საქმე №ას-136-132-2016 18 მარტი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ. დ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ც. შ-ი (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ძირითად სარჩელში _ კომპენსაციის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, შეგებებულ სარჩელში _ კომპენსაციის სანაცვლოდ მფლობელობის შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის, შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა:

1.1. დ. დ-ამ (შემდგომში _ თავდაპირველი მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ც. შ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, 2 527,25 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ქ.თბილისში, ა-ის ქ#1, #25-ში მდებარე მოპასუხის კუთვნილი 47,26 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის მოთხოვნით.

1.2. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ, 24 584,25 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ზემოხსენებულ სადგომზე მოსარჩელის მფლობელობა-სარგებლობის შეწყვეტის მოთხოვნით.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. მოპასუხემ თავდაპირველი სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონი მას, როგორც მესაკუთრეს, ანიჭებს უპირატესობას, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, მოითხოვოს მფლობელობის შეწყვეტა.

2.2. თავდაპირველი მოსარჩელე ასევე არ დაეთანხმა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელის ავტორს დ. დ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 24 584,25 ლარის გადახდა და ამ ვალდებულების შესრულების დღიდან თავდაპირველ მოსარჩელეს შეუწყდა ქ.თბილისში, ა-ა, ქუჩა #1, #25-ში მდებარე, 47,26 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა-სარგებლობის უფლება და ნივთი გადაეცა მესაკუთრეს.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ა-ა, ქუჩა #1, #25-ში მდებარე, 435 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულია მოწინააღმდეგე მხარის სახელზე.

5.1.2. აპელანტი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლეა, რომელსაც სადავო სადგომით სარგებლობის უფლება მოპოვებული აქვს უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. შესაბამისად, მისი მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საკუთრების უფლების დათმობით მოწინააღმდეგე მხარეს აღარ აქვს უფლება, ისარგებლოს მესაკუთრისათვის მინიჭებული უფლებებით, მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს.

5.1.3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2015 წლის 9 მარტის #... დასკვნის თანახმად, სადავო სადგომის საერთო ფართი შედგება - 47,26 კვ. მეტრისგან, საიდანაც 32,69 კვ.მ არის 14,57 კვ. მეტრისგან დამოუკიდებელი ფართი და მათი საერთო საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 32 779 ლარით.

5.1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, შესაბამისი მტკიცებულებების წარუდგენლობის მოტივით არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მტკიცება იმის შესახებ, რომ საცხოვრებელი ფართის უმეტესი ნაწილი აშენებული იყო დ. დ-ას მიერ, კერძოდ, მიშენებისათვის მან გაწია ხარჯი 22 670 ლარი, ხოლო სადავო ქონების ის ნაწილი, რომელიც მიაშენა აპელანტმა წარმოადგენს მხოლოდ მის საკუთრებას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ თავდაპირველი შეთანხმების საგანი იყო სადგომი, რომლის ფართიც მხოლოდ 14,57 კვ. მეტრს შეადგენდა, ხოლო მის მიერ მიშენებული ფართი მოიცავდა 32, 69 კვ. მეტრს. სადავო საკითხთან დაკავშირებით დაკითხული მოწმის ჩვენების შესახებ პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვართან სააკიანის ჩვენება, სადავო გარემოების დასადასტურებლად, სწორად მიიჩნია არასაკმარის მტკიცებულებად.

5.1.5. პალატამ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლით, 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით, მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტებით და აღნიშნა შემდეგი: აპელანტს სადავო სადგომზე მფლობელობა მიღებული ჰქონდა სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, შეგებებული სარჩელის ავტორი კი, ამ სადგომის მესაკუთრეს წარმოადგენდა. დასტურდებოდა მესაკუთრის ნების არსებობაც ზემოხსენებული კანონით გათვალისწინებული უფლებით ერთმნიშვნელოვნად სარგებლობის თაობაზე, რაც საფუძვლიანს ხდიდა მესაკუთრის მოთხოვნას, სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელეს შეწყვეტოდა უფლება ნივთზე, შესაბამისად, არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი დასაბუთება ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას. სასამართლომ არასწორად იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი სადავო ფართის მოსარგებლეა. მართალია, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველო კანონი მოსარგებლისათვის, კონპენსაციის გადახდის სანაცლოდ საკუთრების უფლების გადაცემას ითვალისწინებს მხოლოდ მაშინ, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის კონმპენსაციის გადახდაზე, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია, რომ კასატორსა და მესაკუთრეს შორის გაფორმებული ე.წ „შინაურული ნასყიდობიდან“ გამომდინარე, მესაკუთრემ დათმო საკუთრების უფლება, რის გამოც მას აღარ გააჩნია კანონით გათვალისწინებული უფლებით სარგებლობის შესაძლებლობა.

6.1.2. სასამართლოს არ უმსჯელია, თუ რა გარიგება დაიდო მხარეთა შორის. მოწინააღმდეგე მხარეს, უფლების დათმობიდან გამომდინარე, აღარ გააჩნია საკუთრება, ყველა ეს უფლება გადაეცა კასატორს. თავდაპირველი მოსარჩელე ქონებას ფლობს, როგორც მესაკუთრე და ეს უფლება არ შეიძლება იგნორირებულ იქნას სასამართლოს მხრიდან.

6.1.3. სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ კასატორმა სადავო ქონებაზე აწარმოა მიშენება, რაც დასტურდება მოწმის ჩვენებით. საცხოვრებელი ფართის უმეტესი ნაწილი მიშენებულია, ხოლო სასამართლომ შეგებებული სარჩელის ავტორს მიანიჭა ამ ქონების 100%, რის შედეგადაც დაირღვა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც, ამ კანონის მოქმედება ვრცელდება სადგომის გადაცემის დროისათვის არსებულ მდგომაროებაზე, ყოველგვარი მიშენება წარმოადგენს კასატორის საკუთრებას.

6.1.4. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია ასევე საპროცესო ნორმებიც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 106-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები. ამ თვალსაზრისით კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, სადაც განმარტებულია სასამართლოს ვალდებულება, დაასაბუთოს მიღებული გადაწყვეტილება (#ას-452-427-2015).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ კასატორი საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგებით უფლებამოპოვებულ მოსარგებლეს წარმოადგენს; შეგებებული სარჩელის ავტორი სადგომის მესაკუთრეა; ქონების საბაზრო ღირებულება 32 779 ლარს შეადგენს; მოსარგებლემ ვერ დაამტკიცა უძრავ ნივთზე მიშენების წარმოების ფაქტი.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო პრეტენზიებთან დაკავშირებით, პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ სამართლებრივ ურთიერთობას, როდესაც მითითებულ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა კერძო საკუთრების უფლებას სრულყოფილად არ აღიარებდა, მით უფრო შეზღუდული იყო პირის სანივთო უფლებები, არ ხდებოდა მათი თავისუფალი განკარგვა. ასეთ ვითარებაში სამოქალაქო ურთიერთობის სუბიექტებს შორის ფაქტობრივად ხდებოდა გარკვეული გარიგებების დადება, რომელთაც საკანონმდებლო რეგლამენტაცია არ გააჩნდათ. მითითებულმა კანონმა კი, ამგვარი ფაქტობრივი ურთიერთობები გარკვეული რეგულაციის ჩარჩოებში მოაქცია (იხ. მითითებული კანონის მუხლი 1). ამავე კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით კანონმდებელი განმარტავს, თუ რა განიხილება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებად _ სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს სადგომზე მფლობელობა წარმოშობილი აქვს მესაკუთრესთან დადებული ფორმადაუცველი გარიგების საფუძველზე, რაც სავსებით გამორიცხავს მისი პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ ამ გარიგებით დაკარგა მესაკუთრის უფლება. მას სრული უფლება გააჩნდა ესარგებლა ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრული რეგულაციით.

1.5. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სასამართლომ არასწორად არ დაადგინა მიშენების წარმოების ფაქტი. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა შეჯიბრებითობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე, სწორედ კასატორს ეკისრებოდა იმის სათანადო მტკიცებულებით დადასტურების ტვირთი, რომ მან აწარმოა მიშენება. ამ გარემოების დასადასტურებლად მოწმის ჩვენება არასარწმუნო მტკიცებულებაა (სსსკ-ის 102.3 მუხლი). ისეთ ვითარებაში, როდესაც მხარემ ვერ დაამტკიცა მიშენების წარმოების ფაქტი, პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა სასამართლოებმა სავსებით მართებულად არ იხელმძღვანელეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით. გადაწყვეტილების დასაბუთების თვალსაზრისით, პალატა აღნიშნავს, რომ ამ კუთხით კასატორს ასევე არ წარმოუდგენია დასაბუთებული შედავება, მან მიუთითა მხოლოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, მაგრამ არ დაუსაბუთებია, თუ რაში გამოიხატა საპროცესო დარღვევა.

1.6. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ №ას-1273-1531-2009, 21 ივნისი, 2010 წელი).

1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. დ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური