ბს-938-796-კ-04 10 მარტი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი (მომხსნებელი),

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: პრივატიზების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1996წ. 17 მაისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქუთაისის სამმართველოსა და მუნიციპალურ საწარმო “კ-ის” შრომით კოლექტივს შორის დაიდო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. ქუთაისში, ..... მდებარე ¹.... აფთიაქი, რომელიც სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველომ პირდაპირი წესით მიჰყიდა მ.ს. “კ-ის” შრომით კოლექტივს, თანახმად მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. ¹392 დადგენილებისა.

2003წ. 20 აგვისტოს ი. მ-მა სარჩელი შეიტანა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეების: ქუთაისის მერიის ტექაღრიცხვის სამსახურის, ქონების მართვის ქუთაისის სამმართველოსა და შპს “კ-ის” მიმართ და შემდეგი მოტივით მოითხოვა პრივატიზების ხელშეკრულების, მიღება-ჩაბარების აქტის, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა და სახლის ნაწილის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა:

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ქ. ქუთაისში ..... მდებარე სახლის გამოყოფილი ნაწილი ეკუთვნოდა მას და 3/12 _ ე. ქ-ეს. თვითონ დიდი ხანია ცხოვრობდა რუსეთში. როდესაც მიმართა ქუთაისის მერიის ტექაღრიცხვის სამსახურს ცნობის ასაღებად, აცნობეს, რომ სადავო ფართზე ის (ი. მ-ი) და ე. ქ-ე მესაკუთრეებად აღარ ირიცხებოდნენ. მოსარჩელემ კვლავ მიმართა ტექაღრიცხვის სამსახურს და მოითხოვა უზუსტობის გამოსწორება, მაგრამ ტექაღრიცხვის სამსახურიდან ანალოგიური პასუხი მიიღო _ სახლის ნაწილი ირიცხებოდა შპს “კ-ის” სახელზე.

მოსარჩელის აზრით, ტექაღრიცხვის სამსახურმა შეცდომა დაუშვა, როდესაც ე. ქ-ისა და მის (ი. მ-ის) საკუთრებაში არსებული სახლის ნაწილი აღრიცხა სახელმწიფო საკუთრებად, რამაც საშუალება მისცა ქონების მართვის ქუთაისის სამმართველოს, მოეხდინა ამ ქონების პრივატიზაცია და სახლის სადავო ნაწილი მიეყიდა შპს “კ-ისათვის”.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს. წარმომადგენელთა განმარტებით, საქართველოს რევკომის 1921წ. 14 მაისის ¹287 დეკრეტით სახელმწიფო საკუთრებად გამოცხადდა ყველა აფთიაქი, მათ შორის სადავო აფთიაქიც, რომელიც მანამდე წარმოადგენდა ლ. კ-ის საკუთრებას. სადავო ფართში საუკუნეზე მეტი ხანია განთავსებული იყო სახელმწიფო აფთიაქი, ფართი მუნიციპალურ საკუთრებას წარმოადგენდა და ამიტომ მისი პრივატიზება მოხდა კანონის შესაბამისად.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილებით ი. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 1996წ. 17 მაისის ¹271 ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება, დადებული სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქუთაისის სამმართველოსა და ამხანაგობა “კ-ის” შრომით კოლექტივს შორის. ბათილად იქნა ცნობილი 1996წ. 17 მაისის მიღება-ჩაბარების აქტი და 1997წ. 4 ივნისს გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ¹48/231-”პ”. ცვლილებები შევიდა ქუთაისის ტექაღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერებში და საჯარო რეესტრში ქ. ქუთაისში, ..... მდებარე სახლის 3/12-3/12 აღირიცხა ე. ქ-ისა და ი. მ-ის საკუთრებად, ხოლო შპს “კ-ს” დაუბრუნდა პრივატიზების დროს გადახდილი თანხა _ 8630,60 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “კ-მა”, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 30 ივნისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა აპელანტ შპს “კ-ის” მოთხოვნა და შემდეგი მოტივით უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილება:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ საქართველოს რევკომის 1921წ. 14 მაისის ¹287 დეკრეტით საქართველოს ტერიტორიაზე მდებარე აფთიაქები სახელმწიფო საკუთრებად გამოცხადდა. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1969წ. 12 ივნისს გარდაიცვალა თ. კ-ი, რომლის ქონებაზე, სახლმფლობელობის 4/6-ზე თანაბარ ნაწილში მემკვიდრეებად, ანდერძის თანახმად ცნობილი არიან დები ე. ქ-ე და ე. მ-ი, რომლებმაც 1990წ. ანდერძით საცხოვრებელი სახლის 3/12 (რომლის სასარგებლო ფართია 121,40 კვ.მ ოთახების რაოდენობა 5, მიშენებული აივანი, საპირფარეშო, განლაგებული 944 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე) უანდერძა შვილს _ მოსარჩელე ი. მ-ს. ტექბიუროს 1992წ. ცნობაში დაფიქსირეუბლია, რომ სახლის 3/12 ეკუთვნის ე. ქ-ეს, ხოლო 3/12 _ ი. მ-ს.

სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ ქ. ქუთაისში, ... არსებული საცხოვრებელი სახლი ეკუთვნოდა ლ. კ-ს, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სახლზე საკუთრების უფლება მემკვიდრეობით გადავიდა მის შვილზე _ თ. კ-ზე. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ 1969 წელს მემკვიდრეობა გადავიდა ე. ქ-ესა და ე. მ-ზე. 1986 და 1990 წლებში სახლის მესაკუთრეები გახდნენ მათი შვილები _ ე. ქ-ე და ი. მ-ი, რომლებიც ამჟამად ფლობენ ბინებს.

1928წ. 29 ივნისს საქალაქო საბჭოს აღმასკომის მიერ გამოყოფილმა კომისიამ სოციალური მდგომარეობის მიხედვით და სახლების შეუკეთებლობის მიზეზით ... საცხოვრებელ სახლს გაუკეთა მუნიციპალიზაცია, ¹2 უბნის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ფართი მესაკუთრეებს ჩამოერთვათ, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილებები აღსრულებული არ ყოფილა. 1928 წლიდან დღემდე მესაკუთრეები იხდიდნენ სახლის სადაზღვევო ყოველწლიურ გადასახადს. შემდეგ შენობა მიქირავებული ჰქონდათ ქუთასისი სააფთიაქო სამმართველოზე, ხოლო 1960 წლიდან ლენინის რაიონის ცენტრალურ აფთიაქზე, რისთვისაც ბიუჯეტში იხდიდნენ ყოველწლიურად 62 მანეთს. სახლის აგების დღიდან მესაკუთრეები დღემდე სარგებლობდნენ და განაგებდნენ მას, რაზეც სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან არავითარი პრეტენზია არ წამოჭრილა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სადავო სახლი წარმოადგენდა ე. ქ-ისა და ი. მ-ის საკუთრებას.

სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეზე შეგროვილი მტკიცებულებებით სადავო ქონება არ წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, არამედ კერძო საკუთრება იყო. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და ბათილად მიიჩნია ქუთაისის ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა და შპს “კ-ის” შრომით კოლექტივს შორის 1996წ. 17 მაისს დადებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული 1996წ. 17 მაისის მიღება-ჩაბარების აქტი, საკუთრების მოწმობა და შპს “კ-ზე” საჯარო რეესტრში გაკეთებული ჩანაწერი. სასამართლომ მიუთითა, რამდენადაც ბათილი იყო ქონების მართვის ქუთაისის სამმართველოსა და შპს “კ-ს” შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ბათილობის შედეგებიდან გამომდინარე, სკ-ის 976-ე მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად, უნდა მომხდარიყო პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა.

სასამართლოს აზრით, მართალია, “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა 3 წელს, მაგრამ ეს ვადა ეხებოდა იმ შემთხვევას, როცა სახელმწიფო ქონების პრივატიზაცია განხორციელებული იყო არასწორად, მოცემულ შემთხვევაში კი კერძო საკუთრება გასხვისდა არასწორად. ამიტომ, სააპელაციო პალატის აზრით, აღნიშნული ნორმა მოცემულ დავას ვერ მოაწესრიგებდა.

სკ-ის 170-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებიდან გამომდინარე, პირს ნებისმიერ დროს შეუძლია იდავოს მესაკუთრის უფლების აღდგენაზე. მაშასადამე, მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა. პირს უფლება აქვს არ ისარგებლოს თავისი ქონებით, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ არ მოითხოვოს თავისი საკუთრება. მართალია, ქუთაისის სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ე. ქ-ისა და ი. მ-ის სარჩელი აფთიაქის სადავო ფართიდან გამოსახლების შესახებ, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება არ გულისხმობდა, რომ სადავო ფართი არ იყო მოსარჩელის საკუთრება. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მოსარჩელემ დარღვეული უფლების შესახებ იცოდა 1993 წლიდან და ამიტომ მისი მოთხოვნა ხანდაზმული იყო. მართალია, სადავო სახლის მუნიციპალიზაცია მოხდა 1928 წელს, მაგრამ მისი ფაქტიური აღსრულება არ მომხდარა. მესაკუთრეები სახლის აგების დღიდან სარგებლობენ და განაგებენ მას. საკუთრების გამოთხოვაზე კი ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება.

სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ შპს “კ-ის” განმარტება, რომ ტექბიუროს ჩანაწერებში შეცდომა იყო დაშვებული, რომ ი. მ-ის საკუთრების საფუძველი იყო სამემკვიდრეო მოწმობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული საქმის დავის საგანს არ წარმოადგენდა, თუ რამდენად სწორად იყო გაცემული სამემკვიდრეო მოწმობა, თუ რამდენად სწორი იყო ტექბიუროს ჩანაწერი, ვინაიდან აღნიშნული დავის საგანი არ ყოფილა. რაც შეეხება იმას, რომ შპს “კ-ს” სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს მეშვეობით უნდა დაუბრუნდეს 8630,60 დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტა, შპს “კ-მა” მოითხოვა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. საპრივატიზებო თანხის შპს “კ-ზე” დაბრუნება არ ყოფილა სარჩელის მოთხოვნა. სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს კი თანხის დაბრუნების ნაწილში არ გაუსაჩივრებია გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით შეამოწმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 30 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს “კ-მა” და სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველომ და შემდეგი მოტივით მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება:

კასატორმა _ შპს “კ-მა” აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას დაარღვია სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, არ გამოიყენა სსკ-ის 248-ე მუხლი, გასცდა სარჩელის მოთხოვნის ფარგლებს და მხარეებს მიაკუთვნა ის რასაც ისინი არ ითხოვდნენ. კასატორის განმარტებით, ქუთაისის საოლქო სასამართლომ გვერდი აუარა ე. ქ-ისათვის სახლის ნაწილის მიკუთვნების კანონიერების საკითხს, ხოლო მისთვის (შპს “კ-ისათვის”) 8630,60 აშშ დოლარის მიკუთვნების ნაწილში კანონიერად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რადგან ჩათვალა, რომ ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა. კასატორს ასევე უკანონოდ მიაჩნია გადაწყვეტილება, მისი საკუთრების ე. ქ-ეზე გადაცემისა და გარიგების ბათილობის კანონიერად მიჩნევის შემთხვევაში პრივატიზებისას გადახდილი თანხის 19888 ნაცვლად 8630,60 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად გადაწყვიტა საქმის განხილვაში მხარეთა მონაწილეობის საკითხი. სარჩელით ი. მ-ი ითხოვდა ქუთაისის მიწის მართვის სამმართველოსათვის საჯარო რეესტრის მონაცემებში ცვლილებების შეტანას. არც საქალაქო და არც სააპელაციო სასამართლოებში მხარედ არ ყოფილა მოწვეული ქუთაისის მიწის მართვის სამმართველო, ასევე ქუთაისის მთავრობა, ვინაიდან სადავო ფართი ირიცხებოდა ადგილობრივი თვითმმართველობის ბალანსზე, სხვაგვარად მისი პრივატიზება ვერ მოხდებოდა. შესაბამისად, პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილობის შედეგად, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისას, სადავო ფართი უნდა აღრიცხულიყო ქუთაისის მთავრობის და არა ე. ქ-ისა და ი. მ-ის საკუთრებად.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნა და სასამართლოს დასკვნები არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა შეეძლო თუ არა ი. მ-ს მიეღო სადავო ფართი ე. მ-ისაგან მემკვიდრეობით და სწორი იყო თუ არა ტექბიუროს ჩანაწერი ი. მ-ის საკუთრებად სახლის ნაწილის აღრიცხვის შესახებ, მიუხედავად იმისა იყო თუ არა ეს დოკუმენტები დავის საგანი, ვინაიდან ი. მ-ი სარჩელში მიუთითებდა ტექბიუროს ჩანაწერების უსწორობაზე. სასამართლომ მტკიცებულებად გამოიყენა ქუთაისის პროკურატურის მიერ მომზადებული ინფორმაცია და უკრიტიკოდ გაიზიარა მასში გადმოცემული დებულებები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ინფორმაცია არ არის საპროცესო დოკუმენტი და მასში გადმოცემული გარემოებები არ შეიძლება უდავოდ სწორად იქნეს მიჩნეული. სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 106-ე მუხლი და დადგენილად არ მიიჩნია გარემოებები, რომლებიც დასტურდებოდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლითაც დადგენილია, რომ აფთიაქის სადავო ფართი არის სახელმწიფო საკუთრება.

კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად გადაწყვიტა სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხი და არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 75-ე მუხლი და არასწორად განმარტა პრივატიზაციის შესახებ კანონის მე-2 მუხლი. ი. მ-მა და ე. ქ-ემ 1993წ. 30 დეკემბრიდან (სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანიდან) იცოდნენ მათი საკუთრების უფლების დარღვევის თაობაზე და 2003 წლამდე არ გაუსაჩივრებიათ აღნიშნული. სასამართლომ არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოება, რომ შპს “კ-ის” მიერ დაკავებული ფართი 1921წ. დეკრეტით იყო ნაციონალიზებული, რომ 1939 წლიდანვე ეს ფართი ტექბიუროს მონაცემებით ცალკე არის აღრიცხული და არაფერი აქვს საერთო მოსარჩელის ქონებასთან, რომელიც სახლის მეორე სართულზე მდებარეობდა და რომელიც 1928 წელს იქნა ჩამორთმეული.

კასატორ შპს “კ-ის” აზრით, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სკ-ის 976-ე მუხლი და ამასთან არასწორად განმარტა იგი. გარიგება, რომლის ბათილობასაც ითხოვდა მოსარჩელე, შედგა 1996 წელს, ანუ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე და სკ-ის 1507-ე მუხლის საფუძველზე არ შეიძლებოდა სასამართლოს ეხელმძღვანელა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. კასატორის განმარტებით, დარღვეულ იქნა სსკ-ის 393-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილები და ამიტომ 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის საფუძველზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 30 ივნისის განჩინება უნდა გაუქმებულიყო, როგორც იურიდიულად დაუსაბუთებელი.

მეორე კასატორი _ სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველო შემდეგი მოტივით ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას:

კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. 30 ივლისის ¹392 დადგენილების საფუძველზე მუნიციპალური საწარმო “¹.... აფთიაქი” შეტანილ იქნა ჯანდაცვის ობიექტთა საპრივატიზებო ნუსხაში და მიეკუთვნა მე-2 ჯგუფის საპრივატიზებო ობიექტებს. ამ პერიოდისათვის ქუთაისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ 1995წ. 7 აგვისტოს გაცემული გეგმა-ანალიზის მიხედვით ... ¹.... აფთიაქი წარმოადგენდა ადგილობრივ (მუნიციპალურ) საკუთრებას. საქმეში წარმოდგენილი ცნობით დასტურდებოდა, რომ აღნიშნული ფართი 1928 წლიდან მუნიციპალიზირებული იყო და ირიცხებოდა სახელმწიფო საკუთრებად, რაც დადგენილი იყო ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არ გამოიყენა სკ-ის 106-ე მუხლი, რომლის მიხედვით ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, არ საჭიროებს მტკიცებას. სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-3 მუხლი, რომლის მიხედვით სახელმწიფო ქონების პრივატიზებას ახორციელებენ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანოები.

სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 248-ე მუხლი, გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და მხარეებს მიაკუთვნა ის, რასაც ისინი არ ითხოვდნენ. კერძოდ, სარჩელით მოსარჩელე ითხოვდა პრივატიზების შედეგების ბათილად ცნობას და სადავო ფართის მის საკუთრებაში აღრიცხვას, ხოლო საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა რა სარჩელი, მოპასუხეს დაუბრუნა გადახდილი საპრივატიზებო თანხა ნაკლები რაოდენობით, რაც უდავოდ უნდა გამხდარიყო სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი და გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

მოწინააღმდეგე მხარის, ი. მ-ის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრები არ ცნო, მოითხოვა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოსა და შპს “კ-ის” საკასაციო საჩივრები საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 30 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ი. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო პალატა იზიარებს საკასაციო საჩივრებს და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გამოტანილია სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნების დარღვევით, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის გარეშე, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და შეფასებები არ გამომდინარეობენ საქმის მასალებიდან. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ იმ მოტივით დააკმაყოფილა ი. მ-ის სარჩელი და ბათილად ცნო შპს “კ-ის” მიერ განხორციელებული პრივატიზაცია, რომ ი. მ-ი მიიჩნია ქუთაისში, ლერმონტოვის მეორე ჩიხის ¹14/1-ის (¹16/1) პირველ სართულზე განთავსებული არასაცხოვრებელი ფართის (ოთხი ოთახი) მესაკუთრედ, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან:

ა) ქ. ქუთაისში, ... სახლთმფლობელობა წარმოადგენდა კერძო მფლობელობას და სახლის პირველ სართულზე მდებარე ოთხ ოთახში ფუნქციონირებდა ლ. კ-ის კერძო აფთიაქი, მაგრამ საქართველოს რევკომის 1921წ. 14 მაისის ¹287 დეკრეტით “აფთიაქების ნაციონალიზაციის შესახებ” საქართველოს ტერიტორიაზე განთავსებული ყველა აფთიაქი, მიუხედავად იმისა ვის საკუთრებასა და დაქვემდებარებაში იყო იგი, აფთიაქის ინვენტარი და მედიკამეტები გამოცხადდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის საკუთრებად და დაექვემდებარა ჯანდაცვის სახალხო კომისარიატს. შესაბამისად, ნაციონალიზაცია შეეხო ქუთაისში გახსნილ ლ. კ-ის კერძო აფთიაქსაც;

ბ) 1928წ. ივნისში ქუთაისის აღმასკომთან გამოყოფილმა კომისიამ, რომელსაც დავალებული ჰქონდა მოუვლელობის გამო საცხოვრებელ შენობათა მუნიციპალიზაციის წესით ჩამორთმევის საკითხის შესწავლა, განიხილა ..... ქუჩაზე თ. კ-ის და სხვათა საკითხი, რომლებიც ცხოვრობდნენ შეძლებულად, ხოლო ზოგი მათგანი ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. ¹5 აქტში მითითებულია, რომ დაბლა სართულზე მდებარე 4 ოთახში განთავსებული იყო აფთიაქი;

გ) სააპელაციო პალატამ ი. კ-ის წარმომადგენლის ზეპირსიტყვიერი განმარტების საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ ქუთაისის აღმასკომის მიერ მათი ქონების მუნიციპალიზაციის შესახებ ზემოაღნიშნული აქტის მიღების მიუხედავად, მათთვის ქონება არ ჩამოურთმევიათ, რაც ასევე დაუსაბუთებელია და წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ საქმეში წარმოდგენილია საარქივო ცნობა, ქუთაისის აღმასკომის მდივნის მიმართვა კომუნალური მეურნეობის განყოფილებისადმი, რომლის თანახმად საქართველოს ცაკის მიერ დადასტურებულია აღმასკომის დადგენილება ლ. კ-ის მუნიციპალიზაციაქმნილი დარაბის 1928 წლიდან ექსპლუატაციის შესახებ და აღმასკომის მდივანი დადგენილების შესაბამისად ითხოვდა ინფორმაციას, შეუდგა თუ არა კომუნალური მეურნეობის განყოფილება დარაბების ექსპლუატაციას;

დ) საქართველოს რევკომიტეტის 1921წ. ¹287 დეკრეტისა და 1928წ. მუნიციპალიზაციის აქტის საფუძველზე ლ. კ-ის აფთიაქის (დარაბის) მუნიციპალიზაცია და კომუნალური მეურნეობის განყოფილებაზე გადაცემა დასტურდება ქუთაისის პირველი საბინაო საექსპლუატაციო ტრესტის მმართველის ცნობით, რომლითაც ¹..... აფთიაქი აყვანილი იყო მათ ბალანსზე და საიჯარო ქირას იხდიდა სააფთიაქო სამმართველო;

ე) ქუთაისის ტექაღრიცხვის ბიუროს მონაცემების მიხედვით, ქუთაისში, ... სადავო სახლთმფლობელობა წარმოადგენს ე. ქ-ის, ი. მ-ის, ს. რ-ისა და შ. რ-ის კერძო საკუთრებას 3/12-3/12-ის უფლებით, მაგრამ ცნობაში იქვე მითითებულია, რომ შენობის ინვენტარიზაციის დღიდან, 1939 წლიდან, პირველი სართული აღრიცხულია როგორც დაწესებულება, აფთიაქი.

ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების მიხედვით საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქართველოს რევკომიტეტის 1921წ. ¹287 დეკრეტისა და 1928წ. მუნიციპალიზაციის აქტის საფუძველზე განხორციელდა ქუთაისში, ..... ქუჩის მე-2 ჩიხში განთავსებული ლ. კ-ის აფთიაქის (დარაბა) მუნიციპალიზაცია, რომელიც, როგორც სახელმწიფო საკუთრება გადაეცა კომუნალური მეურნეობის განყოფილებას და განთავსებული იყო სახელმწიფო დაწესებულება ¹..... აფთიაქი. ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც ადასტურს სადავო აფთიაქის მიერ დაკავებული არასაცხოვრებელი ფართის ფიზიკური პირების: ე. მ-ისა და ე. ქ-ის საკუთრებაში ყოფნის ფაქტს არის ფიზიკურ პირებსა და ქუთაისის სააფთიაქო კანტორასთან დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც ..... შენობის ქვედა სართული ერთი წლის ვადით, 1976წ. 1 იანვრამდე ქირით აიღო სააფთიაქო კანტორამ. აღნიშნული ხელშეკრულება წარმოდგენილი არ არის სსკ-ის 135-ე მუხლით დადგენილი ფორმით, დედნის სახით, არამედ წარმოდგენილია ხელშეკრულების ასლი, სადაც თარიღი გადასწორებულია, არც ერთი ორგანოს მიერ დამოწმებული ან რეგისტრირებული არ არის, ამიტომ საკასაციო პალატა აღნიშნულ ხელშეკრულებას ვერ მიიჩნევს ფართზე საკუთრების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად.

2. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ აფთიაქის მიერ დაკავებული ფართის საკუთრების საკითხის განხილვისას გარდა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი და ობიექტური გამოკვლევის პრინციპის დარღვევისა, ასევე დაარღვია სსკ-ის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად: “მტკიცებას აღარ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ”. საქმეში წარმოდგენილია ქ. ქუთაისის სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეებს ე. ქ-ესა და ი. მ-ს უარი ეთქვათ ქუთაისში, ..... მდებარე სახლის პირველ სართულზე განთავსებული ¹..... აფთიაქის გამოსახლებაზე საქართველოს რევკომის 1921წ. 14 მაისის ¹287 დეკრეტის საფუძველზე, რადგან სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ. კ-ის კერძო აფთიაქის ნაციონალიზაციის შემდეგ სახლთმფლობელობის პირველ სართულზე ფუნქციონირებდა სახელმწიფო და არა კერძო აფთიაქი და საქმეში არ იყო წარმოდგენილი აფთიაქის მიერ დაკავებულ ფართზე მოსარჩელეთა საკუთრების დამადასტურებელი მტკიცებულება.

სსკ-ის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის დადასტურებულია და მტკიცებას არ საჭიროებს კანონიერ ძალაში შესული ქ. ქუთაისის სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ ... მდებარე ლ. კ-ის კერძო აფთიაქის ნაციონალიზაციის შემდეგ, სადავო ოთხ ოთახში განთავსებული იყო სახელმწიფო აფთიაქი და რომ სადავო ფართი არ წარმოადგენდა ი. მ-ის საკუთრებას. ამიტომ საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის ქუთაისის სასამართლოს, როგორც მესაკუთრეს, სკ-ის 170-ე მუხლის თანახმად, უფლება ჰქონდა განეკარგა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება, ¹..... აფთიაქის შრომითი კოლექტივის (ამჟამად _ შპს “კ-ი”) მიერ აფთიაქის პრივატიზება კანონიერია და იგი არ ლახავს ი. მ-ის უფლებას.

3. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გარდა ზემოაღნიშნული დარღვევებისა, ასევე უნდა გაუქმდეს სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რადგან სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი. კერძოდ, მოსარჩელე ი. მ-ი ითხოვდა ამხანაგობა “კ-ის” შრომითი კოლექტივის მიერ 1996წ. 17 მაისს განხორციელებული ¹.... აფთიაქის პრივატიზების ხელშეკრულების, მიღება-ჩაბარების აქტისა და საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობას, ტექბიუროს ჩანაწერებში შესაბამისი ცვლილების შეტანას და საჯარო რეესტრში აფთიაქის მიერ დაკავებული არასაცხოვრებელი ფართის მის საკუთრებად რეგისტრაციას. ამდენად, ი. მ-ის უმთავრეს სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ¹...... აფთიაქის პრივატიზების ბათილად ცნობა, რადგან დანარჩენი მოთხოვნები ტექბიუროს ჩანაწერებში შესაბამისი ცვლილების შეტანისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შესახებ სამართლებრივად წარმოადგენს პრივატიზების ბათილობის შესახებ სარჩელის გადაწყვეტის შედეგს. რადგან დავის საგანი იყო სახელმწიფო საკუთრების, ¹...... აფთიაქის ქონების პრივატიზება, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონით, მაგრამ სასამართლომ იგი არ გამოიყენა, რაც სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით განჩინების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს. ამასთან, სააპელაციო პალატამ სკ-ის 170-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე განმარტა, რომ პირს ნებისმიერ დროს შეუძლია იდავოს საკუთრების უფლების აღდგენაზე და მასზე (მესაკუთრეზე) არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა, რასაც საკასაციო პალატა უსწორობის გამო ვერ გაიზიარებს. სკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. ვინდიკაციური სარჩელის უფლება ასევე იყო გათვალისწინებული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 146-ე მუხლით. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით ფიზიკურ პირებთან დაკავშირებულ დავებზე დადგენილი იყო სარჩელის ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადები. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელე ი. მ-მა, როგორც ლ. და თ. კ-ის შთამომავალმა, ოდესმე დააყენა სასამართლოში სარჩელი და მოითხოვა 1921 და 1928 წლების მუნიციპალიზაცია-ნაციონალიზაციის აქტებით ჩამორთმეული საკუთრების უკან დაბრუნება, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ საქმეში წარმოდგენილია ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993წ. 30 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც ი. მ-ს, როგორც სადავო ფართის არამესაკუთრეს, უარი ეთქვა ფართიდან სახელმწიფო აფთიაქის გამოსახლებაზე. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ პირს ნებისმიერ დროს შეუძლია იდავოს საკუთრების უფლების აღდგენაზე, რადგან როგორც ძველი, ასევე ახალი სამოქალაქო კოდექსი, სამოქალაქო ურთიერთობებიდან გამომდინარე დავებზე ადგენს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადებს. სკ-ის 128-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადები არ ვრცელდება მხოლოდ პირთა არაქონებრივ უფლებებსა და ანაბრებზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან, დავის საგანს სახელმწიფო ქონების _ ¹..... აფთიაქის პრივატიზება წარმოადგენდა, სასამართლოს სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტით და ხანდაზმულობის ვადის არარსებობაზე სასამართლოს მითითება არასწორია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების საფუძველზე უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 30 ივნისის განჩინება, რომელიც ასევე გამოტანილია ამავე კოდექსის 105-ე, 106-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით და ვინაიდან საჭირო აღარ არის დამატებითი მტკიცებულებების გამოთხოვა, მიღებულ უნდა იქნას ახალი გადაწყვეტილება ი. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ის 411-ე მუხლებით, 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოსა და შპს “კ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 30 ივნისის განჩინების გაუქმებით მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ი. მ-ს საკასაციო საჩივარზე დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის 1466 ლარის შპს “კ-ის” სასარგებლოდ გადახდა;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.