საქმე №ას-1190-1120-2015 26 თებერვალი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ი-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. თ-ე (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების, ასევე სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნისა და დაზუსტებული (შეგებებული) სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის/შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა:

1.1. შპს „ი-მა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. თ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) მიმართ 6 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. სარჩელის თანახმად, 2013 წლის 1 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხე შპს „ი-ში“ მუშაობდა მარკეტინგის დირექტორად. 2013 წლის 11 დეკემბრის სალაროს გასავლის ორდერით მოსარჩელისგან ისესხა 6 000 ლარი, რაც არ დაუბრუნებია.

2.2. ლ. თ-ემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ სახელფასო დავალიანების _ 26 937 ლარის დაკისრების მოთხოვნით, შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მოსარჩელე საწარმოში მისი დასაქმების მიზანს პროდუქციის რეალიზაციის ზრდა წარმოადგენდა, შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების 5.1. მუხლით ხელფასი განისაზღვრა, როგორც მყარი თანხით _ 1 000 ლარით, საშემოსავლო გადასახადის გარეშე, ისე, რეალიზებული პროდუქტის ღირებულებიდან დარჩენილი სუფთა მოგების (ხარჯების გარეშე) 5%-ით. პროდუქციის რეალიზაციის ზრდის გათვალისწინებით, დასაქმებულს, საკუთარი მოთხოვნით 11 დეკემბერს ხელზე მიეცა ნოემბრის ანაზღაურება _ 6 000 ლარი. შემდგომ თვეებში თითქმის ორჯერ გაიზარდა მოგება, თუმცა დარჩენილი სახელფასო ანაზღაურება დამსაქმებელს არ გადაუხდია.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლით არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მიღებული 6 000 ლარი წარმოადგენდა შრომის ანაზღაურებას.

2.2. მარტივი შედავებით შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას არც თავდაპირველი მოსარჩელე დაეთანხმა და განმარტა, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა სადავო გარემოებების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებები.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შპს „ი-ს“ ლ. თ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 15 141, 16 ლარის გადახდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ასევე, 2014 წლის 16 აპრილისა და 27 ოქტომბრის საოქმო განჩინებები სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, მოითხოვა მათი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საოქმო განჩინებები დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ი-ის“ სარჩელზე ლ. თ-ემ წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რაც თავდაპირველ მოსარჩელეს ჩაბარდა 2014 წლის 15 ოქტომბერს, ხოლო შეგებებულ სარჩელზე შპს „ი-ის“ შესაგებელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2014 წლის 24 ოქტომბერს. შესაგებელში რაიმე შუამდგომლობა სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდისა და დაზუსტების თაობაზე, შპს „ი-ს“ არ დაუფიქსირებია.

5.1.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 207-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მოცემულ დავაზე დაინიშნა სასამართლოს მთავარი სხდომა. პალატის შეფასებით, სარჩელსა და შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით ორივე მხარის მიერ წარმოდგენილი იყო რა შესაგებლები, მთავარი სხდომის დანიშვნისას პირველი ინსტანციის სასამართლოს საპროცესო ნორმის მოთხოვნა არ დაურღვევია, რაც გამორიცხავდა საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 27 ოქტომბრის განჩინების გაუქმების შესაძლებლობას.

5.1.3. შეგებებულ სარჩელში ლ.თ-ემ შუამდგომლობა წარადგინა შპს „ი-ისაგან“ საბუღალტრო დოკუმენტაციის გამოთხოვის თაობაზე, რათა დაეზუსტებინა მიუღებელი თანხის ოდენობა. აღნიშნული შუამდგომლობა განხილულ იქნა 2015 წლის 4 თებერვლის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე და დაკმაყოფილდა. მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შემდგომ, 2015 წლის 18 თებერვალს ე.წ „დაზუსტებული სარჩელი“ წარდგინა შპს „ი-მა“ და მოითხოვა შრომით ხელშეკრულებაში არსებული იმ ჩანაწერის გაუქმება, რომლის საფუძველზეც ლ.თ-ე მოითხოვდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

5.1.4. სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებზე მითითებით, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ 2015 წლის 18 თებერვალს წარდგენილი ე.წ „დაზუსტებული სარჩელი“ ფაქტობრივად სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდას წარმოადგენდა, კერძოდ, შპს „ი-მა“, რომელიც თავდაპირველი სარჩელით ითხოვდა, მხოლოდ სესხად გადაცემული თანხის 6 000 ლარის ლ.თ-ისათვის დაკისრებას, ე.წ „დაზუსტებული სარჩელით“ იმავდროულად მოითხოვა შრომითი ხელშეკრულების ნაწილობრივ გაუქმება. ვინაიდან, მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) არ დაეთანხმა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დავის საგნის გაზრდას, პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია დაუშვებლად შპს „ი-ის“ გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნა. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მას სასამართლოს მოქმედებით ხელი შეეშალა შეგებებული სარჩელის წარდგენაში. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლი მოსარჩელესათვის თავდაპირველ სარჩელთან ერთად, დამატებით შეგებებული სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. მას უფლება აქვს, გაზარდოს თავდაპირველი სასარჩელო მოთხოვნა შესაბამის საპროცესო ეტაპზე კანონით დადგენილი წესით. ასევე არ გაიზიარა სასამართლომ აპელანტის მოსაზრება დისპოზიციურობის, შეჯიბრებითობისა და სამართლიანი სასამართლო განხილვის პრინციპის დარღვევის თაობაზე. პალატის დასკვნით, აპელანტის უფლების დარღვევას იმ შემთხვევაში ექნებოდა ადგილი, თუკი მისთვის მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გახდებოდა ცნობილი ლ. თ-ის მოთხოვნის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი და არ მიეცემოდა მათი უარყოფისა და გაქარწყლების შესაძლებლობა. საქმის მომზადების ეტაპზე, შეგებებული სარჩელის ჩაბარებით შპს „ი-ს“ ეცნობა ლ. თ-ის მოთხოვნის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, შრომითი ხელშეკრულების 5.1. პუნქტისა და მასში განხორციელებული ჩანაწერის თაობაზე, თუმცა, საქმის მომზადების ეტაპზე მის მიერ წარდგენილ იქნა მხოლოდ შესაგებელი და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით მინიჭებული უფლებით დავის საგნის გაზრდის თაობაზე არ უსარგებლია. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა აპელანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა და ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 6 აპრილის განჩინების გაუქმების საფუძველი.

5.1.5. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2013 წლის 1 ნოემბერს, აპელანტსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით. ხელშეკრულების თანახმად, ლ. თ-ემ მუშაობა დაიწყო ქ.ბათუმში, ა-ის ქ#57-ში არსებულ „ი-ში“ მარკეტინგის დირექტორის თანამდებობაზე. ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა 6 თვის გამოსაცდელი ვადით და იგი მოქმედებდა 2014 წლის 1 ივნისამდე. ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის თანახმად, ლ. თ-ის შრომითი ანაზღაურება, როგორც ძირითადი, ასევე, ზეგანაკვეთური სამუშაო დროისათვის, შესაბამისი პროპორციით შეადგენდა საერთო ჯამში 1 000 ლარს საშემოსავლო გადასახადის გარეშე, რასაც ემატებოდა რეალიზებული პროდუქციის ღირებულებიდან დარჩენილი სუფთა მოგების (ხარჯების გარეშე) 5%. შრომის ანაზღაურება გაიცემოდა ყოველი თვის ბოლოს.

5.1.6. 2013 წლის 11 დეკემბერს, ლ. თ-ეს საწარმოდან ხელზე მიეცა 6 000 ლარი. აღნიშნული თანხის გაცემა მოხდა საწარმოს ბუღალტერიიდან სალაროს გასავლის ორდერით, სადაც, თანხის გაცემის საფუძვლად მითითებულ იქნა „სამეურნეო ხარჯი“.

5.1.7. ლ. თ-ე შპს „ი-ში“ სულ 5 თვე მუშაობდა და გამოსაცდელი ვადის გასვლამდე, 2014 წლის 4 აპრილს მან შეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება საწარმოსთან. მუშაობის პერიოდში ხელფასის სახით ანგარიშზე ყოველთვიურად ერიცხებოდა 1 000 ლარი, შესაბამისად, 5 თვის განმავლობაში მას მიღებული აქვს 5 000 ლარი, რასაც მხარეები სადავოდ არ ხდიან. ხელშეკრულების 5.1 პუნქტით დამატებით გათვალისწინებული, რეალიზებული პროდუქციის ღირებულებიდან დარჩენილი სუფთა მოგების 5% მას არც შრომითი ურთიერთობის განმავლობაში და არც მისი შეწყვეტის შემდგომ არ მიუღია, მიუხედავად მოთხოვნისა.

5.1.8. შპს „A-ის“ 2015 წლის 1 აპრილის ანგარიშის თანახმად, შპს „ი-ში“ 2013 წლის 1 ნოემბრიდან 2014 წლის 1 აპრილამდე რეალიზებული პროდუქციის ღირებულებიდან დარჩენილი სუფთა მოგება (ხარჯების გარეშე) შეადგენდა 422 823,22 ლარს, მისი 5% _ 21 141,16 ლარს.

5.1.9. სააპელაციო პალატამ დაადგინა ისიც, რომ მოსარჩელეს მიერ წარმოდგენილი, თავად შპს „ი-ის“ მიერ შედგენილი ბუღალტრულ-აუდიტორული გააგარიშებით, 2013 წლის ნოემბრიდან 2014 წლის თებერვლის ჩათვლით, ხარჯების გათვალისწინებით, მოგება განისაზღვრა 7 889,94 ლარით. 2015 წლის 23 აპრილს, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაკითხულმა ბექა ჩხაიძემ განმარტა, რომ ლ. თ-ისათვის 6 000 ლარის გადაცემის დროისათვის მუშაობდა ი-ის ბუღალტრად. ლ. თ-ემ მოსთხოვა თანხის გადაცემა. თანხის გაცემამდე სატელეფონო შეტყობინების გზით დაუკავშირდა სელჩუქ იალჩინს, რომელმაც თანხმობა მისცა თანხის გაცემაზე, თუმცა, თანხის გაცემის დანიშულებასთან დაკავშირებით უთხრა, რომ მოგვიანებით გაარკვევდა. ვინაიდან, ბუღალტრისათვის უცნობი იყო დანიშნულება, სალაროს გასავლის ორდერში, მიზნობრიობის გრაფაში, თავისი ინიციატივით გააკეთა ჩანაწერი - „სამეურნეო ხარჯებისათვის“. საწარმოში მისი მუშაობის პერიოდში, სესხი თანამშრომლის ან სხვა პირის სახელზე არ გაცემულა. სამეურნეო შესყიდვებს აწარმოებდა სხვა პირი - მ. ს-ე. მისი მუშაობის პერიოდში საწარმო იყო მომგებიანი, თანამშრომლებს ხელფასის მიღების პრობლემა არ ჰქონდათ, ხელფასები გაიცემოდა საბანკო გადარიცხვების გზით. ყოველდღიური ნავაჭრის შემოწმების ანგარიშით ზრდა შეინიშნებოდა, გარდა ამისა, ცხადდებოდა წამახალისებელი აქციები, რაც ყოველთვის იწვევდა მოგების გაზრდას.

5.1.10. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-6 ნაწილებით, მე-6 მუხლის პირველი ნაწილით, პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლით, 316-ე, 317-ე, 327-ე მუხლების პირველი ნაწილებით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და აღნიშნა, რომ დამსაქმებელი ვალდებულია, კეთილსინდისიერად შეასრულოს დასაქმებულის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება, მათ შორის, მთლიანი მოცულობით აუნაზღაუროს მას შესრულებული სამუშაო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით, რაც შპს „ი-ის“ მხრიდან არ შესრულებულა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის, 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, მოსარჩელემ ვერ შეძლო მის მიერ მითითებული იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ ლ. თ-ესთან გაფორმებული შრომითი ხელშკრულების 5.1. პუნქტში გამოვლენილი ნება არ გამომდინარეობდა სიტყვასიტყვითი განმარტებიდან და, რომ ლ. თ-ისათვის დამატებითი ანაზღაურების სახით მისაცემი საწარმოს მოგების 5% უნდა დაანგარიშებულიყო საწარმოს მიერ ხარჯების გაწევის შემდეგ დარჩენილი მოგებიდან, თუკი ასეთს ადგილი ექნებოდა. მოწმე ბექა ჩხაიძის ჩვენებისა და სალაროს გასავლის ორდერის საფუძველზე არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მსჯელობა, რომ ლ. თ-ისათვის გადახდილი 6 000 ლარი წარმოადგენდა სესხის თანხას. პალატის დასკვნით ამ თანხის გადახდა განხორციელდა წინსწრებით, 5.1. პუნქტით გათვალისწინებული დამატებითი ანაზღაურების ანგარიშში. საქმეზე დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შეგებებული სარჩელის ავტორს აპელანტისაგან მისაღები დარჩა 15 141,16 ლარი და ამ ნაწილში ლ.თ-ის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო.

5.1.11. სასამართლოს დასკვნით, რომც ჩათვლილიყო, რომ ლ. თ-ის მიერ მიღებული 6 000 ლარი ვალდებულების გარეშე იყო გადახდილი და სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლის საფუძველზე შპს „ი-ს“ გააჩნდა უფლება ამ თანხის დაბრუნებისა, ამავე კოდექსის 442-ე მუხლის შესაბამისად, ლ. თ-ის წინაშე წარმოშობილი სახელფასო დავალიანებიდან გამომდინარე, აღნიშნული თანხის დაბრუნებაზე სასარჩელო მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდებოდა ვალდებულებათა გაქვითვის გამო.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ი-მა“, მოითხოვა მისი, ასევე, პირველი ინსტანციის საოქმო განჩინებების (27.10.2014წ. და 26.04.2015წ.) გაუქმება და საქმის მომზადების ეტაპიდან საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძლები:

6.1.1. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო პალატის იმ მსჯელობაზე, რომელიც საოქმო განჩინებების კანონიერების შემოწმებას შეეხება და აღნიშნა, რომ ეს მსჯელობა არასწორია, რადგანაც მხარეებს საპროცესო უფლებების თანაბარი რეალიზაციის საშუალება უნდა მიეცეთ, ამის ერთ-ერთი გამოვლინებაა სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნა, რა დროსაც მხარეთა წერილობითი მოსაზრებების გაცვლისა და პოზიციის ჩამოყალიბებეის სრული შესაძლებლობა მიეცეთ, ასევე, განკარგონ კანონით გათვალისწინებული უფლებები. ნებისმიერმა საქმემ უნდა გაიაროს მომზადების ეტაპი, რათა ხელი შეეწყოს ერთ სასამართლო სხდომაზე მის განხილვა-დასტურებას. კასატორმა მიუთითა უფლების სასამართლო წესით დაცვის, შეჯიბრებითობის, დისპოზიციურობის, მართლმსაჯულების მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელების პრინციპებზე და აღნიშნა, რომ შპს „ი-ი“ დაარსდა და გადასახადის გადამხდელად 2013 წლის 30 ივლისს დარეგისტრირდა, 2013 წლის ნოემბრიდან დირექტორის პოზიციაზე დასაქმდა მოწინააღმდეგე მხარე და განისაზღვრა შრომის ანაზრაურება. უდავოა, რომ მოწინააღმდეგე მხარე დროულად იღებდა ხელფასს _ 1 000 ლარს, ასევე, ის, რომ საწარმოს ბუღალტრის მიერ ხელზე გადაეცა 6 000 ლარი, დანიშნულებით „სამეურნეო ხარჯი“. ეს თანხა მიმღებს არ დაუბრუნებია, ხოლო კასატორს, საგადასახადო მიზნებიდან გამომდინარე, უფიქსირდებოდა გაცემულ სესხად, რის გამოც ბიუჯეტის მიმართ ხორციელდებოდა ანგარიშსწორება. წერილობით მოთხოვნას, დაებრუნებინა მოწინააღმდეგე მხარეს თანხა, რეაგირება არ მოჰყოლია. სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებლში მოპასუხემ სადავო თანხა მიიჩნია ხელფასად და მიუთითა შრომითი ხელშეკრულების 5.1 პუნქტზე. ამავე შესაგებელს მოპასუხემ დაურთო ხელშეკრულების ასლი და მასშივე აღნიშნა, რომ აპირებდა შეგებებული სარჩელის აღძვრას ბონუსანაზღაურების თაობაზე. ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის ბუნდოვანი დებულების გარკვევის მიზნით დამსაქმებელმა ამავე დოკუმენტის კუთვნილი ეგზემპლარი, მათ შორის, შიდა მოკვლევის შედეგად ვერ მოიძია, დაუსაბუთებელ პრეტენზიას ვერ განაცხადებდა და სწორედ ამ საფუძვლით დაელოდა მოვლენათა შემდგომ განვითარებას. ლ.თ-ეს შესაგებლით არ უშუამდგომლია, რომ არ გააჩნდა მოთხოვნის განმსაზღვრელი დოკუმენტაცია და მოითხოვდა მის თავდაპირველი მოსარჩელისაგან გამოთხოვას, რამაც განაპირობა ის, რომ კასატორს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 177-ე-178-ე მუხლების შესაბამისად, არ მიეცა დაზუსტებული შეგებებული სარჩელის აღძვრის წინაპირობა, რადგანაც შეუძლებელი იყო მოპასუხის სარჩელისაგან თავდაცვა, ვიდრე ამ მხარეს საპროცესო სტატუსს არ მიანიჭებდა სასამართლო. შეგებებული სარჩელი კასატორს 2014 წლის 15 ოქტომბერს ჩაბარდა და განესაზღვრა შესაგებლის წარდგენის 10-დღიანი ვადა, თუმცა აღმოჩნდა, რომ თავად სარჩელი იყო დაუზუსტებელი, რადგან მხარე მოთხოვნას მის ხელთ არსებული დოკუმენტებიდან გამომდინარე დაანგარიშებაზე ამყარებდა და შუამდგომლობდა მტკიცებულებათა უზრუნველყოფა-გამოთხოვის თაობაზე. ამ გარემოებიდან გამომდინარე, შპს „ი-ს“ მოლოდინი ჰქონდა იმისა, რომ სასამართლო შუამდგომლობას მოსამზადებელ სხდომაზე განიხილავდა, შესაბამისად, ჩაბარდებოდა დაზუსტებული შეგებებული სარჩელიც, რაც საპროცესო თავდაცვის საშუალების (შესაგებლის ან შეგებებული სარჩელის წარდგენა) არჩევის წინაპირობა იქნებოდა. მითითებულ გარემოებათა გამო, კასატორმა თავდაპირველად წარადგინა შესაგებელი, სადაც აღნიშნა შესაძლო შეგებებული სარჩელის აღძვრის თაობაზე, რაც დამოკიდებული იქნობოდა სასამართლოს მხრიდან ლ.თ-ის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საკითხზე. 2014 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნით შეილახა მხარის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გარანტირებული უფლება. თავის მხრივ, მთავარი სხდომის დანიშვნის წინაპირობას არ იძლეოდა არც თავად შეგებებული სარჩელი, რომელიც დაუსაბუთებელი იყო და არც კასატორის შესაგებელი იმის მითითებით, რომ თავად აპირებდა შეგებებული სარჩელის აღძვრას. გარდა ამისა, სარჩელის გაზრდის გზით შეგებებული სარჩელისაგან თავდაცვა იმით იყო განპირობებული, რომ ლ.ს-ის მოთხოვნა არ იყო დასაბუთებული. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-200 და 205-ე მუხლებით გათვალისწინებული სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნის წინაპირობა. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მთავარ სხდომაზე მხარეთა მოწვევის შესახებ სასამართლო უწყებაშიც არაფერია მითითებული შეგებებული სარჩელის დავის საგნის თაობაზე. დანიშნულ დროს, მართალია, მთავარი სხდომა გაიმართა და კასატორს დაევალა მოწინააღმდეგე მხარისათვის მტკიცებულებების გადაცემა, თუმცა, მხარის პროტესტზე, რომ საქმე არ იყო მთავარ სხდომაზე განსახილველად მომზადებული, სასამართლომ განმარტა მხოლოდ ის, რომ შესაძლებელი იყო დავის მორიგებით დასრულება. ამ გარემოებამ განაპირობა შპს „ი-ის“ მიერ დავის საგნის გაზრდა, რაც სასამართლომ საოქმო განჩინებით ცნო დაუშვებლად იმ მოტივით, რომ მოთხოვნის გაზრდას არ დაეთანხმა მოპასუხე. მთავარი სხდომის დანიშვნით მხარე აღმოჩნდა არათანაბარ მდგომაროებაში, რაც სასამართლოს აძლევდა შესაძლებლობას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის საფუძველზე, ეხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 188-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და დასაშვებად ეცნო დაზუსტებული სარჩელი. ამდენად, საოქმო განჩინებების კანონიერების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

6.1.2. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება ლ.თ-ესთან გაფორმებული ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის შესაბამისად. სასამართლოს ეს დასკვნა შესაგებელში კასატორის მიერ დაფიქსირებული პოზიციიდან, ასევე, ზემოხსენებული გარემოებებიდან არ გამომდინარეობს. კასატორის განმარტებით, იგი ეთანხმება, როგორც მთლიანად შრომის ხელშეკრულებას, ისე მისი 5.1. პუქნტის დებულებას, გარდა მითითებისა „ხარჯების გარეშე“, რადგანაც ეს ჩანაწერი არ წარმოადგენს დამსაქმებლის ნებას. ნებისმიერი დოკუმენტაცია, მათ შორის შრომითი ხელშეკრულებები, ინახება საზოგადოების ბუღალტერიაში, სადაც არ მოიძებნა მოწინააღმდეგე მხარის კონტრაქტი. ამასთან, საგულისხმოა, რომ იგი ასლის სახითაა წარმოდგენილი, შესრულებულია ფურცლის ცალ მხარეს და ხელმოწერილია მხოლოდ ბოლო გვერდი განსხვავებით სხვა შრომითი კონკტრაქტებისა, სადაც ხელმოწერილითაა დადასტურებული ყველა გვერდი. ეს გარემოება ბადებს საფუძვლიან ეჭვს, რომ სადავო ჩანაწერი შესრულებულია უშუალოდ მხრის მიერ. ამ თვალსაზრისით მხარემ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 97-ე და 105-ე მუხლებზე, ამასთან, აღნიშნა, რომ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობისათვის, მართალია, მხარეები განსაზღვრავენ სადავო ურთიერთობას, თუმცა, ამ თვალსაზრისითაც არ შეიძლება იმგვარად იქნას გაგებული სადავო დებულება, როგორც ამას ლ.თ-ე მიიჩნევს და განმარტავს, რადგანაც ტერმინი „სუფთა მოგება“ და „ხარჯების გარეშე“ გამორიცხავენ ერთმანეთს. ამ საკითხისათვის სასამართლოს სათანადო ყურადღება არ მიუქცევია და სამოქალაქო კოდექსის 52-ე, 115-ე, 325-ე, 338-ე, 339-ე და 346-ე მუხლების შესაბამისად, არ შეუფასებია იგი. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი, ამასთან, არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მხარე სადავოდ არ ხდის არც ხელფასის _ 1 000 ლარის და არც წმინდა მოგების 5%-ის ანაზღაურების საკითხს.

6.1.3. კასატორის განმარტებით, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯლობა იმ ნაწილშიც, რომელიც შეეხება მოწმის ჩვენებისა და აუდიტორული დასკვნის შეფასებას, ასევე, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერად მიჩნევას. პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, აპელანტის პრეტენზიის ფარგლებში სააპელაციო პალატამ 6 000 ლარი მიიჩნია ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის ანგარიშში დამატებითი ანაზღაურების ავანსად გაცემად, რაც ასევე არასწორია, სასამართლომ ამ თვალსაზრისით მიუთითა მოწმის ჩვენებაზე, რომელმაც განმარტა, რომ თანხა ლ.თ-ეს დირექტორთან სატელეფონო საუბრის საფუძველზე გადასცა და რადგანაც დანიშნულება უცნობი იყო, მიუთითა „სამეურნეო ხარჯი“. თუკი პალატა ჩათვლიდა, რომ ეს თანხა მართლაც შრომის ანაზღაურებას წარმოადგენდა, მაშინ უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ იგი არ იყო საშემოსავლო გადასახადით დაბეგრილი. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებაში, რომელიც დამოწმებულია მხარეთა ხელმოწერებით, მითითებულია დანიშნულება _ „სამეურნეო საჭიროება“ და ასევე აღნიშნულია გენერალური დირექტორის თანხმობის თაობაზე. ვინაიდან მოწინააღმდეგე მხარემ ვერ შეძლო საწარმოს ინტერესების ფარგლებში ამ თანხის ხარჯვის დადასტურება, იგი საგადასახადო სამართლის მიზნებისათვის სესხს წარმოადგენს. ამ სესხის გამო კომპანია იბეგრება ბიუჯეტის წინაშე და წარმოეშობა ვალდებულება. თუკი მითითებული თანხა მართლაც ხელფასს წარმოადგენდა და კასატორს ეკისრებოდა სხვა თანხის გადაცემაც, გაურკვეველია, ლ.თ-ემ რატომ არ მოითხოვა იგი გათავისუფლებიდან ოთხი თვის განმავლობაში, ასევე, თავად მოპასუხემ რატომ არ აღძრა სარჩელი. გასათვალისწინებელია, რომ „ი-ში“ ჩატარებული საგადასახადო შემოწმებისას გამოვლინდა სოლიდური ფინანსური დარღვევა, რომლის დიდი ნაწილი უკავშირდება მოწინააღმდეგე მხარის დირექტორად მუშაობის პერიოდს, შესაბამისად, მტკიცება იმისა, რომ შემოსავალი იზრდებოდა უსაფუძვლოა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად ეფუძნება იმ დასკვნებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან საქმის განსახილველად მომზადებისა და სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნის ეტაპზე შპს „ი-ის“, როგორც მხარის საპროცესო უფლებები არ დარღვეულა, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა სარჩელში მითითებული გარემოებების დადასტურება, ხოლო შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობა დასტურდებოდა, რის გამოც საქალაქო სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა იგი.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას სადავოდ ძირითადად სამი მიმართულებით ხდის:

ა) სასამართლომ არასწორად იმსჯელა მისი, როგორც მხარის საპროცესო უფლებებზე;

ბ) სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მოპასუხესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის დათქმას დამატებითი ანაზღაურების თაობაზე;

გ) მტკიცებულებათა არასრულყოფილი შეფასების გამო არასწორად იქნა დადგენილი, რომ მოპასუხეს სადავო 6 000 ლარი დამატებითი ანაზღაურების სახით გადაეცა წინსწრებით (ავანსად).

1.4.1. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მხარის მითითებას საპროცესო ნორმების დარღვევების მოტივით გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე და განმარტავს, რომ საპროცესო ნორმის დარღვევა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი შეიძლება მხოლოდ მაშინ გახდეს, თუ ამ დარღვევის შედეგად არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული (სსსკ-ის 393.3 მუხლი). ამ თვალსაზრისით პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნამდე, კერ კიდევ საქმის მომზადების სტადიაზე უნდა განეხილა შუამდგომლობების დაკმაყოფილებისა და მტკიცებულებების მიღების საკითხი, თუმცა აღსანიშნავია ისიც, რომ მხარეს შესაგებლის წარდგენიდან მოყოლებული სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, სათანადოდ დაეცვა თავი მოწინააღმდეგე მხარის პრეტენზიებისაგან, უმთავრესია ის, რომ ჯერ კიდევ შესაგებლით გახდა ცნობილი მოსარჩელისათვის მოპასუხის პოზიცია, ხოლო შეგებებული სარჩელით (თუნდაც დაუზუსტებელი) მისთვის უდავოდ იყო ცნობილი იმის შესახებ, თუ რას ედავებოდა ლ.თ-ე და რა გარემოებებს ამყარებდა საკუთარ მოთხოვნას. პალატა შეახსენებს კასატორს, რომ საპროცესო თავდაცვის კონკრეტული საშუალებით სარგებლობა მოდავე მხარის პრეროგატივაა და ბუნებრივია, ამ უფლების განხორციელება შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით ხდება, ანუ მხარე თავად განსაზღვრავს საკუთარი უფლების რეალიზაციის საპროცესო საშუალებებს. აქვე უპირობოდ უნდა განიმარტოს, რომ შეგებებული სარჩელით სარგებლობის უფლებამოსილებით აღჭურვილია მხოლოდ მოპასუხე მხარე, რამეთუ საპროცესო კოდექსის 188-ე-189-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზი იძლევა ამ ინსტიტუტის დეფინიციას, შეგებებული სარჩელი მიმართულია თავდაპირველი სარჩელის წინააღმდეგ. ამ განმარტებიდან გამომდინარე, შეგებებული სარჩელის წინააღმდეგ კვლავ შეგებებული სარჩელის წარდგენა სამართლებრივ ლოგიკას მოკლებულია. საგულისხმოა, რომ ძირითად მოსარჩელეს, სრული შესაძლებლობა გააჩნია, ისარგებლოს სარჩელის მოთხოვნის გადიდების უფლებით. იმის მიხედვით, თუ რა ეტაპზე ხდება ამ უფლების განკარგვა, განსხვავებულ რეგულაციასაა დაქვემდებარებული იგი. მოცემულ შემთხვევაში, მხარემ სასამართლოს მხრიდან სუბიექტური მოლოდინის გამო საქმის მომზადების ეტაპზე ამ შესაძლებლობით არასაპატიოდ არ ისარგებლა, ხოლო საქმის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განხილვისას მოპასუხე არ დაეთანხმა შუამდგომლობას, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია აპელირება იმაზე, რომ საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით (ისევე როგორც სსსკ-ის მე-2-მე-5 მუხლებით) გათვალისწინებული უფლებები შეეზღუდა ძირითად მოსარჩელეს. ამდენად, საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

1.4.2. გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნის არარსებობის პირობებში კასატორის პრეტენზია შრომითი ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის უსწორობის თაობაზე ვერ იქნება განხილული დასაბუთებულ შედავებად, ამასთან, თუნდაც ამ მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს მითითებას კონკრეტულ მტკიცებულებაზე, რომელიც თანხის მათემატიკურ გამოანგარიშებას და ამ გზით გადაწყვეტილების უსაფუძვლობას დაადასტურებდა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მხარე პრეტენზიას არ აცხადებს როგორც ხელფასის, ისე, დამატებითი ანაზღაურების თაობაზე მხარეთა შეთანხმების ფაქტზე (იხ. დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი).

1.4.3. მოპასუხისათვის 6 000 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო საჩივრის მართებულობასთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მტკიცებულებათა საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით კვლევას ემყარება, კასატორს არ მიუთითებია მოწმის ჩვენების ის კონკრეტული ნაწილი, რომელიც სხვაგვარი დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, ხოლო ის გარემოება, რომ თანხა არ არის დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადით, დავის გადაწყვეტაზე რაიმე გავლენას ვერ იქონიებს. სესხის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმას, რომ მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით გათვალისწინებული ელემენტები რასაც, ბუნებრივია, ვერ შეცვლის საგადასახადო კანონმდებლობის დათქმები საჯაროსამართლებრივი მიზნებისათვის თუ რა განიხილება სესხად.

1.5. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 04.12.2015წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1 057,05 ლარის 70% _ 739,935 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე, 391-ე, 401-ე, 414-ე, 416-ე, 419-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივარი დაზუსტებული (შეგებებული) სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში დარჩეს განუხილველად, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მიჩნეულ იქნას დაუშვებლად.

2. კასატორ შპს „ი-ს“ (Y. ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 04.12.2015წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1 057,05 ლარის 70% _ 739,935 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური