საქმე №ას-1054-994-2015 22 იანვარი, 2016 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი/შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი 1. რ. ს-ე (მოსარჩელე)
2. გ. ს-ე (შეგებებული სარჩელის ავტორი)
მოწინააღმდეგე მხარე ძირითად/შეგებებულ საკასაციო საჩივარზე 1. გ. ს-ე (შეგებებული სარჩელის ავტორი)
2. რ. ს-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის/შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა;
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის/შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა:
1.1. რ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ს-ის მიმართ 16 389 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. სარჩელის თანახმად, მხარეები 2011 წელს ზეპირად შეთანხმდნენ ერთობლივ საქმიანობაზე და ამ მიზნით მოსარჩელემ გერმანიიდან ჩამოიყვანა სამგზავრო ავტობუსი, რომლის ღირებულებამაც შეადგინა 101 230 აშშ დოლარი, ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების მიზნით მოპასუხის სახელზე აღებულ იქნა სესხი ბანკიდან, რომლის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა, მათ შორის, რ.ს-ის ქონება. ავტობუსზე ზედამხედველობას ახორციელბდა გ.ს-ე და მისი ექსპლუატაციით მიღებული თანხით იფარებოდა აღებული სესხი. საქმიანობის გაფართოების მიზნით მხარეებმა გადაწყვიტეს მეორე ავტობუსის ჩამოყვანაც და ამ მიზნით მოპასუხის სახელზე კვლავ აღებულ იქნა მიზნობრივი სესხი. ამ სესხის ნაწილით გადაიფარა მანამდე ბანკის წინაშე არსებული ვალდებულება, ხოლო დარჩენილი ნაწილი მოსარჩელეს გაეგზავნა გერმანიაში. მოპასუხემ მოითხოვა თანხის უკან დაბრუნება იმ მიზეზით, რომ აღარ სურდა ავტობუსის ჩამოყვანა. მხარეები შეთანხმდნენ ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტაზე, რის გამოც მოსარჩელემ, გადარიცხული ფულიდან დაიტოვა კუთვნილი 27 000 ევრო, ხოლო 8 000 ევრო დაუბრუნა მოპასუხეს.
1.2. გ. ს-ემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს რ. ს-ის მიმართ და მოითხოვა მეორე ავტობუსის შესაძენად გადარიცხული თანხის _ 35 255 (48 000 აშშ დოლარი) ევროს, დავალების შესასრულებლად გადახდილი გასამრჯელოს _ 7 300 აშშ დოლარის, ამ თანხის დაუბრუნებლობის გამო პროცენტის (ბანკის მიერ დადგენილი 15%), მიუღებელი შემოსავლის _ 24 000 აშშ დოლარისა (2013 წლის 28 სექტემბრიდან 2014 წლის მარტის ჩათვლით) და პირველი ავტობუსის ჩამოყვანისას ზედმეტად გადაცემული 2 800 ევროს მოპასუხისათვის დაკისრება. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მას საკუთრებაში გააჩნია სამგზავრო ავტობუსი, რომლითაც ახორციელებს საერთაშორისო რეისებს. ბიზნესის გაფართოების მიზნით გადაწყვიტა მეორე ავტობუსის შეძენა და ბანკიდან აიღო სესხი. აღებული თანხის ნაწილით გადაფარა წინა ავტობუსის ჩამოყვანისთვის სესხად აღებული თანხა, ხოლო თანხის ნაწილი გერმანიაში გადაურიცხა რ. ს-ეს, რომელიც წასული იყო გ. ს-ისთვის ავტობუსის შესაძენად. დავალების შესასრულებლად მოპასუხეს წინასწარ გადასცა 7 300 აშშ დოლარი. ავტობუსის შესაძენად კი, ჯამში გადაურიცხა 35 525 ევრო. რ. ს-ემ გერმანიიდან ავტობუსის ნაცვლად ჩამოიყვანა 2 მსუბუქი ავტომანქანა, გ. ს-ეს კი დაჰპირდა, რომ დაუბრუნებდა 25 000 აშშ დოლარს, დანარჩენ თანხას გადასცემდა მოგვიანებით. რ. ს-ეს დანაპირები არ შეუსრულებია, რის გამოც შეგებებული სარჩელის ავტორს ადგება ზიანი. სესხის თანხის დასაფარად ყოველთვიურად ბანკში უწევს 2 750 აშშ დოლარის შეტანა.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
2.1. გ. ს-ემ კვალიფიციური შედავებით სარჩელი არ ცნო, განმარტა, რომ მხარეები ერთობლივ საქმიანობაზე არ შეთანხმებულან, რ.ს-ე მოქმედებდა დავალების ფარგლებში, რომელიც მან ჯეროვნად არ შეასრულა. რაიმე ვალდებულება მოსარჩელის წინაშე მოპასუხეს არ აქვს.
2.2. მარტივი შედავების წარდგენით რ. ს-ემაც არ ცნო შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, მიიჩნია ის უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გ. ს-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, რ. ს-ეს გ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 19 300 აშშ დოლარის გადახდა.
4. აპელანტების მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, გ. ს-ემ მისი ნაწილობრივ გაუქმება და შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ასევე, იმ საოქმო განჩინების გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც დასაშვებად იქნა მიჩნეული და საქმეს დაერთო რ.ს-ის მიერ წარდგენილი დისკი, ასევე, ექსპერტიზის დასკვნა, ხოლო რ. ს-ემ მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გ. ს-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, რ. ს-ეს გ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 55 300 აშშ დოლარის გადახდა.
5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. სასამართლოს დასკვნით, გ. ს-ის მიერ გერმანიიდან მეორე ავტობუსის შეძენასთან დაკავშირებული ურთიერთობა მხარეებს შორის უნდა დარეგულირდეს დავალების შესახებ ხელშეკრულების და არა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების ნორმებით, შესაბამისად, დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ს-ემ გადაწყვიტა მეორე ავტობუსის შეძენა, რაზედაც გასცა დავალების შესახებ მინდობილობა რ. ს-ის სახელზე. ამ მიზნით, 2013 წლის 27 აგვისტოს სს „ლ-იდან“ სესხად აიღო 100 000 აშშ დოლარი. სესხი უზრუნველყოფილ იქნა უძრავი ქონებებით.
5.1.2. 2013 წლის 27 აგვისტოს სს „პ-იდან“ აღებული სესხიდან გ. ს-ის მიერ ავტობუსის შესაძენად გერმანიაში 2013 წლის 24 სექტემბერს გადაგზავნილი იქნა 20 000 ევრო, ხოლო 2013 წლის 28 სექტემბერს _ 10 000 ევრო და 5 255 ევრო. გადაგზავნილი თანხის ოდენობამ ჯამში შეადგინა 35 255 ევრო (იმ დროისათვის არსებული კურსით 48 000 აშშ დოლარი).
5.1.3. რ. ს-ეს გ. ს-ისათვის გერმანიიდან მეორე ავტობუსი არ ჩამოუყვანია. მან ჩამოიყვანა ორი მსუბუქი ავტომანქანა, რომლებიც გ. ს-ეს არ გადასცემია. გადარიცხული ფული რ. ს-ემ თვითონ დაიტოვა.
5.1.4. გ. ს-ის შედავებისა და რ. ს-ის მიერ შესაბამისი მტკიცებულებების წარუდგენლობის გამო ქვემდგომმა სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, იმის თაობაზე, რომ გ. ს-ემ მას სთხოვა გერმანიაში 2013 წლის 24 და 28 სექტემბერს გადარიცხული თანხების უკან წამოღება.
5.1.5. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის, 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 709-ე, 712-ე მუხლების თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ გ. ს-ის მიერ რ. ს-ისათვის გერმანიაში გაგზავნილი 48 000 აშშ დოლარი და წინასწარ, დავალების შესასრულებლად გადარიცხული 7300 აშშ დოლარი მხარეთა შორის დავალების ურთიერთობაზე მიუთითებდა, ამ ურთიერთობის თაობაზე გ. ს-ემ წარადგინა წერილობითი ხელშეკრულება. სამოქალაქო კოდექსის 713-ე მუხლისა და 715-ე მუხლის პირველი ნაწილის წინააღმდეგ, რ. ს-ე აცხადებდა, რომ მან ავტობუსის ნაცვლად გერმანიიდან ორი ავტომანქანა ჩამოიყვანა, თავად დაიტოვა და გ. ს-ისათვის არც თანხა და არც ავტომანქანები არ გადაუცია. საკუთარ განმარტებას, რომლის თანახმადაც, გ. ს-ემ მას შეუწყვიტა ურთიერთობა და მოსთხოვა თანხის დაბრუნება, რადგანაც აღარ სურდა მეორე ავტობუსის შეძენა, რ. ს-ე რაიმე მტკიცებულებით, გარდა საკუთარი განმარტებისა, ვერ ადასტურებდა. აღნიშნული კი, როგორც მტკიცებულება, საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მე-3 პუნქტით, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებით, არ იყო საკმარისი. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მის მიერ მითითებული გარემოებების დამტკიცების ტვირთი დაძლია, რის გამოც, მეორე ავტობუსის დავალების ფარგლებში ჩამოყვანაზე შეთანხმება და რ. ს-ის მიერ ამ ვალდებულების შეუსრულებლობა პალატამ დადგენილად მიიჩნია.
5.1.6. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების პირველი ნაწილების, ასევე, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არსებობდა გ. ს-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი, კერძოდ, რ. ს-ეს გ. ს-ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მეორე ავტობუსის შეძენისათვის წინასწარ გადარიცხული 7 300 აშშ დოლარისა და შემდგომ 35 255 ევროს ანუ 48 000 აშშ დოლარის, სულ _ 55 300 აშშ დოლარის გადახდა.
5.1.7. სასამართლოს დასკვნით, გ. ს-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა სარგებლის, მიყენებული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე, იყო უსაფუძვლო. სასამართლოს განმარტებით, ზიანი შეიძლება წარმოიშვას ერთ-ერთი მხარის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობით ან არაჯეროვანი შესრულებით. „სახელშეკრულებო“ ზიანი შეიძლება მიყენებულ იქნას ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების, კანონის ან ადმინისტრაციული აქტის შეუსრულებლობით. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები: ზიანი; მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებლის ბრალი. ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, ზიანის მიმყენებელი მიიჩნევა ბრალეულად, თუ არ დაამტკიცებს მისი ბრალის არარსებობის ფაქტს. ამის შესაბამისადვე ხდება მტკიცების ტვირთის განაწილება დაზარალებულსა და ზიანის მიმყენებელს შორის. ეს გარემოებები საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის მასალებით არ დადასტურდა რ. ს-ის მიერ რაიმე მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი და ბრალეული მოქმედება და ამ მოქმედებიდან გამომდინარე გ. ს-ეზე ზიანის მიყენების ფაქტი. შესაბამისად, არც ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შემადგენლობა იყო სახეზე.
5.1.8. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, რ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო. მოგების მიღების შესახებ მისი მოთხოვნა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების ნორმებიდან გამომდინარეობდა. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ 2011 წლის ზაფხულში რ. და გ. ს-ეებმა, ზეპირი შეთანხმებით, ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების მიზნით, გადაწყვიტეს სამგზავრო ავტობუსის შეძენა. მიზნის განხორციელებისათვის გ. ს-ემ სს „პ-თან“ 2011 წლის 28 ივნისს გააფორმა სესხის ხელშეკრულება საკრედიტო ლიმიტით 75 000 აშშ დოლარი. სესხი უზრუნველყოფილი იყო სხვადასხვა პირის, მათ შორის, რ. ს-ის უძრავი ქონებით.
5.1.9. 2011 წლის 15 ივნისს გ. ს-ემ მინდობილობით რ. ს-ეს მიანიჭა ავტომანქანის ყიდვისა და საქართველოში ჩამოყვანის უფლებამოსილება. ამის შემდეგ რ. ს-ის მიერ გერმანიიდან ჩამოყვანილ იქნა სამგზავრო ავტობუსი, რომელიც დარეგისტრირდა გ. ს-ის სახელზე. ავტობუსის ღირებულება შეადგენდა 50 700 ევროს. ავტობუსის განბაჟების, შეკეთების, ნაწილების გამოცვლის ხარჯები გაღებული იქნა, როგორც რ. ს-ის, ისე გ. ს-ის მიერ. გაღებული ხარჯების ოდენობა მხარეთა შორის სადავოა. ავტობუსი ასრულებდა საერთაშორისო რეისებს. შემოსული თანხით 2011 წლის 28 ივნისს სს „პ-იდან“ აღებული სესხი იფარებოდა. ავტობუსს რამდენჯერმე დასჭირდა სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, რასაც უზრუნველყოფდა რ. ს-ე. მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობა 2013 წლის სექტემბრის ბოლოს შეწყდა. შეწყვეტის ინიციატორი იყო რ. ს-ე, ვინაიდან, მან გერმანიიდან მეორე ავტობუსი არ ჩამოიყვანა და გადარიცხული ფული, როგორც ერთობლივ საქმიანობაში მის მიერ განხორციელებული შენატანისა და მოგების საფასური, დაიტოვა. რ. ს-ის შენატანი ერთობლივ საქმიანობაში 28 700 აშშ დოლარია. მან ამხანაგობაში შენატანი განახორციელა, როგორც მომსახურების გაწევით (ავტობუსზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარება), ასევე, ფულადი სახით.
5.1.10. საქმის მასალებით ერთობლივი საქმიანობის დროს მიღებული მოგების არსებობა და მისი ოდენობა არ დგინდებოდა, არამედ ირკვეოდა, რომ პირველი ავტობუსის მუშაობის შედეგად მიღებული თანხით იფარებოდა ამ ავტობუსის შეძენისათვის ბანკიდან აღებული ვალი, რომელიც საბოლოოდ გადაიფარა სს „ლ-იდან“ აღებული სესხით, ასევე ის, რომ გ. ს-ის საკუთრებაში დარჩა 2011 წლის ზაფხულში გერმანიიდან ჩამოყვანილი ავტობუსი.
5.1.11. სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლისა და 931-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იყვნენ ამხანაგობის წევრები. მათ ამხანაგობა დააფუძნეს ზეპირი გარიგებით და რადგან მათ შორის არსებული ერთობლივი ამხანაგობის ზეპირი ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებდა, შენატანები წარმოადგენდა მონაწილეთა საერთო საკუთრებას (სკ-ის 932.3 მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, რ. ს-ის შენატანი ამხანაგობაში განხორციელდა, როგორც ფულადი სახით, ასევე, მომსახურების გაწევით. ფულადი შენატანი 28 700 აშშ დოლარს შეადგენდა.
5.1.12. ერთობლივი საქმიანობიდან შემოსული თანხებიდან, სამოქალაქო კოდექსის 935-ე მუხლის თანახმად, იფარებოდა ამ საქმიანობის განხორციელებისათვის აღებული ვალები. პალატამ ასევე მიუთითა ამავე კოდექსის 938-ე მუხლის მე-3 ნაწილსა და 940-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ 2011 წლის ივნისში აღებული ვალი დაფარული იყო. შეძენილი ავტობუსი გ. ს-ის საკუთრებას წარმოადგენდა. რ. ს-ის შენატანი ერთობლივ საქმიანობაში 28 700 აშშ დოლარს შეადგენდა, როგორც ქვემდგომმა სასამართლომ განმარტა, რადგანაც მოგება არ დგინდებოდა, რ. ს-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. პალატამ დამატებით აღნიშნა ისიც, რომ 2013 წელის სექტემბრის ბოლოს, როცა შეწყდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება, მხარეთა მიერ არ მომხდარა საინვენტარიზაციო ნუსხის შედგენა, ხარჯების, შემოსავლის, მოგების დაანგარიშება (თუკი იყო ასეთი), დარჩენილი ქონება მონაწილეებს შორის მათი წილის შესაბამისად არ განაწილებულა, არ დაფარულა ერთობლივი საქმიანობის დროს წარმოშობილი ვალები (თუკი იყო ასეთი), არ დადგენილა, დასრულდა თუ არა მიმდინარე გარიგებები. ამდენად, არ არსებობდა რ. ს-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.
6. კასატორების მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ს-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის მხოლოდ 14 500 აშშ დოლარის ნაწილში დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. საკასაციო სასამართლოს შეგებებული საკასაციო საჩივრით მომართა გ. ს-ემ, რომლითაც მოითხოვა ვიდეოჩანაწერისა და ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინებისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, ასევე, ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის (სადავო ურთიერთობის ამხანაგობად და არა დავალებად დაკვალიფიცირების) ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, კერძოდ, როჩარდ ს-ისათვის 35 522 (48 000 აშშ დოლარის) ევროს, 7 300 აშშ დოლარის (სულ 55 300 აშშ დოლარის), სს „ლ-ის“ მიერ დადგენილი 15%-ის (2013 წლის 28 სექტემბრიდან ერთი წლის განმავლობაში, სულ 8 293 აშშ დოლარის), ასევე, პირველი ავტობუსის ჩამოყვანისას ზედმეტად გადარიცხული 2 700 ევროს დაკისრება.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე, 131-ე, 132-ე მუხლების მოთხოვნები, არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სახეზეა ამავე კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები. საქმის მასალებით დადგენილია 2011 წლის ზაფხულში მხარეთა ზეპირი შეთანხმება ერთობლივ საქმიანობაზე, ამ მიზნით გ. ს-ის მიერ ვალის აღება და 2011 წლის 15 ივნისს, რ.ს-ისათვის მინდობილობის მინიჭების შემდეგ, გერმანიიდან ავტობუსის ჩამოყვანა, რომლის ღირებულებაც 50 700 ევროს, ხოლო განბაჟებისა და სხვა ხარჯების გათვალისწინებით _ 101 230 აშშ დოლარს შეადგენდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია ისიც, რომ პირველი ავტობუსის ჩამოყვანის გამო, ერთობლივ საქმიანობაში რ. ს-ის შენატანი 28 700 აშშ დოლარს შეადგენდა, რაც დასტურდება გ.ს-ის ხელწერილით, აუდიოჩანაწერით, მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და სხვა მტკიცებულებებით. ამ ხელწერილების ავთენტურობა მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავო არ გაუხდია, მან მხოლოდ იმაზე მიუთითა, რომ ხელწერილებით რ.ს-ის ვალის არსებობა დასტურდებოდა, რომელიც გ.ს-ეს უკვე გადახდილი ჰქონდა. სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მხარის მითითებული განმარტება არ შეიძლება იქნას გაზიარებული. ამ გარემოებების მხედველობაში მიღებით, გაურკვეველია, რის საფუძველზე ასკვნის სააპელაციო პალატა, რომ რ. ს-ე მეორე ავტობუსის ჩამოსაყვანად სწორედ გ. ს-ის დავალებით იყო გერმანიაში. 2011 წლის 15 ივნისის მინდობილობით კასატორს მხოლოდ ერთხელ მიენიჭა გ. ს-ის მიერ უფლება, ჩამოეყვანა ავტობუსი და ეს ვალდებულება პირნათლად შესრულდა. მინდობილობას ვადა 2012 წლის 15 ივნისს ამოეწურა. რაც შეეხება მეორე მინდობილობას, აღნიშნულით კასატორს მიენიჭა უფლება, უკვე ჩამოყვანილი ავტობუსის საზღვარგარეთ გაყვანის, მართვისა და სარგებლობის, მასში ავტობუსის სრული რეკვიზიტებია მითითებული, სხვა მტკიცებულება კი, საქმეში არ მოიპოვება.
6.1.2. ასევე გაურკვეველია სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ მეორე ავტობუსის ჩამოსაყვანად გ. ს-ემ რ. ს-ეს ხელზე გადასცა 7 300 აშშ დოლარი. ამ შემთხვევაში სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ გ. ს-ის განმარტებას, რაც, როგორც სამოქალაქო კოდექსის 624-ე, ისე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება.
6.1.3. საინტერესოა სააპელაციო სასამართლოს განმარტება იმის შესახებ, რომ მეორე ავტობუსის ჩამოყვანასთან დაკავშირებული ურთიერთობები დავალების ხელშეკრულების ნორმებით უნდა დარეგულირდეს. ამ თვალსაზრისით სასამართლოს დასკვნები დაუსაბუთებელია, არ ემყარება საქმეში არსებული მინდობილობების სწორ შეფასებას. საქმეში არ მოიპოვება მეორე ავტობუსის ჩამოყვანის დროისათვის _ 2013 წლის აგვოსტოში გაცემული მინდობილობა, შესაბამისად, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები. საქმეში არსებული მტკიცებულებების: გ. ს-ის მიერ გაცემული მინდობილობების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების, საქმეში არსებული აუდიოჩანაწერისა და მანამდე არსებული საქმიანი ურთიერთობის შეფასებით დგინდება მხარეთა ზეპირი შეთანხმება ერთობლივ საქმიანობაზე. ერთობლივ საქმიანობაზე მიუთითებს ასევე ბანკიდან აღებული სესხის ხარჯვის, მისი დაფარვისა და მხარეთა შენატანების საკითხი, კერძოდ, 2011 წლის 28 ივნისს სს „პ-თან“ გაფორმებული სესხი (70 000 აშშ დოლარი) უზრუნველყოფილი იყო სხვადასხვა პირის, მათ შორის, კასატორის უძრავი ქონებით. ავტობუსი შეძენილ იქნა 50 700 ევროდ და საბოლოო ღირებულება განისაზღვრა 101 230 აშშ დოლარით. კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე, 931-ე და 932-ე მუხლების დისპოზიციაზე და განმარტა, რომ გ. ს-ემ შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელში მოყვანილი გაანგარიშებით მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით (რომელსაც კასატორიც დაეთანხმა), სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, მე-5, 131-ე, 132-ე, 133-ე მუხლების თანახმად, აღიარა ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე მოგება, მას ეს გარემოება არ უარუყვია, რაც სასამართლომ არ გაიზიარა, უფრო მეტიც, სააპელაციო პალატას არ დაუსაბუთებია აღიარების უარყოფა.
6.1.4. სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, მხარეთა შესატანი თანაბარი იყო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კი, დადგენილია, რომ კასატორის შენატანი მხოლოდ 28 700 აშშ დოლარი და მომსახურების გაწევა იყო. გ. ს-ემ ამხანაგობაში არა საკუთარი, არამედ, ბანკიდან აღებული კრედიტი შეიტანა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც რ. ს-ის ქონებაც იყო დატვირთული. ერთობლივი საქმიანობის მომწესრიგებელი ნორმებიდან გამომდინარე, მხარეთა შესატანების გათანაბრებისათვის რ. ს-ეს ამხანაგობაში უნდა შეეტანა 98 700 აშშ დოლარის ნახევარი _ 49 350 აშშ დოლარი, საიდანაც მას გადახდილი ჰქონდა 28 700 აშშ დოლარი, ასეთ ვითარებაში, კუთვნილი წილის შესავსებად მას დამატებით 20 600 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარის მიერ აღებული სესხით შეივსო. შესაბამისად, კასატორს უნდა გადაეხადა ბანკიდან აღებული სესხის ძირის ნაწილი _ 20 600 აშშ დოლარი და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს _ 49 300 აშშ დოლარი და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი. შეძენილი ავტობუსის ღირებულების გათვალისწინებით, შესატანი მოგვიანებით გ. ს-ის პირადი სახსრებით შეივსო, საიდანაც ნახევარი კასატორის მიერაა გადახდილი. ეს გარემოება მხარეთა ახსნა-განმარტებით, გ. ს-ის ხელწერილითა და აუდიო-ჩანაწერით დგინდება. სამოქალაქო კოდექსის 935-ე და 932-ე მუხლებიდან გამომდინარე, მოგება მხარეთა შორის თანაბრად უნდა განაწილდეს. მოპასუხის მიერ აღიარებული მოგების ოდენობის გათვალისწინებით, 2011 წლის აგვისტოდან 25 თვის განმავლობაში შემოსავალმა 62 500 აშშ დოლარი შეადგინა, რაც კასატორს არ მიუღია. ვინაიდან გ. ს-ე არასწორ მონაცემებს აწვდიდა კასატორს მოგების თაობაზე, გადამოწმების მიზნით ის რამდენიმე რეისს გაჰყვა, ამან გამოიწვია უკმაყოფილება და სამოქალაქო კოდექსის 937-ე და 938-ე მუხლების შესაბამისად, რ. ს-ე ზეპირად გავიდა ხელშეკრულებიდან და ითხოვს წილის კომპენსაციას, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, ხარჯების გაქვითვით 60 523 აშშ დოლარია. ვინაიდან გ. ს-ეს არ შეეძლო წილის გამოსყიდვა და ვერც სხვა პირი მოიძია (გ.ღ-ის ჩვენება), გადაწყდა ბანკიდან ახალი კრედიტის აღება და მეორე ავტობუსის შეძენა. კასატორი, სხვა ალტერნატივის არარსებობის გამო, ვალდებული იყო, დათანხმებოდა შეთავაზებას. ახალი სესხის აღება კვლავ გ.ს-ემ აიღო, რომლიდანაც დაიფარა სს „პ-ის“ ვალი, ხოლო 35 255 ევრო (48 000 აშშ დოლარი) ბანკმა გადარიცხა გერმანიაში ავტობუსის შესაძენად. ამ ვითარებაში კი, გაურკვეველია სასამართლოს დასკვნა, რომლის თანახმადაც, მეორე ავტობუსი კასატორს დავალების ფარგლებში უნდა ჩამოეყვანა გერმანიიდან. ავტომობილის შეძენისას გ. ს-ემ აცნობა, რომ აღარ სურდა მისი შეძენა და ითხოვდა თანხის დაბრუნებას სხვა საქმიანობის წამოსაწყებად, რამაც კიდევ უფრო დაძაბა მხარეთა ურთიერთობა. კასატორმა გადაწყვიტა ხელშეკრულებიდან გასვლა, თუმცა, რადგანაც გადარიცხული თანხა არ იყო საკმარისი გამართული ავტომობილის შესაძენად, მან გადაწყვიტა, დაეტოვებინა ერთობლივი საქმიანობიდან მისი კუთვნილი თანხის მხოლოდ ნაწილი _ 48 000 აშშ დოლარი, ხოლო სხვაობა _ 8 000 აშშ დოლარი დაუბრუნა მოწინააღმდეგე მხარეს, რაც სასამართლომ, მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით, არ გაიზიარა. მხარეთა უსიამოვნება არაერთხელ გახდა მსჯელობის საგანი, რომლის სატელეფონო ჩაწერაც განახორციელა კასატორმა, ამ ჩანაწერით დგინდება მოწინააღმდეგე მხარის რეალური მიზნები. ფარული ჩანაწერის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევაზე, მართალია, არ დაკმაყოფილდა გ.ს-ის შუამდგომლობა, თუმცა სასამართლოებს ეს მტკიცებულება არასწორად არ შეუფასებიათ.
6.2. შეგებებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.2.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია იმის გარკვევა, თუ რა გარემოებებს დაემყარა სასამართლო ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმისას, ასევე, გაურკვეველია, როგორ დაადგინა მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის არსებობა. სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა კანონით და არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები.
6.2.2. სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა გ. ს-ის შუამდგომლობა აუდიოჩანაწერისა და ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევის თაობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის უგულებელყოფით, არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით შეაფასა მტკიცებულებები ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში. შეფასების გარეშე დატოვა საქმეში წარმოდგენილი დავალების ხელშეკრულება (მინდობილობა) პირველი ავტობუსის ჩამოყვანასთან დაკავშირებით. ამ მტკიცებულების სწორად შეფასების შემთხვევაში, სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ პირველი ავტობუსი დავალების ფარგლებში იყო ჩამოყვანილი. ამ თვალსაზრისით არ შეფასებულა ასევე მინდობილობები, რომლებიც მძღოლების სახელზეა გაცემული, მძღოლების დაზღვევის მოწმობა, იჯარის ხელშეკრულება, ანგარიშფაქტურები და სხვა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას, თუ რატომ არ იზიარებს სასამართლო შეგებებული სარჩელის ავტორის მსჯელობას ზიანის ანაზღაურებისა და ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე.
6.2.3. პირველი ავტობუსის ჩამოყვანაზე მსჯელობისას, მიუხედავად რ. ს-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა, სასამართლომ, გადაწყვეტილების დასაბუთებისას არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე, 931-ე, 932-ე, 935-ე, 938-ე და 940-ე მუხლებით, მაშინ, როდესაც სარჩელის ამ ნაწილზე მსჯელობისასაც პალატას უნდა ეხელმძღვანელა 709-ე, 712-ე, 713-ე და 715-ე მუხლებით. ძირითადი სარჩელით მხარე აპელირებდა ერთობლივ საქმიანობაზე, მაშინ, როდესაც შესაგებლითა და შეგებებული სარჩელით, მოწმეთა ჩვენებებსა და საქმეში წარმოდგენილ მინდობილობებზე დაყრდნობით მოპასუხე ასაბუთებდა დავალების ხელშეკრულების არსებობას. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კი, არ არის განმარტებული, თუ რატომ არ შეაფასა სასამართლომ მხარეთა ურთიერთობა დავალებად და რა მტკიცებულებაზე დაყრდნობით უარყო რ. ს-ის სახელზე გაცემული მინდობილობა.
6.2.4. სასამართლომ არასწორად არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 412-ე, 414-ე, 776-ე და 991-ე მუხლებით. ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე სასამართლომ უარი განუცხადა გ. ს-ეს პირველი ავტობუსის ჩამოყვანისას ზედმეტად გადახდილი 2 700 ევროს დაბრუნებაზე მაშინ, როდესაც საქმეში არსებული #27 ანგარიშფაქტურით დგინდება, რომ რ. ს-ემ ავტობუსი 50 700 ევროდ შეიძინა, ხოლო გ. ს-ემ მას 53 700 ევრო გადაურიცხა, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ უსაფუძვლოდ მითვისებული თანხის ნაწილში სასამართლოს არ უმსჯელია.
6.2.5. კასატორმა ამავე საფუძვლებით სადავო გახადა სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათ შორის, ამხანაგობაში რ. ს-ის მიერ 27 700 აშშ დოლარის ოდენობით შესატანის შეტანის ფაქტი, კასატორის განმარტებით, აღნიშნული დასკვა რას ემყარება გაურკვეველია, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება პირველი ავტობუსის გ. ს-ის მიერ გადარიცხული თანხით შეძენა, ასევე, გ. ს-ის მიერ დამატებით აღებული სესხით დაიფარა ამ ავტობუსის განბაჟების თანხაც. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებულ თანხას, მას ამ თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ წარმოუდგენია, ამასთანავე, მისი ერთი წარმომადგენლის განმარტებით, თანხა დაიხარჯა სარემონტო სამუშაოებზე, ხოლო, მეორე წარმომადგენლის თქმით _ ეს თანხა რ. ს-ის კუთვნილი ტრაქტორის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა იყო. სააპელაციო პალატამ, მიუხედავად შედავებისა, ყოველგვარი გამოკვლევის გარეშე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული სადავო გარემოება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო/შეგებებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ ისინი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის არსებობდა როგორც ერთობლივი საქმიანობის, ისე დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობა და სადავო ფაქტობრივი გარემოებები პალატამ ძირითადი სარჩელის შემთხვევაში, ერთობლივი საქმიანობის, ხოლო, შეგებებული სარჩელის შემთხვევაში _ დავალების მარეგულირებელი ნორმებით მოაწესრიგა. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, როგორც გადაწყვეტილების ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი დასაბუთების ნაწილში, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ის, თუ რამდენად სწორად განსაზღვრეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მტკიცების საგანი და რამდენად სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცეს სარჩელის საფუძვლად მითითებულ გარემოებებს.
1.2. საკასაციო პრეტენზიათა დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, პალატა, უპირველესად, ყურადღებას სარჩელის/შეგებებული სარჩელის ფორმალურ საფუძვლიანობაზე, მოპასუხის შედავების არსებითობასა და სადავო გარემოებების დამტკიცება-დასაბუთების საკითხზე გაამახვილებს, კერძოდ, რ. ს-ის სარჩელის თანახმად, მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით შედგა შეთანხმება ერთობლივ საქმიანობაზე, რომლის ფარგლებშიც მხარეებს უნდა შეეძინათ სამგზავრო ავტობუსი, ეწარმოებინათ მგზავრთა გადაყვანა და მიეღოთ მოგება. ამ მიზნით გ. ს-ის სახელზე ბანკიდან აღებულ იქნა კრედიტი 70 000 აშშ დოლარი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც სხვა პირებთან ერთად დაიტვირთა ასევე რ. ს-ის უძრავი ქონება. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული შესატანი 27 000 აშშ დოლარი იყო, ხოლო, დარჩენილი თანხის დაფარვა უნდა მომხდარიყო ავტობუსის ექსპლუატაციით მიღებული მოგებიდან (21 600 აშშ დოლარი). მხარეთა შეთანხმებით გადაწყდა ასევე მეორე ავტობუსის შეძენა, რის გამოც კვლავ გ. ს-ის სახელზე აღებულ იქნა მიზნობრივი სესხი 100 000 აშშ დოლარი. ამ სესხის ნაწილით გადაიფარა მანამდე ბანკის წინაშე არსებული ვალდებულება, ხოლო 35 255 ევრო გადაირიცხა გერმანიაში ავტობუსის შესაძენად. მოგვიანებით მხარეთა შორის წარმოიშვა უთანხმოება, რის გამოც მოსარჩელემ გადაწყვიტა საქმიანობიდან გასვლა, გერმანიაში გადარიცხული თანხიდან დაიტოვა 27 000 ევრო, ხოლო 8 000 ევრო დაუბრუნა გ. ს-ეს. მოსარჩელის განმარტებით, ურთიერთობიდან გასვლამდე ერთობლივი საქმიანობის შედეგად არსებობდა მოგება, რომელიც მას არ მიუღია. ეს მოგება, გაცილებით მეტია, თუმცა მან მხოლოდ 16 389 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა. საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხემ კვალიფიციური (მოთხოვნის გამომრიცხავი) შედავება წარადგინა, განმარტა, რომ მხარეთა შორის არა ერთობლივი საქმიანობის, არამედ, დავალების ხელშეკრულება არსებობდა. რ.ს-ე ეწეოდა საზღვარგარეთიდან ავტომობილების იმპორტს და მისივე შეთავაზებით გ.ს-ემ გადაწყვიტა ავტობუსის შეძენა. ამ მიზნით ბანკიდან აიღო კრედიტი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც დაიტვირთა სხვადასხვა პირების ქონება, მათ შორის, მოსარჩელის, რომელსაც გასამრჯელოს მიღების ინტერესი ჰქონდა. სარჩელში მითითებული თანხები კი, მას არ გადაუხდია. შესაგებლის თანახმად, რ.ს-ეს გასამრჯელოს სახით გადაეცა 8 600 აშშ დოლარი, ხოლო ავტობუსი შეძენილია მოპასუხის მიერ გადარიცხული თანხებით, მოპასუხის მიერ აღებული კრედიტით მოხდა ავტობუსის განბაჟება. გ.ს-ეს სურდა მეორე ავოტომობილის ჩამოყვანაც და ამ მიზნით მან კვლავ აიღო კრედიტი _ 100 000 აშშ დოლარი, რომლის ნაწილითაც გადაიფარა მანამდე არსებული სასესხო ვალდებულების დარჩენილი ნაწილი, ხოლო 35 000 ევრო, რ.ს-ის მითითებით, გადაირიცხა გერმანიაში კონკრეტულ ანგარიშებზე. რ.ს-ემ დავალება არ შეასრულა და მიითვისა გადარიცხული თანხა. ამავე საფუძვლებზე მითითებით გ. ს-ემ შეგებებული სარჩელი აღძრა რ. ს-ის მიმართ და დამატებით აღნიშნა, რომ რ.ს-ეს თანხა არ დაუბრუნებია. შეგებებული სარჩელის თანახმად, მინდობილი პირის მოქმედებით გ.ს-ეს მიადგა ზიანი, კერძოდ, არ დაბრუნებია თანხა და ამ თანხის გამო ბანკს უხდის სარგებელს, ასევე, მეორე ავტობუსის შემთხვევაში, იგი მიიღებდა შემოსავალს თვეში საშუალოდ 5 000 აშშ დოლარის ოდენობით. პირველი ავტობუსის შეძენისას რ.ს-ემ შეგებებული სარჩელის ავტორს არ გადასცა ზედნადები, სატრანსპორტო საშუალების განბაჟებისათვის საჭირო გახდა ექსპერტიზის ჩატარება, რომლის ღირებულებამაც შეადგინა 160 ლარი და ეს ხარჯიც გ.ს-ემ გაწია. ანგარიშფაქტურების გაცნობის შემდგომ მხარისათვის ცნობილი გახდა, რომ პირველი ავტობუსი შეძენილ იქნა არა 53 500, არამედ, 50 700 ევროდ. ამ გარემოებების გათვალისწინებით შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილია მოპასუხისათვის მეორე ავტობუსის შესაძენად გადაცემული თანხის _ 35 255 ევროს, გასამრჯელოს _ 7 300 ევროს, წარმომადგენლის მიერ საკუთარი მიზნებისათვის დავალების ფარგლებში გადაცემული თანხის გამოყენების გამო, ამ თანხაზე სარგებლის (ბანკის მიერ სესხისათვის განსაზღვრული 15%-ის), მიუღებელი შემოსავლის _ 24 000 აშშ დოლარისა და პირველი ავტობუსის შეძენისას ზედმეტად გადახდილი 2 800 ევროს დაკისრება. შეგებებული სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხემ წარადგინა მარტივი (აბსტრაქტული) შესაგებელი, რომლითაც იგი არ ეთანხმება გ.ს-ის მიერ მითითებულ ფაქტებს. მოპასუხე დაეთანხმა მხოლოდ მიუღებელი შემოსავლის ოდენობას.
1.3. ძირითადი და შეგებებული სარჩელების ზემოთ მითითებული საფუძვლებიდან გამომდინარე, პირველ რიგში უნდა შემოწმდეს ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დავის გადასაწყვეტად რა ნორმები უნდა იქნას გამოყენებული. ერთი რამ ცხადია, რომ თითოეული მხარე თავის მოთხოვნას სახელშეკრულებო ურთიერთობას, ერთ შემთხვაში _ ერთობლივ საქმიანობას, ხოლო, მეორე შემთხვევაში _ დავალებას უკავშირებს. ამასთან, შეგებებულ მოსარჩელეს პირველ მოთხოვნასთან ერთად დაყენებული აქვს ე.წ მეორადი მოთხოვნა (ზიანის ანაზღაურება), შესაბამისად, მხოლოდ მას შემდეგ შეიძლება მტკიცების საგნის ზუსტად განსაზღვრა, რაც სასამართლო სწორად დაადგენს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს. ვინაიდან მოსარჩელე მოითხოვს იმ მოგების მოპასუხისათვის დაკისრებას, რომელიც მან ვერ მიიღო და უნდა მიეღო ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტამდე, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად შეიძლება განვიხილოთ სამოქალაქო კოდექსის 935-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ამასთან, თუ ძირითადი სარჩელის საფუძვლებს გავიგებთ ისე, რომ მოსარჩელე ითხოვს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის სამართლებრივი შედეგებიდან გამომდინარე დარჩენილი ქონების წილის პროპორციულად მიკუთვნებას, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 940-ე მუხლის პირველი ნაწილი. რაც შეეხება შეგებებული მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს, ასეთად შეიძლება განვიხილოთ სამოქალაქო კოდექსის 709-ე და 715-ე მუხლები, ასევე, 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი. ვინაიდან საკასაციო განხილვის საგანს შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით აღარ წარმოადგენს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, პალატა აღარ შეჩერდება ამ ნაწილში სარჩელის საფუძვლიანობაზე.
1.4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
1.4.1. რ. ს-ემ და გ. ს-ემ 2011 წლის ზაფხულში, ზეპირი შეთანხმებით, ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებში გადაწყვიტეს სამგზავრო ავტობუსის შეძენა. ამ მიზნით, გ. ს-ემ სს „პ-თან“ 2011 წლის 28 ივნისს გააფორმა სესხის ხელშეკრულება. სესხი უზრუნველყოფილი იყო სხვადასხვა პირის, მათ შორის, რ. ს-ის უძრავი ქონებით;
1.4.2. რ. ს-ის შესატანი ერთობლივ საქმიანობაში 28 700 აშშ დოლარს შეადგენდა. მან ამხანაგობაში შესატანი განახორციელა, როგორც მომსახურების გაწევით, ასევე, ფულადი სახით;
1.4.3. 2011 წლის 15 ივნისის მინდობილობით (დავალების ხელშეკრულება) გ. ს-ემ რ. ს-ეს მიანიჭა ავტომანქანის ყიდვისა და საქართველოში ჩამოყვანის უფლებამოსილება. ამის შემდეგ, რ. ს-ის მიერ გერმანიიდან ჩამოყვანილ იქნა სამგზავრო ავტობუსი, რომელიც დარეგისტრირდა გ. ს-ის სახელზე. ავტობუსის ღირებულება შეადგენდა 50 700 ევროს. მისი განბაჟების, შეკეთების, ნაწილების გამოცვლის ხარჯები გაღებული იქნა ორივე მხარის მიერ (სამგზავრო ავტობუსს რამდენჯერმე დასჭირდა სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, რასაც უზრუნველყოფდა რ. ს-ე), ამასთან, გაღებული ხარჯების ოდენობა სადავოა;
1.4.4. ავტობუსით სრულდებოდა საერთაშორისო რეისები;
1.4.5. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება ერთობლივი საქმიანობის დროს მიღებული მოგების არსებობა და მისი ოდენობა, არამედ, დგინდება ის, რომ პირველი ავტობუსის მუშაობის შედეგად მიღებული თანხით იფარებოდა ამ ავტობუსის შეძენისათვის ბანკიდან აღებული ვალი, რომელიც საბოლოოდ გადაიფარა სს „ლ-იდან“ აღებული სესხით.
1.4.6. მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობა შეწყდა 2013 წლის სექტემბრის ბოლოს. შეწყვეტის ინიციატორი იყო რ. ს-ე. სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ გ. ს-ის საკუთრებაში დარჩა 2011 წლის ზაფხულში გერმანიიდან ჩამოყვანილი ავტობუსი;
1.4.7. გ. ს-ემ გადაწყვიტა მეორე ავტობუსის შეძენა, რის გამოც, რ. ს-ის სახელზე გასცა მინდობილობა. ამ მიზნით, სს „ლ-იდან“ 2013 წლის 27 აგვისტოს გ. ს-ემ აიღო სესხი, რომლის მოცულობაც განისაზღვრა 100 000 აშშ დოლარით. ამ თანხიდან ავტობუსის შესაძენად გ. ს-ემ 2013 წლის 24 სექტემბერს გერმანიაში გადარიცხა 20 000 ევრო, ხოლო 2013 წლის 28 სექტემბერს _ 10 000 ევრო და 5 255 ევრო, სულ _ 35 255 ევრო;
1.4.8. რ. ს-ეს გ. ს-ისათვის გერმანიიდან მეორე ავტობუსი არ ჩამოუყვანია. მან ჩამოიყვანა ორი მსუბუქი ავტომანქანა, რომელთაგან არცერთი გ. ს-ეს არ გადასცემია. რ. ს-ემ გადარიცხული თანხა, როგორც ერთობლივ საქმიანობაში მის მიერ განხორციელებული შესატანის და მოგების საფასური, თვითონ დაიტოვა.
1.5. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო ნორმების დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ერთი მხრივ, სახეზეა მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების არასრულად დადგენა, ხოლო, მეორე მხრივ, საქმის გარემოებების საპროცესო ნორმების დარღვევით დადგენა, რაც მტკიცებულებების არასრულ გამოკვლევაში გამოიხატა და რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა, ამდენად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები.
1.6. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა კვლევის სტანდარტს და მათი განხილვა-შეფასება ხდება როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში, სწორედ ამგვარი ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შესწავლის შედეგად უნდა გამოიტანოს სასამართლომ მოტივირებული და განჭვრეტადი დასკვნა სადავო გარემოების არსებობა-არასებობის თაობაზე. მართალია, კანონი მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ ანიჭებს უპირატესობას და მათი შეფასება სასამართლოს შინაგან რწმენაზეა დამოკიდებული, თუმცა, ეს პროცესი არ არის შეუქცევადი და სასამართლოს უპირველესი ვალი მტკიცებულებათა იურიდიული სანდოობის, მათი სათანადო ძალის დადგენაში ვლინდება. განხილვის ეს პროცესი კი, ნათლად უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში, რომელიც, ერთი მხრივ, დასაბუთებული მსჯელობის განვითარების, ხოლო, მეორე მხრივ, უფლების ნამდვილობაში მხარის დარწმუნების მიზანს ემსახურება. საკასაციო სასამართლოს ამ მსჯელობის საფუძველს, მოცემულ შემთხვევაში, წარმოადგენს საქმეში არსებული 2011 წლის 15 ივნისის მინდობილობა, რომლის შინაარსითაც ცალსახად იკვეთება გ. ს-ის მიერ რ. ს-ისათვის ავტომანქანის შეძენის დავალების ნების გამოვლენა. საქმეში წარმოდგენილი სს „პ-თან“ დადებული ხელშეკრულების მხარეს (მოვალეს) წარმოადგენს გ. ს-ე და დასტურდება ისიც, რომ ავტობუსის შესაძენი თანხა სწორედ გ.ს-ის მიერაა გადარიცხული. ამ გარემოებათა ერთობლივად შეფასება კი, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იძლევა სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის შემადგენლობის პრეზუმფციას. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ავტობუსის ჩამოყვანასთან მიმართებით დაადგინა ერთობლივ საქმიანობაზე მხარეთა შეთანხმება, თუმცა, საკმარისად არ დაუსაბუთებია, თუ რას ემყარება ამ ნაწილში გადაწყვეტილება.
1.7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლით განსაზღვრულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დადგენილია, რომ ზემდგომმა სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი სისწორე სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა გამოარკვიოს. აპელანტი გ. ს-ე სადავოდ ხდიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას მხარეთა ერთობლივ საქმიანობაზე შეთანხმების თაობაზე იმ მოტივით, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს რ.ს-ის მიერ გადმოცემული ფაქტები და არა უშუალოდ მათ მიერ აღქმული რეალობა, ამ კუთხით კი, სააპელაციო სასამართლოს მოტივირებული მსჯელობა არ აუსახავს გადაწყვეტილებაში. უფრო მეტიც, კასატორი გ.ს-ე სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას რ.ს-ის მიერ განხორციელებული შესატანის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ საქმეში ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვება. მითითებულ პრეტენზიას იზიარებს საკასაციო სასამართლოც და აღნიშნავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, როგორც ერთობლივ საქმიანობაზე მხარეთა შეთანხმების, ისე კონკრეტული შესატანის განხორციელების მტკიცების ტვირთი რ.ს-ეს ეკისრებოდა. ეს უკანასკნელი, მართალია, აღნიშნავს, რომ გარიგება ზეპირი ფორმით დაიდო, რაც არ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 931-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებს, უფრო მეტიც, ზეპირი შეთანხმების მტკიცებისათვის მოწმის ჩვენება, შესაძლოა, განკუთვნად მტკიცებულებადაც კი მივიჩნიოთ, თუმცა იგი, მსგავსად მტკიცებულებათა შეფასების ზემოხსენებული წესისა, სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად უნდა გაანალიზდეს და სასამართლომ არგუმენტირებულად უნდა გადაჭრას საკითხი იმის შესახებ, მოწმეთა ჩვენება აბათილებდა თუ არა გ. ს-ის მიერ სანოტარო წესით გაფორმებული მინდობილობის შინაარსს ისეთ ვითარებაში, როდესაც მხარეებს მისი ნამდვილობა სადავო არც კი გაუხდიათ. ამასთანავე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ რ. ს-ის მითითება ქონების იპოთეკით დატვირთვის თაობაზე, როგორც ირიბი გარემოება, ასევე, არ შეიძლება განხილულ იქნას ერთობლივ საქმიანობაზე მხარეთა უპირობო შეთანხმებად და მათ მიერ ამ მიზნით სესხის ერთობლივად აღებად, რომელიც, რეალურად, გ. ს-ის სახელზეა გაცემული და თავად სესხის ხელშეკრულებებსა და გადახდის ქვითრებში რ. ს-ე არც კი არის მოხსენიებული. ამ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდ მინეული გარემოებაც მხარეთა ნათესაური კავშირის შესახებ, ასევე ის, რომ შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელში გ. ს-ე აღნიშნავს, რომ რ. ს-ე დაკავებულია ავტომობილების საზღვარგარეთიდან იმპორტითა და საქართველოში მათი რეალიზაციით, რაც რ. ს-ეს სადავოდ არ გაუხდია, მან დაზუსტებულ სარჩელში თავადაც მიუთითა ამ გარემოებაზე, ხოლო რ.ს-ის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, რომ მხარეები ერთობლივ საქმიანობას აწარმოებდნენ, საქმეში წარმოდგენილია ავტობუსის იჯარით გაცემის, მოიჯარესა და რ.ს-ეს შორის მგზავრთა გადაყვანის თაობაზე დადებული ხელშეკრულებისა და თავდაპირველი მოსარჩელისათვის ამ გადაყვანის საზღაურის (ხელფასის) გაცემის უწყისის ასლები. ამ მტკიცებულებების გაზიარების ან უარყოფის თაობაზე ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული. გადაწყვეტილების კვლევითი ნაწილი ასევე არ შეიცავს რაიმე დასკვნას რემონტსა თუ სხვა ხარჯებზე რ.ს-ის მიერ შესატანის განხორციელების ფაქტი რა მტკიცებულებებით დაადასტურა ამ უკანასკნელმა ისეთ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხე (გ.ს-ე) ამ ხარჯის გაწევის ფაქტს სადავოდ ხდის. საკასაციო პალატა განმარტავს იმასაც, რომ თუკი მხარეთა შორის უტყუარი მტკიცებულებით არ დადასტურდება ერთობლივი საქმიანობის წარმოების ფაქტი, არამედ დადგინდება, რომ მოსარჩელემ სამგზავრო ავტობუსი სწორედ დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში შეიძინა მარწმუნებელ გ. ს-ის სახელითა და ხარჯზე, დადასტურების შემთხვევაში, თუნდაც ავტობუსის შეკეთებაზე გაწეული ხარჯები უნდა შეფასდეს შპს „ბ-თან“ დადებულ ხელშეკრულებასთან ერთობლიობაში. საგულისხმოა ასევე, რომ რ.ს-ის მიერ ფულადი შესატანის განხორციელების ფაქტი საქალაქო სასამართლომ ძირითადად გ. ს-ის ხელწერილზე დაამყარა, რომელიც სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა გ. ს-ემ, კერძოდ, აპელანტი განმარტავდა, რომ ხელწერილის შინაარსს არ ეთანხმებოდა, რადგანაც თავად რ.ს-ის აღიარებით ჩანაწერი მის მიერ იყო შესრულებული. ამ კუთხით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას, ხოლო, თუ რა გარემოებას დაეყრდნო სააპელაციო სასამართლო მითითებული ფაქტის დადგენისას, გაურკვეველია. ამასთანავე, ხელწერილის, როგორც წერილობითი მტკიცებულების ნამდვილობა სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობაში უნდა შეამოწმოს.
1.8. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს რ. ს-ის საკასაციო პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ მეორე ავტობუსის ჩამოყვანა არასწორად მიიჩნია დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილ ურთიერთობად. მართალია, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს გარკვეული მინდობილობის წერილობით გაფორმების ფაქტზე, თუმცა ამგვარი მტკიცებულება საქმეში არ არის წარმოდგენილი და ამ გარემოებას არც გ. ს-ე უარყოფს საკასაციო შესაგებლითა და შეგებებული საკასაციო საჩივრით. მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებას მეორე ავტობუსის ჩამოყვანაზე მხარეთა შეთანხმების დავალებად მიჩნევის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ ამ კუთხით კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. ასეთ ვითარებაში საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ რ.ს-ეს დავალება არ შეუსრულებია, მას გ. ს-ისათვის არ შეუძენია მეორე სამგზავრო ავტობუსი და არც თანხა დაუბრუნებია, რწმუნებულმა საკუთარი მიზნებისათვის განკარგა იგი.
1.9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 715-ე მუხლი არეგულირებს დავალების შესასრულებლად გადაცემულის უკან დაბრუნების მოვალეობას და ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილია რწმუნებულის ვალდებულება, დაუბრუნოს მარწმუნებელს ყველაფერი, რაც მან მიიღო მინდობილი მოქმედების შესასრულებლად და არ გამოიყენა ამისათვის. მოხმობილი რეგულაცია შეეხება ისეთ გარემოებებს, როდესაც დავალების მიმღები პირი (რწმუნებული) შეასრულებს მინდობილ მოქმედებას და ამის შემდეგ რჩება გარკვეული მატერიალური ფასეულობის ქონება. კანონის ძალით, მას ეკისრება ამ ქონების მარწმუნებლისათვის დაბრუნების ვალდებულება, რაც თავად ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარეობს, რამეთუ, 709-ე მუხლის თანახმად, მარწმუნებელი მოქმედებს დავალების მიმცემის სახელითა და მის ხარჯზე. გ. ს-ე პრეტენზიას აცხადებდა პირველი ავტობუსის უფრო ნაკლებ ფასად შეძენის ფაქტზე, ვიდრე მან რ. ს-ეს გადასცა ამ მოქმედების შესრულებისათვის, თავის მხრივ, სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო ნივთის 50 700 ევროდ შეძენის ფაქტი, თუმცა, არ უმსჯელია შეგებებული სარჩელის ავტორის იმ პრეტენზიაზე, რომელიც ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნებას შეეხებოდა. ამდენად, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არათუ იურიდიულად დაუსაბუთებელია, არამედ, სასარჩელო მოთხოვნა შეფასებულიც კი არ არის. გარდა აღნიშნულისა, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორ გ. ს-ის არგუმენტს იმის შესახებ, რომ სასამართლოს არც მეორე ავტობუსის შესაძენად გადარიცხულ თანხაზე პროცენტის ნაწილში შეუფასებია შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობა. სამოქალაქო კოდექსის 715-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს ქცევის შემდეგ წესს: თუ რწმუნებული თავისთვის იყენებს ფულს, რომელიც მას უნდა დაებრუნებინა მარწმუნებლისათვის ან გამოეყენებინა მის სასარგებლოდ, რწმუნებული ვალდებულია, დააბრუნოს ფული პროცენტთან ერთად. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საკასაციო განხილვის ეტაპზე შედავებული არ არის ის ფაქტები, რომ მეორე ავტობუსის შესაძენად გადაცემული თანხა რწმუნებულმა საკუთარი მიზნებისათვის და არა დავალების ფარგლების გათვალისწინებით განკარგა, რაც შესაძლოა სწორედ ზემოხსენებული ნორმის შემადგენლობას ქმნიდეს, თუმცა ქვემდგომ სასამართლოს არ შეუფასებია გ.ს-ის მითითების საფუძვლიანობა ამავე ნორმით გათვალისწინებული პროცეტის სს „ლ-იდან“ მის მიერ აღებული სესხის ყოველთვიური სარგებლის ოდენობით განსაზღვრის შესახებ, ამ კუთხით საჭიროა მტკიცებულებათა გამოკვლევა და ამ გზით მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადგენა.
1.10. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს რ. ს-ის პრეტენზიას 7 300 აშშ დოლარის გადაცემის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე. უპირველესად საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს იმას, რომ გასამრჯელოს დაბრუნების მოთხოვნის საფძვლიანობა შესრულების კონდიქციასთან (სკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი) მიმართებით უნდა შემოწმდეს. მოცემულ შემთხვევაში, გ.ს-ეს სურს, დაადასტუროს მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი. იმ გარემოებათა მტკიცების ტვირთი, სასყიდლიანი იყო თუ არა დავალება და გადასცა თუ არა რწმუნებულმა მარწმუნებელს გასამრჯელო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, გ.ს-ეს ეკისრება. საკასაციო შესაგებლითა და შეგებებული საკასაციო საჩივრით გ.ს-ეს არ უარუყვია რ.ს-ის ის პრეტენზია, რომ 7 300 აშშ დოლარის გასამრჯელოს სახით გადაცემა წერილობითი მტკიცებულებით არ არის დადასტურებული. თუნდაც დავალების მხოლოდ გასამრჯელოს სანაცვლოდ შესრულების ფაქტის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კვლავ გ.ს-ეს ეკისრება სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მუხლში მითითებული გარემოებების დამტკიცების ვალდებულება (გასამრჯელოზე შეთანხმება და მისი გადახდის ფაქტი). ამ თვალსაზრისით მხოლოდ ერთი მხარის განმარტება, თუ მას არ ეთანმება მეორე, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო გარემოების დადგენას.
1.11. რ. ს-ის სარჩელთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატის ყურადღებას მიაქცევს დაზუსტებული სარჩელის იმ განმარტებაზე, რომლის თანახმადაც მოგების მიღების ფაქტსა და მოგების ოდენობას მოსარჩელე უკავშირებს გ.ს-ის მითითებას მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე. ამ კუთხით კასატორი პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე-133-ე მუხლების დარღვევაზე და მიიჩნევს, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტება პალატას საპროცესო აღიარებად უნდა შეეფასებინა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართლის თეორიაში აღიარების განსაკუთრებული მნიშვნელობა განმარტებულია იმგვარად, რომ ფაქტს, რომელსაც უნდა ადასტურებდეს დავის სუბიექტი, ადასტურებს მისი მოწინააღმდეგე მხარე. ფაქტის აღიარების დროს მხარე ცნობს დავის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც სასამართლომ შეიძლება საკმარის საფუძვლად მიიჩნიოს გადაწყვეტილების გამოტანისას და დაეყრდნოს ამ აღიარებას. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორი კონკრეტულ თანხაზე მითითებით ცდილობს დაასაბუთოს ის გარემოება, რომ თუკი რ.ს-ე შეასრულებდა ვალდებულებას და ჩამოიყვანდა მეორე სამგზავრო ავტობუსს, სამოქალაქო ბრუნვის შეუფერხებლად განვითარების შემთხვევაში მისი ექსპლუატაციის შედეგად გ.ს-ე სავარაუდოდ მიიღებდა კონკრეტული ოდენობის მოგებას. შეგებებული სარჩელის შესწავლით არ იკვეთება გ.ს-ის მხრიდან დადასტურება იმისა, რომ პირველი ავტობუსი სადავო პერიოდში ახორციელებდა ყველა რეისს და მან მოგების სახით თვეში 5 000 აშშ დოლარი მიიღო.
1.12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას წინამდებარე განჩინებაში მითითებული დასაბუთების მიხედვით, მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები (მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები) და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
2. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ განუხილველად დატოვების დასაბუთება:
2.1. შეგებებული საკასაციო საჩივრით გ. ს-ე ასაჩივრებს ასევე გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ კუთხით მოითხოვს დადგენილი ფაქტების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმებას.
2.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ლოგიკური განმარტების საფუძველზე, სამართალწარმოების იმ მხარეს მოიაზრებს, ვისაც მართლმსაჯულების აქტის აღსრულებაუნარიანი ნაწილით დაუდგინდა გარკვეული ვალდებულება ან უარი ეთქვა უფლების იმგვარ რეალიზაციაზე, ვიდრე მას მიაჩნია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამოდის, რომ მხარე სადავოდ სწორედ მის სასარგებლოდ გამოტანილ გადაწყვეტილებას ხდის. დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, „გადაწყვეტილების მხოლოდ აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილების გასაჩივრება დაუშვებელია, რადგან მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარის მიერ სააპელაციო/საკასაციო წესით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილის ან მისი რომელიმე პუნქტის გასაჩივრების შესაძლებლობას“. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე და 266-ე მუხლების ანალიზის საფუძველზე განმარტა გადაწყვეტილების ფორმალური და მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც პირველ შემთხვევაში გულისხმობს მიმდინარე პროცესში დავის განხილვის დამთავრებას, ხოლო მატერიალური კანონიერი ძალა უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი (იხ. სუსგ-ებები: №ას-710-1011-09, 7 სექტემბერი, 2009 წელი; №ას-797-750-2012, 4 ივნისი, 2012 წელი). საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს იმასაც, რომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გასაჩივრებისას, ბუნებრივია, მხარეს უფლება აქვს, პრეტენზია განაცხადოს დადგენილი ფაქტების სისწორეზეც, რასაც ზემდგომი სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის კონტექსტში შეაფასებს, თუმცა, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტის გაუქმების მოთხოვნის შესაძლებლობას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე მუხლებისა და 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ ნაწილში გ. ს-ის შეგებებული საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველია.
3. კასატორის შუამდგომლობა:
3.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. მოცემულ შემთხვევაში, გ. ს-ე სადავოდ ხდის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი ფარული აუდოჩანაწერისა და ამ ჩანაწერის გაშიფრვის შესახებ ექსპერტის დასკვნის, როგორც მტკიცებულების, დაშვებასა და საქმისათვის დართვას.
3.2. საკასაციო პალატა იზიარებს მხარის არგუმენტებს და ყურადღებას გაამახვილებს ამ საკითხის თაობაზე საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე: სასამართლოს განმარტებით, კანონის დარღვევით მოპოვებულ მტკიცებულებას არ აქვს იურიდიული ძალა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად. საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლით დაცულია სამართლებრივი სიკეთე - კომუნიკაციის თავისუფლება, რაც გულისხმობს კომუნიკაციის დაცვას გარეშე პირთა არასასურველი მონაწილეობისაგან. კომუნიკაციის თავისუფლება ინდივიდს აძლევს შესაძლებლობას, თავად განსაზღვროს კომუნიკაციის შინაარსი და პარტნიორი, რაც უზრუნველყოფს ადამიანის იმგვარ თავისუფალ თვითგამოსახვას, რომელიც თავისუფალია გარეშე წამკითხველისა და მარეგისტრირებელი სუბიექტის ჩარევით განპირობებული თავშეკავებისაგან (H.Krüger, M.Pagenkopf, Art.10, in: M. Sachs (Hrsg.), Grundgesetz: Kommentar, München 2003, Rn.13 უშუალო წყარო: ი.კობახიძე, საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, მეორე თავი, საქართველოს მოქალაქეობა. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, თბილისი, 2013, გვ.181). აზრის თავისუფლების ძირითადი უფლებით დაცულია არა მხოლოდ აზრის გამოხატვა, არამედ მისი ადრესატამდე მისვლაც, შესაბამისად, აზრის თავისუფლება დაცული უნდა იყოს მესამე პირთა მხრიდან მისი შინაარსის გაცნობისაგან. ადამიანის უფლებები ირღვევა, როდესაც ინდივიდი ცხოვრობს იმის შეგრძნებით, რომ მისი ნებისმიერი სიტყვა, რაიმე, თუნდაც, გაუაზრებელი და სპონტანური აზრის გამოხატვა, განვითარების პროცესში არსებული დიალოგისას გამოთქმული წინასწარი პოზიცია, ან რაიმე ფორმულირება, რომლის ნამდვილი შინაარსის გაგება მხოლოდ კონკრეტული სიტუაციის ცოდნის შემთხვევაშია შესაძლებელი, სხვა გარემოებებში და სხვა კონტექსტში შეიძლება იქნას გამოყენებული. ინდივიდმა კერძო საუბრები უნდა აწარმოოს იმის ეჭვისა და შიშის გარეშე, რომ საიდუმლო ჩანაწერს ვინმე მისი ნებართვის გარეშე და ნების საწინააღმდეგოდ გამოიყენებს (იხ. გერმანიის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება: BVerfGE 34, 238 (246 f); უშუალო წყარო: ი.კობახიძე, საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, მეორე თავი, საქართველოს მოქალაქეობა. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, თბილისი, 2013, გვ.181). კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის ძირითადი უფლებით დაცულია კომუნიკაციის მონაწილე ყველა პარტნიორი, როგორც გარე, ასევე, შიდა ჩარევისაგან, რაც იმას ნიშნავს, რომ კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის ძირითადი უფლებით დაცულია არა მხოლოდ მესამე პირთა მეშვეობით განხორციელებული ჩარევა, არამედ, კომუნიკაციის ერთ-ერთი მონაწილის მხრიდან დანარჩენ მონაწილეთა თანხმობის გარეშე პირადი კომუნიკაციის გასაჯაროვება. განსახილველ შემთხვევაში, საქმე ეხება პირადი შეხვედრისას განხორციელებული საუბრების ფარულ აუდიოჩანაწერს. ვინაიდან საუბარი, მეორე მხარის ნებართვის გარეშე, ფარულად არის ჩაწერილი, ამიტომ იგი კანონდარღვევითაა მოპოვებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული ჩანაწერი დაუშვებელ მტკიცებულებად უნდა იქნას მიჩნეული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის კონტექსტში. მითითებული დასკვნის საფუძველს კი წარმოადგენს ის გარემოება, რომ პირადი საუბრის ფარული ჩაწერა, ხოლო შემდეგ სასამართლოში მტკიცებულების სახით წარდგენა, ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლით გარანტირებულ პირადი ცხოვრებისა და პირადი კომუნიკაციის ხელშეუვალობას, ასევე კონსტიტუციის მე-16 მუხლს, რომელიც პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებას ეხება. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის N1165 რეზოლუციაში „Right to Privacy“ (1998) განმარტებულია, რომ „ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლმა უნდა დაიცვას ინდივიდის პირადი ცხოვრება არა მარტო საჯარო ხელისუფლების, არამედ კერძო პირების მხრიდანაც“ (ევროპის საბჭოს ასამბლეის #1165 რეზოლუცია Right to Privacy), თუმცა იმის მიხედვით, პირადი ცხოვრების რომელ სფეროს შეეხება საქმე, დაცულობის ხარისხი განსხვავებულია. განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ არის ინტიმური სფერო, რომელიც აბსოლუტური დაცვით სარგებლობს. მოცემულ შემთხვევაში საქმე ეხება კერძო საუბარს, რომელიც კერძო სფეროს განეკუთვნება და რომელიც არ სარგებლობს აბსოლუტური პრივილეგიით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი შეზღუდვა დასაშვებია, ანუ მასში ჩარევა შესაძლებელია საამისო დაცვის ღირსი ინტერესისა და კანონიერი მიზნის არსებობის პირობებში. შესაბამისად, კერძო სფეროში ჩარევის დროს, ჩარევა გამართლებული და დასაბუთებული უნდა იყოს უპირატესი საყოველთაო ინტერესის არსებობით, ანუ ჩარევის მართლზომიერების დადგენის მიზნით, უნდა შეფასდეს, არსებობს თუ არა ისეთი დაცვის ღირსი ინტერესი, რომელიც პირადი ცხოვრებისა და პირადი კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებაზე უფრო მაღლა დგას (იხ. სუსგ №ას-1337-1375-2014, 17 ივლისი, 2015 წელი). მითითებული განმარტების შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირადი კომუნიკაციის ფარული ჩანაწერი მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენისათვის არ არის კანონით მოპოვებული მტკიცებულება და მას არ შეიძლება წინამდებარე საქმისათვის მტკიცებულებითი ძალა მიენიჭოს, ამ კუთხით გ. ს-ის მიერ წარმოდგენილი პრეტეზია დასაბუთებულია და მას იზიარებს საკასაციო სასამართლო.
4. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:
4.1. გ. ს-ემ საკასაციო პასუხსა და შეგებებულ საკასაციო საჩივარს დაურთო სასამართლო გადაწყვეტილების ამონარიდები.
4.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს წარმოდგენილ მტკიცებულებათა გაზიარების საფუძველი, შესაბამისად, გ. ს-ეს უნდა დაუბრუნდეს შესაგებელსა და შეგებებულ საკასაციო საჩივარზე დართული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს #ას-1155-1101-2014 განჩინების ამონარიდი 8 (რვა) ფურცლად, ასევე, როგორც დაუშვებელი, საქმიდან ამოღებულ უნდა იქნას ასევე რ. ს-ის დაზუსტებულ სარჩელზე დართული 30.05.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნა და DVD-R დისკი (ტ. II, ს.ფ. 18-42; ს.ფ. 49).
5. სასამართლო ხარჯები:
5.1. მოცემულ შემთხვევაში, რ. ს-ის საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი _ 6 000 ლარი გადახდილია, ხოლო გ. ს-ეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე მუხლის შესაბამისად (15.12.2015წ. განჩინება), გადაუვადდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოს სახელმწიფო ბაჟის _ 414,65 აშშ დოლარისა და 135 ევროს ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
5.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილისა და 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა განისაზღვროს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 104-ე, 187-ე, 391-ე, 404-ე, 407-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. რ. ს-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გ. ს-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
3. გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება და ამ ნაწილში (გ. ს-ისათვის 14 500 აშშ დოლარის დაკისრების, ასევე რ. ს-ისათვის 35 252 ევროს, 7 300 აშშ დოლარის, ამ თანხების 15%-ისა და ზედმეტად გადახდილი 2 700 ევროს დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში) საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
4. გ. ს-ის შუამდგომლობა ვიდეო ჩანაწერებისა და ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევასა და საქმიდან მათ ამოღებაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე დაკმაყოფილდეს.
5. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 მაისის საოქმო განჩინება და როგორც დაუშვებელი, საქმიდან ამოღებულ იქნას რ. ს-ის დაზუსტებულ სარჩელზე დართული 30.05.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე, DVD-R დისკი (ტ. II, ს.ფ. 18-42; ს.ფ. 49).
6. რ. ს-ის მოთხოვნასთან მიმართებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თაობაზე წარმოდგენილი პრეტენზიის ნაწილში გ. ს-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად.
7. გ. ს-ეს დაუბრუნდეს შეგებებულ საკასაციო საჩივარზე დართული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს #ას-1155-1101-2014 განჩინების ამონარიდი 4 (ოთხი) ფურცლად.
8. რ. ს-ის საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია, ხოლო 2015 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით გ. ს-ეს გადაუვადდა შეგებებულ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის _ 414,65 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
9. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ.ბაქაქური
