№ას-1327-1265-2014 29 იანვარი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – დ. კ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ე. ნ-ემ და დ. კ-ემ სარჩელი აღძრეს სს „ს-ის“ მიმართ სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2. მოსარჩელე დ. კ-ე 1979 წლიდან და მოსარჩელე ე. ნ-ე 2004 წლიდან დასაქმებული იყვნენ საქართველოს კავშირგაბმულობის სისტემაში. ბოლო 7 წლის განმავლობაში იყვნენ სს „ს-ის“ ატს-71-ის ცვლის ოპერატორები და დამსაქმებელთან 2010 წლის 12 მარტს დადებული ხელშეკრულების თანახმად, უნდა ყოფილიყვნენ დასაქმებული 2010 წლის 31 დეკემბრამდე, თუმცა დამსაქმებელსა და საქართველოს კ/გაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის 2010 წლის 25 მაისს დადებული ხელშეკრულების 3.1.1.3. ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარჩელეებს, როგორც კომპანიაში მუშაობის 1 წელზე მეტი ვადის სტატუსის მქონეთ, შრომითი კონტრაქტი გაფორმებული უნდა ჰქონოდათ განუსაზღვრელი ვადით. 2010 წლის 17 დეკემბრის ბრძანებით ე. ნ-ე, ხოლო 2010 წლის 20 აგვისტოს ბრძანებით დ. კ-ე გაათავისუფლეს სამსახურიდან, სადავო პერიოდში მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ პუნქტის საფუძველზე, რაც მოსარჩელეთა აზრით, უკანონოა და დაუსაბუთებელი. აღნიშნული ნორმის დისპოზიცია დამსაქმებელმა განმარტა იმგვარად, თითქოსდა მას შეუძლია შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტოს დასაქმებულთან ყოველგვარი მოტივაციის გარეშე, რასაც მოსარჩელეები არ ეთანხმებიან და აღნიშნავენ, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითების თანახმად, ზემოაღნიშნული ნორმა არ ანიჭებს დამსაქმებელს შეუზღუდავ უფლებას ყოველგვარი მიზეზის გარეშე მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან. მოსარჩელეთა გათავისუფლების მოტივად დამსაქმებელმა დაასახელა რეორგანიზაცია, რაც „ს-ში“ არ ჩატარებულა. ასეც რომ ყოფილიყო, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ პუნქტი (რომლის საფუძველზეც გათავისუფლდნენ დასაქმებულები) არ ითვალისწინებდა ხელშეკრულების მოშლას რეორგანიზაციით. ამასთან, მათთვის დამსაქმებელს სხვა სამუშაო არ შეუთავაზებია.

3. მოსარჩელეთა აზრით, სამუშაოდან დათხოვნა მოხდა მათ მიერ კომპანიაში არსებულ უკანონობაზე პროტესტის გამოხატვის გამო. ისინი აქტიურად აპროტესტებდნენ შრომის უსაფრთხოების წესების დარღვევას, ასევე იმ ფაქტს, რომ კომპანია არ უხდიდა ანაზღაურებას ზეგანაკვეთურ სამუშაოზე (შინაგანაწესით დადგენილი 41 საათის ნაცვლად 49 საათი უწევდათ ღამით მუშაობა). ამრიგად, მოსარჩელეთა აზრით, მათი სამუშაოდან დათხოვნა მოხდა უკანონოდ, ყოველგვარი ფაქტობრივი და იურიდიული საფუძვლის გარეშე.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ე. ნ-ის გათავისუფლების ბრძანება არ წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლას. მართალია ბრძანებაში მითითებულია, რომ იგი გათავისუფლდა 2011 წლის 3 იანვრიდან, მაგრამ რეალურად შრომითი ხელშეკრულება, ისევე როგორც დ. კ-ის ხელშეკრულება მოქმედებდა 2010 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, ხოლო ე. ნ-ე გათავისუფლდა 2011 წლის 3 იანვრიდან, ანუ 2010 წლის 31 დეკემბრის შემდგომი პირველივე სამუშაო დღიდან. რეალურად, ე. ნ-ის გათავისუფლება მოხდა შრომითი კონტრაქტის ვადის გასვლის გამო, მიუხედავად იმისა, თუ რა საფუძველი წერია გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში.

5. რაც შეეხება დ. კ-ის საკითხს, მოპასუხის განმარტებით, იგი გათავისუფლდა 2010 წლის 20 დეკემბრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველზე, ანუ კონტრაქტი შეუწყდა შრომის კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით 11 დღით ადრე, ვიდრე ამოიწურებოდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა. მან კონტრაქტის ვადაზე ადრე შეწყვეტის გამო მიიღო 2 თვის კომპენსაცია. შესაბამისად, მოპასუხე არ ეთანხმება მოთხოვნას განაცდურის ანაზღაურების ნაწილშიც.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით ე. ნ-სა და დ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის 2010 წლის 17 დეკემბრის №1-01/896 და 2010 წლის 20 აგვისტოს №1-01/895 ბრძანებები ე. ნ-სა და დ. კ-ის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე; მოპასუხე სს „ს-ს“ მოსარჩელე ე. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 თვის ხელფასის ანაზღაურება 2190 ლარის ოდენობით; მოპასუხე სს „ს-ს“ მოსარჩელე დ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 თვის ხელფასის ანაზღაურება 2190 ლარის ოდენობით.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე. ნ-ემ, დ. კ-ემ და სს „ს-მა“.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. ნ-სა და დ. კ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; სს „ს-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ე. ნ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დანარჩენ ნაწილში უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10. 2010 წლის 12 მარტს ერთი მხრივ, შპს „ს-ს“, როგორც „დამსაქმებელსა“ და მეორეს მხრივ, დ. კ-ეს, როგორც „დასაქმებულს“ შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც დ. კ-ე სამუშაოდ მიღებული იქნა შპს „ს-ის“ თბილისის ფილიალის N71 სადგურის ცვლის ელ. მექანიკოსის თანამდებობაზე, ხოლო 2010 წლის 2 აგვისტოდან კი, გადაყვანილ იქნა კროსი N71-ის ოპერატორის თანამდებობაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 365 ლარით, ხოლო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2010 წლის 31 დეკემბრამდე.

11. სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის ბრძანებით (1.17 პუნქტი) დ. კ-ე - კროსის ოპერატორი (სამუშაო ადგილი - თბილისი) 2010 წლის 20 დეკემბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად ბრძანებაში მიეთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი.

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. კ-ის სამსახურიდან გათავისუფლება მოხდა მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე 11 დღით ადრე.

13. პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის არგუმენტი იმის თაობაზე, რომ მასთან გაფორმებული იყო შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით, ვინაიდან შპს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის 2010 წლის 25 მაისს გაფორმებული იყო ხელშეკრულება, რომლითაც ხელშემკვრელი მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს „ს-ის“ თანამშრომლებს, რომლებიც კომპანიაში მუშაობდნენ 1 წელზე ხანგრძლივად და თუ ეს მუშაობა ატარებდა მუდმივ ხასიათს, ადმინისტრაცია გაუფორმებდა შრომით კონტრაქტებს განუსაზღვრელი ვადით. ამ ხელშეკრულების მოქმედების სფეროში მოექცა პროფკავშირის ყველა წევრი, რომელიც ხელშეკრულების ხელმოწერის დროისათვის იყო დასაქმებული შპს „ს-ში“ ან შემდგომში გახდა მისი წევრი.

14. საქმის მასალებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. კ-ე 2010 წლის 12 მარტიდან იყო შპს „ს-ში“ დასაქმებული და ამასთან, აღნიშნულ კომპანიაში მისი მუშაობის ხანგრძლივობა არ აღემატებოდა ერთ წელს. შესაბამისად, მასზე ვერ გავრცელდებოდა შპს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს „ს-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მდგომარეობს კომპანიის მხრიდან დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაფორმებაში, ვინაიდან როგორც ხელშეკრულების 3.1.13 პუნქტით ირკვევა, კომპანიის მხრიდან უვადო შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება დამოკიდებული იყო დასაქმებულის მუშაობის ხანგრძლივობაზე. პალატის განმარტებით, სტაჟი იყო ერთ-ერთი პირობა, რომელსაც დ. კ-ე ამ მიზნებისთვის არ აკმაყოფილებდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელს არ გააჩნდა რაიმე დამატებითი საფუძველი შეეწყვიტა დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, შრომის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა განხორციელდა საამისო კანონით დადგენილი საფუძვლის გარეშე. გასაჩივრებულ ბრძანებაში მითითებულ სამართლებრივ საფუძველთან დაკავშირებით (შრომის კოდექსის 37.1 მუხლის „დ“ პუნქტი) პალატამ აღნიშნა, რომ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის კანონისმიერი საფუძვლის გამოყენება მართლზომიერი უნდა იყოს და ამასთან, ნაკარნახევი უნდა იყოს ობიექტური აუცილებლობით. შესაბამისად, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი არ შეიძლება იმგვარად იქნეს განმარტებული, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას.

16. ამრიგად, საქმის გარემოებების და შესაბამისი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, სააპელაციო პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ დ. კ-ან ხელშეკრულების მოშლა ეწინააღმდეგებოდა კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, შესაბამისად, სადავო ბრძანების გამოცემით დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება (გარიგება) ბათილად უნდა იქნას ცნობილი სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე.

17. რაც შეეხება კომპენსაციის განსაზღვრის საკითხს, აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: დ. კ-ემ ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენის მოთხოვნით სარჩელი წარადგინა სასამართლოში მისი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემიდან თითქმის სამი წლის გასვლის შემდეგ. დ. კ-ან გაფორმებული იყო ვადიანი (ერთი წლის ვადით) შრომითი ხელშეკრულება და კონტრაქტის ვადის ამოწურვამდე 11 დღით ადრე შეწყდა მასთან შრომითი ურთიერთობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას დ. კ-ის სასარგებლოდ კომპანიისათვის ექვსი თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე.

18. რაც შეეხება ე. ნ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერებას, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ნ-ის სამსახურიდან გათავისუფლება მოხდა მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლისთანავე. კერძოდ, ე. ნ-ან გაფორმებული კონტრაქტის მოქმედების ვადა შემოიფარგლებოდა 2010 წლის 31 დეკემბრით. პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ნ-ე 2010 წლის 6 დეკემბრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით, 23 სამუშაო დღით იმყოფებოდა შვებულებაში. ვინაიდან 1 და 2 იანვარი წარმოადგენს შრომის კოდექსით დადგენილ უქმე (სადღესასწაულო) დღეებს, პალატამ მიიჩნია, რომ ე. ნ-ან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა კანონის სრული დაცვით, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლისთანავე პირველივე სამუშაო დღეს, 2011 წლის 3 იანვარს.

19. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ე. ნ-ის სააპელაციო საჩივრის არგუმენტი პროფკავშირის წევრთან შრომითი ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაფორმების სავალდებულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ე. ნ-ე შპს „ს-ში“ დასაქმებული იყო 2010 წლის 12 მარტიდან. შესაბამისად, აღნიშნულ კომპანიაში მისი მუშაობის ხანგრძლივობა არ აღემატებოდა ერთ წელს. ამდენად, მასზე ვერ გავრცელდებოდა შპს „ს-სა“ და საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიულ კავშირს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ს-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მდგომარეობს კომპანიის მხრიდან დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაფორმებაში, ვინაიდან კომპანიის მხრიდან უვადო შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება დამოკიდებული იყო დასაქმებულის მუშაობის ხანგრძლივობაზე. სტაჟი იყო ერთ-ერთი პირობა, რომელსაც ე. ნ-ე ამ მიზნებისთვის არ აკმაყოფილებდა.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. ნ-ის სარჩელი და შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი, ხოლო სს „ს-ის“ სააპელაციო საჩივარი საფუძვლიანი იყო.

21. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტების ე. ნ-სა და დ. კ-ის მოსაზრება, რომ სს „ს-ი“ წარმოადგენდა სს „გ. ტ-ის“ უფლებამონაცვლეს, რადგან ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

22. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სს „ს-მა“, ე. ნ-ემ და დ. კ-ემ შეიტანეს საკასაციო საჩივრები. სს „ს-მა“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. ე. ნ-ემ და დ. კ-ემ მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განხილვისთვის დაბრუნება.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 იანვრის განჩინებით სს „ს-ის“, ე. ნ-ის და დ. კ-ის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით ე. ნ-სა და დ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგოც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველად.

25. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ გარემოებებს:

26. სააპელაციო სასამართლომ ისევე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას დააფუძნა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაოზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ანუ სასამართლომ აღნიშნულ ნორმაზე მითითებით მიიჩნია, რომ მას აქვს ზიანის ოდენობის ერთპიროვნულად განსაზღვრის უფლება და სს „ს-ს“ მის მიერ განსაზღვრული ოდენობით, დ. კ-ის სასარგებლოდ დააკისრა 6 თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაციის გადახდა მაშინ, როცა კომპანიამ 11 დღით ადრე, ვადაზე ადრე შეწყვიტა კონტრაქტი.

27. კასატორის აზრით, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის იმგვარი გაგება, რომ სასამართლოს ერთპიროვნულად, დისკრეციული უფლებამოსილება აქვს ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას და ეს თანხა შეიძლება იყოს ნებისმიერი ოდენობის თანხა, სრულად ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობის ნორმებს, ზიანის ანაზღაურების არსს, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის განმარტებას და შინაარსს. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა თავის თავში გულისხმობს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას და არა იმ ვალდებულებას, რომ პირმა ათმაგად და ასმაგად უნდა გადაუხადოს მეორე მხარეს მიყენებული ზიანი. ანუ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, კასატორის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში უნდა ყოფილიყო იმ 11 დღის ხელფასის დაკისრება, რომელიც ვერ მიიღო დ. კ-ემ ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლის გამო. ანუ თავისთავად ზიანის ანაზღაურების ცნება გულისხმობდა ზუსტად იმ ხარჯების დაკისრებას მეორე მხარისათვის, რა რაოდენობითაც ზიანი მიადგა მას. ამრიგად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულისათვის 6 თვის კომპენსაციის დაკისრება დაუსაბუთებელია. დღემდე არსებული სასამართლო პრაქტიკით, მოქმედი შრომის კოდექსით და სამოქალაქო კოდექსით, შრომითი დავების შემთხვევაში, ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) ანაზღაურების მავალდებულებელ სამართლებრივ ნორმებად ითვლება სსკ-ის 408-ე და 409-ე მუხლები, რომელიც საფუძვლად ედებოდა ზიანის ანაზღაურების ოდენობის შეფასებას ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად. ამრიგად, შრომის კოდექსის 38.8 მუხლის ამგვარი განმარტება, მთლიანად ეწინააღმდეგება აქამდე დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას და სამართლებრივ ნორმებს.

28. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ასევე ის ფაქტი, რომ სს ,,ს-მა’’ დ. კ-აც და ე. ნ-აც განთავისუფლებისას გადაუხადა კომპენსაცია 2 თვის ხელფასის ოდენობით, რაც მნიშვნელოვნად აღემატებოდა დ. კ-ის 11 დღის განაცდურის თანხას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არ ასახულა არც საქალაქო სასამართლოს და არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებში, როგორც დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

30. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

31. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს სს „ს-ის“ დ. კ-ის სასარგებლოდ 6 თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაციის (2190 ლარის) დაკისრების კანონიერება. კასატორი უსამართლოდ მიიჩნევს მისთვის აღნიშნული თანხის დაკისრებას იმ პირობებში, როდესაც კომპანიამ შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 11 დღით ადრე შეწყვიტა კონტრაქტი.

32. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

33. 2010 წლის 12 მარტს, ერთის მხრივ, შპს „ს-ს“, როგორც „დამსაქმებელსა“ და მეორეს მხრივ, დ. კ-ეს, როგორც „დასაქმებულს“ შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც დ. კ-ე სამუშაოდ მიღებული იქნა შპს „ს-ის“ თბილისის ფილიალის N71 სადგურის ცვლის ელ. მექანიკოსის თანამდებობაზე, ხოლო 2010 წლის 2 აგვისტოდან კი, გადაყვანილ იქნა კროსი N71-ის ოპერატორის თანამდებობაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 365 ლარით, ხოლო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა - 2010 წლის 31 დეკემბრამდე.

34. სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის ბრძანებით (1.17 პუნქტი) დ. კ-ე - კროსის ოპერატორი (სამუშაო ადგილი - თბილისი) 2010 წლის 20 დეკემბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად ბრძანებაში მიეთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი.

35. დადგენილია და კასატორიც არ ხდის სადავოდ იმ გარემოებას, რომ დ. კ-ის სამსახურიდან გათავისუფლება მოხდა მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე 11 დღით ადრე.

36. დადგენილია ასევე, რომ სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის 2010 წლის 20 აგვისტოს #1-01/895 ბრძანება დ. კ-ის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით. აღნიშნულ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინება, ტ. 2. ს.ფ. 171-182).

37. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ გათავისუფლებული მუშაკის, დ. კ-ის სასარგებლოდ სს „ს-ს“ დააკისრა შეუსაბამოდ მაღალი კომპენსაცია, 6 თვის ხელფასის ოდენობით.

38. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

39. შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

40. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ დ. კ-ან გაფორმებული იყო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება 2010 წლის 31 დეკემბრამდე და დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა მისი ვადის ამოწურვამდე - 2010 წლის 20 დეკემბრიდან. ვინაიდან დ. კ-ის მოთხოვნა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, ასევე იმ პირობებში, როდესაც სახეზე იყო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება და სამსახურიდან გათავისუფლებამდე არსებულ ან მის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში დ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც ასევე კანონიერ ძალაშია შესული, სახეზე გვაქვს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობიდან გამომდინარე მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წანამძღვრები.

41. გამომდინარე იქიდან, რომ დ. კ-ან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება უკანონოდ შეწყდა ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 11 დღით ადრე, 2010 წლის 20 დეკემბერს, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობასთან ერთად სამართლიანი იქნება მოპასუხე კომპანიას დაეკისროს დ. კ-ის სასარგებლოდ კომპენსაცია ერთი თვის ხელფასის ოდენობით. დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიაში დ. კ-ის ყოველთვიური ანაზღაურება გათავისუფლებამდე შეადგენდა თვეში 365 ლარს.

42. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

43. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

44. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის წარმოებისას, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

45. მოცემულ შემთხვევაში სს „ს-ი“ საკასაციო საჩივრით ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-6 პუნქტს, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება სს „ს-ისათვის“ დ. კ-ის სასარგებლოდ 6 თვის ხელფასის, 2190 ლარის დაკისრების შესახებ.

46. ვინაიდან სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სს „ს-ს“ დ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა 365 (სამას სამოცდახუთი) ლარის ოდენობით, შესაბამისად, სს „ს-ის“ მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ანაზღაურება საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებული ნაწილის პროპორციულად უნდა განისაზღვროს შემდეგნაირად: დ. კ-ეს სს „ს-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 49,98 ლარის გადახდა (365 ლარი=2190 ლარის 16,66%-ს; 300 ლარის 16,66% = 49,98ლარს).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-6 პუნქტი, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება სს „ს-ის“ დ. კ-ის სასარგებლოდ 6 თვის ხელფასის, 2190 ლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს „ს-ს“ დ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 365 (სამას სამოცდახუთი) ლარის ოდენობით;

4. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

5. დ. კ-ეს სს „ს-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 300 ლარის 16,66%-ის, 49,98 ლარის გადახდა;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე