საქმე № 050210014571622

საქმე №ას-1228-1151-2015 3 თებერვალი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. ვ. ც.-ე (მოსარჩელე)

2. სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ვ. ც.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოსა და შპს „ბ.-ის“ მიმართ სოლიდარულად 13780 ლარის გადახდის შესახებ.

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1996 წლის 18 მარტს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ზ.-ის საკრებულოს მიწის რეფორმის კომისიამ გადასცა საკუთრებაში 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ზ.-ის ტერიტორიაზე, რაც დასტურდება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მიღება-ჩაბარების №606 აქტით. ნაკვეთი რეგისტრირებულია მის საკუთრებაში 2002 წლის 26 ივლისს, ხოლო ელექტრონული ვერსიით დარეგისტრირებულია 2013 წელს.

3. ნაკვეთის სარეგისტრაციო ნომერი იყო ..., შემდეგ კი მიენიჭა №..., მისამართი – ოზურგეთი, ზ.-ი (ტ.-ი).

4. 1996 წლიდან 2012 წლამდე მოსარჩელე ნაკვეთს იყენებდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების – სიმინდის, ლობიოს, სოიოს მოსაყვანად.

5. ვ.ც.-ის მითითებით, 2012 წელს მოსავალი ვერ მიიღო, რადგან შპს „ბ.-მა“ მოშალა საერთო ღობე და ჭიშკარი, პირუტყვმა ნათესები გაანადგურა, რითაც მას მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა. მხარემ გაარკვია, რომ გაიცა ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გ.-ის ტერიტორიაზე, მდინარე ბ.-ის მიდამოებში სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების №... ლიცენზია, რაზეც არსებობს 2012 წლის 12 აპრილის ბრძანება 5 წლის ვადით.

6. აღნიშნული ორგანიზაციის მიერ ქვიშა-ხრეშის მოპოვების შედეგად სადავო ნაკვეთი გახდა სრულიად უვარგისი და მისი აღდგენას 50 წელი მაინც დასჭირდება. მოპასუხეს მიწის ზედა ფენა უნდა დაესაწყობებინა და სამუშაოს დამთავრების შემდეგ უკან უნდა დაეწყო, რაც არ განუხორციელებია.

7. მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხეთა ქმედებით მდინარე ნატანებმა შეიცვალა კალაპოტი და ნაკვეთი გახდა მიუვალი, რაზეც გარემოს ეროვნულ სააგენტოს სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია. „ლიცენზიის გაცემისა და მოპოვების წესის შესახებ“ კანონიდან გამომდინარე, თუ მინაკუთვნი წარმოადგენდა კერძო პირის საკუთრებას, უნდა მიეღოთ მესაკუთრის თანხმობა. მოსარჩელის ნაკვეთზე გადაფარვა მოპასუხის სამთო მინაკუთვნზე საჯარო რეესტრის მონაცემებით არ დგინდება. ამავდროულად, მოსარჩელის კუთვნილი ნაკვეთი 2009 წლის 23 თებერვლის მონაცემებით დატვირთული იყო უფლებრივად და მისი გასხვისება დაუშვებელი იყო.

8. ვ.ც.-ის მითითებით, სადავო ნაკვეთიდან ერთი წლის მონაცემებით იგი იღებდა 1200 კგ სიმინდს (600 ლარი), 20 კგ ლობიოს (1 კგ – 4 ლარი, სულ – 80 ლარი), 50 კგ სოიოს (1 კგ – 2 ლარი, სულ – 100 ლარი), 150 კონა ჩალას (60 ლარი). 2012-2013 წლებში მიუღებელი მოსავლის ღირებულებამ შეადგინა 1680 ლარი. ამასთან, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს დამატებით 10 წლის მიუღებელი მოსავლის ფასის ანაზღაურება, რაც შეადგენს 8400 ლარს და ნაკვეთის ფუნქციის დაკარგვისათვის მისი საბაზრო ღირებულება – 3700 ლარი.

9. მოპასუხე შპს „ბ.-მა“ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ორგანიზაცია წიაღისეულს მოიპოვებდა სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში. ლიცენზია მიღებულ იქნა კანონიერად. მოპასუხეს სადავო ტერიტორიაზე ღობე არ აუღია და არც ნათესები დაუზიანებია. მოსარჩელის პრეტენზიის შესახებ მინაკუთვნის ტერიტორიის მცირე ნაწილთან – 1500 კვ.მ-სთან დაკავშირებით მოპასუხისათვის მუშაობის პერიოდში გახდა ცნობილი და შემდგომ იმ ადგილზე მუშაობა აღარ გაგრძელებულა. ამდენად, მოპასუხეს ბრალეული მოქმედებით მოსარჩელისათვის ზიანი არ მიუყენებია.

10. წარმოდგენილი სარჩელი არ ცნო არც მოპასუხე სსიპ გარემოს ეროვნულმა სააგენტომ და განმარტა, რომ 2012 წელს სადავო ნაკვეთი არ შედიოდა შპს „ბლექს სი გრუპისათვის“ დაწესებული სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში.

11. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელის სასარგებლოდ 13780 ლარის გადახდა, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

12. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ბლექს სი გრუპის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ვ. ც.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სსიპ გარემოს ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 4200 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2002 წლის 26 ივლისს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ზ.-ში (ტ.-ში) მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი №...) განხორციელდა ვ. ც.-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სისტემური (დაუზუსტებელი) წესით. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრების დაზუსტება განხორციელდა 2013 წლის აგვისტოში.

14. მითითებული მიწის ნაკვეთით ვ. ც.-ის ოჯახი სარგებლობდა 1996 წლიდან. მასზე მოჰყავდათ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები, რომელთა საერთო ღირებულება ყოველწლიურად შეადგენდა 840 ლარს, ხოლო თვითონ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებაა 3700 ლარი.

15. 2012 წლის 12 აპრილს შპს კომპანია „ბ.-ის“ სახელზე გაიცა სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია 5 წლის ვადით, რომლის საფუძველზეც საწარმოს მიეცა უფლება, მოეპოვებინა ე.წ. ინერტული მასალა (ქვიშა-ხრეში) ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გ.-ას ტერიტორიაზე მდინარე ბ.-ზე. განისაზღვრა ე.წ. სამთო მინაკუთვნის ფართი (9.17 ჰა) და მისი საზღვრები.

16. შპს კომპანია „ბ.-მა“ ლიცენზიის საფუძველზე სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში 2012 წელსვე დაიწყო საქმიანობა, მათ შორის, ვ. ც.-ის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზეც, რომელიც 2013 წლის აგვისტოში საკადასტრო საზღვრების დაზუსტების შედეგად აღმოჩნდა სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში. ამ საქმიანობის შედეგად, განადგურდა 2012 წლის მოსავალი და ვ. ც.-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გახდა შეუძლებელი.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვ. ც.-ის სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტებს, რომ მოპასუხეებმა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედებებით იმგვარად დააზიანეს მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული მოსავალი, რომ გამორიცხეს მისი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შესაძლებლობა, რითაც მოსარჩელეს მიადგა როგორც ფაქტობრივი დანაკლისი (მიწის ნაკვეთის გაუვარგისების შედეგად, ამ ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების – 3700 ლარის ოდენობით, ასევე, 840 ლარის ღირებულების 2012 წლის მოსავალი. მასვე აღეკვეთა მიწის ნაკვეთზე მოყვანილი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების რეალიზაციის შედეგად შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა (ე.წ. მიუღებელი შემოსავალი, რაც შეადგენს ყოველწლიურად 840 ლარს). ამდენად, სარჩელის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 411-ე მუხლები.

18. ამავე კოდექსის 326-ე მუხლის საფუძველზე დელიქტის დროს ზიანის ანაზღაურების პირობებს ადგენს აღნიშნული კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 409-ე მუხლი.

19. ამდენად, იმისათვის, რათა მოპასუხეს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი წესით, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, უნდა დაამტკიცოს, რომ: ა) მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, ფაქტობრივი დანაკლისის ან/და ანაცდენი სარგებლის სახით; ბ) მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი პირდაპირაა გამოწვეული მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედებით. ამასთან, ეს ელემენტები უნდა არსებობდეს ერთობლივად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება მოპასუხისათვის გამორიცხულია.

20. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „კომპანია ბ.-ი“ მოქმედებდა „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მიერ გაცემული სასარგებლო წიაღისეულით სარგებლობის ლიცენზიის საფუძველზე. მითითებული კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ლიცენზია გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე პირისათვის კანონით დადგენილი პირობების დაკმაყოფილების საფუძველზე მინიჭებული განსაზღვრული საქმიანობის განხორციელების უფლებას. ამასთან, მოპასუხე საწარმოს, „წიაღის შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, გადაეცა წიაღის უბანი სარგებლობისათვის სამთო მინაკუთვნის სახით, რაც გულისხმობს ლიცენზიით სივრცობრივად განსაზღვრული წიაღის უბანს, რომლის ფარგლებშიც წიაღით მოსარგებლეს ეძლევა წიაღით სარგებლობის უფლება. სამთო მინაკუთვნი ლიცენზიის განუყოფელი ნაწილია და ავტომატურად მასთან ერთად გაიცემა.

21. სააპელაციო პალატამ უდავოდ ჩათვალა, რომ აღნიშნული ლიცენზია ძალაშია და ვ. ც.-ეს იგი კანონით დადგენილი წესით არ გაუსაჩივრებია. ამდენად, შპს კომპანია „ბ.-ის“ მოქმედება, რომელიც ხორციელდება ლიცენზიის საფუძველზე, ვერ შეფასდება მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად, რის გამოც მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება ვერ მოხდება.

22. „ლიცენზიების და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკანონმდებლო აქტებში ცვლილებებისა და დამატებების განხორციელებამდე ლიცენზიებისა და ნებართვების გამცემი ორგანოები, გაცემის წესი და პირობები ამ კანონის შესაბამისად დგინდება საქართველოს მთავრობის ნორმატიული აქტით.

23. მითითებული ნორმის საფუძველზე და შესასრულებლად გამოცემულ იქნა საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №136 დადგენილება, რომლითაც დეტალურად განისაზღვრა სარგებლობის ლიცენზიის გაცემის პირობები, მათ შორის, მე-4¹ მუხლის პირველი პუნქტით განისაზღვრა, რომ წიაღის ის უბნები, რომლებიც გაცემულია ან შეიძლება გაიცეს სარგებლობაში, წარმოადგენენ წიაღით სარგებლობის ობიექტებს. წიაღით სარგებლობის ობიექტებს უწესდებათ შესაბამისად სამთო, გეოლოგიური ან მიწის მინაკუთვნი. გადაწყვეტილებას წიაღით სარგებლობის ობიექტისათვის შესაბამისად სამთო, გეოლოგიური ან მიწის მინაკუთვნის დაწესების თაობაზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით იღებს ლიცენზიის გამცემი.

24. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის, მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის, მე-13 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს უფლებრივი წინამორბედის – სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მიერ შპს კომპანია „ბ.-ისათვის“ ლიცენზიის გაცემისას დაირღვა კანონის ზემოაღნიშნული მოთხოვნები: ლიცენზიით განსაზღვრული მიწისა და სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში მოექცა ვ. ც.-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, რის შედეგადაც ლიცენზიის მფლობელს მიეცა შესაძლებლობა, ეწარმოებინა სასარგებლო წიაღის მოპოვება მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, რამაც გამოიწვია ზემოთ აღნიშნული ზიანი. ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა ისე, რომ ვ. ც.-ეს არ მისცემია შესაძლებლობა, დაეფიქსირებინა საკუთარი მოსაზრება. ამდენად, ამგვარი ქმედებით უკანონოდ შეიზღუდა მოსარჩელის საკუთრების უფლება, რომელიც აღიარებული და დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით და სხვა, როგორც საერთაშორისო, ისე საქართველოს ეროვნული სამართლებრივი ნორმებით.

25. სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მოქმედება იყო მართლსაწინააღმდეგო. სასარგებლო წიაღისეულით სარგებლობის ლიცენზიის გაცემასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებში საქართველოს სახელმწიფოს სწორედ იგი წარმოადგენდა და მას ევალებოდა, სათანადოდ გამოეკვლია საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები (მათ შორის, სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში შემავალი მიწის ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობა), ამიტომ მითითება საჯარო რეესტრის მონაცემების არასრულყოფილებაზე მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრების სათანადოდ იდენტიფიცირებადი ფორმით რეგისტრაციის არარსებობის თვალსაზრისით სახელმწიფოს და, შესაბამისად, სააგენტოს პასუხისმგებლობას არ გამორიცხავდა. ამდენად, სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მოქმედება იყო ბრალეულიც (გაუფრთხილებელი), რამაც პირდაპირ გამოიწვია ვ. ც.-ისათვის ზიანის მიყენება.

26. „წიაღის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შპს კომპანია „ბ.-ის“ სახელზე გაცემული ლიცენზიის მოქმედების 5-წლიანი ვადის თითოეულ წელზე მოწეული მოსავლის ღირებულების – 840 ლარისა და ლიცენზიანტზე ზემოთ მითითებული ნორმით დაკისრებული სარეკულტივაციო სამუშაოების ჩატარების ვალდებულების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვ. ც.-ისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა განისაზღვრება მხოლოდ ლიცენზიის მოქმედების ვადაში მიუღებელი მოსავლის საერთო ღირებულებით – 4200 ლარით, შესაბამისად, დანარჩენ ნაწილში (საერთო ჯამში, დამატებით 11 წლის მოსავლისა და მიწის ნაკვეთის ღირებულების ანაზღაურება) სარჩელი დაუსაბუთებელია, რადგან მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება ვ. ც.-ეს შენარჩუნებული აქვს და ლიცენზიის მოქმედების ამოწურვის შემდეგ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, განხორციელდება ამ ნაკვეთის რეკულტივაცია შპს კომპანია „ბ.-ის“ მიერ.

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელი დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ვ. ც.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორის განმარტებით, „ლიცენზიების და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონი არ ითვალისწინებს ლიცენზიის მფლობელისათვის სხვისი საკუთრების შელახვის უფლებას იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ლიცენზიის გაცემის დროს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაშვებული შეცდომის გამო, ლიცენზიით მინიჭებული უფლება გავრცელდა სხვის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე.

29. საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებიდან ირკვევა, რომ სსიპ „გარემოს ეროვნულმა სააგენტომ“ დაარღვია „ლიცენზიების და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, აღნიშნული მოთხოვნების შეუსრულებლობის გამო, სსიპ „გარემოს ეროვნულმა სააგენტომ“ ლიცენზია გასცა ინერტული მასალების მოპოვებაზე ისეთ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მოიცავდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთსაც. აღნიშნულის გამო, შპს კომპანია „ბ.-მა“ ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე განახორციელა ინერტული მასალების მოპოვების სამუშაოები, თუმცა მიუხედავად ადმინისტრაციული აქტის არსებობისა, კომპანიას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე და სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლების თანახმად, უფლება არ ჰქონდა, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე სამუშაოები ეწარმოებინა სხვის მიწის ნაკვეთზე.

30. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მიიჩნია, რომ მოპასუხეები ვალდებულნი არიან, სოლიდარულად აუნაზღაურონ მათ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანი. ადმინისტრაციული აქტი, რომელმაც კომპანიას უფლება მიანიჭა, ეწარმოებინა ინერტული მასალების მოპოვების სამუშაოები მოსარჩელის (კასატორის) მიწის ნაკვეთზე, არ გამორიცხავს ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, კომპანიის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, ვინაიდან საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით დაცული უფლებები შეიძლება შეიზღუდოს ადმინისტრაციული აქტით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი განსაზღვრავს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას სრული მოცულობით. როგორც საქმის მასალებით არის დადგენილი, კასატორის მიწის ნაკვეთი გამოუსადეგარია. მისი საბაზრო ღირებულება, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების თვისებების დაკარგვის გამო, გაუფასურდა ხოლო მიწის ნაკვეთის დანიშნულების აღდგენას დიდი დრო სჭირდება. მიწის ნაკვეთი დაიფარა ქვა-ღორღით და რეკულტივაცია არ წარმოადგენს ქვა-ღორღის მიწის ნაკვეთიდან გაქრობის საშუალებას, შესაბამისად, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მიყენებული ზიანი და მიუღებელი შემოსავალი უნდა ანაზღაურდეს მხოლოდ ლიცენზიის მოქმედების 5-წლიან პერიოდში, ვინაიდან ზიანის ფარგლები (მიწის ნაკვეთის თვისებების) ბუნებრივად აღდგენის პერიოდი არ შემოიფარგლება ლიცენზიის მოქმედების პერიოდით. მსგავსი სახის მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს.

31. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 411-ე მუხლების არასწორი განმარტების შედეგად, უკანონოდ უთხრა უარი მოსარჩელეს (კასატორს) მიყენებული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლების ანაზღაურებაზე 11 წელზე გაანგარიშებით. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხე შპს „ბ.-ი“ არ წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების სუბიექტს.

32. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ გარემოს ეროვნულმა სააგენტომ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:

33. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ვ. ც.-ის ოჯახი სარგებლობდა სადავო მიწის ნაკვეთით და მასზე მოჰყავდათ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი, რომლის საერთო ღირებულება ყოველწლიურად შეადგენდა 840 ლარს. აღნიშნულის მტკიცებულებად მითითებულია მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომელსაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხეები არ შედავებიან.

34. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა და გამოიყენა ზემოთ მითითებული მტკიცებულებები, ასევე, არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილები.

35. სსიპ გარემოს ეროვნულმა სააგენტომ სადავოდ მიიჩნია როგორც მისი მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, ზიანის ოდენობა, აღნიშნულზე პოზიცია წარდგენილ იქნა ორივე ინსტანციის სასამართლოში.

36. მოპასუხეს სავალდებულო წესით პოზიციის დაფიქსირება ევალება სარჩელში დაყენებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და სამართლებრივ დასაბუთებაზე (ფორმა სწორედ აღნიშნულ გრაფებს ითვალისწინებს), თუმცა, ასევე, შეუძლია, დააფიქსიროს საკუთარი პოზიცია დავის არსის მოკლე მიმოხილვაში მითითებულ გარემოებებზე. ამასთან, მხარეს არ ეკრძალება აღნიშნულზე პოზიცია წარადგინოს სასამართლო სხდომაზე, რაც ნიშნავს, რომ შესაგებელში დავის არსის მოკლე მიმოხილვაში მითითებულ გარემოებებზე აქცენტების არ გაკეთება, არ უნდა განიმარტოს იმდაგვარად, რომ მოპასუხე დაეთანხმა მას ან არ ხდის სადავოდ. მოსარჩელეს წარდგენილ ფაქტობრივ გარემოებაში და სამართლებრივ დასაბუთებაში სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტის მოყვანისა და ლიცენზიის პირობებში განხორციელებული საქმიანობის შედეგად მიყენებული ზიანის ოდენობაზე ინფორმაცია მითითებული არ არის, ამასთან, სააგენტომ შესაგებელში სრულად უპასუხა მოსარჩელის მიერ სარჩელში წარდგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ დასაბუთებას. შესაბამისად, სასამართლოს მოსარჩელის მიერ მოწეული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტის ღირებულების ოდენობის მტკიცებულებად არასწორად აქვს მითითებული „შესაგებელი“.

37. რაც შეეხება მზია ცერცვაძის ჩვენებას, იგი მოსარჩელე ვ. ც.-ის მეუღლე და მისი ოჯახის წევრია, მასთან ერთად თვითონაც ხდება დაკისრებული თანხის მიმღები, შესაბამისად, იგი დაინტერესებული პირია და არ შეიძლება მისი ჩვენება მიღებულ იქნეს როგორც ცალსახად ობიექტური და მიუკერძოებელი.

38. კასატორის განმარტებით, შპს „ქალაქ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სავაჭრო ცენტრის“ №45 ცნობა ადასტურებს, რომ კონკრეტულ მარკეტში, კონკრეტულ დროს, კონკრეტული პროდუქტი ღირს გარკვეული თანხა, თუმცა გაურკვეველია, სასამართლომ აღნიშნული დოკუმენტის საფუძველზე როგორ გამოითვალა ან რა დასაბუთებით მიიჩნია, რომ მიყენებული ზიანის ოდენობა მიუღებელი შემოსავლის სახით სწორედ 840 ლარია. სააპელაციო სასამართლომ დანიშნა ექსპერტიზა, ვინაიდან საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მოსარჩელის მხრიდან სათანადო მტკიცებულებები ზიანის არსებობისა და მისი სავარაუდო ოდენობის შესახებ.

39. სააგენტომ აღნიშნულ საქმეზე პირველ რიგში სადავოდ გახადა მოსარჩელისთვის მისი მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტი, რადგან ლიცენზიის გაცემის დროს სააგენტო მოქმედებდა კანონმდებლობის სრული დაცვით, არ არსებობს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედება.

40. მხარის განმარტებით, სააგენტოსთვის უცნობი იყო ლიცენზიით გაცემულ ფართზე (მიწის ნაკვეთზე) სასოფლო-სამეურნეო ნათესების არსებობის შესახებ და არც ლიცენზიანტს უცნობებია მისთვის.

41. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებით არ იმსჯელა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემულ დოკუმენტზე, რომლითაც დგინდება, რომ შეუძლებელია მიწის ნაკვეთის იდენტიფიცირება საკადასტრო საზღვრების დაზუსტების გარეშე. აღნიშნული მტკიცებულება არის არსებითად მნიშვნელოვანი საქმეზე ობიექტური და სამართლიანი გადაწყვეტილების მისაღებად.

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით – ვ. ც.-ის საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2016 წლის 11 იანვრის განჩინებით – სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

43. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ვ. ც.-ისა და სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

44. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2002 წლის 26 ივლისს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ზ.-ში (ტ.-ში) მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი №...) განხორციელდა ვ. ც.-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სისტემური (დაუზუსტებელი) წესით. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრების დაზუსტება განხორციელდა 2013 წლის აგვისტოში.

45. მითითებული მიწის ნაკვეთით ვ. ც.-ის ოჯახი სარგებლობდა 1996 წლიდან. მასზე მოჰყავდათ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები, რომელთა საერთო ღირებულება ყოველწლიურად შეადგენდა 840 ლარს, ხოლო თვითონ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებაა 3700 ლარი.

46. 2012 წლის 12 აპრილს შპს კომპანია „ბ.-ის“ სახელზე გაიცა სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია 5 წლის ვადით, რომლის საფუძველზეც საწარმოს მიეცა უფლება, მოეპოვებინა ე.წ. ინერტული მასალა (ქვიშა-ხრეში) ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გ.-ას ტერიტორიაზე მდინარე ბ.-ზე. განისაზღვრა ე.წ. სამთო მინაკუთვნის ფართი (9.17 ჰა) და მისი საზღვრები.

47. შპს კომპანია „ბ.-მა“ ლიცენზიის საფუძველზე სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში 2012 წელსვე დაიწყო საქმიანობა, მათ შორის, ვ. ც.-ის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზეც, რომელიც 2013 წლის აგვისტოში საკადასტრო საზღვრების დაზუსტების შედეგად აღმოჩნდა სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში. ამ საქმიანობის შედეგად, განადგურდა 2012 წლის მოსავალი და ვ. ც.-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გახდა შეუძლებელი.

48. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით ვ.ც.-ე სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 411-ე მუხლების არასწორ განმარტებას, რასაც შედეგად მოჰყვა მისთვის 11 წელზე გაანგარიშებით მიყენებული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლების სრულად ანაზღაურებაზე უარის თქმა, ასევე, კასატორმა სადავოდ მიიჩნია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დებულება, რომ მოპასუხე შპს „ბ.-ი“ არ წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების სუბიექტს.

49. თავის მხრივ, სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დააკისრა ზიანის ანაზღაურება და ასევე არასწორად განსაზღვრა მისი ოდენობა.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

51. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

52. სავსებით დასაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ შპს „ბ.-მა“ სადავო სამუშაოები აწარმოა კანონის მოთხოვნათა დაცვით გაცემული ლიცენზიის პირობების დაცვით. აღნიშნული ლიცენზიის კანონიერება ვ. ც.-ეს სათანადო წესით სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, შპს „ბ.-ის“ მოქმედება კანონსაწინააღმდეგოდ ვერ მიიჩნევა და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი ვერ გახდება.

53. სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია ვ.ც.-ის პრეტენზია ზიანის 11 წელზე გაანგარიშებით ანაზღაურების თაობაზე. შპს „ბ.-ის“ სახელზე გაცემული ლიცენზიის მოქმედების ვადა განისაზღვრებოდა 5 წლით. ამ ვადის განმავლობაში მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი მხარეს აუნაზღაურდა სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოსათვის 4200 ლარის დაკისრების გზით, ხოლო ლიცენზიის ვადის ამოწურვის შემდგომ პერიოდზე ვრცელდება „წიაღის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის მე-5 პუნქტის დანაწესი, რომლის თანახმად წიაღით სარგებლობის დასრულებისას ან წიაღით სარგებლობის სხვა მიზეზით შეწყვეტისას, თუ არ არსებობს წიაღით შემდგომი სარგებლობის პერსპექტივა, სარეკულტივაციო სამუშაოების ჩატარება ეკისრება წიაღით მოსარგებლეს, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. შესაბამისად, განხორციელდება ამ ნაკვეთის რეკულტივაცია შპს კომპანია „ბ.-ის“ მიერ.

54. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს არგუმენტებს, რომ კასატორს სადავო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ უნდა დაეკისროს და, ასევე, არასწორადაა განსაზღვრული თავად ზიანის ოდენობაც.

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარი და სტაბილური პრაქტიკა. მითითებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

56. სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მოხმობილი ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი.

57. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (სუსგ 8.09.2015წ. საქმე №ას-718-683-2015).

58. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და მხარეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია იმ ფაქტებთან დაკავშირებით, რომ სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს უფლებრივი წინამორბედის – სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მიერ შპს კომპანია „ბ.-ისათვის“ ლიცენზიის გაცემისას დაირღვა კანონის ზემოაღნიშნული მოთხოვნები: ლიცენზიით განსაზღვრული მიწისა და სამთო მინაკუთვნის ფარგლებში მოექცა ვ. ც.-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, რის შედეგადაც ლიცენზიის მფლობელს მიეცა შესაძლებლობა, ეწარმოებინა სასარგებლო წიაღის მოპოვება მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, რამაც გამოიწვია ზემოთ აღნიშნული ზიანი.

59. სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მოქმედება იყო მართლსაწინააღმდეგო. სასარგებლო წიაღისეულით სარგებლობის ლიცენზიის გაცემასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებში საქართველოს სახელმწიფოს სწორედ იგი წარმოადგენდა და მას ევალებოდა, სათანადოდ გამოეკვლია საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები. ამდენად, სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტოს მოქმედება იყო ბრალეულიც (გაუფრთხილებელი), რამაც პირდაპირ გამოიწვია ვ. ც.-ისათვის ზიანის მიყენება.

60. რაც შეეხება კასატორის მითითებას მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის არასწორად განსაზღვრის შესახებ, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

61. მითითებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ მოსარჩელეს ეკისრება მის მიერ მითითებული ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენის ვალდებულება, ხოლო მოპასუხე, რომელიც არ ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შინაარსს, მოვალეა გააბათილოს მათი მნიშვნელობა საწინააღმდეგო შინაარსის მქონე მტკიცებულებების წარდგენის გზით.

62. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ვ. ც.-ისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა განსაზღვრა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ცნობის საფუძველზე. სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტო არ ეთანხმება მითითებულ ცნობაში ასახულ მონაცემებს, თუმცა მხარეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომელიც ვ.ც.-ის მიერ დასახელებულ მონაცემებს გააბათილებდა ან დააკორექტირებდა. შესაბამისად, კასატორმა მისთვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზაცია ვერ მოახდინა.

63. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

64. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

65. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

66. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ვ. ც.-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 22 დეკემბერს №8877705 საგადახდო დავალებით გადახდილი 479 ლარის 70% – 335,3 ლარი. ამავდროულად, კასატორ სსიპ „გარემოს ეროვნულ სააგენტოს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2016 წლის 5 იანვრის №00009 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ც.-ისა და სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ვ. ც.-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 22 დეკემბერს №.. საგადახდო დავალებით გადახდილი 479 ლარის 70% – 335,3 ლარი.

3. კასატორ სსიპ გარემოს ეროვნულ სააგენტოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2016 წლის 5 იანვრის №00009 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური