ნაკვეთი წარმოადგენდა ჩამონაჭრებს და მათზე გაშენებული იყო ყანები. ვენახი გაშენებული იყო მისი მშობლების მიერ და ოდითგანვე წარმოადგენდა ძირძველი კომლის მეურნეობას. საკრებულოში არსებული ზონარგაყრილი ¹6 საკომლე წიგნის მიხედვით, დედა ნ. ტ-ე-ყ-ი განეკუთვნებოდა მოსამსახურის _ პედაგოგის II კატეგორიას და ერიცხებოდა 0,6 ჰა მიწის ნაკვეთი.

მოსარჩელე დანარჩენ მემკვიდრეებთან _ ა. ყ-სა და ლ. ყ-თან ერთად, ბაღდათის რაიონის სასამართლოს 1999წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მიჩნეულ იქნა დედის _ ნ. ტ-ე-ყ-ის დანაშთი ქონების მემკვიდრედ. მიუხედავად მოსარჩელის მრავალჯერადი მიმართვისა მაშინდელი მიწის მართვის სამმართველოსადმი, გაეცათ მამკვიდრებელზე რიცხული მიწის საკუთრების მოწმობა და მიღება-ჩაბარების აქტი, მან მხოლოდ 2002წ. ოქტომბერში მიიღო ¹232 მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, ისიც გაწერილი აწ გარდაცვლილ ნ. ყ-ის სახელზე. მოსარჩელის აზრით, მიღება-ჩაბარების აქტი ყალბია, რადგან მასში მთელი რიგი დარღვევებია, კერძოდ, ყალბია საკრებულოს გამგებლის ხელმოწერა, რადგან ასეთი გამგებელი არც 1996 წელს და არც შემდეგ სოფ.ს არ ჰყოლია, ბეჭედიც მოგვიანებით არის დასმული დაინტერესებული პირის _ გამგებელ დ. ყ-ის მიერ. მიწის ჩაბარებაზე არ არის მიწის მართვის სამმართველოს წარმომადგენლისა და მიწის მიმღების ხელმოწერები. აქტში მიწის მიმღებად დაფიქსირებულია გვარი “ყ-ი”, ისიც ამოშლის შემდეგ, საკომლე წიგნში და პასპორტში ნ. მოხსენიებულია “ტ-ედ”; მოსამსახურის II კატეგორია შეცვლილია III-ით და 0,6 ჰა მიწიდან ჩამოჭრილია 0,27 ჰა-მდე. აქტის ნახაზში კი უფრო მეტი უზუსტობაა: მხარეები შეცვლილია, მოსაზღვრეობა დარღვეული. ამან კი გამოიწვია ის, რომ ნ. ტ-ე-ყ-ის მფლობელობა-სარგებლობაში არსებული 0,15 ჰა ვენახიანი ფართობი მიწის მიღება-ჩაბარების ¹739 აქტით აღრიცხულია მეზობელ ა. ყ-ზე.

ქ. ბაღათის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 21 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. ყ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹232 აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში, ხოლო სადავო ნაკვეთი, კერძოდ, ღელისპირა ვენახი საკუთრებაში დარჩა იმჟამინდელ მფლობელს _ ა. ყ-ს.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მისი გაუქმების მოთხოვნით, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ნ. ყ-მა, რომელმაც გაზარდა სარჩელი და მოითხოვა: მითითებულ იქნეს მიწის მიღება-ჩაბარების ¹232 აქტში მისი სასამართლოს წესით გაუქმების შედეგებზე; გაუქმდეს ლ. ყ-ის, როგორც მოპასუხის მხარეზე მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე ბაღდათის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 17 ოქტომბრის განჩინება; ასევე გაუქმდეს ბაღდათის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1995წ. 24 თებერვლის ¹13 გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ. ტ-ე-ყ-ის, როგორც კომლის უკანასკნელი წევრის, გარდაცვალების საფუძველზე გაუქმდა კომლი და 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი აითვისა საკრებულომ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პლატამ სააპელაციო საჩივარი 2004წ. 21 ივნისის გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა და უცვლელად დატოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სადავო 0,15 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს ნ. ყ-ის ¹232 მიღება-ჩაბარების აქტით განსაზღვრულ 0,27 ჰა-ის აღმოსავლეთით და ამ 0,15 ჰა-დან 0,06 ჰა არის ე.წ. ღელისპირა ვენახი, ხოლო 0,09 ჰა _ ამ ვენახის გაგრძელება, არ შედიოდა ნ. ყ-ის საკარმიდამო 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთში, მაშასადამე ეს 0,15 ჰა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას. ამასთან, ბაღდათის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს 2002წ. 3 დეკემბრის წერილის თანახმად, ნ. ყ-ს ზონარგაყრილი წიგნის მიხედვით, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ეწერა 0,25 ჰა-ს ოდენობით. ნ. ყ-ის ოჯახს საკარმიდამო ნორმის ზევით ჰქონდა ე.წ. ჩამონაჭრის სახით 2 ნაკვეთი, რომლებიც გაპიროვნებული ჰქონდა იქვე მცხოვრებ ა. და ბ. ყ-ებს. მიწის რეფორმის პერიოდში, აღნიშნული მიწის ნაკვეთების ზღვრულ ნორმამდე შევსება ნ. ყ-ზე შეიძლებოდა, მაგრამ მას კომისიისათვის იმ პერიდში არ მიუმართავს, რის გამოც კომისიამ ზემოთ დასახელებული ნაკვეთები მიაკუთვნა გამპიროვნებლების ოჯახებს. რამდენადაც სადავო 0,15 ჰა მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრება იყო, მესაკუთრემ განკარგა იგი თავისი შეხედულებისამებრ ა. ყ-ზე, რომელიც I კატეგორიის კომლს წარმოადგენს. საქმის მასალებით არ დადასტურდა, რომ სადავო ნაკვეთი 0,15 ჰა მიეზომა ნ. ყ-ს. ამდენად, არ არსებობს ა. ყ-ის სახელზე გაცემული ¹739 მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი.

მართალია, ნ. ყ-ს ეკუთვნის მიწის ნაკვეთის შევსება 0,6 ჰა-მდე, მაგრამ სარჩელის ეს მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდება, რადგან ნ. ყ-ი სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით ითხოვს მიწის ნაკვეთის შევსებას იმ 0,15 ჰა-დან, რომელიც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სახელმწიფო მიწა იყო და იგი მესაკუთრე სოფ. ... გამგეობამ განკარგა ა. ყ-ზე და ამ აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

ნ. ყ-ის მოთხოვნა მიწის მიღება-ჩაბარების ¹232-ე აქტით განსაზღვრულ 0,27 ჰა-ის დასავლეთით მდებარე 0,12 ჰა-დან, რომელიც ასევე სახელმწიფოს საკუთრებაა, ვერ დაკმაყოფილდება, რადგან იმის მიუხედავად, რომ ამ ნაკვეთზე პრეტენზია არა აქვთ, საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-11 პუნქტის პირველი წინადადების მიხედვით, მიწებს გასცემს ახდენს სოფლის (დაბის) მმართველობის ადგილობრივი ორგანო. ეს არის ადგილობრივი ორგანოს კომპეტენცია და მისი უფლებაა, მოსარჩელეს რომელ მიწის ნაკვეთს გადასცემს. სოფ. ... საკრებულოს 1995წ. 24 თებერვლის სადავო ¹13 გადაწყვეტილება კომლის გაუქმების შესახებ, სასამართლოს იმ დროს მოქმედი 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 569-ე მუხლის მიხედვით, რომლითაც კომლში სამკვიდრო იხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების შემდეგ, მიაჩნია სწორად, ვინაიდან საქმიდან დგინდება, რომ კომლის გახსნა მოხდა 1995 წელს მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა კომლის უკანასკნელი წევრი ნ. ყ-ი-ტ-ე. მიწის ნაკვეთის ათვისება კი საკრებულოს მიერ ასევე განხორციელებულ იქნა სწორად, რადგან მიწა კომლის წევრებს მხოლოდ სარგებლობაში ჰქონდათ და არა საკუთრებაში. ამიტომ იგი ვერ იქნებოდა სამკვიდრო მასის ნაწილი. ამასთან, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად ცნობა, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე. რამდენადაც მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრება იყო, მოსარგებლე ნ. ყ-ის გარდაცვალების შემდეგ იგი კვლავ დაუბრუნდა სახელმწიფოს, ამ შემთხვევაში სოფ. ... საკრებულოს, რომელმაც ნ. ყ-ის ანდერძის საფუძველზე განკარგა იგი მემკვიდრე ა. ყ-ზე, ე.ი. განხორციელდა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედება, მოგვიანებით კი აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ისევ ნ. ყ-ის სახელზე გაიცა ¹232 მიღება-ჩაბარების აქტით. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტითა და 61-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა”, “ბ”, “გ” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ შემთხვევებს კი არ ყოფილა.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. ყ-მა გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში და მოითხოვა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორს მიაჩნია, რომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, ¹232 აქტის ბათილად ცნობით იწვევს არათუ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, არამედ _ საერთოდ მიწაზე მათი საკუთრების გაუქმებას, რადგან გაუქმებული აქტის სანაცვლოდ აპელანტის მოთხოვნა ახალი აქტის გამოცემის თაობაზე საოლქო სასამართლოს მიერ იგნორირებული იყო. მოწინააღმდეგე მხარემ ბაღდათის რაიონის სოფ. ... საკრებულომ ვერ წარმოადგინა ვერცერთი წერილობითი მტკიცებულება, რომ სადავო 0,15 ჰა ნაკვეთი სახელმწიფოს ბალანსზე იყო და სხვას არავის ეკუთვნოდა. სასამართლომ ზეპირ განმარტებებზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ რადგან სადავო ნაკვეთი 0,15 ჰა არ შედიოდა ნ. ყ-ის საკარმიდამო 0,25 ჰა-ში, მაშასადამე ის წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას მაშინ, როდესაც საქმეში წარმოდგენილია ¹513 პირადი საქმე, სადაც აღნიშნულია, რომ ნ. ყ-ის მშობლები ფლობენ 0,25 ჰა-ში არსებულ 1000 ძირ ვაზს. ვენახი კი მხოლოდ სადავო ნაკვეთშია. აღნიშნული ფართობის ნაკვეთი “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 6 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-5 მუხლის თანახმად, უსასყიდლოდ გადაეცა ნ. ყ-ს კერძო საკუთრებაში და იგი რეფორმის პერიოდში სახელმწიფო საკუთრება ვერ იქნებოდა, შესაბამისად სახელმწიფო მას ვერ განკარგავდა ა. ყ-ზე.

მოწინააღმდეგე მხარის ა. ყ-ის წარმომადგენელმა და მესამე პირმა ლ. ყ-მა საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს. მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა: ბაღდათის რაიონის ... სოფლის საკრებულომ და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბაღდათის სარეგისტრაციო სამსახურმა მოითხოვა ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივრის განხილვა მათი დასწრების გარეშე, თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 27-ე მუხლისა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორი ნ. ყ-ი, როგორც დედის, ნ. ყ-ი-ტ-ის მემკვიდრე, დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვდა ნ. ყ-ი-ტ-ისა და ა. ყ-ის სახელზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების ¹232 და ¹739 ბათილად ცნობას, სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1995წ. 24 თებერვლის ¹13 გადაწყვეტილების ბათილობას, სადავო მიწის ნაკვეთების: ღელისპირა ვენახისა და ვაკე-ყანის ა. ყ-ისათვის ჩამორთმევას და მათ საკუთრებაში გადაცემას, რაც დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ნ. ყ-ი-ტ-ის სახელზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹232, ხოლო ნ. ყ-ის დანარჩენ მოთხოვნებს უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს.

1996წ. მიწის მიღება-ჩაბარების ¹232 აქტით უკვე გარდაცვლილ ნ. ყ-ს, როგორც მესამე კატეგორიის კომლს, მიწის რეფორმის შედეგად საკუთრებაში გადაეცა 0,27 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც მისი მემკვიდრის ნ. ყ-ის სარჩელის საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი რაიონული და სააპელაციო სასამართლოების მიერ. სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1995წ. 24 თებერვლის ¹13 გადაწყვეტილებით, კომლის უკანასკნელი წევრის, ნ. ყ-ი-ტ-ის, გარდაცვალების გამო გაუქმდა ნ. ყ-ი-ტ-ის კომლი და მასზე რიცხული მიწის ნაკვეთი ასათვისებლად გადაეცა საკრებულოს. ქუთაისის საოლქო სასამართოლს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ნ. ყ-ს უარი ეთქვა ¹13 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე და ფაქტობრივად კასატორ ნ. ყ-ს, როგორც ნ. ტ-ე-ყ-ის მემკვიდრეს, უარი ეთქვა მიწის რეფორმის შედეგად დედისთვის, ნ. ტ-ე-ყ-ისთვის, გამოყოფილი ნაკვეთის გადაცემაზე, რაც ეწინააღმდეგება მიწის რეფორმის შესახებ მოქმედ კანონმდებლობასა და სამოქალაქო კოდექსს.

წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, საკომლო წიგნის მონაცემების მიხედვით ნ. ყ-ი-ტ-ის კომლს, როგორც პედაგოგის კომლს, 1967 წლიდან ერიცხებოდა 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი. ბაღდათის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს 2002წ. 3 დეკემბრის ¹257 ცნობის მიხედვით, ნ. ტ-ე-ყ-ის კომლს, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს პირველი ობჩის სოფლის მოსახლეობის ყრილობის გადაწყვეტილებით განესაზღვრა საკარმიდამო ნაკვეთის ზღვრული ნორმა 0,6 ჰა. ცნობაში მითითებული პირველი ობჩის სოფლის მოსახლეობის ყრილობის გადაწყვეტილება, მართალია, საქმეში წარმოდგენილი არ არის, მაგრამ აღნიშნული მოწინააღმდეგე მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

“საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-5 პუნქტის მიხედვით: “საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადავიდა მათ კერძო საკუთრებაში”. “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის ამოქმედების თაობაზე საქართველოს პარლამენტის 1996წ. 22 მარტის ¹66 დადგენილებით, საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. ¹48, 128, 290 დადგენილებების შესაბამისად, საქართველოს მოქალაქეთა კომლებისთვის (ოჯახებისთვის) გაცემული მიწის ნაკვეთები, აგრეთვე, 1992 წლამდე მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული საბაღე, საბოსტნე, სამოსახლო საკარმიდამო ნაკვეთები ასევე გამოცხადდა მათ კერძო საკუთრებად.

ვინაიდან 1967 წლიდან 1992წ. 1 იანვრამდე პერიოდისთვის ნ. ტ-ე-ყ-ს, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს, ერიცხებოდა 0,25 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი. ზემოაღნიშნული მიწის რეფორმის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, იგი უკვე სახელმწიფოს მიერ აღიარებული იყო ნ. ტ-ე-ყ-ის კერძო საკუთრებად, რომელიც იმჟამად მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და ახალი სკ-ის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა, ამიტომ სოფ. ... საკრებულოს გამგეობის 1995წ. 24 თებერვლის ¹13 გადაწყვეტილება ნ. ყ-ი-ტ-ის გარდაცვალების გამო მის კომლზე რიცხული 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთის საკრებულოსთვის ასათვისებლად გადაცემის შესახებ, საკასაციო პალატის აზრით, არ შეესაბამება სამოქალაქო და მიწის რეფორმის შესახებ კანონმდებლობას და სასამართლომ საქმის არსებითი განხილვისას კვლავ უნდა იმსჯელოს აღნიშნულ საკითხზე.

1996 წელს უკვე გარდაცვლილი ნ. ყ-ი-ტ-ის სახელზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების სადავო ¹232 აქტით ნ. ტ-ე-ყ-ს, როგორც მესამე კატეგორიის კომლს, გამოეყო 0,27 ჰა მიწის ნაკვეთი. ბაღდათის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს 2002წ. ¹257 ცნობით ირკვევა, რომ ნ. ტ-ე-ყ-ის ოჯახს, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს პირველი ობჩის სოფლის მოსახლეობის ყრილობის გადაწყვეტილებით საკარმიდამო ნაკვეთის ზღვრული ნორმა განესაზღვრა 0,6 ჰა-ს ოდენობით. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მიწის მართვის სამმართველოს ზემოაღნიშნულ ცნობაში მითითებული ყრილობის გადაწყვეტილება, არც მიწის რეფორმასთან დაკავშირებული მასალებია წარმოდგენილი, რომლის მიხედვითაც გაირკვეოდა ნამდვილად რა რაოდენობის მიწის ნაკვეთი გამოეყო საკუთრებაში ნ. ტ-ე-ყ-ის ოჯახს, ან რატომ, რის საფუძველზე მოხდა ნ. ტ-ე-ყ-ის კომლის მეორე კატეგორიიდან მესამე კატეგორიის კომლში გადაყვანა. აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ საქმის არსებითი განხილვისას უნდა გამოითხოვოს საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 16 მაისის ¹327 ბრძანებულების მე-4 პუნქტის “ბ” ან “გ” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დოკუმენტაცია, სოფ. ... ზემოაღნიშნული ყრილობის ოქმი, მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის ყრილობაზე დამტკიცებული მიწების განაწილების სია ან სოფლის გამგეობის მიერ დამტკიცებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის სარგებლობისათვის მოქმედი საგადასახადო სია და ისე დაადგინოს ნ. ტ-ე-ყ-ის კომლს რა რაოდენობის სარეფორმო მიწის ნაკვეთი გადაეცა საკუთრებაში. ამ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შემდეგ, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ა. ყ-ის სახელზე გაცემული სადავო ღელისპირა ვენახისა და ვაკე-ყანის კასატორისთვის მიკუთვნების კანონიერების შესახებ. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი ნ. ყ-ი დავობს როგორც ნ. ტ-ე-ყ-ის მემკვიდრე და ბაღდათის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ყ-ი მესამე პირებთან: ლ. ყ-თან და ა. ყ-თან ერთად აღიარებულია ნ. ტ-ე-ყ-ის მემკვიდრედ 1/3-1/3-ის უფლებით.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ზემოაღნიშნული მითითებებით არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, რადგან საჭიროა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების გამოთხოვა-შემოწმება და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმღძვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.