საქმე № 180210014597736

საქმე №ას-1048-988-2015 9 მარტი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. გ. კ.-ი (მოპასუხე)

2. ნ. კ.-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. რ.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – უღირს მემკვიდრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ. რ.-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოითხოვა ნ. და გ. კ.-ების ვ. კ.-ის უღირს მემკვიდრეებად აღიარება.

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მოპასუხეები არიან მისი დები. 2010 წლის 27 ივლისს გარდაიცვალა მათი მამა – ვ. კ.-ი, რომელმაც სიკვდილამდე დაწერა ანდერძი და მიუთითა, რომ იგი შვილების მხრიდან განიცდიდა დამცირებას, სიტყვიერ და ფიზიკურ შეურაცხყოფას. მას უვლიდა გ. რ.-ი.

3. მოსარჩელის განმარტებით, მამა ათი წელი ცხოვრობდა მასთან, მხოლოდ იგი უვლიდა მას, რაშიც მოპასუხეები ხელს უშლიდნენ. ნ. და გ. კ.-ებს მამკვიდრებელი სიცოცხლეშივე უღირს მემკვიდრეებად თვლიდა, რაც ანდერძშიც ასახა. მოსარჩელემ მამის მიერ დაწერილ ანდერძს ჩაუტარა ექსპერტიზა და დადასტურდა, რომ ხელნაწერი ეკუთვნის ვ. კ.-ს.

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

5. ნ. კ.-მა განმარტა, რომ გ. რ.-ი წლებია დავობს დაბა ზ.-ში მდებარე ქონებაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა ნ. კ.-ის ოჯახის გამოსახლების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. წარმოდგენილი ანდერძით ნათლად ჩანს, რომ გ. რ.-ს მამამ უანდერძა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლის ნახევარი და არა მთელი სახლი. ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება მხოლოდ ის ფაქტი, რომ 2005 წლის 5 ივნისით დათარიღებული ანდერძი ვ. კ.-ის მიერ არის დაწერილი. ვ. კ.-ი გარდაიცვალა 2010 წლის 27 ივლისს, მანამდე შვილებთან ჰქონდა ურთიერთობა და მსგავსი საკითხი არ წამოჭრილა.

6. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ვერც ერთ გარემოებას, რომელიც შეიძლება მისი უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველი გახდეს. მიუხედავად იმისა, რომ 1994 წლის 5 ოქტომბრის ანდერძით ვ. კ.-მა გ. რ.-ს უანდერძა ქონების ნახევარი, ამის შემდგომაც მოპასუხესა და მამამისს შორის ურთიერთობა მაინც არ დაძაბულა.

7. გ. კ.-ის მოსაზრებით, გაურკვეველია რა მდგომარეობაში იმყოფებოდა ვ. კ.-ი ანდერძზე ხელმოწერის დროს, ვისი კარნახით იყო შეადგინა ანდერძი, განიცდიდა თუ არა ზეწოლას, რადგან თვითონ მოსარჩელე აღიარებს, რომ 10 წელი მამა მასთან ცხოვრობდა და სხვასთან არ ჰქონია ურთიერთობა. თუ ვ. კ.-ს გადაწყვეტილი ჰქონდა გ. კ.-ის უღირს მემკვიდრედ გამოცხადება, მას აღნიშნულის განხორციელება შეეძლო 5 წლის განმავლობაში, რადგან იმყოფებოდა საღ გონებაზე. მისივე განმარტებით, გ. რ.-ი ვერ ადასტურებს გ. კ.-ის მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლით გათვალისწინებულ გარემოებებს. გ. რ.-მა ყველაზე ბოლოს მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდროს მისაღებად.

8. მოპასუხის მოსაზრებით, არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ გ. კ.-ი სცემდა, აგინებდა და ამორალურად ექცეოდა მამას. მოპასუხემ მამას დაუთმო საცხოვრებელი სახლი, რომელიც ვ. კ.-მა 1967 წელს აჩუქა. ვ.კ.-ი აღნიშნული სახლიდან გაასვენეს. დაკრძალვის ხარჯებიც გაიღო გ. კ.-ის აწ გარდაცვლილმა შვილმა – გ. კ.-მა, რომელიც ბაბუის გვერდით დაკრძალეს. იმ დროისთვის მოსარჩელეს არანაირი პრეტენზია არ გააჩნდა. ამჟამად გ. რ.-ი ყველანაირად ცდილობს ხელი შეუშალოს დანარჩენ მემკვიდრეებს სამკვიდროს მიღებაში.

9. მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. რ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, გ. რ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილდა, ნ. კ.-სა და გ. კ.-ს ჩამოერთვათ კანონით მემკვიდრეობის უფლება შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2010 წლის 27 ივლისს ქალაქ მ-ში გარდაიცვალა ვ. კ.-ი. გარდაცვალებამდე 7 წლის განმავლობაში მამკვიდრებელი ცხოვრობდა მ.-ში მოსარჩელე გ. რ.-ის სახლში.

12. ვ. კ.-ს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები – გ. რ.-ი, ნ. კ.-ი და გ. კ.-ი. მისი სამკვიდრო ქონება შეადგენს დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქუჩა №..-ში მდებარე უძრავი ქონების – 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილს. აღნიშნული ქონების ½ წილის მესაკუთრეა გ. რ.-ი.

13. საქმეში წარმოდგენილია 1994 წლის 5 ოქტომბერს შედგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლის შესაბამისად, ვ. კ.-მა დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქ.№..-ში მდებარე მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი უანდერძა მის შვილ გ. რ.-ს.

14. საქმეში ასევე წარმოდგენილია 2005 წლის 3 ივნისს შედგენილი ანდერძი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 13 აგვისტოს დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერა ტექსტის სახით (ვ.ი ე.-ს ძე კ.-ი), 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძზე შესრულებულია ვ. კ.-ის მიერ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძში გამოვლენილია ვ. კ.-ის ნება. აღნიშნული ანდერძის შესაბამისად, ვ. კ.-ი გამოთქვამს უკმაყოფილებას გ. და ნ. კ.-ების მიმართ, არასათანადო მოპყრობის გამო, და აღნიშნულით აღიარებს უღირს მემკვიდრეებად. ასევე ანდერძის შესაბამისად, ვ. კ.-ი მოსარჩელე გ. რ.-ს უანდერძებს მის ქონებას.

15. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი არ იყო შედგენილი კანონით დადგენილი ფორმის დაცვით, რის საფუძველზეც მიჩნეულ იქნა ბათილ გარიგებად.

16. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა ვ. კ.-ის მიერ 2005 წლის 3 ივნისს შედგენილი ანდერძის ბათილობასთან დაკავშირებით და მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლის დანაწესზე, რომელიც შინაურული ანდერძის ფორმას განსაზღვრავს. განსახილველ შემთხვევაში, 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი წარმოადგენს შინაურული ანდერძს, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ იგი შედგენილია და ხელმოწერილია უშუალოდ მოანდერძე ვ. კ.-ის მიერ. ამდენად, ანდერძი შედგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით.

17. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ნორმა არ აწესებს შინაურულ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერის აუცილებლობას. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, ის გარემოება, რომ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერების სინამდვილე ვერ დადგინდა, სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლის თანახმად, გავლენას ვერ მოახდენს 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის ნამდვილობაზე და, შესაბამისად, ვერ იქნება მიჩნეული სადავო ანდერძის ბათილად ცნობის საფუძვლად.

18. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის შეფასებისას არამართებულად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1366-ე მუხლის მოთხოვნებზე, ვინაიდან, აღნიშნული ნორმა ადგენს სავალდებულო მოთხოვნებს ტექნიკური საშუალებებით (ფაქსი, კომპიუტერი და სხვ.) შედგენილი ანდერძისათვის და არა შინაურული ანდერძისათვის, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, ანდერძის ტექსტი შეიძლება გადმოიცეს საერთოდ მიღებული ტექნიკური საშუალებებით, ოღონდ ხელმოწერილი უნდა იყოს მოანდერძის მიერ. ასეთ შემთხვევაში ანდერძის შედგენა და მოანდერძის მიერ ხელის მოწერა უნდა მოხდეს ორი მოწმის თანდასწრებით, რომლებიც დაადასტურებენ, რომ ანდერძი შედგენილი იყო მათი თანდასწრებით ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით. მოწმეთა მიერ ანდერძის დადასტურება უნდა მოხდეს მოანდერძის მიერ ანდერძზე ხელის მოწერის შემდეგ დაუყოვნებლივ, მოანდერძისა და ორივე მოწმის თანდასწრებით ანდერძზე სათანადო წარწერის გაკეთებით, მოწმეთა სახელის, გვარისა და საცხოვრებელი ადგილის მითითებით. მოცემულ ნორმაში იგულისხმება ორი მოწმის დასწრების ვალდებულება ტექნიკური საშუალებებით ანდერძის გადმოცემისა და მოანდერძის მიერ ხელმოწერის დროს. 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი არ არის შედგენილი ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით. მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლით გათვალისწინებული შინაურული ანდერძი, კერძოდ, უდავოა, რომ ანდერძი შედგენილი და ხელმოწერილია მოანდერძის მიერ. აღნიშნული ნორმით გარანტირებულია პირის უფლება, საკუთარი სურვილისა და შეხედულების შესაბამისად, განკარგოს ქონება და საამისოდ გამოავლინოს ნება. ანდერძი სწორედ ამგვარი თავისუფალი ნების გამომვლენი განკარგულებაა. ანდერძი, რომელიც თავისი ხელით დაწერა მოანდერძემ და ხელი მოაწერა სრული იურიდიული ძალის მქონეა მიუხედავად იმისა, რომ ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული არ არის.

19. სამოქალაქო კოდექსის 1365-ე მუხლის თანახმად, შინაურული ანდერძი, როგორც წესი, ინახება მოანდერძესთან და მისი სამართლებრივი შედეგების დადგომა უკავშირდება მის გარდაცვალებას. მოანდერძეს შეუძლია და არ არის ვალდებული, რომ ანდერძი შესანახად გადასცეს ნოტარიუსს, რომლის მიზანია იმ საფრთხეების თავიდან აცილება, რაც უკავშირდება ანდერძის დაკარგვას, დოკუმენტის გაფუჭებას და ა.შ.

20. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ვ. კ.-ის მიერ 1994 წელს შედგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლის თანახმადაც მოანდერძე თავისი კუთვნილი ქონებიდან საცხოვრებელი სახლის ½ წილს, (მდებარე, დაბა ზ.-ი, თავისუფლების ქ.№..) უანდერძებს მის შვილ გ. რ.-ს.

21. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ვ. კ.-ის მიერ შედგენილი ორი ანდერძი – 1994 წელს სანოტარო წესით დამოწმებული და 2005 წელს შედგენილი შინაურული ანდერძი. ორივე ანდერძში ანდერძისმიერ მემკვიდრედ დასახელებულია მოსარჩელე გ. რ.-ი. ამასთან, 2005 წლის შინაურული ანდერძით მოანდერძე სხვა მემკვიდრეებს მოიხსენიებს უღირს მემკვიდრეებად. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლზე მითითებით, უპირატესობა მიანიჭა სანოტარო წესით შედგენილ ანდერძს და აღნიშნული გარემოება მიჩნეული იქნა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძვლად.

22. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა საქმის განმხილველი სასამართლოს ზემოაღნიშნულ შეფასებას და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არასწორად იქნა განმარტებული სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის მოთხოვნები.

23. სამოქალაქო კოდექსის 1400-ე, 1401-ე მუხლების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის დანაწესი სანოტარო ფორმით შედგენილი ანდერძის სხვა ფორმით შედგენილ ანდერძთან მიმართებით უპირატესობას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც სხვა ფორმით შედგენილი ანდერძი აუქმებს ან ცვლის ნოტარიულად დადასტურებული ანდერძის შინაარსს.

24. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ორივე ანდერძში ანდერძისმიერ მემკვიდრედ დასახელებულია მოსარჩელე გ. რ.-ი. ამასთან, 2005 წლის შინაურულ ანდერძში დამატებით გამოვლენილია მამკვიდრებლის ნება ნ. კ.-ისა და გ. კ.-ი უღირს მემკვიდრეებად აღიარების შესახებ, რაც, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, არ ეწინააღმდეგება და არ ცვლის 1994 წელს სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძის შინაარსს, რის გამოც, სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის მოთხოვნებზე მითითება ვერ გამოდგება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად.

25. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2005 წლის 3 ივნისის შინაურულ ანდერძში გამოხატული ნების ნამდვილობის საწინააღმდეგო გარემოებები საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის.

26. რაც შეეხება, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს მოანდერძის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა მ.-ის საავადმყოფოს ექიმ-ფსიქიატრ ა.გ.-ის მიერ 1998 წლის 17 ივნისს გაცემულ №.. ცნობაზე და მიიჩნია, რომ ცნობა შეიცავს მონაცემებს პიროვნების (მოანდერძის) ისეთი უნარების შესახებ როგორიცაა „მეტყველება – გასაგები, ორიენტირებული ადგილში, დროში და სიტუაციაში; აღქმა – საგნობრივი სწორი; მეხსიერება – ახალი მასალის ათვისების უნარი ნორმის ფარგლებში; აზროვნება - საღი, ინტელექტი - ნორმის ფარგლებში“, ამდენად, ამ ვითარებაში მხოლოდ მეხსიერების შენახვის კოეფიციენტის დაქვეითება არ შეიძლება, განხილულ იქნას გარემოებად, რასაც შეეძლო გავლენა მოეხდინა მოანდერძის ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე.

27. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარე ხდის სადავოდ მოანდერძის ნების გამოვლენის ნამდვილობის საკითხს, შესაბამისად, აღნიშნული მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ უტყუარად ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ 2005 წლის ანდერძში მოანდერძის მიერ გამოვლენილი ნება ნამდვილი არ არის.

28. სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის და უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენს ანდერძით ან კანონით მემკვიდრე პირის მხრიდან მამკვიდრებლისათვის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში განზრახ ხელის შეშლა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მემკვიდრეებად მოწვევის ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდის მიზნით, ანდა განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენა მოანდერძის მიერ ანდერძში მითითებული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნული გარემოებანი დადასტურებულ უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ მოპასუხეების მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლით გათვალისწინებული გარემოებები მოპასუხეთა უღირს მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე დადასტურებული არ არის.

29. სამოქალაქო კოდექსის 1354-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მამკვიდრებელს უფლება აქვს, ანდერძის პირდაპირი მითითებით მემკვიდრეობა ჩამოართვას კანონით მემკვიდრეებს, რის გამოც ეს პირები სამკვიდროს ვერ მიიღებენ ვერც კანონით მემკვიდრეობის საფუძველზე და ვერც ანდერძისმიერი მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შემთხვევაში.

30. სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის გულისხმობს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ნამდვილი ნების დადგენას, ამასთან, ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში.

31. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძში მოანდერძის მიერ გამოვლენილი ნება, სადაც ის მოპასუხეებს მოიხსენიებს უღირს მემკვიდრეებად, უნდა განიმარტოს იმდაგვარად, რომ მოანდერძეს სურდა ნ. კ.-ისა და გ. კ.-ისათვის კანონით მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა.

32. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, ასევე, 2005 წლის ანდერძში მოანდერძის მიერ გამოვლენილი ნების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 1354-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა მოპასუხეებისათვის კანონით მემკვიდრეობის ჩამორთმევის შესახებ. მოსარჩელის მოთხოვნაა მოპასუხეების აღიარება უღირს მემკვიდრეებად, რომლის სამართლებრივი შედეგი უკავშირდება მოპასუხეებისათვის კანონით მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევას. შესაბამისად, მათთვის მითითებული უფლების ჩამორთმევა არ სცილდება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის ფარგლებს.

33. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. კ.-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

34. კასატორის მითითებით, 2015 წლის 15 მაისს მომხსენებელმა მოსამართლე ნატალია ნაზღაიძემ დაასრულა საქმის ზეპირი განხილვა, სასამართლო გავიდა სათათბირო ოთახში გადაწყვეტილების გამოსატანად, ხოლო დაბრუნების შემდეგ გადადო გადაწყვეტილების გამოცხადება საქმის სირთულის გამო, რაც უნდა განეხორციელებინა სხდომის დასრულებისთანავე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე მუხლით დადგენილი დანაწესი.

35. მხარის მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძვლის არსებობა. მიუხედავად იმისა, რომ 1994 წლის 5 ოქტომბრის ანდერძით ვ. კ.-მა გ. რ.-ს უანდერძა ქონების ნახევარი, ამის შემდგომაც მოპასუხესა და მამამისს შორის ურთიერთობა არ დაძაბულა.

36. გ. კ.-ის მოსაზრებით, გაურკვეველია რა მდგომარეობაში იმყოფებოდა ვ. კ.-ი ანდერძზე ხელმოწერის დროს, ვისი კარნახით იყო შეადგინა ანდერძი, განიცდიდა თუ არა ზეწოლას, რადგან თვითონ მოსარჩელე აღიარებს, რომ 7 წელი მამა მასთან ცხოვრობდა და სხვასთან არ ჰქონია ურთიერთობა. თუ ვ. კ.-ს გადაწყვეტილი ჰქონდა გ. კ.-ის უღირს მემკვიდრედ გამოცხადება, მას აღნიშნულის განხორციელება შეეძლო 5 წლის განმავლობაში, რადგან იმყოფებოდა საღ გონებაზე.

37. კასატორმა აღნიშნა, რომ არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, გ. კ.-ის მხრიდან მამის ცემა, გინება და ამორალური ქცევა. მეტიც, კასატორმა მამას დაუთმო თავისი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც ვ. კ.-მა 1967 წელს აჩუქა. ვ.კ.-ი აღნიშნული სახლიდან გაასვენეს. დაკრძალვის ხარჯებიც გაიღო გ. კ.-ის აწ გარდაცვლილმა შვილმა – გ. კ.-მა, რომელიც ბაბუის გვერდით დაკრძალეს. იმ დროისთვის მოსარჩელეს არანაირი პრეტენზია არ გააჩნდა.

38. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ნ. კ.-მაც და მოითხოვა მისი გაუქმება.

39. მხარემ, გ. კ.-ის მსგავსად მიიჩნია, რომ მისი უღირს მემკვიდრე ცნობის ფაქტობრივ წინაპირობებზე მოსარჩელეს არ მიუთითებია.

40. არც ერთი მტკიცებულებათა თუ მოწმის ჩვენებით არ დასტურდება, რომ ნ. და გ. კ.-ები მამას სცემდნენ, აგინებდნენ და ამორალურად ექცეოდნენ. გ. კ.-ი–რ.-ი ყველანაირად ხელს უშლიდა 5 წლის განმავლობაში დებს, რომ მათ კანონიერად მიეღოთ ქონებიდან თავისი წილი.

41. ვ. კ.-მა 1994 წლის 5 ოქტომბერს სანოტარო წესით დამტკიცებული ანდერძით სადავო საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი უანდერძა გ. რ.-ს. მან აღნიშნული ანდერძით ნოტარიუსს მოსთხოვა ანდერძისმიერი სამკვიდროს მოწმობის გაცემა, რასაც თვით გ. რ.-ი უარყოფს. მან ახსნა-განმარტების დროს სასამართლოში განმარტა, რომ 1994 წლის 5 ოქტომბრის ანდერძით არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის, არადა საქმეზე დართული მტკიცებულებების გამოკვლევის დროს საქმეში არსებობს ნოტარიუსის წერილი, სადაც აღნიშნულია, რომ მოსარჩელემ ანდერძის საფუძველზე მოითხოვა ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის გაცემა, მას ნოტარიუსისათვის სხვა ანდერძი არ წარუდგენია (მათ შორის უღირს მემკვიდრეებად ცნობის შესახებ).

42. სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე, 1365-ე, 1366-ე მუხლების დარღვევით 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის ხელმოწერას მოწმეები არ ესწრებოდნენ. მეტიც ანდერძზე შემდგომაა სხვა ფერის კალმით მოწერილი, რომ „მოწმეები“ ესწრებოდნენ. ამ საკითხზე ექსპერტიზის დასკვნაში არც მსჯელობა და არც რა თქმა უნდა კითხვა არ დასმულა, რათა ექსპერტს პასუხი გაეცა, თუ როდის არის ჩანაწერი მიმატებული.

43. კასატორის მითითებით, მოსარჩელემ სასამართლო პროცესზე ვერც მოწმეები წარადგინა იმის დასტურად, რომ მითითებული მოწმეები ესწრებოდნენ ანდერძის დაწერას. გ. რ.-მა მთელი სასამართლოს მიმდინარეობის პროცესში ურთიერთგამომრიცხავი ახსნა-განმარტებები მისცა ანდერძის დაწერასა და მოწმეების თაობაზე. მხოლოდ და მხოლოდ ძირითად სხდომაზე განაცხადა, რომ ამ ანდერძის დაწერას მისი შვილიც ესწრებოდა, თუმცა არც მისი შვილის ხელმოწერაა ანდერძზე. კასატორმა მოითხოვა იმ მოწმეების დაკითხვა, რომლებიც ესწრებოდნენ ანდერძის დაწერას, რომ მოსარჩელემ არ წარმოადგინა პროცესზე, იმ მოტივით რომ ისინი არ იმყოფებოდნენ საქართველოში.

44. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს წარედგინა არა ერთი მტკიცებულება ვ. კ.-ის ავადმყოფობის შესახებ. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა 1998 წლის 17 ივნისის №-- ცნობაზე, სადაც პირდაპირაა მითითებული, რომ ვ. კ.-ს აღენიშნებოდა მეხსიერების დაქვეითება.

45. ნ. კ.-ი წლების განმავლობაში თვითონ უვლის მშობლებს, ისინი ცხოვრობდნენ ერთად. მას ვ. კ.-ისათვის ხელი არასდროს შეუშლია, თუნდაც ანდერძის დაწერაში და ჩუქების ხელშეკრულების შედგენაში. ვ. კ.-მა ქონების ნახევარი თავისი ნებით გადასცა გ. რ.-ს. ნ. კ.-ს არ ჩაუდენია განზრახ დანაშაული ან სხვა ამორალური საქციელი მოანდერძის მიმართ ანდერძის დაწერის დროს.

46. მხარემ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლით ზუსტად განსაზღვრულია, რა შემთხვევაში არის მემკვიდრე უღირსი. მოცემულ შემთხვევაში კი სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე, 1364-ე, 1365-ე, 1366-ე, 1345-ე, 59-ე, 68-ე მუხლების თანახმად სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

47. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით – გ. კ.-ის საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2015 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით – ნ. კ.-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2015 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით ცნობილი იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. 2016 წლის 17 თებერვალს საქმეზე გაიმართა ზეპირი მოსმენა დავის მორიგებით დასრულების მიზნით. მხარეებს 2016 წლის 1-ელ მარტამდე მიეცათ შესაძლებლობა საკასაციო სასამართლოსათვის წარმოედგინათ მორიგების აქტი, თუმცა მხარეებმა მომართეს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით, რომ მათ შორის ვერ მოხერხდა დავის მორიგებით დასრულების მიზნით შეთანხმების მიღწევა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

48. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

49. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

50. 2010 წლის 27 ივლისს ქალაქ მ.-ში გარდაიცვალა ვ. კ.-ი. გარდაცვალებამდე 7 წლის განმავლობაში მამკვიდრებელი ცხოვრობდა მ.-ში მოსარჩელე გ. რ.-ის სახლში.

51. ვ. კ.-ს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები – გ. რ.-ი, ნ. კ.-ი და გ. კ.-ი. მისი სამკვიდრო ქონება შეადგენს დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქუჩა №..-ში მდებარე უძრავი ქონების – 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილს. აღნიშნული ქონების ½ წილის მესაკუთრეა გ. რ.-ი.

52. საქმეში წარმოდგენილია 1994 წლის 5 ოქტომბერს შედგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლის შესაბამისად, ვ. კ.-მა დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქ.№..-ში მდებარე მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი უანდერძა მის შვილ გ. რ.-ს.

53. საქმეში ასევე წარმოდგენილია 2005 წლის 3 ივნისს შედგენილი ანდერძი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 13 აგვისტოს დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერა ტექსტის სახით (ვ.ი ე.-ს ძე კ.-ი), 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძზე შესრულებულია ვ. კ.-ის მიერ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძში გამოვლენილია ვ. კ.-ის ნება. აღნიშნული ანდერძის შესაბამისად, ვ. კ.-ი გამოთქვამს უკმაყოფილებას გ. და ნ. კ.-ების მიმართ, არასათანადო მოპყრობის გამო, და აღნიშნულით აღიარებს უღირს მემკვიდრეებად. ასევე, ანდერძის შესაბამისად, ვ. კ.-ი მოსარჩელე გ. რ.-ს უანდერძებს მის ქონებას.

54. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ვ. კ.-ის მიერ 1994 წელს შედგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლის თანახმადაც მოანდერძე თავისი კუთვნილი ქონებიდან საცხოვრებელი სახლის ½ წილს (მდებარე დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქ.№..-ში), უანდერძებს მის შვილ გ. რ.-ს. ანუ არსებობს ვ. კ.-ის მიერ შედგენილი ორი ანდერძი – 1994 წელს სანოტარო წესით დამოწმებული და 2005 წელს შედგენილი შინაურული ანდერძი. ორივე ანდერძში ანდერძისმიერ მემკვიდრედ დასახელებულია მოსარჩელე გ. რ.-ი. ამასთან, 2005 წლის შინაურული ანდერძით მოანდერძე სხვა მემკვიდრეებს მოიხსენიებს უღირს მემკვიდრეებად.

55. კასატორებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდიათ. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მათ საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მხარე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომელთა შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ანუ, სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტარქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი შემადგენლობის არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

57. გ. კ.-ის კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) მდგომარეობს იმაში, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, (მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძვლის არსებობა), რომელმაც მოცემულ საქმეზე გამოიწვია არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

58. ნ. კ.-ის კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) აგრეთვე იმაში მდგომარეობს, რომ მისი უღირს მემკვიდრედ ცნობის ფაქტობრივი წინაპირობები მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა.

59. კასატორების ზემოაღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით კასატორებმა წარმოადგინეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძვლების არსებობა, რომელიც, კასატორების განმარტებით, არ გამომდინარეობს მამკვიდრებლის ანდერძიდან. შეფასებას საჭიროებს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა პირის უღირს მემკვიდრედ ცნობის მომწესრიგებელი ნორმის (სკ-ის 1310-ე მუხლი) შემადგენლობასთან (მის აბსტრაქტულ კომპონენტებთან).

61. ამ თვალსაზრისით, ყურადღებაა მისაქცევი იმ გარემოებაზე, რომ გ. რ.-ის მოთხოვნა ნ. კ.-ისა და გ. კ.-ის უღირს მემკვიდრეებად ცნობის შესახებ ეფუძნება 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძში გამოვლენილი ვ. კ.-ის ნებას, კერძოდ, აღნიშნული ანდერძის შესაბამისად, ვ. კ.-ი გამოთქვამს უკმაყოფილებას გ. და ნ. კ.-ების მიმართ არასათანადო მოპყრობის გამო, და აღნიშნულით აღიარებს უღირს მემკვიდრეებად, რასაც კასატორები სადავოდ ხდიან. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედი შეჯიბრებითობის პრინციპის თანახმად კი (სსკ-ის მე-4 მუხ.), სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურებისას მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები და მოსაზრებები. მათვე ეკისრებათ სადავოდ ქცეული ფაქტობრივი გარემოებების მითითებისა და მათი დამტკიცების ტვირთიც (სსკ-ის 102-ე მუხ.).

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტული ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული ფაქტების შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების დასადასტურებლად, რაც საბოლოოდ წარმოადგენს სამართლის ნორმით გათვალისწინებულ მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს, აუცილებელია ისეთი მტკიცებულებების არსებობა, რომლებიც თუნდაც მოწმეთა ჩვენებებთან ერთობლივად უტყუარად მიუთითებენ ყველა მნიშვნელოვან გარემოებებზე.

63. საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს უღირს მემკვიდრედ ცნობის თავისებურებებზე:

64. სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის და უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენს ანდერძით ან კანონით მემკვიდრე პირის მხრიდან მამკვიდრებლისათვის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში განზრახ ხელის შეშლა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მემკვიდრეებად მოწვევის ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდის მიზნით, ანდა განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენა მოანდერძის მიერ ანდერძში მითითებული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნული გარემოებანი დადასტურებულ უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ. (სუსგ 2014 წლის 2 ივნისის განჩინება საქმეზე №ას-125-119-2014; სუსგ 2013 წლის 20 სექტემბრის განჩინება საქმეზე №ას-347-330-2013; სუსგ 2012 წლის 25 ივნისის განჩინება საქმეზე №ას-786-739-2012; სუსგ 2010 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-266-251-2010;)

65. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი იყო შედგენილი კანონით დადგენილი ფორმის დაცვით, რის საფუძველზეც არ შეიძლება, რომ მიჩნეულ იქნა ბათილ გარიგებად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლი, განსაზღვრავს შინაურული ანდერძის ფორმას. 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი წარმოადგენს შინაურულ ანდერძს, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ იგი შედგენილია და ხელმოწერილია უშუალოდ მოანდერძე ვ. კ.-ის მიერ. ამდენად, ანდერძი შედგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით.

66. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლი არ აწესებს შინაურულ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერის აუცილებლობას. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, ის გარემოება, რომ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერების სინამდვილე ვერ დადგინდა, გავლენას ვერ მოახდენს 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის ნამდვილობაზე და, შესაბამისად, ვერ იქნება მიჩნეული სადავო ანდერძის ბათილად ცნობის საფუძვლად.

67. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმასთან მიმართებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის შეფასებისას არამართებულად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1366-ე მუხლის მოთხოვნებზე, ვინაიდან, აღნიშნული ნორმა ადგენს სავალდებულო მოთხოვნებს ტექნიკური საშუალებებით (ფაქსი, კომპიუტერი და სხვ.) შედგენილი ანდერძისათვის და არა შინაურული ანდერძისათვის, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, ანდერძის ტექსტი შეიძლება გადმოიცეს საერთოდ მიღებული ტექნიკური საშუალებებით, ოღონდ ხელმოწერილი უნდა იყოს მოანდერძის მიერ. ასეთ შემთხვევაში ანდერძის შედგენა და მოანდერძის მიერ ხელის მოწერა უნდა მოხდეს ორი მოწმის თანდასწრებით, რომლებიც დაადასტურებენ, რომ ანდერძი შედგენილი იყო მათი თანდასწრებით ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით. მოწმეთა მიერ ანდერძის დადასტურება უნდა მოხდეს მოანდერძის მიერ ანდერძზე ხელის მოწერის შემდეგ დაუყოვნებლივ, მოანდერძისა და ორივე მოწმის თანდასწრებით ანდერძზე სათანადო წარწერის გაკეთებით, მოწმეთა სახელის, გვარისა და საცხოვრებელი ადგილის მითითებით. მოცემულ ნორმაში იგულისხმება ორი მოწმის დასწრების ვალდებულება ტექნიკური საშუალებებით ანდერძის გადმოცემისა და მოანდერძის მიერ ხელმოწერის დროს.

68. 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძი არ არის შედგენილი ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით. მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლით გათვალისწინებული შინაურული ანდერძი, კერძოდ, უდავოა, რომ ანდერძი შედგენილი და ხელმოწერილია მოანდერძის მიერ. აღნიშნული ნორმით გარანტირებულია პირის უფლება, საკუთარი სურვილისა და შეხედულების შესაბამისად, განკარგოს ქონება და საამისოდ გამოავლინოს ნება. ანდერძი სწორედ ამგვარი თავისუფალი ნების გამომვლენი განკარგულებაა. ანდერძი, რომელიც თავისი ხელით დაწერა მოანდერძემ და ხელი მოაწერა, სრული იურიდიული ძალის მქონეა მიუხედავად იმისა, რომ ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული არ არის. სამოქალაქო კოდექსის 1365-ე მუხლის თანახმად, შინაურული ანდერძი, როგორც წესი, ინახება მოანდერძესთან და მისი სამართლებრივი შედეგების დადგომა უკავშირდება მის გარდაცვალებას. მოანდერძეს შეუძლია და არ არის ვალდებული, რომ ანდერძი შესანახად გადასცეს ნოტარიუსს, რომლის მიზანია იმ საფრთხეების თავიდან აცილება, რაც უკავშირდება ანდერძის დაკარგვას, დოკუმენტის გაფუჭებას და ა.შ. ვ. კ.-ის მიერ 1994 წელს შედგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლის თანახმადაც მოანდერძე თავისი კუთვნილი ქონებიდან საცხოვრებელი სახლის ½ წილს, (მდებარე დაბა ზ.-ში, თავისუფლების ქ.№..-ში) უანდერძებს მის შვილს – გ. რ.-ს. განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ვ. კ.-ის მიერ შედგენილი ორი ანდერძი – 1994 წელს სანოტარო წესით დამოწმებული და 2005 წელს შედგენილი შინაურული ანდეძი. ორივე ანდერძში ანდერძისმიერ მემკვიდრედ დასახელებულია მოსარჩელე გ. რ.-ი. ამასთან, 2005 წლის შინაურული ანდერძით მოანდერძე სხვა მემკვიდრეებს მოიხსენიებს უღირს მემკვიდრეებად.

69. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის მოთხოვნები.

70. სამოქალაქო კოდექსის 1400-ე, 1401-ე მუხლების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის დანაწესი სანოტარო ფორმით შედგენილი ანდერძის სხვა ფორმით შედგენილ ანდერძთან მიმართებით უპირატესობას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც სხვა ფორმით შედგენილი ანდერძი აუქმებს ან ცვლის ნოტარიულად დადასტურებული ანდერძის შინაარსს.

71. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ორივე ანდერძში ანდერძისმიერ მემკვიდრედ დასახელებულია მოსარჩელე გ. რ.-ი. ამასთან, 2005 წლის შინაურულ ანდერძში დამატებით გამოვლენილია მამკვიდრებლის ნება ნ. კ.-ისა და გ. კ.-ის უღირს მემკვიდრეებად აღიარების შესახებ, რაც, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ ეწინააღმდეგება და არ ცვლის 1994 წელს სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძის შინაარსს, რის გამოც, სამოქალაქო კოდექსის 1401-ე მუხლის მოთხოვნებზე მითითება ვერ გამოდგება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად.

72. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ვ. კ.-ის მიერ 2005 წლის 3 ივნისს შედგენილ შინაურულ ანდერძში გამოხატული ნების ნამდვილობის საწინააღმდეგო გარემოებები საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის.

73. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლების თანახმად, დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარე სადავოდ ხდის მოანდერძის ნების გამოვლენის ნამდვილობის საკითხს, შესაბამისად, აღნიშნული მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ (კასატორმა) უტყუარად ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ 2005 წლის ანდერძში მოანდერძის მიერ გამოვლენილი ნება ნამდვილი არ არის.

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს ანდერძით მემკვიდრეობას. სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის და უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენს ანდერძით ან კანონით მემკვიდრე პირის მხრიდან მამკვიდრებლისათვის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში განზრახ ხელის შეშლა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მემკვიდრეებად მოწვევის ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდის მიზნით, ანდა განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენა მოანდერძის მიერ ანდერძში მითითებული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნული გარემოებანი დადასტურებულ უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივ გარემოებებს და მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლით გათვალისწინებული გარემოებები კასატორების (მოპასუხეთა) უღირს მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე დადასტურებული არ არის.

75. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რის გამოც იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინება (სსკ-ის 393-ე მუხლის 2-ე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი – არასწორად განმარტა კანონი.) აღნიშნული გარემოება კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

76. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

77. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ შეიცავს სარჩელის დაკმაყოფილების მაკვალიფიცირებელ კომპონენტებს (სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის შემადგენლობის ნიშნებს).

78. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე გ. რ.-მა ვერ დაადასტურა გ. და ნ. კ.-ების უღირს მემკვიდრეებად ცნობის საფუძვლების არსებობა, ეს გარემოება წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს.

79. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1354-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მამკვიდრებელს უფლება აქვს, ანდერძის პირდაპირი მითითებით მემკვიდრეობა ჩამოართვას კანონით მემკვიდრეებს, რის გამოც ეს პირები სამკვიდროს ვერ მიიღებენ ვერც კანონით მემკვიდრეობის საფუძველზე და ვერც ანდერძისმიერი მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე და 1381-ე მუხლების დანაწესების გათვალისწინებით, კასატორებს შესაძლოა ჰქონდეთ მხოლოდ სავალდებულო წილის მიღების მოთხოვნის უფლება შესაბამისი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში.

80. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

81. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. რ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს მოპასუხეების მიერ გაღებული სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება მიუხედავად იმისა, გათავისუფლებულია თუ არა იგი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. შესაბამისად, გ. რ.-ს ნ. კ.-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 300 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. გ. და ნ. კ.-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ. რ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. გ. რ.-ს დაეკისროს ნ. კ.-ის სასარგებლოდ 300 ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე