საქმე №ას-58-56-2016 26 თებერვალი, 2016 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „ჯ. +“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – კ. კ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 აგვისტოს განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
კ. კ-ემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ჯ. +-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, კასატორი) მიმართ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის _ 112 500 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის _ 87 500 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. სარჩელის თანახმად, 2008 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელემ მოპასუხეს ასესხა 224 000 აშშ დოლარი, რომელიც შეტანილ იქნა საზოგადოების სალაროში. მსესხებელმა დაარღვია სესხის ზელშეკრულების პირობები და, ნაცვლად ვალდებულების გასტუმრებისა, ამ თანხით შეიძინა სამშენებლო ბლოკის საამქრო და სხვა ნივთები. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გამსესხებლის მოთხოვნა თანხის _ 115 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა, ხოლო ბლოკის საამქროს საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნაზე მას ეთქვა უარი. ამავე საქმეზე დადგინდა მსესხებლის უსაფუძვლოდ გამდიდრება.
2. მოპასუხის პოზიცია:
კვალიფიციური შედავებით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება შინაარსობრივად წარმოადგენს წილის წინარე ნასყიდობას და რადგანაც გასულია ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, მოსარჩელე ცდილობს სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას. გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხემ განმარტა, რომ ხელშეკრულება დაიდო არა საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირთან, არამედ, მის პარტნიორთან და მოთხოვნის უფლებაც მოსარჩელეს ამ უკანასკნელის მიმართ გააჩნია.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 112 500 აშშ დოლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული გარიგების საფუძველზე, მოსარჩელემ 2008 წლის სექტემბერში, მოპასუხეს გადაურიცხა 224 000 აშშ დოლარი. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე, აღნიშნული თანხიდან, 111 500 აშშ დოლარის გამსესხებლის სასარგებლოდ დაბრუნება დაეკისრა მსესხებელს. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებით, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული გარიგება, სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლზე დაყრდნობით, ბათილად მიიჩნია და მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის სამართლებრივ საფუძვლად გამოყენებულ იქნა ამავე კოდექსის 976-ე მუხლი.
5.1.2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებაში მიუთითა, რომ იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ გამსესხებელს მსესხებლისათვის გადაცემული ჰქონდა 224 000 აშშ დოლარი, ასევე, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ფულადი სახით მხოლოდ 111 500 აშშ დოლარს მოითხოვდა, ამ თანხის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო სწორი. რაც შეეხებოდა თანხის დანარჩენ ნაწილს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის დებულებათა გათვალისწინებით, სასამართლო ვერ გასცდებოდა მოთხოვნის ფარგლებს.
5.1.3. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების პირველი ნაწილების, 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მხარეთა შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 224 000 აშშ დოლარიდან 111 500 აშშ დოლარს გადახდა. სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის საფუძველზე უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს დამატებით 112 500 აშშ დოლარის (224000-111500=112500) მოსარჩელისათვის დაბრუნება.
5.1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის თანახმად, ვინაიდან, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებითა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებით დადგინდა, რომ მოსარჩელემ 2008 წლის სექტემბერში მოპასუხეს გადაურიცხა 224 000 აშშ დოლარი, გაზიარებული ვერ იქნებოდა აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ კ. კ-ემ აღნიშნული თანხა გადასცა არა შპს „ჯ.+-ს“, არამედ ფიზიკურ პირს, საზოგადოების პარტნიორ მ. ა-ეს. პალატამ აქვე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნია მხოლოდ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს და არა სამოტივაციო ნაწილში მსჯელობისას დადგენილ ფაქტს. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული ნორმის „გ“ ქვეპუნქტის ანალიზით ირკვევა, რომ ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება ვლინდება გადაწყვეტილების არა სარეზოლუციო, არამედ, სამოტივაციო ნაწილისაგან. ამ მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ა) კ. კ-ესა და შპს „ჯ.+-ს“ შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული გარიგების საფუძველზე, კ. კ-ემ 2008 წლის სექტემბერში, შპს „ჯ.+-ს“ გადაურიცხა 224 000 აშშ დოლარი;
ბ) თანხის გადახდა დასტურდება 2008 წლის 25 სექტემბრის სალაროს შემოსავლის ორდერით;
გ) შპს „ჯ.+-ისათვის“ გადარიცხული 224 000 აშშ დოლარიდან 111 500 აშშ დოლარის კ. კ-ის სასარგებლოდ გადახდა შპს „ჯ.+-ს“ დაკისრებული აქვს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.
5.1.5. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ კ.კ-ემ ერთხელ უკვე იდავა აღნიშნულ საკითხზე, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გამორიცხავდა იმავე სასარჩელო მოთხოვნის ხელახალი განხილვის შესაძლებლობას. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივლისის განჩინების თანახმად, 2013 წელს წარდგენილი სარჩელის საგანს წარმოადგენდა 2008 წლის სექტემბერში შპს „ჯ.+-ისათვის“ გადაცემული 224 000 აშშ დოლარიდან 111 500 აშშ დოლარის დაბრუნება, ასევე, 112 500 აშშ დოლარის ღირებულების მოძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების აღიარება და ამ ქონების გადაცემა. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენდა უსაფუძვლოდ გადაცემული 112 500 აშშ დოლარის დაბრუნება. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ 2013 წელს წარდგენილი სარჩელისა და ამჟამად განსახილველი სარჩელის საფუძველი ერთი და იგივე არ იყო.
5.1.6. უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული აპელანტის მტკიცება გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლო ვალდებული იყო, შეეფასებინა კ. კ-ესა და შპს „ჯ.+-ს“ შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება, მტკიცებულბებათა შეფასების საფუძველზე, თავად დაედგინა, რომ ეს იყო არა სესხის ხელშეკრულება, არამედ კ. კ-ესა და მ. ა-ეს შორის დადებული შპს-ის წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება და მხოლოდ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივნისის განჩინების საფუძველზე არ უნდა მიეჩნია გარიგება ბათილად. ამ მსჯელობის საწინაღმდეგოდ პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის დისპოზიციაზე. ვინაიდან, იმავე მხარეებს შორის, კანონიერ ძალაში შესული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებით დადგენილი იყო, რომ კ. კ-ესა და შპს „ჯ.+-ს“ შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის საფუძველზე, ბათილია და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა რეგულირდება უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით, აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენა დამატებით დასაბუთებას აღარ საჭიროებდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომლითაც მხოლოდ მითითებულ იქნა კანონოერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, საკმარისი იყო მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებისათვის.
5.1.7. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. ამ კუთხით პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი 2008 წლის 25 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ. კ-ის მიერ, შპს „ჯ.+-ისათვის“ 224 000 აშშ დოლარის გადაცემა იყო. 2008 წლის 25 სექტემბრის ხელშეკრულება, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებით, სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილად იქნა ცნობილი და ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული 224 000 აშშ დოლარიდან 111 500 აშშ დოლარის დაბრუნების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულ იქნა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები (976-ე მუხლი). ამდენად, მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობდა ბათილი ხელშეკრულებიდან და მის მიმართ სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადები გამოყენებული ვერ იქნებოდა. ეს შემთხვევა ხანდაზმულობის საერთო ვადას - 10 წელს ექვემდებარებოდა, რაც თანხის გადაცემის მომენტიდან (2008 წელი) გასული არ იყო (იხ: უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.)
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მართლმსაჯულების უმთავრესი პრინციპები, მათ შორის ის, რომ სასამართლო უნდა ემორჩილებოდეს მხოლოდ კანონს. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატას დამოუკიდებლად ფაქტები არ დაუდგენია, არამედ, სრულად დაექვემდებარა სხვა სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას. წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის გასათვალისწინებელია, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა, ბათუმის საქალაქო სასამართლომ 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით შეაფასა სესხის ხელშეკრულებად, სააპელაციო სასამართლომ, 2013 წლის 25 ივლისის განჩინებით ძალაში დატოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო პირობითი გარიგება, რომლის დადგომაც მხარეთა ნებაზე იყო დამოკიდებული, ამ საფუძვლით კი, მან გარიგება მიიჩნია ბათილად, თუმცა არ მიუთითებია, რა ხელშეკრულება გაფორმდა მხარეთა შორის. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გარიგების ბათილობაზე განჩინების სამოტივაციო ნაწილში მითითება აღსასრულებლად სავალდებულო ძალის მატარებელი არ არის. ეს გარიგება დღესაც ძალაშია. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის უზუსტობას ადასტურებს ის გარემოება, რომ მან ვერ დაადგინა მხარეთა შორის კონკრეტულად რა ხელშეკრულება დაიდო; სასამართლომ მოვალის მოქმედების ვალდებულება გააიგივა მის ნებასთან. წინამდებარე დავის ფარგლებში სასამართლო ვალდებული იყო, თავად შეეფასებინა სადავო ხელშეკრულების იურიდიული ბუნება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლისა.
6.1.2. კასატორის განმარტებით, საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებით, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი იცნობს ხუთი ტიპის ხელშეკრულებას, რომელთა შინაარსის გაანალიზების შედეგად დასტურდება, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებას. ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, უფლების მოპოვებისათვის საჭიროა გარიგების სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაცია. შპს „ჯ. +-ზე“ გარიგების დადების დროს რეგისტრირებული საჯაროსამართლებრივი შეზღუდვის გამო, კ.კ-ის სახელზე წილის რეგისტრაცია ვერ განხორციელდებოდა, შესაბამისად, ხელშემკვრელმა მხარეებმა ისარგებლეს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე, 327-ე, 477-ე მუხლებით და გააფორმეს სწორედ წილის წინარე ნასყიდობა, რის გამოც კ.კ-ეს წილის შესყიდვის სანაცვლოდ უნდა გადაეხადა საფასური, ხოლო პარტნიორ მ.ა-ეს ამ თანხით უნდა მოეხსნა რეგისტრირებული შეზღუდვა და გაენაწილებინა საზოგადოების წილი.
6.1.3. მოქმედი სამართლის ნორმები აღიარებენ ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, რა დროსაც მნიშვნელოვანია დადგინდეს გარიგების მხარეთა ნამდვილი ნება. ქვემდგომი სასამართლოები ხელმძღვანელობენ რა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით, არ ითვალისწინებენ იმას, რომ მხარეთა შორის ჯერ კიდევ სახელშეკრულებო ურთიერთობა არსებობს, ეს გარემოება სრულებით გამორიცხავს კონდიქციური ვალდებულების არსებობას. სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, ზემოხსენებული ხელშეკრულება, სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად, მიიჩნია ბათილ გარიგებად, თუმცა არ შეუფასებია, ამით თავად ხომ არ დაარღვია სამოქალაქო საოპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლი. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ სხვა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით ისე იხელმძღვანელა, რომ შეფასება არ მიუცია საკითხისათვის, ამავე სასამართლოს მიერ მიღებულ განჩინებაში ასახულ შეფასებებს რამდენად გააჩნდა იურიდიული ძალა სხვა გადაწყვეტილებების მიმართ. ამ თვალსაზრისით კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ #ას-710-1011-09 განჩინებაში გადმოცემულ განმარტებაზე.
6.1.4. ამავე საფუძვლებით კასატორმა სადავო გახადა გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთების ნაწილი და დამატებით აღნიშნა, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უდავოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის 224 000 აშშ დოლარის გადარიცხვის ფაქტი, ამ კუთხით მას მტკიცებულებები არ გამოუკვლევია, კერძოდ, შეფასება არ მიუცია მოსარჩელის მიერვე წარმოდგენილი ხელშეკრულებისა და სალაროს შემოსავლის ორდერის, ასევე, მასზე ხელმომწერი პირის უფლებამოსილებისათვის, აღნიშნულით დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნები. საგულისხმოა, რომ თავად შემოსავლის ორდერი სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი თანხის გადაცემის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არის. სააპელაციო სასამართლოს განმარტება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის თაობაზე, ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოხსენებულ განჩინებას. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ სარჩელი არ იყო ხანდაზმული, რადგანაც სესხის ხელშეკრულება მხარეთა შორის 2008 წლის 25 სექტემბერსაა დადებული, ხოლო კ.კ-ემ სარჩელი 2014 წლის 15 ივლისს აღძრა. მოსარჩელე თავადვე მიუთითებს სარჩელში მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტზე, ასეთ შემთხვევაში კი, მოთხოვნა ხანდაზმულია. ამ კუთხით სასამართლოს ასევე უნდა ემსჯელა მოპასუხის შესაგებლის საფუძლიანობაზე.
6.2. მხარეთა შუამდგომლობები:
6.2.1. კასატორმა სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ ამავე საგანზე უკვე იდავა სასამართლოში, მას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, შეეძლო ნივთზე საკუთრების უფლების სანაცვლოდ მოეთხოვა თანხის დაკისრება, რაც არ განუხორციელებია, შესაბამისად, სახეზეა საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები.
6.2.2. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოდგენილი შესაგებლით უსაფძვლოდ მიიჩნია კასატორის მოთხოვნები და ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება 2015 წლის 7 სექტემბერს, გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 30-ე დღეს ჩაბრდა, საკასაციო საჩივარი მან ფოსტაში 28 სექტემბერს წარადგინა, ხოლო ფოსტამ იგი სასამართლოში 2015 წლის 25 დეკემბერს მიიტანა, რაც ყოვლად გამორიცხულია. ეჭვს ამძაფრებს ის გარემოება, რომ არ იკითხება საჩივარი საკურიერო სამსახურის თუ ფოსტის მიერაა წარდგენილი სასამართლოში, შესაბამისად, მხარემ მოითხოვა მისი დაუშვებლად ცნობის თაობაზე (განუხილველად დატოვება).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ ამავე მხარეებს შორის განხილულ სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილია და წინამდებარე დავის მიმართ პრეიუდიციული ძალის მატარებელია შემდეგი გარემოებები:
ა) კ. კ-ესა და შპს „ჯ.+-ს“ შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს დადებული გარიგების საფუძველზე, კ. კ-ემ 2008 წლის სექტემბერში შპს „ჯ.+-ს“ გადაურიცხა 224 000 აშშ დოლარი;
ბ) თანხის გადახდა დასტურდება 2008 წლის 25 სექტემბრის სალაროს შემოსავლის ორდერით;
გ) შპს „ჯ.+-ისათვის“ გადარიცხული 224 000 აშშ დოლარიდან 111 500 აშშ დოლარის კ. კორტიკაძის სასარგებლოდ გადახდა შპს „ჯ.+-ს“ დაკისრებული აქვს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით;
დ) მხარეთა შორის 2008 წლის სექტემბერში წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას საფუძვლად უცილოდ ბათილი ნება უდევს;
ე) სარჩელი არ არის ხანდაზმული.
1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
1.4. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი შედავება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის არასწორი განმარტებითა და ფაქტების არასწორად დადგენით შემოიფარგლება. ამ პრეტენზიებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს შემდეგს: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (სსსკ-ის 106-ე მუხლის განმარტების თაობაზე იხ. სასამართლო პრაქტიკა: სუსგ #ას-827-791-2014, 13 ნოემბერი, 2015 წელი). საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ პრეიუდიციული ძალის მატარებელი არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. ამ თვალსაზრისით მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების დავის საგანი იყო ასევე თანხის დაკისრება. სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაედო ის, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგება იყო პირობითი, ხოლო პირობა დამოკიდებული იყო მხარის ნებაზე. სწორედ ამ ფაქტებს გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა და მიუხედავად იმისა, წინამდებარე დავის ფარგლებში სასამართლო შეაფასებდა თუ არა გარიგების სამართლებრივ ბუნებას, ნებისმიერ შემთხვევაში, სახეზე გვაქვს სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობა, რომელიც სამოქალაქო სფეროს მიკუთვნებულ ნებისმიერ, მათ შორის სამეწარმეო გარიგებაზეც ვრცელდება და ამგვარ ნებას კანონმდებელი უცილოდ ბათილად განიხილავს, მიუხედავად მხარის შედავების არსებობისა, რადგანაც მას იურიდიული ძალა არ გააჩნია და არც შედეგებს წარმოშობს. ამასთანავე, პრეიუდიციულია და დამოუკიდებელ შეფასებას არ ექვემდებარება ის ფაქტი, რომ გარიგება დაიდო მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის და მოპასუხემ მიიღო თანხა. ამგვარ ვითარებაში, როდესაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება არ არის გაუქმებული, მიუხედავად მხარის მტკიცებისა, ფაქტობრივი გარემოებების განსხვავებულად დადგენა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლიდან გამომდინარე, დაუშვებელია. ამ ფაქტობრივ მოცემულობაში კი, სრულიად ლოგიკურია სასმართლოს დასკვნა, რომ გარიგების ბათილობის გამო სახეზეა შესრულების კონდიქცია და სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, სამართლებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით, ვითომ კრედიტორი ვალდებულია დააბრუნოს უსაფუძვლოდ მიღებული სიკეთე. რაც შეეხება კასატორის მითითებას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, პალატა განუმარტავს მხარეს, რომ სწორედ ზემოხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე (პრიუდიციული ძალა გააჩნიათ მხოლოდ იმ ფაქტებს, რომლებიც ამართლებენ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს) არ დაიშვება გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის დამოუკიდებლად გასაჩივრება, რომ იგი სარეზოლუციო ნაწილის ფუნდამენტია და მასში დადგენილი გარემოებები ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. თუკი მხარე არ ეთანხმება სარეზოლუციო ნაწილს, ბუნებრივია, მან საჩივრის ფაქტობრივ დასაბუთებაში სადავო უნდა გახადოს ის ფაქტები, რომლებიც სასამართლომ, მხარის მოსაზრებით, არასწორად დაადგინა ან შეაფასა, რაც შეეხება იმ ფაქტებს, რომლებსაც დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ გააჩნიათ, მათ არავითარი სამართლებრივი ძალა არ ენიჭებათ, რაც გამორიცხავს ამ მოტივით მხოლოდ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის გასაჩვრების შესაძლებლობას (იხ. სუსგ-ებები: №ას-710-1011-09, 7 სექტემბერი, 2009 წელი; №ას-797-750-2012, 4 ივნისი, 2012 წელი).
1.5. გარიგების (ნების) არარსებობის მოტივიდან გამომდინარე, პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომელიც შეეხება მოსარჩელის მტკიცებას მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების დადებისა და ამ გარემოებიდან გამომდინარე, სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე, რადგანაც, მოცემულ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, გარიგებას რას დავარქმევთ, უდავოა, რომ მას სამართლებრივი ძალა არ გააჩია, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართებულად გაავრცელა ამ გარემოებაზე სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და სავსებით სწორად იხელმძღვანელა ამ საკითხის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთვაროვანი სასამართლო პრაქტიკით (იხ. სუსგ #ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.).
1.6. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
2. მხარეთა შუამდგომლობები:
2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობას წარმოადგენს შემდეგი ელემენტების ერთობლიობა: უნდა არსებობდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც მიღებულია იმავე მხარეებს შორის და უკვე განხილული და განსახილველი სარჩელის საფუძველი და საგანი იდენტურია. მოცემულ შემთხვევაში, წინამდებარე და უკვე განხილული სარჩელის საგანი განსხვავებულია, რაც გამორიცხავს კასატორის შუამდგომლობის გაზიარების შესაძლებლობას.
2.2. რაც შეეხება კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მიეთითებულ ფაქტებს საკასაციო საჩივრის წარდგენის ვადასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების საკითხის შემოწმებისას პალატამ, ბუნებრივია, სხვა საკითხებთან ერთად შეამოწმა მხარის მიერ საჩივრის წარდგენის ვადის დაცვის საკითხიც და დადგენილია, რომ მხარის მიერ დაცულია, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 2591 მუხლის, ისე 397-ე მუხლის მოთხოვნები. მოცემულ შემთხვევაში, თავად კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეც განმარტავს, რომ შპს „ჯ. +-მა“ გასაჩივრებული განჩინება მისი გამოცხადებიდან 30-ე დღეს, 2015 წლის 7 სექტემბერს ჩაიბარა, ხოლო საკასაციო საჩივარი ფოსტაში წარადგინა 28 სექტემბერს. ის გარემოება, რომ მხარეს ფოსტის მიერ კორესპოდენციის სასამართლოში 2015 წლის 15 დეკემბერს წარდგენა წარმოუშობს ეჭვს, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებას.
3. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის შემთხვევაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში რჩება კასატორის მიერ გადახდილი/გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟი 30%. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე მუხლის საფუძველზე კასატორს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის _ 8 000 ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, ხოლო, წინამდებარე განჩინებით დასრულდა საქმის წარმოება, შპს „ჯ. +-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის _ 2 400 ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე, 391-ე, 397-ე 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „ჯ. +-ის“ შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
2. კ. კ-ის შუამდგომლობა საკასაციო საჩივრის წარდგენის ვადის დარღვევის გამო შპს „ჯ. +-ის“ საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
3. შპს „ჯ. +-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
4. კასატორ შპს „ჯ. +-ს“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის _ 8 000 ლარის 30% _ 2 400 ლარი.
5. სახელმწიფო ბაჟი ჩაირიცხოს შემდეგ ანგარიშზე _ ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.
6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
