საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-999-943-2015 18 დეკემბერი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი –გ. ბ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ქ-ი, ი. ქ-ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2009 წლის 9 დეკემბრის ხელწერილის თანახმად, ი. ქ-მა (შემდეგში პირველი მსესხებელი, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე ან მოვალე) გ. ბ-ისგან (შემდეგში გამსესხებელი, მოსარჩელე, კრედიტორი ან კასატორი) ისესხა 1300 აშშ დოლარი. 2011 წლის ხელწერილის თანახმად, ი. ქ-მა (შემდეგში მეორე მსესხებელი, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე ან მოვალე) გამსესხებლისაგან ისესხა 2000 ევრო და 2300 აშშ დოლარი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 623-ე, 624-ე მუხლები) .

2. 2014 წლის 25 აგვისტოს სს ,,თიბისი ბანკის'' ქუთაისის ფილიალის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, გამსესხებელს 2008 წლის 12 აგვისტოდან, ამავე ბანკში, დაგირავებული ჰქონდა ძვირფასეულობა და 2014 წლის 25 აგვისტოს მონაცემებით, სესხის ჯამური დავალიანება შეადგენდა 2022.62 აშშ დოლარს, აღნიშნულ სესხზე ჯამურად გადახდილი სარგებელი კი - 4158.62 აშშ დოლარს (სსკ-ის 625-ე მუხლი).

3. გამსესხებელმა 2014 წლის 6 ოქტომბერს სარჩელი აღძრა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში მსესხებელთა წინააღმდეგ და მოითხოვა მათთვის სესხად გაცემული 2000 ევროს, 2300 აშშ დოლარისა და მიყენებული ზიანის 4158 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრება. (სსკ-ის 623-ე, 361-ე, 40-8-ე 412-ე მუხლები). 4. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გამსესხებლის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მის სასარგებლოდ, პირველ მსესხებელს დაეკისრა 1300 (ათას სამასი) აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო მეორე მსესხებელს - 2000 (ორი ათასი) ევროსა და 1000 (ერთი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა. მოსარჩელის მოთხოვნა ორივე მსესხებლისათვის ზიანის, 4158 (ოთხიათას ას ორმოცდათვრამეტი) აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

5. სასამართლომ დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას მიუთითა სსკ-ის 623-ე, 624-ე, 408-ე, 412-ე მუხლებზე.

6. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელწერილების მიხედვით დასტურდებოდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება. სასამართლომ აღნიშნა, მხარეთა შორის არსებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მსესხებლებს ევალებოდათ, ხელწერილებში მითითებული თანხების იგივე ოდენობით დაბრუნება.

7. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა უშუალო კავშირი გამსესხებლის მიერ ბანკში სესხის აღებასა და მოპასუხეების სასესხო ვალდებულებას შორის. არ იკვეთებოდა, თუ რა მიზნით აიღო სესხი გამსესხებელმა და არც ის გარემოება, რომ სესხის აღება მოპასუხეებისათვის სავარაუდო იყო, შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

8. გამსესხებელმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ, სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში, გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

9. სააპელაციო საჩივარში გამსესხებელმა მიუთითა შემდეგ საფუძვლებზე:

9.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ არ არსებობდა კავშირი გამსესხებლის მიერ ბანკიდან აღებულ სესხსა და მოპასუხეების მიერ ნასესხებ თანხას შორის (იხ. ამ განჩინების მე-7 პუქნტი), მაშინ, როდესაც თვითონ მოპასუხეებმა აღიარეს აღნიშნული ფაქტი.

9.2. სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი ზიანის მიყენებასთან დაკავშირებით და უსაფუძვლო გადაწყვეტილება მიიღო ზიანის დაკისრების მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენდა. სასამართლომ არასწორად შეაფასა გამსესხებლის კითხვებზე მსესხებელთა პასუხები, როდესაც ამ უკანასკნელებმა დაადასტურეს, რომ მევალეები მათთან მივიდნენ და მოსთხოვეს თანხა. სასამართლომ არც ის შეაფასა, რომ პოლიციაში მსესხებლებმა აღიარეს, რომ ჰქონდათ გამსესხებლის ვალი, შესაბამისად, თანხის გამოუყენებლობით კრედიტორს პირდაპირი ზიანი ადგებოდა. აღნიშნული გარემოებების მართებულად შეფასების შემთხვევაში, სასამართლო სრულად დააკმაყოფილებდა სარჩელს.

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 ივნისის განჩინებით გამსესხებლის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

11. სასამართლომ არ გაიზიარა გამსესხებლის განმარტება, რომ იგი იძულებული გახდა ბანკიდან აეღო სესხი, რადგან მოპასუხეებმა ნასესხები თანხა არ დაუბრუნეს.

12. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ბანკთან საკრედიტო ურთიერთობის დაწყებისა და მსესხებელთა მიერ თანხის სესხად აღების თარიღები ერთმანეთს არ ემთხვეოდა. პირველი მსესხებლის მიერ გამსესხებლისათვის ვალის დაუბრუნებლობა, ამ უკანასკნელის მიერ ბანკიდან სესხის აღების საფუძველი ვერ გახდებოდა. ამასთან, კრედიტორის სესხის მოძრაობის უწყისიდან ჩანდა, რომ მას, 2008 წლის 12 აგვისტოდან 2014 წლის 23 აგვისტომდე პერიოდში ბანკიდან სესხად აღებული ჰქონდა, 17 310,5 აშშ დოლარი, ხოლო გადახდილი - 15 310,5 აშშ დოლარი.

13. სასამართლოს მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი იყო, თუ რატომ გახდა მოპასუხეთა მიერ ვალის დაუბრუნებლობა ზემოხსენებული თანხის ბანკიდან სესხად აღების მიზეზი. ასეც რომ არ ყოფილიყო, სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს პოზიცია, რომ სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ამ შემთხვევაში, არ დგინდებოდა არა მარტო საბანკო კრედიტის აღებასა და მხარეთა შორის არსებულ ვალდებულებით ურთიერთობას შორის უშუალო კავშირი, არამედ ისიც არ დასტურდებოდა, რომ მოვალეებისათვის ცნობილი იყო: თუ კრედიტორს ვალს დროულად არ დაუბრუნებდნენ, იგი იძულებული გახდებოდა, ბანკიდან სესხად აეღო 17 310,5 აშშ დოლარი და გადაეხადა შესაბამისი სარგებელი. 14. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამგვარი გარემოებები გონივრული სტანდარტით მოაზროვნე პიროვნებისათვის სავარაუდოც ვერ იქნებოდა, შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი და განჩინების მიღებისას იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით.

15. გამსესხებელმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

16. საკასაციო საჩივარში გამსესხებელმა იგივე პრეტენზიებზე მიუთითა, რაც აღნიშნულია წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტში.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 2 ოქტომბრის განჩინებით გამსესხებლის საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების შემოწმებისა და საქმის მასალების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

21. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს: კასატორის მოთხოვნა დაფუძნებულია იმ გარემოებაზე, რომ მსესხებელთა მიერ სესხის დაუბრუნებლობით, იგი იძულებული გახდა, ბანკიდან კრედიტი აეღო, რის გამოც უწევს საკრედიტო დაწესებულებისათვის სესხზე პროცენტების გადახდა და ამით ადგება ზიანი, რაც მოწინააღმდეგე მხარეს უნდა დაეკისროს.

24. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს შემდეგზე: როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოპასუხეთა წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი, ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, დამყარებულია სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევაზე. ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის, პირველ რიგში, უნდა გაირკვევს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის შინაარსი და მისი ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წინაპირობების არსებობა.

25. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა ზოგადი ფორმულირებაა და იგი შეიძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მათ შორის, არაჯეროვან შესრულებაში. მტკიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (კრედიტორის) მხარეზეა. 27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა, ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია. სსკ-ის 411-ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემულ ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე, ანაზღაურებადია. ("ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს"). როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. “ზიანის სავარაუდოობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში” (იხ., სუსგ-ის 2012 წლის 11 ივნისის განჩინება საქმეზე Nას-630-593-2012). 29. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობას, რომ გამსესხებელმა ვერ დაამტკიცა მის წინაშე მსესხებელთა ვალდებულებასა და საბანკო დაწესებულებიდან კრედიტის გამოტანას შორის კავშირის არსებობა. არც ის ფაქტი დასტურდება, რომ მსესხებელთათვის ცნობილი იყო, თუ ვალს დროულად არ დააბრუნებდნენ, გამსესხებელი იძულებული გახდებოდა ბანკიდან სესხად აეღო 17 310,5 აშშ დოლარი და გადაეხადა შესაბამისი სარგებელი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას, რომ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

30. მითითებიული მსჯელობიდან გამომდინარე და სამართლებრივი დასაბუთებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

31. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილი "მ1" ქვეპუნქტი და სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის "ვ" ქვეპუნქტი; იხ. შესაბამისი ცნობა - ს.ფ. 130).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე