№160210014587305

საქმე №ას-7-7-2016 16 მარტი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა- გ-ი, ი- გ-ი (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ- გ-ა (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

I. სასარჩელო მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები:

1. ფ- გ-ამ (შემდგომში „მოსარჩელე“/„მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ა- გ-ისა და ი- გ--ის (შემდგომში „აპელანტები“/ „კასატორები“) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა:

- ქ.მ--ში, ჯ-ის ქ.№2ბ-ში მდებარე, უძრავი ნივთზე 2014 წლის 04 აგვისტოს კასატორებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობა;

- დღეისათვის, ქ. მ-ში, ჯ-ის ქ.№2ბ-ში (დაზუსტებული ფართობი: 1500 კვ., №1 შენობა-ნაგებობის განაშენიანების ფართობი: 110 კვ.მ.) ა. გ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების ½ წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა.

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2004 წლიდან მოსარჩელე არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ი. გ-თან, რადგან მოსარჩელის არასრულწლოვანების გამო, ქორწინების რეგისტრაცია ვერ ხერხდებოდა. 2008 წლის 14 აპრილს, როდესაც მოსარჩელეს შეუსრულდა 16 წელი, მოსარჩელის მშობლების თანხმობით, მან და ი. გ--მა დაარეგისტრირეს ქორწინება. მათ ერთად ცხოვრების განმავლობაში შეეძინათ ორი შვილი: 2008 წლის 26 ივლისს დაბადებული ს- გ-ა და 2010 წლის 28 იანვარს დაბადებული ს-ა.

გათხოვების დღიდან მოსარჩელე უძღვებოდა სოფლის მეურნეობას, კერძოდ, ყოველ გაზაფხულზე ყიდულობდნენ ათასობით ქათმის წიწილას, რომლებსაც ძირითადად უვლიდა მოსარჩელე და ახდენდნენ გაზრდილი ქათმების რეალიზაციას. მოსარჩელე მისი შრომით მიღებულ შემოსავალს ოჯახს ახმარდა.

თავდაპირველად, ცოლ-ქმარი ცხოვრობდა ქმრის მშობლების სახლში, მდებარე ქ.მ-ი, ქ-ის ქ.№8.

2006 წლის 13 ნოემბერს თავდაპირველი დანაზოგით, მათ შორის, ქორწილის შემდეგ ნაჩუქარი თანხებით, მოქალაქე გ. გასანოვასგან 1000 ლარად შეიძინეს 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე მ-ი, სოფელი ჯ-ი, ამჟამინდელი მ-ი, ჯანდრის ქ. №2ბ, ძველი ს/კ: 83.02.02.711, ამჟამინდელი ს/კ: 8-.

2009 წლის ბოლოდან ერთობლივი შრომის შედეგად მიღებული შემოსავლით, შეძენილ მიწის ნაკვეთზე, ი. გ-მა და ფ. გ-ამ დაიწყეს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, რომლის აშენებაც გაგრძელდა 2012 წლის ჩათვლით.

2009 წლის 16 სექტემბრის მ-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ №498 ბრძანებით დაამტკიცა ი. გ-ისა და ფ. გ-ას საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის საპროექტო დოკუმენტაცია, რომლის საფუძველზეც 2009 წლის 21 სექტემბერს მ-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ეკონომიკისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურმა გასცა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №100 ნებართვის სახით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2014 წლის აგვისტოს თვიდან მხარეები ერთად აღარ ცხოვრობენ. იმის გამო, რომ მოსარჩელეს მისი კუთვნილი წილი საცხოვრებელი სახლიდან არ მიეღო, ი. გ-მა 2014 წლის 04 აგვისტოს უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი გადაუფორმა თავის მამას - ა. გ-ს.

3. 2014 წლის 25 აგვისტოს, ა. გ-მა ჩუქების ხელშეკრულება დადო თავის ცოლის დასთან ტ.ნ მ-თან, რომელზედაც სარეგისტრაციო წარმოება უნდა დასრულებულიყო ოთხი სამუშაო დღის ვადაში, 2014 წლის 01 სექტემბრისათვის, მაგრამ 2014 წლის 29 აგვისტოს ბოლნისის რაიონული სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების საფუძველზე უძრავ ქონებას დაედო ყადაღა, რის გამოც, შემძენს შეეზღუდა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მ-ში, ჯ-ის №2ბ-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე.

4. ი. გ-მა საჯარო რეესტრის სამსახურში დაირეგისტრირა მხოლოდ 1500 კვ.მ. საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი მ-–ში, ჯ-აში. 2012 წლის 22 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი ფართობით 110 კვ.მ. 2014 წლის 08 აგვისტოს მდგომარეობით უძრავი ქონება შედგება 1500.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისგან და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობისგან ფართით 110.00 კვ.მ., საკუთრების უფლება გადასულია ა-გ-ის სახელზე 2014 წლის 04 აგვისტოს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე.

5. კასატორებს შორის ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო თვალთმაქცურად, მხოლოდ იმის გამო, რომ მოსარჩელეს მოსპობოდა სამართლებრივი საფუძველი ი. გ-ის მიმართ ქორწინების განმავლობაში აშენებული საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნაზე. ა. გ--არცერთი დღე არ უცხოვრია სადავო სახლში და მასში დღესაც ცხოვრობს ი. გ--ი.

II. მოპასუხის პოზიცია

6. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მას შემდეგ, რაც ი. გ---მა მოსარჩელე ცოლად შეირთო, მოსარჩელე იყო ბავშვი და მას წიწილების მოვლა არ შეეძლო. ცოლ-ქმარს არანაირი დანაზოგი ერთად ცხოვრების პერიოდში არ ჰქონიათ. 2007 და 2014 წელს მოსარჩელეს გაუკეთდა მძიმე ქირურგიული ოპერაციები, რის გამოც, მისი ფიზიკური დატვირთვა არ შეიძლებოდა.

7. მიწის ნაკვეთი, რომელსაც მოსარჩელე მიიჩნევს საკუთარი შრომის ფასად შეძენილად, იყიდა ა. გ--მა.

მიწის ნაკვეთის შეძენის შემდეგ, ა. გ--მა იგი გააფორმა მისი შვილის ი. გ-ის სახელზე, რა დროსაც, იგი და მოსარჩელე რეგისტრირებულ ქორწინებაში არ იმყოფებოდნენ. ხოლო რაც შეეხება იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელემ და ი. გ-მა დროთა განმავლობაში საერთო მიწის ნაკვეთზე ააშენეს საცხოვრებელი სახლი და ამით საერთო სარგებლობაში არსებული ქონების ღირებულება გაიზარდა, მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მათ რომელი საერთო შემოსავლებით ააშენეს საცხოვრებელი სახლი. ვინაიდან, მიწის ნაკვეთი იყო ი-–გ--ის სახელზე ნებართვაც მის სახელზე იქნა გაცემული და საცხოვრებელი სახლის დასულების შემდეგ, ა-გ---მა მისი საკუთრება გადმოიფორმა. 1990 წლიდან ა-–გ--ი მის მეუღლესთან და მოგვიანებით, უმცროს შვილთან ერთად ვაჭრობს მ--ის ბაზარში, რაზეც გააჩნია სავაჭრო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულება და გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებულია საგადასახადო ორგანოში. საცხოვრებელი სახლი აშენდა ა. გ--ის, მისი მეუღლისა და უმცროსი შვილის ერთობლივი შრომის შედეგად დაგროვილი დანაზოგით და არა სხვისი ფულით.

8. მოპასუხეთა განმარტებით, მათ შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმებულია სამოქალაქო კანონმდებლობის სრული დაცვით და ჩუქების ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ ა. გ--ი გახდა უძრავი ქნების მესაკუთრე, რომელიც შეძენილი იყო მისივე სახსრებით. ხოლო რაც შეეხება უძრავი ქონების ტ. მ--ზე გაჩუქების ფაქტს, ა. გ-ს, როგორც მესაკუთრეს ჰქონდა სრული უფლება მის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება განეკარგა. უძრავი ქონება, რომელსაც მოსარჩელე მიიჩნევს მეუღლეთა თანასაკუთრებად არის ა. გ--ის საკუთრება და მოსარჩელემ აღნიშნული ქონების შეძენისა და საცხოვრებელი სახლის აშენებაში მონაწილეობა არც მატერიალურად და არც ფიზიკურად არ მიუღია.

III. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებზე მითითება

9. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 04 მაისის გადაწყვეტილებით ფ- გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ი. გ-სა და ა. გ-ს შორის, 2014 წლის 04 აგვისტოს დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება ½ ნაწილში და მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ.მ-ში, ჯ-ის ქ.№2ბ-ში მდებარე, დღეისათვის ა- გ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების ½ წილის მესაკუთრედ.

IV. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა

10. გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინეს მოწინააღმდეგე მხარეებმა, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

12. მხარეები ადასტურებენ, რომ ფ. გ-ა და ი. გ-ი ფაქტობრივად 2005 წლის იანვარში დაქორწინდნენ, თუმცა, ქორწინების დადგენილი წესით რეგისტრირება იმ მიზეზით ვერ შეძლეს, რომ ქორწინების მომენტისათვის მოსარჩელე 14 წლის იყო.

13. 16 წლის ასაკში მოსარჩელე მშობლების თანხმობით, ფ. გ-ა და ი.გ--ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში 2008 წლის 14 აპრილს გატარდნენ.

14. ფ. გ--ასა და ი. გ-ს ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი: 2008 წლის 26 ივლისს დაბადებული ს-გ--ა და 2010 წლის 28 იანვარს დაბადებული ს-ა.

15. ი. გ--მა სადავო მიწის ნაკვეთი 2006 წლის 13 ნოემბერს შეიძინა, ხოლო საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ 2007 წლის 03 აგვისტოს დარეგისტრირდა.

16. ი. გ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (მდებარე, ქ.მ-ი, ჯ--ის ქ.№2ბ) საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დაიწყო, რომელიც 2012 წელს დასრულდა.

2009 წლის 16 სექტემბერს მ--ის მუნიციპალიტეტის გამგეობის №498 ბრძანებით დამტკიცდა ი. გ-ის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის საპროექტო დოკუმენტაცია, რომლის საფუძველზეც, 2009 წლის 21 სექტემბერს მ-ის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ეკონომიკისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურმა მშენებლობის №100 სანებართვო მოწმობა გასცა.

17. მოწმე ბ. გ-ის (ი. გ-ის დედის) ჩვენების თანახმად, მან და მისმა მეუღლემ ი. გ-ს საჩუქარი გაუკეთეს და საცხოვრებელი სახლი აუშენეს.

18. მხარეებმა დაადასტურეს, რომ 2012 წლამდე ი. გ--ი და ფ. გ--ა ი.გ--ის მშობლების სახლში ცხოვრობდნენ, 2012 წლიდან საცხოვრებლად ქ. მ-ში, ჯ-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში გადავიდნენ, ხოლო 2014 წლის აგვისტოს თვიდან ი. გ-ი და ფ. გ-ა ცალ-ცალკე ცხოვრობენ.

19. 2014 წლის 04 აგვისტოს ი. გ-მა, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარე, ქ. მ-ი, ჯ-ის ქ. №2ბ. ა. გ-ს გადასცა. შესაბამისად, უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ა. გ-ის სახელზე აღირიცხა. სადავო ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით, აპელანტი განმარტავდა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი უშუალოდ, ა. გ-ის მიერ წარმოებული ფერმერული საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით აშენდა და ჩუქების ხელშეკრულების საშუალებით, მან მამამისს, რეალურად, თავისივე საკუთრება გადაუფორმა (იხ.სააპელაციო საჩივარი და სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

20. ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი ა. გ-მა მხოლოდ საკუთარი ფულადი სახსრებით ააშენა და შვილს - ი. გ-ს საჩუქრად გადასცა, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა. კერძოდ, დადგენილია, რომ ა. გ--ის ოჯახი წლების განმავლობაში დაკავებული იყო შინაური ფრინველის მოვლით და რეალიზაციით. მისი განმარტებით, საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, იგი საქმიანობას ოჯახის სხვა წევრთა დახმარების გარეშე ვერ წარმართავდა (იხ.სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 ნოემბრის სხდომის ოქმი 13:04:41-13:08:35). ამასთან, საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას, აპელანტების წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ მამასთან ერთად საოჯახო ბიზნესში ი. გ-იც იყო ჩართული (იხ.სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

21. ი. გ--სა და ფ. გ-ას სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე მუხლით გათვალისწინებული მეუღლეთა უფლება-მოვალეობები 2005 წლის იანვრიდან წარმოეშვათ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში სსკ-ის) 1151-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქორწინება.

მიუხედავად ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის არარსებობისა, მხარეებს შორის საქორწინო ურთიერთობის (და შესაბამისად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების) წარმოშობის მომენტად მათი ფაქტობრივი ქორწინების თარიღი - 2005 წლის იანვარი იქნა მიჩნეული, შემდეგ მოსაზრებათა გამო:

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით „ქორწინება გასცდა ფორმალურ ურთიერთობებს, ოჯახური ცხოვრების არსებობა-არარსებობის საკითხი მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია მჭიდრო პირადი ურთიერთობის რეალურად არსებობის ფაქტზე“ (Kroon v. the Netherlands). სასამართლომ 1994 წლის გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „ოჯახური ურთიერთობების ცნება არ იზღუდება მხოლოდ ქორწინებაზე დამყარებული ურთიერთობით და შეიძლება მოიცავდეს სხვა დე ფაქტო ოჯახურ კავშირებს, როდესაც მხარეები ერთად ცხოვრობენ ქორწინების გარეშე“. ცხადია, აქ იგულისხმება ერთად ცხოვრება ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის გარეშე, რასაც ადგილი ჰქონდა განსახილველ შემთხვევაში, მით უფრო, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ ქორწინების რეგისტრაციის დამაბრკოლებელი გარემოება იმ დროისათვის ფ. გ---ას ასაკი იყო.

სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსკ-ის 1151-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის მომენტთან მიმართებაში, უნდა განიმარტოს კანონის მიზნებიდან გამომდინარე და არა სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობიდან.

დადგენილია, რომ მხარეების ფაქტობრივი ქორწინება 2005 წლის იანვარში შედგა და ქორწინების დადგენილი წესით რეგისტრაცია მხოლოდ იმ საფუძვლით ვერ განხორციელდა, რომ კანონით გათვალისწინებული წინაპირობა - ქორწინების ასაკი, არ იყო სახეზე (სკ-ის 1108-ე მუხ.). ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ როგორც კი, კანონმა ასეთი შესაძლებლობა დაუშვა (მოსარჩელეს 16 წლის შესრულდა), წყვილმა ქორწინება კანონით დადგენილი წესით დაარეგისტრირა.

ოჯახური ურთიერთობის ცნების განმარტებისას, სააპელაციო პალატა დაეყრდნო რა ევროპული სასამართლოს სტანდარტს დაასკვნა, რომ მხარეები ცოლ-ქმრულ ურთიერთობაში 2005 წლის ინვრიდან იმყოფებოდნენ და სწორედ, ამ მომენტიდან წარმოეშვათ მათ ქორწინებასთან დაკავშირებული, კანონით გათვალისწინებული ყველა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობა.

22. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონება, სსკ-ის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით, მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს. ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს მათ მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება; ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.

საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ და საერთო თანაზიარ საკუთრებად. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. აღნიშნული დანაწესი რეგულირდება სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლებით. თანაზიარ ქონებად ჩაითვლება მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეძენილი ყოველგვარი ქონება (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით, ასევე ის ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. საპატიო მიზეზი შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ პირის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მისი ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზის გამო, დამოუკიდებელი შემოსავლის მიუღებლობას. ამ დროს მნიშვნელობა არა აქვს იმას, ქონება შეძენილია ერთ-ერთი მათგანისა, თუ ორივე მეუღლის მიერ.

უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით. მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (მეუღლეების საერთო ქონებას) მიეკუთვნება, როგორც შრომის საქმიანობით მიღებული ორივე მეუღლის შემოსავალი, ასევე სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები და სხვა სახის შემოსავალი, რომლებსაც სპეციალური მიზნობრივი დანიშნულება არ აქვთ, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა ქონება, რომელიც შეძენილია მეუღლეების მიერ ქორწინების განმავლობაში მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეები ქორწინებაში 2005 წლის იანვრიდან იმყოფებიან, ხოლო სადავო მიწის ნაკვეთი ი. გ-ის მიერ 2006 წლის 13 ნოემბერს არის შეძენილი, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა კი 2009-2012 წლებში დასრულდა. ამდენად, სსკ-ის 1158-ე მუხლის მიერ დადგენილი კანონისმიერი პრეზუმფციის თანახმად (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე ვრცელდება თანასაკუთრების რეჟიმი), სადავო უძრავი ქონება ი. გ--ისა და ფ. გ--ას თანასაკუთრებას წარმოადგენს, ხოლო საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი იმ მხარეს აწევს, რომელიც საკუთრების სხვაგვარ რეჟიმზე მიუთითებს.

სსკ-ის 1161-ე მუხლის თანახმად, თითოეული მეუღლის საკუთრებას წარმოადგენს: ა. ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე; ბ. ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით (მეუღლეთა ინდივიდუალური საკუთრება).

სადავო საცხოვრებელი სახლის ა. გ--ის ფულადი სახსრებით აშენებისა და შვილის, ი. გ--ისათვის საჩუქრად გადაცემის ფაქტობრივი გარემოება საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ იქნა დადასტურებული, თუმცა, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოების დადასტურების პირობებშიც კი, ი.გ-ისათვის საჩუქრად გადაცემული საცხოვრებელი სახლი დასაჩუქრებულის ინდივიდუალურ საკუთრებად ვერ იქნებოდა მიჩნეული. რადგან, ქორწინებაში მყოფი მეუღლის მიერ საჩუქრად მიღებული ნივთის საკუთრების ფორმის (ინდივიდუალური, თუ საერთო) განსაზღვრისათვის, არსებითი მნიშვნელობისაა, დადგინდეს მჩუქებლის ნება. განსახილველ შემთხვევაში, მჩუქებლის ნება მიმართული იყო ი. გ-ის ოჯახის კეთილდღეობისათვის ზრუნვისკენ და ოჯახის საერთო მიზნებს ემსახურებოდა, რაც დასტურდება იმ გარემოებით, რომ მშენებლობის დასრულებისთანავე (2012 წელს) ი. გ--ი ოჯახით - მეუღლესთან და ორ შვილთან ერთად საცხოვრებლად აღნიშნულ სახლში გადავიდა. ამდენად, სადავო საცხოვრებელი სახლი განკუთვნილი იყო მთლიანი ოჯახისათვის და როგორც საჩუქარი, მოკლებული იყო ინდივიდუალური მოხმარების ხასიათს.

პალატამ განმარტა რომ მეუღლეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან (სსკ-ის 1152-ე მუხლი), საოჯახო საკითხების ერთობლივად გადაწყვეტის უფლებიდან (სსკ-ის 1155-ე მუხლი), თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ურთიერთშეთანხმებით მართვისა და განკარგვის უფლება-მოვალეობებიდან (სსკ-ის 1159-ე და 1160-ე მუხლები) გამომდინარე, არსებობდა პრეზუმფცია იმისა, რომ ძვირად ღირებული საჩუქარი, რომელიც, თავისი დანიშნულებით, არ წარმოადგენს ინდივიდუალური მოხმარების ნივთს, წარმოადგენს ოჯახისთვის გაკეთებულ საჩუქარს, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლისთვის არის იგი გადაცემული. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთის რეალიზაცია, რომ ბინა წარმოადგენდა, პირადად, ი- გ--ის საჩუქარს, აპელანტემა ვერ უზრუნველყო.

23. სსკ-ის 1164-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეულის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ. 1168-ე მუხლის თანახმად, იმ ქონების გაყოფისას, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს, წილი თანაბარია თუ მათ შორის შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას და მოსარჩელის წილი აღნიშნული ქონებიდან ½-ს შეადგენდა.

24. სსკ-ის 1160-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ ქონების განკარგვა, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებაშია, ხდება მეუღლეთა შეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ერთის მიერ დადებული გარიგება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი მეორის მოთხოვნით იმ საფუძველზე, რომ: ა) მან არ იცოდა გარიგების შესახებ; ბ) ის არ ეთანხმებოდა გარიგებას.

ამდენად, მეუღლეთა ქონების განკარგვისათვის დადგენილია მეორე მეუღლის თანხმობის აუცილებლობა და ამგვარი შეთანხმების არარსებობის პირობებში, ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ქონების განკარგვა წარმოადგენს კანონის დარღვევით დადებულ გარიგებას და იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. სსკ-ის 1160-ე მუხლი, მეუღლეთა შეთანხმების არარსებობის პირობებში, ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ქონების განკარგვისას იცავს შემძენის ინტერესებს და ადგენს, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ერთის მიერ დადებული გარიგება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი მეორის მოთხოვნით იმ საფუძველზე, რომ: ა) მან არ იცოდა გარიგების შესახებ, ბ) ის არ ეთანხმებოდა გარიგებას. აღნიშნული ნორმით დაცულია შემძენის ინტერესი იმ მეუღლის პრეტენზიისაგან, რომელიც საჯარო რეესტრში ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული არ იყო, თუმცა, მას, აღნიშნული უფლება გააჩნდა რეგისტრირებული ქორწინების პირობებში ქონების შეძენის საფუძვლით.

სსკ-ის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. 312-ე მუხლის თანახმად, 1. რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. 2. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. 3. თუ მესაკუთრე ახდენს უძრავი ქონების გასხვისებას ან უფლებრივად დატვირთვას, დაუშვებელია გარიგების დადებისას (უფლების რეგისტრაციისას) თანამესაკუთრის თანხმობის მოთხოვნა, თუ იგი ასეთად არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. 4. ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება ერთადერთ მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებლის გარდა არსებობს სხვა თანამესაკუთრეც.

სსკ-ის 1160-ე მუხლის, ამავე კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებთან ერთობლიობაში განხილვის გზით პალატამ განმარტა, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების შეძენისას კანონი იცავს მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს ქონების თანამესაკუთრედ არარეგისტრირებული მეუღლის პრეტენზიისაგან.

სსკ-ის 1160-ე მუხლის ხსენებული რედაქცია 2007 წლის 29 ივლისის ცვლილების შედეგად ჩამოყალიბდა და აღნიშნულ ცვლილებასთან ერთად საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის დამდგენ 312-ე მუხლს დაემატა მე-3 და მე-4 ნაწილები, სადაც განმტკიცებულია საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლების ნამდვილად მიჩნევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შემძენმა იცოდა ქონებაზე სხვა უფლებამოსილი პირის არსებობის თაობაზე. მართალია, 1160-ე მუხლი მეუღლეთა საერთო ქონების განკარგვის წესს განსაზღვრავს კეთილსინდისიერების პრინციპზე მითითების გარეშე, მაგრამ კეთილსინდისიერების ფაქტის არსებითი მნიშვნელობა უძრავ ქონებაზე უფლების მოპოვებისას რეგლამენტირებულია 312-ე მუხლში, გარდა ამისა, ნებისმიერი სახის სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირებისათვის მხარეთა მიერ კეთილსინდისიერების პრინციპით მოქმედების ვალდებულებას ადგენს სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი. მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისების დროს გარიგება ნამდვილად მხოლოდ შემძენის კეთილსინდისიერების პირობებში მიიჩნევა.

25. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების მხარეებს მამა-შვილი წარმოადგენდნენ. სასამართლოს მოსაზრებით, რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი პირის მიერ ამა თუ იმ ქონებაზე უფლების არსებობა ნებისმიერი მესამე პირისათვის წარმოშობს ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ ქონებაზე უფლებამოსილ პირს წარმოადგენს ასევე, მესაკუთრის მეუღლე. მეუღლეთა შორის უთანხმოების არსებობის პირობებში, ასეთ ქონებაზე უფლების მოპოვება პირდაპირ მიუთითებს უფლების შემძენის მხრიდან ერთ-ერთი მეუღლის ინტერესების უგულვებელყოფაზე, რაც შემძენის კეთილსინდისიერებას გამორიცხავს.

26. სსკ-ის 54–ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არსებობდა 2014 წლის 04 აგვისტოს ქ. მ-ში, ჯ-ის ქ.№2ბ-ში მდებარე, უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში კასატორებს შორის დადებული გარიგების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

V. კასატორის მოთხოვნა და კასაციის საფუძვლები

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აპელანტებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და მოცემულ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

28. საკასაციო საჩივარი იმ გარემოებას ეფუძნება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. კასატორი მიუთითებს სსკ-ის 1151–ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება–მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ რეგისტრირებული ქორწინება. ი- გ-ი და ფ-- გ--ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში არიან 2008 წლის 14 აპრილიდან. ი-- გ--ამ უძრავი ქონება (მიწის ნაკვეთი) შეიძინა 2006 წლის 13 ნოემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო საკუთრების უფლება დაირეგისტრირა 2007 წლის 03 აგვისტოს. გამომდინარე სსკ-ის 1151–ე დანაწესისა, რომელიც იმპერატიულად მოითხოვს, რომ მეუღლეთა საერთო საკუთრება წარმოიშობა რეგისტრირებული ქორწინებიდან სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო. სსკ-ის 149–ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავი ნივთის ცნებას: „უძრავ ნივთებს მიეკუთვნება მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე აღმოცენებული მცენარეები, ასევე შენობა–ნაგებობანი, რომლებიც მყარად დგას მიწაზე“. 150–ე მუხლი განსაზღვრავს ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილის ცნებას. აღნიშნული მუხლის მე–2 პუნქტის თანახმად „მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა–ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის“. ი. გ-ას მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ქორწინებამდე. ქორწინებამდე არსებული ქონება განიხილება როგორც ინდივიდუალური საკუთრება და შესაბამისად, არ შეიძლება ის განვიხილოთ როგორც საერთო საკუთრება. თუ უძრავი ქონება, ამ შემთხვევაში, მიწის ნაკვეთი ეკუთვნის ი. გ-ს მასვე ეკუთვნის შენობა–ნაგებობააც.

კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს კანონმდებლობა არ უშვებს ფაქტობრივი, ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის გარეშე შეძენილი ქონების თანასაკუთრების ასპექტში განხილვას. უძრავი ქონება შეძენილია რეგისტრირებულ ქორწინებამდე და ის არ შეიძლება განხილულ იქნეს გამონაკლისის სახით მეუღლეთა თანასაკუთრებად. ასე რომ დავუშვათ, ნებისმიერი არარეგისტრირებული ქორწინების შემთხვევაში, შესაძლებელი გახდებოდა ქონების გაყოფა, რაც მკვეთრად შეაფერხებდა სამოქალაქო ბრუნვას. ასევე, შეუძლებელი იქნებოდა მსგავსი ურთიერთობების გამიჯვნა რეგისტრირებული და არარეგისტრირებული კავშირებისგან. ასევე, თუ ამ ასპექტში დავუშვებთ და გავითვალისწინებთ პალატის პოზიციას ევროპული სასამართლოს დეფინიციასთან მიმართებაში გამოდის, რომ რეგისტრირებული კავშირის საჭიროება აღარ იქნებოდა.

უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წესიდან გამომდინარე, გარიგების დადებისას კონტრაჰენტი ნებას ავლენს და ურთიერთობას ათანხმებს მასთან, ვინც რეესტრშია უფლებამოსილ პირად აღნიშნული და არაა ვალდებული არკვიოს დაქორწინებულია, თუ არა ეს პირი და თუ ცნობილია ეს ფაქტი (ქორწინების) დაადგინოს მეუღლის თანხმობის საკითხი. ამავე პრინციპის გამოხატულებაა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2005 წლის 22 დეკემბრის №2359 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქცია „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ 43–ე მუხლი: „უძრავი ქონებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მოძრავი ქონების მესაკუთრე“. მოცემული მუხლი უკრძალავს ნოტარიუსს უძრავი ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის გარდა სხვა პირის თანხმობის გამოთხოვას. ამ და სხვა დანაწესებიდან გამომდინარე ადვილად დავასკვნით, რომ საქართველოს კანონმდებლობა მეორე მეუღლის თანხმობას გარიგების დროს არ ითვალისწინებს.

უძრავი ნივთის სანივთო სამართლებრივილ რეჟიმის გათვალისწინებით დაუშვებელია, მესაკუთრედ აღნიშნული მეუღლის მიერ დადებული გარიგება ბათილად იქნეს ცნობილი მხოლოდ იმის გამო, რომ მეორე მეუღლე ამის წინააღმდეგი იყო, ან არ იცოდა გარიგების შესახებ.

სკ–ის 1158–ე მუხლის დანაწესი არის საკუთრების წარმოშობის ერთერთი საფუძველი, კანონმდებლის მიერ მინიჭებული უფლება და არა ავტომატური დანაწესი თანამესამკუთრედ ცნობისა. ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება წარმოეშობა ორივე მეუღლეს და ეს უფლება სათანადო წესით საჭიროებას რეალიზებას, კონკრეტულ შემთხვევაში კი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია ორივე მათგანზეა. ასე რომ არ იყოს 1158–ე მუხლში აუცილებლად იარსებებდა ჩანაწერი, რომ მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მათ საერთო ქონებას წარმოადგენს, მიუხედავად ამ ქონების სათანადო წესით რეგისტრაციისა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102–ე მუხლის მესამე პუნქტის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ასეთ დროს თანასაკუთრების სამტკიცებლად, მხოლოდ ქორწინების მოწმობა (ე.ი. მტკიცებულება იმისა, რომ სადავო ქონება ნამდვილად ქორწინების განმავლობაში არის შეძენილი) არ გამოდგება. საჭიროა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რადგან ეს არის იმგვარი მტკიცებულება, რაც ადასტურებს ზემოაღნიშნულს (თანასაკუთრებას), ასეთის არსებობის შემთხვევაში კი, შესაძლებელია მოთხოვნილ იქნეს თანასაკუთრებიდან წილის გამოყოფა. ფ- გ-ა თავად მიუთითებს სარჩელში, რომ 2009 წელს გაიცა ბინის მშენებლობის ნებართვა. მას არ მოუთხოვია, რომ ბინა აშენებულიყო არა მხოლოდ ი- გ--ას სახელზე, არამედ ორივეს სახელზე. გარდა ამისა; მოსარჩელე სარჩელში აცხადებს, რომ ბინის მშენებლობა დასრულდა 2012 წელს და ამ დროისთვის გადავიდნენ საცხოვრებლად. ფ. გ---ამ ი. გ--ას სახლი დატოვა 2014 წელს. მთელი ამ დროის განმავლობაში 2009 წლიდან 2012 (2014) წლამდე მოსარჩელეს არ მიუმართავს საჯარო სამსახურისთვის საჩივრით საჯარო რეესტრის ჩანაწერში ცვლილების შეტანის მოთხოვნით. ფაქტიურად მოსარჩელემ თავისივე უმოქმედობით შელახა თავისივე ინტერესები, რითაც რეესტრში აღრიცხვის და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებით სარგებლობის უფლება დაუთმო მეუღლეს (თუ მას თანამესაკუთრის რანგში განვიხილავთ რათქმა უნდა).

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა საჩუქრად მიღებული ნივთის ცნება. პალატამ მიიჩნია, „მჩუქებლის ნება მიმართული იყო ი. გ--ის ოჯახის კეთილდღეობაზე ზრუნვისკენ და ოჯახის საერთო მიზნებს ემსახურებოდა და ამდენად, სადავო საცხოვრებელი სახლი განკუთვნილი იყო მთლიანი ოჯახისთვის და როგორც საჩუქარი, მოკლებული იყო ინდივიდუალური მოხმარების ხასიათს. არსებობს პრეზუმცია იმისა, რომ ძვირად ღირებული საჩუქარი, რომელიც თავისი დანიშნულებით, არ წარმოადგენს ინდივიდუალური მოხმარების ნივთს, წარმოადგენს ოჯახისთვის გაკეთებულ საჩუქარს, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლისთვის არი გადაცემული“. მჩუქებლის ნება მიმართული იყო არა ოჯახის კეთილდღეობისთვის, არამედ კონკრეტულად ი. გ--ის და თავად ა. გ--ის კეთილდღეობისთვის. ა. გ-მა საკუთარი შემოსავლები მოახმარა არა ი. გ--ის ოჯახის კეთილდღეობას, არამედ საკუთარი შვილის და მისივე სამეწარმეო საქმიანობის განვითარების კეთილდღეობას. რაც გამოიხატება იმაში, რომ ა. გ-მა ფერმა გააკეთა ი. გ-ის საკუთრებაში. სამეწარმეო საქმიანობას ეწეოდა უკვე ი. გ--ის საკუთრებიდან, ვინაიდან მას სხვა ფართი არ გააჩნდა სამეწარმეო საქმიანობისთვის. რეალურად, ბინა უნდა მოეხმარა ა. გ---ს სამეწარმეო საქმიანობისთვის. ამასთან, არც პალატას და არც ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს არ უმსჯელია სამოქალაქო კოდექსის იმ მუხლის დანაწესზე, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს მეუღლეთა ერთობლივი შემოსავლები და ერთობლივად მიღებული სახსრები. ცოლ-ქმარს არ გააჩნდათ იმდენი რესურსი რომ მათ ერთობლივი სახსრებით და ერთობლივი შემოსავლებით შესძლებოდათ სახლის იმ მდგომარეობაში აშენება, რა მდგომარეობაშიც აშენებულია სახლი.

ა- გ-ს არ შეიძლება სცოდნოდა რომ უძრავი ქონების სავარაუდო თანამესაკუთრედ შესაძლოა გამხდარიყო მისი რძალი, ვინაიდან მიწის ნაკვეთი მის შვილს შეძენილი ქონდა დაოჯახებამდე, ხოლო მიწის ნაკვეთზე კი ბინა ააშენა მან სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებიდან. მას რომ დაეშვა ამ ფაქტის შესახებ ი. გ--ის მიწაზე ბინას არ ააშენებდა და შესაბამისად მხოლოდ საკუთარი სახსრებით ი- გ-ი და ფ-- გ--ი ბინის აშენებას ვერ შეძლებდნენ. ამასთან, ვინაიდან ი- გ-ს ქონება შეძენილი ქონდა დაქორწინებამდე და რეესტრშიც რეგისტრირებული იყო მხოლოდ ი. გ-ი, ა. გ-ი მიიჩნევდა, რომ ქონება მის ოჯახს ეკუთვნოდა და შესაბამისად რძალი მასზე პრეტენზიას ვერ განაცხადებდა. მისი რძლის პოზიცია მხოლოდ მაშინ შეიძლებოდა გამხდარიყო სამართლიანი, თუ ის მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას მისი შრომის პროპორციულად და არა ნახევარ ქონებას.

ა. გ-ი ეყრდნობოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერს. მან გაიღო თანხა მიწის ნაკვეთის შესაძენად და დაარეგისტრირა შვილის ი. გ--ის სახელზე. შემდგომ დაიწყო ბინის მშენებლობა. სასამართლომ სადავო ნივთის ნახევარი ისე მიაკუთვნა, რომ არც კი დაინტერესებულა რეალურად ი. გ-ს და მის მეუღლეს რა შემოსავალი გააჩნდათ და შეძლებდნენ თუ არა ისინი საკუთარი სახსრებით ბინის მშენებლობას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

VIII. საკასაციო პალატის დასკვნები:

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

30. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

31. კასატორი სადავოდ ხდის ქ. მ-ში, ჯ-ის ქ.№2ბ-ში (დაზუსტებული ფართობი: 1500 კვ., №1 შენობა-ნაგებობის განაშენიანების ფართობი: 110 კვ.მ.) ა. გ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლების წარმოშობას.

საქმის განმხილველმა სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობამ, სადავო უძრავ ქონებაზე, როგორც ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე, წარმოშობილად აღიარა მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლება, რასაც დაუკავშირდა შესაბამისი იურიდიული შედეგები და ამდენად, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია სადავო უძრავ ქონებაზე, როგორც ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე, მოსარჩელის თანასაკუთრების წარმოშობის შესახებ სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებული ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლით, რომლის დანაწესით, „თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად, თუ დადგინდება, რომ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა (გადაგეგმარება, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვა). მოცემული წესი არ გამოიყენება, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ იქნება გათვალისწინებული.“ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს კანონისმიერ დათქმაზე, რომელიც ქონების გაზრდილი ღირებულების არსებობის პირობებშიც კი, გამორიცხავდა ინდივიდუალური ქონების თანასაკუთრებად ტრანსფორმირებას, არ მიუთითებია (საქორწინო კონტრაქტის არსებობა).

32. ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ და საერთო თანაზიარ საკუთრებად. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. აღნიშნული დანაწესი რეგულირდება სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლებით. თანაზიარ ქონებად ჩაითვლება მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეძენილი ყოველგვარი ქონება (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით, ასევე ის ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. საპატიო მიზეზი შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ პირის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მისი ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზის გამო, დამოუკიდებელი შემოსავლის მიუღებლობას. ამ დროს მნიშვნელობა არა აქვს იმას, ქონება შეძენილია ერთ-ერთი მათგანისა, თუ ორივე მეუღლის მიერ. უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით. მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (მეუღლეების საერთო ქონებას) მიეკუთვნება, როგორც შრომის საქმიანობით მიღებული ორივე მეუღლის შემოსავალი, ასევე სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები და სხვა სახის შემოსავალი, რომლებსაც სპეციალური მიზნობრივი დანიშნულება არ აქვთ, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა ქონება, რომელიც შეძენილია მეუღლეების მიერ ქორწინების განმავლობაში მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა.

მოცემულ საქმეში მოპასუხის სამართლებრივი შედავება, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი ა. გ--მა მხოლოდ საკუთარი ფულადი სახსრებით ააშენა და შვილს - ი. გ-ს საჩუქრად გადასცა, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კი, დადგენილია რომ ა. გ-ის ოჯახი წლების განმავლობაში დაკავებული იყო შინაური ფრინველის მოვლით და რეალიზაციით. მისი განმარტებით, საქმიანობის თავისებურებიდან გამომდინარე, იგი საქმიანობას ოჯახის სხვა წევრთა დახმარების გარეშე ვერ წარმართავდა (იხ.სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 ნოემბრის სხდომის ოქმი 13:04:41-13:08:35). ამასთან, საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას, აპელანტების წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ მამასთან ერთად საოჯახო ბიზნესში ი. გ--იც იყო ჩართული (იხ.სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

33. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სამართლებრივი დასკვნა სადავო უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობის შესახებ (საფუძველი სსკ-ის 1163-ე მუხლი) იურიდიულად სწორია, თუმცა უმართებულოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში ჩამოყალიბებული დასკვნა, რომ სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებული წანამძღვრების არარსებობის პირობებშიც, იარსებედა სადავო უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველი, რადგან მიუხედავად ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის არარსებობისა, მხარეებს შორის საქორწინო ურთიერთობის (და შესაბამისად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების) წარმოშობის მომენტი უკავშირდება მათი ფაქტობრივი ქორწინების თარიღს - 2005 წლის იანვარი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოქმედი სსკ-ის 1151-ე მუხლი მხოლოდ რეგისტრირებული ქორწინების ფაქტს უკავშირებს მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობას და მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის მომენტთან მიმართებაში, მითითებული ნორმის სხვაგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება მის ნორმატიულ შინაარსს. ამ მოსაზრების გასამყარებლად არც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეზე: Kroon v. the Netherlands გამოყენებული განმარტებაა სამართლებრივად ვარგისი. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ საერთაშორისო პრეცედენტული სამართლის მოხმობა შიდაეროვნულ გადაწყვეტილებებში, უფრო მეტ დასაბუთებულობას მატებს გადაწყვეტილებას და ამდენად, მიზანშეწონილია, თუმცა მისი სწორად გამოყენებისათვის აუცილებელ წინაპირობას კონკრეტულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების დეტალური შესწავლა წარმოადგენს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მივიღებთ პრეცედენტული სამართლის არასწორ გამოყენებას. შესაბამისად, ამ ნაწილში, სრულადაა გასაზიარებელი კასატორის პოზიცია.

თუმცა გამომდინარე იქიდან, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძირითადი დასაბუთება სწორედ სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებულ სამართლებრივ საფუძველს ემყარება, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების აუცილებლობა.

34. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

35. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან სსკ-ის 1163-ე მუხლთან დაკავშირებით არსებობს მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1,589.00 ლარის 70% – 1,112.3 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა-გ-ისა და ი- გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს: ა-გ-სა და ი- გ-ს დაუბრუნდეთ ა-გ-ის მიერ 2016 წლის 25 იანვარს №145 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1,589.00 ლარის) 70% – 1,112.3 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური