საქმე №ას-1257-1179-2015 16 მარტი, 2016 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „ა.-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.-ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. შპს „მ.-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა.-ის“ მიმართ და მოითხოვა 404 007 ლარის გადახდა, საიდანაც მიმდინარე დავალიანებაა 134 387,33 ლარი, ხოლო საურავი – 269 619,67 ლარი
2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2007 წლის 1 აპრილს მხარეებს შორის დაიდო ურთიერთჩართვის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მხარეთა ქსელების საშუალებების ურთიერთდაკავშირება უწყვეტი, საიმედო და ხარისხიანი კავშირის უზრუნველყოფის, ტრაფიკის აღრიცხვისა და მხარეთა მიერ შეთავაზებული მომსახურეობის მიღების მიზნით.
3. 2007 წლის ივნისიდან 2011 წლის მარტის ჩათვლით მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხის ქსელის მიმართულებით ხორციელდებოდა შემავალი ტრაფიკები, ხოლო შპს „მ.-იდან“ გამავალი ტრაფიკი ამავე პერიოდში უფრო ნაკლები იყო, რამაც გამოიწვია მოპასუხისათვის დავალიანების დაგროვება. აღნიშნული დავალიანება მოპასუხემ დაფარა ვადაგადაცილებით, რის გამოც მას უნდა დაეკისროს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო.
4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელემ დავალიანების წარმოშობის პერიოდად დაასახელა 2007 წლის 10 ივნისიდან 2011 წლის მარტამდე მონაკვეთი. მტკიცებულებების სახით საოქმო გადაწყვეტილებებიც ამ პერიოდისათვის წარადგინა, თუმცა სარჩელით მოითხოვს, მოპასუხეს საურავი დაერიცხოს 2007-2011 წლების 20 ივნისის პერიოდისათვის. აღნიშნული დროის გათვალისწინებითაა შედგენილი მისი სასარჩელო გაანგარიშებაც. მითითებული გარემოება საჭიროებს განმარტებას მოსარჩელის მხრიდან.
5. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ გააჩნდა ვალდებულების შესრულების უმნიშვნელო გადაცილებები, რაზეც სარჩელის აღძვრამდე მხარეს პრეტენზია არ გამოუთქვამს. ამავდროულად, მხარემ მიუთითა, რომ 2007 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების თანახმად, საურავის განაკვეთი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეადგენს 0,07%-ს, შესაბამისად, უსაფუძვლოა და რაიმე წერილობით მტკიცებულებას არ ეფუძნება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 0,1%.
6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „მ.-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხა – 144 594,97 ლარი და პირგასამტეხლო – 73 743,87 ლარი, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
7. შპს „ა.-აც“ აღძრა სარჩელი სასამართლოში შპს „მ.-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ და მიუთითა, რომ მხარეთა შორის 2007 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების ფარგლებში 2009 წელს შპს „ა.-ში“ ჩატარდა გეგმიური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ შპს „ა.-ის“ მომწოდებლების, მათ შორის, შპს „მ.-ის“ მიერ დღგ-ს ჩასათვლელი ანგარიშფაქტურები შპს „ა.-ისათვის წარდგენილ იქნა კანონდარღვევით. აღნიშნულის გამო, მოსარჩელეს დაერიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დღგ-ს ძირითადი თანხისა და საურავის გადახდა.
8. მოსარჩელის მითითებით, შპს „ა.-ა“ შპს „მ.-ის“ ბრალით გადაიხადა 161 622,42 ლარი. თანხის გადახდის მიზნით, შპს „ა.-ი“ იძულებული გახდა, აეღო ბანკიდან სესხი, რისთვისაც იხდის სარგებელს. შესაბამისად, მოსარჩელემ მოითხოვა შპს „მ.-ის“ ბრალით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, კერძოდ, შპს „მ.-ის“ მიერ ანგარიშფაქტურების კანონდარღვევით წარდგენისათვის შპს „ა.-ის“ სახელზე დარიცხული და მის მიერვე გადახდილი 161 622,46 ლარისა და აღნიშნული თანხის გადასახდელად მოსარჩელის მიერ აღებულ სესხზე დარიცხული და გადახდილი სარგებლის – 13 328,34 ლარის ანაზღაურება.
9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2009 წლის 20 ნოემბრის საგადასახადო შემოწმების შუალედური აქტით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ შპს „ა.-ისათვის“ გადასახადის დარიცხვა განხორციელდა შპს „მ.-ის“ მიერ ანგარიშფაქტურების კანონით დადგენილი წესის დარღვევით წარდგენის გამო. შპს „მ.-ს“ შპს „ა.-ისათვის“ ზიანი არ მიუყენებია, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს „ა.-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხა – 161 622,46 ლარი და პირგასამტეხლო – 13 328,34 ლარი, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
11. ზემოაღნიშნული სამოქალაქო საქმეების წარმოება გაერთიანდა.
12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, შპს „ა.-ს“ დაეკისრა შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ 171 049.5 ლარის გადახდა, ხოლო შპს „მ.-ს“ დაეკისრა შპს „ა.-ის“ სასარგებლოდ 140 275.63 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
13. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 1 აპრილს შპს „ა.-სა“ და შპს „მ.-ს“ შორის დაიდო ურთიერთჩართვის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენს „ა.-ისა“ და „მ.-ის“ ქსელების და საშუალებების ურთიერთდაკავშირება მომხმარებელთა უწყვეტი, საიმედო და ხარისხიანი კავშირის უზრუნველყოფის და მხარეთა მიერ შეთავაზებული მომსახურების მიღების მიზნით.
14. ამავე ხელშეკრულების მე-5 მუხლით განისაზღვრა ანგარიშსწორების პირობები. 5.3. პუნქტის თანახმად, დადგინდა, რომ „მხარეები შემოსავლების აღრიცხვის მიზნით მონაცემთა უწყისებს გაცვლიან და ერთობლივ საოქმო გადაწყვეტილებას ხელს მოაწერენ ყოველი მომსახურების გაწევიდან მომდევნო თვის 10 რიცხვამდე, სადაც აღნიშნული იქნება ინფორმაცია გრაფიკის შესახებ და მხარეთა კუთვნილი თანხები. ოქმი წარმოადგენს ძირითად საბუთს (შეთანხმებას) მხარეთა შორის წინამდებარე ხელშეკრულებით არსებული ვალდებულებების შესახებ და მასზე ხელმოწერის შემდეგომ არც ერთ მხარეს აღარ ექნება უფლება, მომავალში იდავოს მის სისწორეზე, მიუხედავად იმისა, შეესაბამება თუ არა იგი რეალურ მონაცემებს.
15. ხელშეკრულების 5.5. პუნქტის მიხედვით, „ანგარიშსწორება მხარეთა შორის ხორციელდება შემოსავლების შესახებ საოქმო გადაწყვეტილებების საფუძველზე ოქმის ხელმოწერიდან 30 დღის ვადაში, რეალურად განხორციელებული ზარების, ერთი წამის სიზუსტის მიხედვით.“
16. ხელშეკრულების 5.6. პუნქტის შესაბამისად, „5.5. პუნქტში აღნიშნული ანგარიშსწორების ვადების დარღვევის შემთხვევაში, დამრღვევი მხარე ვალდებულია, გადაუხადოს მეორე მხარეს პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,07%-ის ოდენობით“.
17. ურთიერთჩართვის ხელშეკრულების 9.1. პუნქტის თანახმად, თითოეული მხარე ვალდებულია, შეასრულოს წინამდებარე ხელშეკრულების პირობები ორმხრივი კეთილი ნებისა და კეთილსინდისიერების პრინციპების შესაბამისად.
18. თავდაპირველად სასამართლოში წარდგენილი სარჩელით მოსარჩლე შპს „მ.-ი“ მოითხოვდა, მოპასუხე შპს „ა.-ისათვის“ მხარეთა შორის 2007 წლის 1 აპრილს გაფორმებული ურთიერთჩართვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების (მომსახურების თანხის გადახდის ვადაგადაცილების) გამო, პირგასამტეხლოს და მიმდინარე დავალიანების 404 007 ლარის დაკისრებას.
19. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელეს დაუდგინდა ხარვეზი სასარჩელო მოთხოვნისა და მოპასუხის დაზუსტების თაობაზე. სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ხარვეზი მოსარჩელემ შეავსო და მიუთითა, რომ მის მიერ აღძრულ სარჩელზე მოპასუხე მხარეს წარმოადგენდა შპს „ა.-ი“, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენდა შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ შპს „ა.-ისათვის“ 404 007 ლარის დაკისრება, საიდანაც 269 619,67 ლარი წარმოადგენდა პირგასამტეხლოს ვალდებულების დარღვევისათვის, ხოლო 134 387,33 ლარი – მიმდინარე დავალიანებას.
20. პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული სახით მიიღო სარჩელი წარმოებაში, თუმცა აქვე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას, კერძოდ, სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის სხდომაზე მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა, იმავდროულად, შემცირებული სასარჩელო მოთხოვნა დააზუსტა 2011 წლის 23 ივლისის ფინანსური ექსპერტიზის №... დასკვნის შესაბამისად და საბოლოოდ შპს „მ.-მა“ მოითხოვა მის სასარგებლოდ შპს „ა.-ისათვის“ 218 338,84 ლარის დაკისრება, საიდანაც 144 594,97 ლარის მიმდინარე დავალიანებაა, ხოლო 73 743,87 ლარი – პირგასამტეხლო.
21. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტ შპს „ა.-ის“ მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნა და მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია, კერძოდ კი, აპელანტი მიუთითებს, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის მიმდინარე დავალინების სახით 134 387,33 ლარის დაკისრებას, სასამართლომ კი, მოპასუხეს დააკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ მიმდინარე დავალიანების გადახდა 144 584,97 ლარის ოდენობით.
22. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა 404 007 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ საბოლოოდ შეამცირა 218 338,84 ლარამდე, ამ შემცირებული თანხის ფარგლებში დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა (აღნიშნული უფლება მოსარჩელეს გააჩნია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 83-ე მუხლების მიხედვით. 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი, სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობის შემცირება, არ მიიჩნევა სარჩელის შეცვლად) და საბოლოოდ მოითხოვა მოპასუხისათვის მიმდინარე დავალიანების სახით 144 594,97 ლარის, ხოლო პირგასამტეხლოს სახით – 73 743,87 ლარის დაკისრება, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლო უფლებამოსილი იყო, ამ ფარგლებში ემსჯელა სარჩელის საფუძვლიანობაზე.
23. სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ მის წარმოებაშია ორი გაერთიანებული სამოქალაქო საქმე (№2ბ/637-13, რომელზეც მოსარჩელეა შპს „მ.-ი“, მოპასუხე – შპს „ა.-ი“, დავის საგანი კი – თანხის დაკისრება და №2ბ/5376-13 მოსარჩელე – შპს „ა.-ი“, მოპასუხე – შპს „მ.-ი“, დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება) და მიიჩნია, რომ პირველ რიგში უნდა განისაზღვროს საკითხები, რომელთაც გააჩნიათ არსებითი მნიშვნელობა შპს „ა.-ისა“ და შპს „მ.-ის“ სააპელაციო საჩივრებზე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს:
24. შპს „ა.-სა“ და შპს „მ.-ს“ შორის დადებული 2007 წლის 1 აპრილის „ურთიერთჩართვის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე, გააჩნდა თუ არა შპს „ა.-ს“ მოსარჩელე შპს „მ.-ის“ მიმართ მიმდინარე დავალიანებისა და, ანგარიშსწორების ვადების გადაცილების გამო, პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება;
25. რას შეადგენს ამ თანხების ოდენობა;
26. მართებულია თუ არა შპს „ა.-ის“ პრეტენზია, პირგასამტეხლოს (47289,34 ლარის) მოთხოვნის ნაწილში შპს „მ.-ის“ სარჩელის ხანდაზმულად ცნობის თაობაზე;
27. მიადგა თუ არა ზიანი შპს „მ.-ის“ ქმედებით (შპს „მ.-ის“ მიერ საგადასახადო ორგანოში არასწორად გამოწერილი ანგარიშფაქტურების წარდგენა, რამაც განაპირობა საგადასახადო ანგარიშფაქტურებით მიღებული ჩათვლების გაუქმება და ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან შპს „ა.-ისათვის“ ჯარიმისა და საურავის დაკისრება) შპს „ა.-ს“ და თუ ზიანი არსებობს, რას შეადგენს მისი ოდენობა.
28. შპს „ა.-სა“ და შპს „მ.-ს“ შორის დადებული 2007 წლის 1 აპრილის „ურთიერთჩართვის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ ხელშეკრულების ფარგლებში გაწეული მომსახურების ანგარიშსწორების პირობები განისაზღვრა ხელშეკრულების მე-5 მუხლით, რომელიც ცხადყოფს, რომ ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო განსაზღვრულ პერიოდებში, – ყოველთვიურად; შესაბამისად, არსებობს პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება და მასზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული შემდეგი მოთხოვნა: ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია; ე.ი. თითოეული შესრულების დარღვევა დამოუკიდებლად წარმოშობს უფლებამოსილი პირის მიერ მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლებას და ეს მოთხოვნა მისი წარმოშობიდან სამი წლის ვადაში უნდა წარედგინოს ვალდებულების დამრღვევ მხარეს. რაც შეეხება ხანდაზმულობის ვადის დაწყებას, ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.
29. საქმის მასალებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ შპს „მ.-ის“ მიერ შპს „ა.-ის“ მიმართ სარჩელი აღიძრა 2011 წლის 19 სექტემბერს.
30. ასევე, საქმის მასალებში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 23 ივლისის №... ფინანსური დასკვნის შესაბამისად, დადგენილია, რომ ურთიერთჩართვის ხელშეკრულების ფარგლებში შპს „ა.-ის“ მიერ შპს „მ.-ის“ მიმართ გადასახდელი დავალიანების ძირითადი თანხა (მიმდინარე დავალიანება) შეადგენს 144 594,97 ლარს. ამავე დასკვნის თანახმად, ვინაიდან შპს „ა.-ის“ მიერ შპს „მ.-ისთვის“ თანხის გადახდები ხორციელდებოდა როგორც წინასწარ, ასევე, ვადაგადაცილებით, შესაბამისად, დავალიანების ძირითად თანხას პირგასამტეხლოს სახით ერიცხება 73 743,87 ლარი.
31. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, შპს „ა.-ის“ დავალიანება 2007 წლის 10 ივნისიდან 2011 წლის 10 ივნისამდე განვლილ პერიოდში განისაზღვრა სულ 218 338,84 ლარით.
32. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ამავე ფინანსური ექსპერტიზის დასკვნის იმ ნაწილზეც, რომელიც ზუსტად განსაზღვრავს დავალიანების წარმოშობის პერიოდს, რაც უკავშირდება მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტს. ექსპერტიზის დასკვნით ცალსახად დგინდება, რომ მოსარჩელე შპს „მ.-ის“ მიერ შპს „ა.-ისადმი“, ვალდებულების ვადაგადაცილების გამო, პირგასამტეხლოს სახით მოთხოვნილი 73743,87 ლარიდან 47 289,34 ლარის პირგასამტეხლოს მოთხოვნა განეკუთვნება (გამომდინარეობს) 2007 წლის 1 ივნისიდან 2008 წლის 19 სექტემბრამდე პერიოდს, შესაბამისად, რადგან სარჩელი აღიძრა 2011 წლის 19 სექტემბერს, შპს „მ.-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა პირგასამტეხლოს – 47 289,34 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე მუხლების მიხედვით, ხანდაზმულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
33. აქვე სააპელაციო სასამართლომ სრულად დაეთანხმა შპს „ა.-ის“ წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დასახელებული გარემოების მტკიცების ტვირთი არასწორად გაანაწილა. სასამართლომ ამ ნაწილში სარჩელი არ მიიჩნია ხანდაზმულად და აღნიშნა, რომ შპს „ა.-ის“ სამტკიცებელი იყო ის გარემოება, რომ მის მიერ წარმოებული გადახდები არ იყო მიმართული ხანდაზმული დავალიანების დასაფარად.
34. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების განსაზღვრის შემდეგ უნდა განსაზღვროს სადავო და უდავო ფაქტები. სადავო ფაქტები მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს და მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესიც სწორედ აქ ჰპოვებს გამოვლინებას. სასამართლომ, როგორც საპროცესო საქმიანობის სუბიექტმა, მტკიცების ტვირთი იმგვარად უნდა გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას.
35. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპზე უნდა განხორციელდეს, რომლის თანახმადაც, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, განკარგოს ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები. ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ საკუთარი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
36. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ სამოქალაქო საქმის წარმოებისას სასამართლოში შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპებზე დაფუძნებული პროცესი მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელი შედეგის დადგომას. მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ საქმისათვის არსებითი ფაქტები და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებით უნდა დაადასტურონ ეს ფაქტები.
37. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია და დავის საგანს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოდავე მხარეები, სამეწარმეო სუბიექტები, მათი საქმიანობის სპეციფიკიდან და მიზნებიდან გამომდინარე, იმყოფებოდნენ და კვლავ რჩებიან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, რასაც ცხადია უკავშირდება ურთიერთმომსახურების და ურთიერთშეთანხმების ფარგლებში სხვადასხვა სახის ფულადი გადახდები და ანგარიშსწორება. შესაბამისად, დავის შემთხვევაში სწორედ მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს, რომ არ არსებობს მისი მოთხოვნის ხანდაზმულად ცნობის საფუძველი. აღნიშნული თვალსაზრისით მოპასუხის პოზიცია შემოიფარგლება დავალიანების წარმოშობის პერიოდის მითითება-დადასტურებით. საწინააღმდეგოს დადასტურება კი (რომ მოპასუხე აღიარებდა ხანდაზმულ დავალიანებას და ეტაპობრივად ფარავდა მას), ეკისრება მოსარჩელეს, რაც მან საპროცესო კოდექსის დასახელებული ნორმების დაცვით ვერ უზრუნველყო და მხოლოდ ზეპირი მითითებით შემოიფარგლა.
38. რაც შეეხება შპს „ა.-ისათვის“ მიმდინარე დავალიანების – 144 594,97 ლარის გადახდის დაკისრებას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
39. უპირველესად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასახელებული ოდენობით მოპასუხის მიმდინარე დავალიანების არსებობა მოსარჩელის მიმართ დადასტურებულია საქმის მასალებით – 2011 წლის 23 ივლისის №... ფინანსური დასკვნით. ამასთან, მას არ უარყოფდა არც მოპასუხე შპს „ა.-ი“ (მაგრამ მისი შესაგებელი სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში ემყარებოდა იმ არგუმენტს, რომ თავის მხრივ, შპს „ა.-ს“ გააჩნდა შპს „მ.-ის“ მიმართ მოთხოვნა (ანგარიშფაქტურებით მიღებული ჩათვლების გაუქმებიდან გამომდინარე) და აქედან გამომდინარე აწარმოებდა დასახელებული თანხის გაქვითვას. სწორედ ამ გარემოებაზე მითითებით ახსნა მოპასუხემ მისი მხრიდან მიმდინარე დავალინების გადაუხდელობა.
40. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებიდან გამომდინარე, საფუძვლიანია შპს „ა.-ის“ მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, 2008 წლის სექტემბრიდან 2011 წლის ივნისამდე პერიოდზე დარიცხული პირგასამტეხლოს ნაწილში სარჩელის მოთხოვნა. №... ფინანსური დასკვნით ასევე დადგენილია ამ პერიოდის პირგასამტეხლოს ოდენობა და იგი შეადგენს 26 454,53 ლარს.
41. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის, 417-ე მუხლის, 418-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიიჩნია, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის მიმართ გადასახდელი მიმდინარე დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს ოდენობა და სამართლებრივი საფუძვლები დადასტურებულია, შესაბამისად, შპს „ა.-ს“ შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 171 049,5 (მიმდინარე დავალიანება 144.594,97 ლარი + პირგასამტეხლო 26454,53 ლარი) ლარის გადახდა.
42. რაც შეეხება შპს „მ.-ის“ სააპელაციო საჩივარს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებაზე, სააპელაციო პალატის შეფასებით, აპელანტის მოთხოვნა ნაწილობრივ საფუძვლიანია.
43. სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
44. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2009 წლის 28 სექტემბრის №მ-796 ბრძანების საფუძველზე აუდიტის დეპარტამენტის გეგმიური შემოწმებების მთავარმა სამმართველომ ჩაატარა შპს „ა.-ის“ საქმიანობის გეგმიური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება და 2009 წლის 20 ნოემბერს შედგა საგადასახადო შემოწმების შუალედური აქტი, რომლის თანახმად, შპს „ა.-ის“ მიმწოდებლების (მათ შორის შპს „მ.-ის“) მიერ დღგ-ს ჩათვლაზე ანგარიშფაქტურები შპს „ა.-ისათვის“ წარდგენილი იყო კანონით დადგენილი მოთხოვნების დარღვევით, კერძოდ, გადამხდელის მიერ ანგარიშფაქტურის გამოწერის თარიღი წინ უსწრებდა ანგარიშფაქტურის საგადასახადო ორგანოდან გამოტანის თარიღს.
45. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2009 წლის 21 დეკემბრის №224 საგადასახადო მოთხოვნით შპს „ა.-ს“ დღგ-ს ნაწილში გადასახდელად დაერიცხა 907954.40 ლარი, საიდანაც ძირითადი თანხა შეადგენდა 415 248 ლარს, ჯარიმა – 295 984 ლარს, საურავი – 196 721.40 ლარს.
46. შპს „ა.-ის“ გენერალურმა დირექტორმა 2010 წლის 19 თებერვლის №132 წერილით შპს „მ.-ს“ შეატყობინა, რომ შპს „ა.-ზე“ დღგ-ს თანხების ძირითადი ნაწილის დარიცხვა განპირობებული იყო შპს „მ.-ის“ მიერ კანონის დარღვევით შედგენილი ანგარიშფაქტურების წარდგენით, რის გამოც ბიუჯეტის სასარგებლოდ დამატებით დაერიცხა ძირითადი გადასახადი – 76 517,46 ლარი, ჯარიმა – 38 257 ლარი და საურავი – 46 847 ლარი, სულ – 161 622,46 ლარი.
47. შპს „ა.-ის“ გენერალურმა დირექტორმა შპს „მ.-ს“ აცნობა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შესაბამის უწყებას და შპს „ა.-ს“ შორის მიმდინარეობდა დავა. ვინაიდან შპს „მ.-ის“ მიერ გამოწერილი ანგარიშფაქტურები წარმოადგენდა აღნიშნული დავის საფუძველს, უკანასკნელს სთხოვა ჩართულიყო ამ დავაში მესამე პირად.
48. ამავე წერილით შპს „ა.-ა“ გააფრთხილა მოპასუხე, რომ დავის წაგების შემთხვევაში მოითხოვდა შპს „მ.-ისაგან“ ზიანის ანაზღაურებას.
49. შპს „ა.-ა“ მისთვის დარიცხული თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდის მიზნით, სს „თ.-იდან“ სესხის სახით აიღო 500000 ლარი 14%-იანი წლიური სარგებლით. შპს „ა.-ის“ მიერ აღებულ სესხზე დარიცხულმა და გადახდილმა სარგებელმა (პროცენტმა) შეადგინა 13 328,34 ლარი.
50. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 992-ე, 408-ე მუხლებით.
51. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს. ამგვარი ვალდებულებები არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის; კერძოდ, უნდა არსებობდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.
52. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. უპირველეს ყოვლისა გასათვალისწინებელია, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად სხვა პირს მიადგა. ზიანი შეიძლება გამოიხატოს პირადი ქონების დაზიანებაში ან განადგურებაში, ანდა ისეთ ქმედებაში, როდესაც პირი კარგავს მის კუთვნილ ქონებას ან სხვაგვარად აუარესებს მის ქონებრივ მდგომარეობას.
53. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შპს „მ.-ის“ ქმედებით შპს „ა.-ის“ მიმართ მიყენებული ზიანის ოდენობის გაანგარიშებას.
54. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ შპს „მ.-ის“ მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის დარღვევის საფუძველზე 2006 წლის 31 დეკემბერს (...), 2006 წლის 31 დეკემბერს (...), 2007 წლის 30 აპრილს (...), 2007 წლის 30 აპრილს (...), 2007 წლის 31 ივლისს (...) და 2007 წლის 31 ივლისს (...) გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებით მიღებული ჩათვლების გაუქმებამ განაპირობა საგადასახდო ორგანოს მხრიდან შპს „ა.-ის“ დაჯარიმება.
55. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი მასალების მიხედვით, შპს მ.-ის“ ზემოაღნიშნული ქმედების შედეგად შპს „ა.-ისათვის“ მიყენებული ზიანის ოდენობამ ჯარიმასა და საურავთან ერთად შეადგინა 161 622 ლარი, ხოლო შპს „ა.-ის“ მიერ დავალიანების დასაფარად აღებულ მიზნობრივ სესხზე დარიცხულმა სარგებელმა – 13 328,34 ლარი.
56. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შპს „მ.-ის“ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შემოწმების, სააპელაციო სასამართლოში შპს „ა.-ის“ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების მიხედვით, დგინდება შემდეგი გარემოებები:
57. შპს „ა.-ა“, საგადასახდო შეთანხმების გაფორმების მიზნით, განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2009 წლის 20 ნოემბრის შემოწმების აქტის საფუძველზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახდო ინსპექციის 2009 წლის 21 დეკემბრის №224 საგადასახადო მოთხოვნით დამატებით გადასახდელად დარიცხული თანხის (საგადასახდო ვალდებულების) გადასახდელად დარჩენილ ნაწილზე საგადასახადო შეთანხმების გაფორმება.
58. დადგენილია, რომ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 3 აგვისტოს №1043 განკარგულებით საქართველოს საგადასახდო კოდექსის 1282 მუხლის საფუძველზე შპს „ა.-ის“ მიერ წარდგენილი წინადადებების გათვალისწინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურმა შპს „ა.-თან“ გააფორმა საგადასახდო შეთანხმების აქტი საგადასახდო ინსპექციის საგადასახადო მოთხოვნით დამატებით გადასახდელად დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების ნაწილის შემცირების თაობაზე.
59. შემოსავლების სამსახურის უფროსი აუდიტორის 2015 წლის 4 მარტის წერილობითი ინფორმაციის თანახმად, შპს „ა.-ისათვის“ დღგ-ს ნაწილში დამატებით განხორციელებული გადასახადის ძირითადი თანხის და ჯარიმა-საურავის დარიცხვა განპირობებული იყო შპს „მ.-ის“ მიერ გამოწერილი ზემოაღნიშნული ექვსი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებით განხორციელებული ჩათვლების გაუქმებით.
60. ამავე წერილობით ინფორმაციაში მითითებულია, რომ აღნიშნული დამატებით დარიცხული გადასახადის და ჯარიმა-საურავის თანხები მონაწილეობს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2009 წლის 21 დეკემბრის №224 საგადასახადო მოთხოვნით განსაზღვრულ საგადასახადო ვალდებულებაში, რომლის შემცირების მიზნითაც, შემოსავლების სამსახურსა და შპს „ა.-ს“ შორის 2010 წლის 20 აგვისტოს გაფორმებულია საგადასახდო შეთანხმება.
61. ასევე დადასტურებულია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტის 2010 წლის 3 სექტემბრის №... საგადასახდო მოთხოვნით შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 25 აგვისტოს №1572 ბრძანების საფუძველზე შპს „ა.-ს“ შეუმცირდა დამატებით გადასახდელად დარიცხული საგადასახადო ვალდებულება და იგი განისაზღვრა 179998,32 ლარით, რაც შეადგენს საგადასახდო ორგანოს მიერ დღგ-ს ნაწილში დაკისრებული 907 954,40 ლარის 19,82%-ს.
62. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ პროპორციით (19,82%-ით) უნდა შემცირდეს შპს „ა.-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა (161 622,46 ლარი) და შპს „მ.-ისათვის“ დასაკისრებელი თანხის ოდენობა და იგი უნდა განისაზღვროს 129 588, 89 ლარით. ასევე, ამ პროცენტული გაანგარიშებით (19,82%-ით) უნდა შემცირდეს შპს „ა.-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა დავალიანების დასაფარად აღებულ მიზნობრივ სესხზე დარიცხულმა სარგებელის (13 328,34 ლარი) ანაზღაურების ნაწილში და იგი უნდა განისაზღვროს 10 686,74 ლარით.
63. ამდენად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ არსებობს შპს „მ.-ის“ მიერ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება (კანონის დარღვევით ანგარიშფაქტურების გამოწერა), შპს „ა.-ისათვის“ მიყენებული ზიანი 140 275,63 ლარის ოდენობით (129 588, 89 +10 686,74 ლარი) და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.
64. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, შპს „ა.-ი“ წარმოადგენს უფლებამოსილ პირს, მოსთხოვოს შპს „მ.-ს“ ზიანის – 140 275,63 ლარის ანაზღაურება და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით, შპს „მ.-ს“ უნდა დაეკისროს შპს „ა.-ის“ სასარგებლოდ 140 275,63 ლარის გადახდა.
65. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ა.-ისათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დავალიანების – 144 594,97 ლარისა და პირგასამტეხლოს – 26454,53 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში შპს „ა.-ა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მითითებულ ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით დავალიანების ოდენობის – 134 387,33 ლარამდე, ხოლო პირგასამტეხლოს – 17095 ლარამდე შემცირება შემდეგი საფუძვლებით:
66. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ შპს „ა.-ისათვის“ 144 584,97 ლარის დაკისრების ფაქტი, ვინაიდან შპს „მ.-ის“ სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენდა 134 387,33 ლარის ანაზღაურება. სასამართლოს მიერ ხარვეზის დადგენის შედეგად მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა დააზუსტა და კვლავ ანალოგიური ოდენობის თანხის ანაზღაურება მოითხოვა. შესაბამისად, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის დანაწესი და მოპასუხეს დააკისრა იმაზე მეტის გადახდა, ვიდრე ამას მოსარჩელე ითხოვდა.
67. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატას არ მიუთითებია ისეთ მტკიცებულებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის დაცვით სასარჩელო მოთხოვნის შემცირების ან გაზრდის ფაქტს.
68. კასატორმა აღნიშნა, რომ 2012 წლის 28 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე გამართული პაექრობის დასასრულს მოსამართლის კითხვაზე, აყენებდა თუ არა მოსარჩელე სარჩელს ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, მოსარჩელის წარმომადგენელმა დადებითი პასუხი გასცა, თუმცა მას არ დაუკონკრეტებია, ზრდიდა თუ ამცირებდა სასარჩელო მოთხოვნას. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული პასუხი სარჩელის შემცირებად შეაფასა, ფაქტობრივად კი, აღნიშნულის შედეგად სასარჩელო მოთხოვნა გაიზარდა, რისი უფლებაც მოცემულ ეტაპზე მოსარჩელეს არ გააჩნდა. აღნიშნულის თაობაზე კასატორმა მაშინვე დააფიქსირა თავისი უარყოფითი მოსაზრება. ამდენად, მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნა არ გაუზრდია და სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრებინა იმაზე მეტი, ვიდრე ეს უკანასკნელი მოითხოვდა.
69. კასატორმა აღნიშნა, რომ სასარჩელო განცხადებითა და სასამართლოს სხდომებზე მიცემული ახსნა-განმარტებებით შპს „მ.-ი“ მიმდინარე დავალიანებად სხვა თანხებთან ერთად თვლიდა 2010 წლის სექტემბრიდან 2011 წლის მარტის ჩათვლით შედგენილ საოქმო გადაწყვეტილებებში მითითებულ თანხებს და შპს „ა.-იდან“ ითხოვდა ამ თანხების ანაზღაურებას დარიცხულ პირგასამტეხლოსთან ერთად.
70. ამ საკითხთან დაკავშირებით მოპასუხე შპს „ა.-ა“ სასამართლოს წარუდგინა მთელი რიგი მტკიცებულებები, საგადასახადო ორგანოების მიერ გაცემული ოფიციალური დოკუმენტები, რომლითაც უდავოდ დასტურდება შპს „მ.-ის“ ბრალით (საგადასახადო ორგანოში ანგარიშფაქტურების კანონდარღვევით წარდგენის გამო) შპს „ა.-ის“ გადახდილი დღგ-ს თანხის, სულ – 76 517,53 ლარის გაუქმების ფაქტი, რასაც დაემატა საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმა-საურავები და შპს „ა.-ს“ საბოლოოდ მოუხდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 161 622.46 ლარის გადახდა. იგი იძულებული გახდა, ბანკიდან აეღო სესხი და გადაეხადა ამ სესხისთვის გათვალისწინებული პროცენტი 13 334 ლარის ოდენობით.
71. სასამართლოს წარედგინა შპს „ა.-ის“ მიერ მოსარჩელისათვის გაგზავნილი წერილები, რომლითაც მოპასუხე ატყობინებდა მოსარჩელეს, რომ შპს „მ.-ის“ ბრალით შპს „ა.-ზე“ დარიცხულ თანხებთან დაკავშირებით დავა მიმდინარეობდა საგადასახადო ორგანოებში და სთხოვდა, მონაწილეობა მიეღო ამ დავაში, წინააღმდეგ შემთხვევაში შპს „მ.-ს“ მოუხდებოდა ამ თანხების გადახდა. შპს „მ.-მა“ მოპასუხის აღნიშნული მიმართვა საერთოდ რეაგირების გარეშე დატოვა, რის გამოც შპს „ა.-ა“, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442–ე მუხლის შესაბამისად, თანხა გაქვითა მხარეთა შორის 2007 წლის 1 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების ანგარიშში. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ აღნიშნულ გაქვითვებს შპს „ა.-ი“ აწარმოებდა 7 თვის განმავლობაში, რის თაობაზეც ყოველ თვეში ატყობინებდა შპს „მ.-ს“ მხარეთა შორის ანგარიშსწორების ძირითად დოკუმენტებზე – საოქმო გადაწყვეტილებებზე შესრულებული მინაწერით (რომელიც დადასტურებული იყო შპს „ა.-ის“ გენერალური დირექტორის ხელმოწერითა და მოპასუხის ბეჭდით), მაგრამ ამ მიმოწერებით შპს „მ.-ს“ არც მითითებული თანხის დაქვითვის პერიოდში და არც შემდეგ – 2011 წლის ივლისამდე არავითარი პრეტენზია არ განუცხადებია.
72. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ მიმდინარე დავალიანების სახით დარიცხულ თანხებთან ერთად შპს „ა.-ს“ დააკისრა აღნიშნულ 7 დღეში მის მიერ დარიცხული პირგასამტეხლოც. ამგვარი გადაწყვეტილების მიღება სასამართლომ დაასაბუთა იმით, რომ არ შეუძლია, იმსჯელოს გაქვითვის კანონიერებაზე, ვინაიდან შპს „ა.-ს“ ამ საკითხზე შეგებებული სარჩელი არ აღუძრავს. გასათვალისწინებელია, რომ აღნიშნული გაქვითვის საფუძველზე შპს „ა.-ის“ მოთხოვნა შპს „მ.-ის“ მიმართ უკვე დაკმაყოფილებული იყო. ასეთ ვითარებაში, ცხადია, შპს „ა.-ს“ არ სჭირდებოდა ახალი სარჩელის აღძვრა სასამართლოში და კუთვნილი თანხის განმეორებით მოთხოვნა. თვითონ „მ.-ს“ კი გაქვითვის უკანონოდ ცნობაზე სარჩელი არ აღუძრავს.
73. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძლო და კანონსაწინააღმდეგოა სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტი, რომ ზემოაღნიშნული 7 თვის მანძილზე დარიცხული პირგასამტეხლო შპს „ა.-ა“ უნდა გადაიხადოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისათვის. ეს გარემოება მით უფროა მხედველობაში მისაღები, რომ ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის არსებული ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენებით (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებით ან კანონით. მოცემულ შემთხვევაში საუბარია არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობაზე, არამედ, ზიანის ანაზღაურების მიზნით, თანხის გაქვითვაზე, რაც სრულ შესაბამისობაშია სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლთან. ამდენად, შპს „ა.-ს“ არ შეიძლება, დაკისრებოდა არც გაქვითული თანხა და არც მასზე დაკისრებული პირგასამტეხლო. შპს „ა.-ისათვის“ პირგასამტეხლოს დაკისრება არასწორი იქნებოდა აღნიშნული გაქვითვის უკანონოდ ცნობის შემთხვევაშიც, რადგან მხარეთა ურთიერთობა ექცევა სამოქალაქო კოდექსის 376-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის რეგულირების რეჟიმში. არც ამავე კოდექსის 378-ე მუხლი არ ითვალისწინებს უკანონოდ მიღებული ქონების დაბრუნებას დარიცხულ პირგასამტეხლოსთან ერთად. ასეთ ვითარებაში სააპელაციო სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა, შპს „ა.-ის“ მიერ გაქვითულ თანხაზე მოსარჩელე შპს „მ.-ის“ მიერ უსაფუძვლოდ დარიცხული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება შპს „ა.-ისათვის“ დაეკისრებინა.
74. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 4 იანვრის განჩინებით შპს „ა.-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
75. 2016 წლის 11 მარტს მხარეებმა განცხადებით მიმართეს საკასაციო სასამართლოს და მოითხოვეს მათ მიერ განცხადებაზე თანდართული მორიგების აქტის დამტკიცება შემდეგი პირობებით:
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „ა.-ისათვის“ შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა შემცირდეს 9 780 ლარით და მხარეთათვის დაკისრებული დავალიანებები განისაზღვროს შემდეგნაირად:
2. შპს „ა.-ს“ დაეკისროს შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ 161,269.00 ლარის გადახდა;
3. შპს „მ.-ს“ შპს „ა.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 140,275.63 ლარის გადახდა;
4. გაიქვითოს შპს „ა.-სა“ და შპს „მ.-ს“ შორის ზემოაღნიშნული ურთიერთვალდებულებები და გაქვითვის შედეგად, საბოლოოდ, შპს „ა.-ს“ შპს მ.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 20,993.37 (ოცი ათას ცხრაას ოთხმოცდაცამეტი ლარი და ოცდაჩვიდმეტი თეთრი) ლარის გადახდა;
5. მორიგების ხელშეკრულების მხარეებმა დაადასტურეს, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მათ ერთმანეთის მიმართ არ ექნებათ არანაირი სახის პრეტენზია ან ნებისმიერი სხვა მოთხოვნა მოცემული შეთანხმებით დარეგულირებულ საკითხთან დაკავშირებით, აგრეთვე, ისეთ საკითხებთან მიმართ, რომლებიც გამომდინარეობს ამ შეთანხმებით გადაწყვეტილ საკითხზე ახლად აღმოჩენილი გარემოებებიდან.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
76. საკასაციო სასამართლო გაეცნო მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს და მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა მორიგების დამტკიცების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
77. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალწარმოებისათვის მნიშვნელოვანი დისპოზიციურობის პრინციპი, რაც უმთავრესად ნიშნავს მხარეთა მიერ საკუთარი ნების საფუძველზე კანონით მათთვის მინიჭებული უფლებების განკარგვას. მათ შორისაა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული უფლება, მხარეებმა დავის შეწყვეტის მიზნით, მიაღწიონ შეთანხმებას გარკვეულ პირობებზე (მორიგდნენ), რომელიც ორმხრივ მავალდებულებელია და სასამართლოს მიერ დამტკიცების შემთხვევაში ექვემდებარება აღსრულებას.
78. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილი მორიგების აქტით განსაზღვრული პირობები გამოხატავს მხარეთა ნებას, რაც დასტურდება სანოტარო წესით დამოწმებული მორიგების აქტით, ამავდროულად, მორიგების აქტის შინაარსი არ ეწინააღმდეგება კანონს.
79. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მხარეებისათვის ცნობილია წინამდებარე მორიგების აქტის სასამართლოს მიერ დამტკიცების სამართლებრივი შედეგები, კერძოდ, მორიგების აქტის დამტკიცების თაობაზე სასამართლო განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ სასამართლოს მიერ საქმის წარმოება წყდება და მხარეებს აღარ აქვთ უფლება, განმეორებით მიმართონ სასამართლოს იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.
80. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მხარეები მორიგდნენ. იმავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.
81. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, მოპასუხე ცნობს სარჩელს ან მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
82. ამდენად, მხარეთა მორიგების საფუძველზე კასატორ შპს „ა.-ს“ სრულად უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ მის მიერ 2015 წლის 23 სექტემბერს №2576 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 978 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე მუხლებით, 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „ა.-ისათვის“ შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა შემცირდეს 9 780 ლარით და მხარეთათვის დაკისრებული დავალიანებები განისაზღვროს შემდეგნაირად:
2. შპს „ა.-ს“ დაეკისროს შპს „მ.-ის“ სასარგებლოდ 161,269.00 ლარის გადახდა;
3. შპს „მ.-ს“ შპს „ა.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 140,275.63 ლარის გადახდა;
4. გაიქვითოს შპს „ა.-სა“ და შპს „მ.-ს“ შორის ზემოაღნიშნული ურთიერთვალდებულებები და გაქვითვის შედეგად, საბოლოოდ, შპს „ა.-ს“ შპს მ.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 20,993.37 (ოცი ათას ცხრაას ოთხმოცდაცამეტი ლარი და ოცდაჩვიდმეტი თეთრი) ლარის გადახდა;
5. მორიგების ხელშეკრულების მხარეებმა დაადასტურეს, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მათ ერთმანეთის მიმართ არ ექნებათ არანაირი სახის პრეტენზია ან ნებისმიერი სხვა მოთხოვნა მოცემული შეთანხმებით დარეგულირებულ საკითხთან დაკავშირებით, აგრეთვე, ისეთ საკითხებთან მიმართ, რომლებიც გამომდინარეობს ამ შეთანხმებით გადაწყვეტილ საკითხზე ახლად აღმოჩენილი გარემოებებიდან.
2. მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს და გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის ყველა გადაწყვეტილება;
3. განემარტოს მხარეებს, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში დაუშვებელია სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით;
4. კასატორ შპს „ა.-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 23 სექტემბერს №2576 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 978 ლარი.
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
