საქმე №ას-924-874-2015 11 მარტი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ზ. ც-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „კ-ი“, ი. კ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საავტორო უფლების დარღვევის აღკვეთა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ზ. ც-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. კ-ისა და შპს „კ-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის გარეფასადის მოსარჩელის მიერ შექმნილი დიზაინის შესაბამისად აღდგენის მოთხოვნით. სარჩელის თანახმად, შენობის გარე ფასადის დიზაინზე საავტორო უფლება ეკუთვნის მოსარჩელეს, მოპასუხეებმა დაიქირავეს მესამე პირი და ავტორის ნებართვის გარეშე შეცვალეს შენობის დიზანი, რითაც დაირღვა მოსარჩელის უფლება.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს, კერძოდ, ი.კ-ის განმარტებით, იგი არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, რადგან მის მიმართ დავის საგანი არ არსებობს. რაც შეეხება მეორე მოპასუხეს, მან აღნიშნა, რომ განხორციელებული რეკონსტრუქცია ადმინისტრაციული ორგანოს აქტს ემყარებოდა, რომლის მიმართაც მას კანონიერ ნდობა გააჩნდა. იგი ამ ურთიერთობაში კეთილსინდისიერი მხარეა და არ შეიძლებოდა ცოდნოდა მოსარჩელის საავტორო უფლების თაობაზე, რადგანაც მან ეს უფლება რეკონსტრუქციის შემდეგ დაარეგისტრირა „საქპატენტში“.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს დაევალათ ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის გარეფასადის მოსარჩელის მიერ შექმნილი დიზაინის შესაბამისად აღდგენა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ი.კ-ე ბ-ის ქ#...–ში მდებარე შენობის მესაკუთრედ დარეგისტრირდა 2009 წლის 24 აპრილს. ამ უძრავ ქონებაზე კი, საკუთრების უფლება შეიძინა 2007 წლის 16 მარტს.

5.1.2. მითითებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ შპს „კ-ი“ აღირიცხა 2010 წლის 24 მარტს.

5.1.3. ი. კ-ეს შპს „კ-ის“ დირექტორის თანამდებობა ეკავა 2010 წლის 22 მარტიდან 2010 წლის 12 ნოემბრამდე.

5.1.4. მოსარჩელემ 1989 წელს დააპროექტა და დიზაინით გააფორმა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...–ში მდებარე შენობა, ხოლო საკუთარი საავტორო უფლების დეპონირება „საქპატენტში“ 2012 წლის 5 აპრილს განახორციელა.

5.1.5. შპს „ი-ის“ მიერ 2013 წლის 18 აპრილს გაცემულ ცნობაზე მითითებით, პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ქ.თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1989 წლის 28 სექტემბრის #... ბრძანების საფუძველზე, შპს „ი-ის“ მიერ დამუშავებულ იქნა არქიტექტურული პროექტი, თბილისში, ბ-ის ქ#...–ში მდებარე ობიექტზე. პროექტის ავტორი იყო მოსარჩელე. ამ პროექტის საფუძველზე 1995 წლის 11 აპრილს, თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ–სამშენებლო კონტროლის ინსპექციამ გასცა #... მშენებლობის ნებართვა.

5.1.6. საპროექტო ორგანიზაცია შპს „ტ-იამ“ მოპასუხე შპს-ის დაკვეთით, პროექტის მომზადებაზე თანხმობის გასაცემად, თბილისის არქიტექტურის სამსახურს განცხადებით მიმართა 2010 წლის 1 აპრილს.

5.1.7. „საქპატენტის“ დეპონირების დამადასტურებელი #... მოწმობის თანახმად, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე სახლის გარეფასადის დიზაინი, განმცხადებელ ნ. ღ-ის მიერ დეპონირებულია 2015 წლის 3 თებერვალს.

5.1.8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო მოსარჩელის საავტორო უფლების შესახებ. აღნიშნული პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ ი. კ-ის მიერ, შენობის შეძენისას, 2007 წლის 16 მარტს, სადავო ობიექტი დატვირთული იყო იპოთეკით ზ. ც-ის სახელზე. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ვერც აღნიშნული და ვერც 2007 წლის ჟურნალ „ს-ის“ ...-ე ნომერში გამოქვეყნებული სტატია შენობის ამსახველ ფოტომასალებით, ვერ გახდებოდა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოპასუხემ იცოდა მის მიერ შეძენილი უძრავი ნივთის გარე ფასადის დიზაინზე მოსარჩელის არქიტექტურული საავტორო უფლების არსებობის შესახებ.

5.1.9. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ“ საქართელოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, 59-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის, „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ საქართველოს კანონის“ მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტისა და მე-16 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოპასუხეებისათვის ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...–ში მდებარე შენობის გარეფასადზე მოსარჩელის მიერ შექმნილი დიზაინის აღდგენის ვალდებულების დაკისრების საფუძვლები. ამ თვალსაზრისით, პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ი.კ-ემ შენობაზე საკუთრების ულება 2007 წლის 16 მარტს შეიძინა, ხოლო საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღირიცხა 2009 წლის 24 აპრილს. რაც შეეხება მოპასუხე შპს-ს, იგი უძრავი ქონების მესაკუთრეს 2010 წლის 24 მარტიდან წარმოადგენდა და მისი დაკვეთით საპროექტო ორგანიზაცია შპს „ტ-იამ“, პროექტის მომზადებაზე თანხმობის გასაცემად, თბილისის არქიტექტურის სამსახურს განცხადებით 2010 წლის 1 აპრილს მიმართა. მართალია, მოსარჩელემ სადავო შენობა დააპროექტა და დიზაინით გააფორმა 1989 წელს, თუმცა, მან საკუთარი საავტორო უფლების დეპონირება 2012 წლის 5 აპრილს განახორციელა. მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით მოპასუხე შპს-ს მიერ შენობაზე საკუთრების უფლების შეძენისა და პროექტის მომზადებაზე თანხმობის გასაცემად, თბილისის არქიტექტურის სამსახურისათვის განცხადებით მიმართვის დროისათვის მოსარჩელის საავტორო უფლება შენობის დიზაინზე დეპონირებული არ იყო. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის საავტორო უფლების არცოდნა არ ათავისუფლებდა მოპასუხეს სამოქალაქო–სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან, რადგან, პალატის დასკვნით, სამოქალაქო–სამართლებრივი პასუხისმგებლობა წინასწარ განჭვრეტადი უნდა იყოს. იგი, როგორც წესი, ბრალეულ ქმედებას უკავშირდება. ობიექტის გარე ფასადის შეცვლის დროისათვის მოსარჩელეს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა დეპონირებული საავტორო უფლება და იგი, ცხადია, არც საჯარო რეესტრის მონაცემებში იყო ასახული (არც შეიძლებოდა ყოფილიყო, რადგანაც იპოთეკა სხვა სამართლებრივ კატეგორიას განეკუთვნება), 2007 წლის ჟურნალ „ს-ის“ ...-ე ნომრის გაცნობის სამართლებრივი ვალდებულებაც, ბუნებრივია, უძრავი ნივთის მყიდველს არ გააჩნდა. გარდა ამისა, თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა მოიწონა სახლის გარეფასადის ცვლილება და თანხმობა გასცა მასზე. სასამართლოს მოსაზრებით, თუკი მოპასუხეებს დაეკისრებათ გარეფასადის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა, ამით შეილახებოდა სხვა ავტორის, კერძოდ, ნ. ღ-ის უფლება, რომელიც 2010 წელს განხორციელებული გარეფასადის ახალი დიზაინის ავტორს წარმოადგენდა, სასარჩელო მოთხოვნა კი, მხოლოდ ბ-ის ქ#...-ში მდებარე სახლის ფასადის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა იყო.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაითვალისწინა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9, მე-18, 59-ე მუხლების მოთხოვნები, „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 და მე-16 მუხლების მოთხოვნები იმ პირობებში, როდესაც უდავოა, რომ შენობის დიზაინზე საავტორო უფლება ეკუთვნის კასატორს და ნაგებობის გარეფასადის გადაკეთება ავტორის თანხმობის გარეშე განხორციელდა.

6.1.2. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, თითქოს სარჩელის დაკმაყოფილებით შეიძლება სხვა ავტორის უფლება შეილახოს. ამგვარი მტკიცებულება პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარმოდგენილი არ ყოფილა, ხოლო სააპელაციო პალატა გადაწყვეტილების კანონიერებას ამოწმებს იმ მტკიცებულებებისა და ფაქტების ერთობლიობით, რომლებიც წარდგენილი და გამოკვლეული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოში.

6.1.3. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, თითქოს აპელანტებისთვის ცნობილი არ იყო მოსარჩელის საავტორო უფლების თაობაზე. ამ გარემოებას ადასტურებს არქიტექტურულ ჟურნალ „ს-ში“ გამოქვეყნებული ვრცელი სტატია, რომელშიც ასახული იყო შენობის ფასადი, იგი გამოფენილია თვალსაჩინო ადგილას, ამასთანავე, ი.კ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენისას იგი დატვირთული იყო იპოთეკით მოსარჩელის სასარგებლოდ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობის გარეფასადის რეკონსტრუქციის შედეგად დაირღვა თუ არა მოსარჩელის საავტორო უფლება არქიტექტურულ ნაწარმოებზე და ექვემდებარება თუ არა ეს უფლება დაცვას.

1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი იმით დაასაბუთა, რომ მიუხედავად ნაწარმოების ავტორის თანხმობის არარსებობისა, მოპასუხეებს არ უნდა დაეკისროთ პასუხისმგებლობა საავტორო უფლების დარღვევაში მათი ბრალეულობის დაუდგენლობის გამო, ამასთანავე, საკუთარი შეფასება სასამართლომ იმითაც გაამყარა, რომ ნაწარმოების თავდაპირველი ავტორის უფლების დაცვის თვალსაზრისით, ნივთისათვის პირვანდელი იერსახის აღდგენა გამოიწვევს შენობის გარეფასადის ახალი დიზიანის ავტორის უფლების დარღვევას.

1.3. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1.3.1. 1989 წელს მოსარჩელემ დააპროექტა და დიზაინით გააფორმა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა, ხოლო საკუთარი საავტორო უფლების დეპონირება „საქპატენტში“ 2012 წლის 5 აპრილს განახორციელა.

1.3.2. შპს „ი-ის“ მიერ 2013 წლის 18 აპრილს გაცემული ცნობის თანახმად, ქ.თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1989 წლის 28 სექტემბრის #... ბრძანების საფუძველზე, შპს „ი-ის“ მიერ დამუშავებულ იქნა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე ობიექტზე არქიტექტურული პროექტი. პროექტის ავტორი იყო კასატორი. ამ პროექტის საფუძველზე 1995 წლის 11 აპრილს, თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციამ გასცა #... მშენებლობის ნებართვა.

1.3.3. შპს „ტ-იამ“, პროექტის მომზადებაზე თანხმობის მისაღებად, თბილისის არქიტექტურის სამსახურს განცხადებით მიმართა 2010 წლის 1 აპრილს.

1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

1.5. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებებსა და დასკვნებს სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე და პრეტენზიას გამოთქვამს, როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი დასაბუთების კუთხით. საკასაციო პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა: საავტორო უფლების წარმოშობა; ამ უფლების დაცვაუნარიანობა და მათი მომწესრიგებელი, როგორც საერთაშორისო, ისე ეროვნული საკანონმდებლო დანაწესები.

1.6. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს ავტორის საავტორო ქონებრივ და პირად არაქონებრივ უფლებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოიშობა მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებთა შექმნისა და გამოყენებისას (პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი). კანონის რეგულირების ქვეშ კი, ექცევა არქიტექტურული ნაწარმოები, რომელიც განლაგებულია საქართველოს ტერიტორიაზე (მე-3 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი) და კანონის 6.1. მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით განმარტებულია, რომ ხელოვნების ნაწარმოების ერთ-ერთი სახე სწორედ არქიტექტურული ნაწარმოებია. არქიტექტურული ნაწარმოების აღიარების თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, შეფასდეს საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო ვალდებულებათა ფარგლები. „ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოების დაცვის ბერნის კონვენციის“ თანახმად (შემდგომში _ „ბერნის კონვენცია“, საქართველოში ძალაშია 16.05.1995 წლიდან და 18(1) მუხლის შესაბამისად, გამოიყენება წინამდებარე ურთიერთობის რეგულირებისათვის), ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოები მოიცავს არქიტექტურულ ნაწარმოებსაც და იგი სარგებლობს დაცვით კავშირის ყველა ქვეყანაში (მე-2 მუხლის (1) და (6) პუნქტები). საკითხს, კონკრეტულად თუ რა წარმოადგენს არქიტექტურულ ნაწარმოებს, განმარტავს „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, არქიტექტურული ნაწარმოებია არქიტექტურული პროექტის და არქიტექტურული ობიექტის სახით არსებული არქიტექტურული საქმიანობის შედეგი, რომელიც წარმოადგენს საავტორო უფლებათა ობიექტს. ის უდავო გარემოება, რომ მოსარჩელემ დააპროექტა და დიზაინით გააფორმა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობა, წარმოშობს მოსარჩელის მტკიცების გაზიარების შესაძლებლობას, რომ ზ.ც-ი არქიტექტურული ნაწარმოების ავტორია. საავტორო უფლების ნამდვილობაზე მსჯელობისას პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხე საწარმოს შესაგებელზეც, რომლითაც მან სადავო გახადა უფლების მოსარჩელისადმი კუთვნილება და აღნიშნა, რომ ამ საკითხის გარკვევისათვის სავალდებულოა შეფასება მიეცეს იმას, მოსარჩელემ რა სტატუსით შექმნა დიზაინი, რადგანაც ნაწარმოების დამკვეთი იქნებოდა სახელმწიფო. ეს გარემოება ეჭვქვეშ აყენებს ზ.ც-ის უფლებას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემული დავის საგანი ავტორის არაქონებრივი უფლების დაცვაა და თუკი მოსარჩელის შემოქმედებას თუნდაც სამსახურებრივ ნაწარმოებად მივიჩნევდით, ეს გარემოება, სხვა წინაპირობების არსებობისას, ხელისშემშლელი ვერ იქნებოდა სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის, რადგანაც „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლი აქცენტს საავტორო ქონებრივ უფლებებზე აკეთებს და არ ადგენს რაიმე შეზღუდვას ავტორის არაქონებრივი უფლებების მიმართ.

1.7. „ბერნის კონვენციის“ 5.(2) მუხლის თანახმად, საავტორო უფლებებით სარგებლობა და მათი გამოყენება არ არის დაკავშირებული რაიმე ფორმალობის შესრულებაზე; ასეთი სარგებლობა და გამოყენება არ არის დამოკიდებული ნაწარმოების წარმოშობის ქვეყანაში დაცვის არსებობაზე. აქედან გამომდინარე, ამ კონვენციის დებულებების გარდა, დაცვის ფარგლები, ისევე როგორც ავტორის უფლებების დასაცავად მინიჭებული ზიანის ანაზღაურების საშუალებები, რეგულირდება მხოლოდ იმ ქვეყნის კანონმდებლობით, რომელშიც მოითხოვება დაცვა. საავტორო უფლების წარმოშობის თვალსაზრისით ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისი დანაწესებიც, კერძოდ, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ავტორის უფლება ნაწარმოების შექმნის მომენტიდან წარმოიშობა. ნაწარმოები კი, ობიექტური ფორმით გამოხატვიდან ითვლება შექმნილად (რაც მისი აღქმისა და რეპროდუცირების საშუალებას იძლევა) და უფლების განხორციელებისათვის ნაწარმოების რეგისტრაცია, სპეციალური გაფორმება ან სხვა ფორმალობების დაცვა არ არის სავალდებულო (9.1 და 9.2 მუხლები), ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ კანონმდებლობა საავტორო უფლებათა დაცვას ნაწარმოების შექმნას უკავშირებს და მისი ნამდვილობა ავტორის მხრიდან სხვა დამატებითი მოქმედების განხორციელებაზე არ არის დამოკიდებული.

1.8. იმისათვის, რათა სწორად განისაზღვროს საავტორო უფლების დაცვის ობიექტი, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, უალტერნატივოდ უნდა გაიმიჯნოს საავტორო უფლების მქონე პირის კანონით დაცული ინტერესები. განსახილველი სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველს ავტორის ნებართვის გარეშე არქიტექტურულ ნაწარმოებზე განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამ ნაწარმოების ავტორის უფლების დარღვევა წარმოადგენს, შესაბასად, სასამართლოს შემოწმების საგანიც მითითებული ქმედების მართლზომიერებაა. „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლი განსაზღვრავს არქიტექტურული ნაწარმოების ავტორის საავტორო უფლებების ჩამონათვალს და ადგენს, რომ მხოლოდ არქიტექტურული პროექტის ავტორს აქვს თავისი პროექტის გადაკეთების უფლება (მუხლი 13.2). ცვლილების შეტანის საკითხის დეტალურ რეგულაციას ითვალისწინებს ამავე კანონის მე-16 მუხლი, რომლის პირველი პუნქტის თანახმადაც, არქიტექტურული ობიექტის მესაკუთრე, რომელსაც განზრახული აქვს ობიექტის სტრუქტურულ-ფუნქციური წყობისა და იერსახის შეცვლა, ვალდებულია მიიღოს არქიტექტურული პროექტის ავტორის ნებართვა ან მიიწვიოს იგი არქიტექტურულ ობიექტში ცვლილებების შეტანის მიზნით საპროექტო სამუშაოს შესასრულებლად. ამ თვალსაზრისით დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#24-ში მდებარე შენობაზე რეკონსტრუქციის განხორციელების ფაქტი, რომლის თაობაზეც მოსარჩელეს, როგორც ნაწარმოების ავტორს, თანხმობა არ მიუცია. მოქმედი კანონმდებლობა განსაზღვრავს ავტორის უფლებათა დაცვის ქმედით მექანიზმებს და ადგენს გონივრულ ბალანსს ავტორის საავტორო უფლებათა და ქონების მესაკუთრის ინტერესებს შორის. „ბერნის კონვენციის“ მე-6^bis მუხლის (1) პუნქტის თანახმად, ავტორის ქონებრივი უფლებებისგან დამოუკიდებლად და აღნიშნული უფლებების გადაცემის შემდეგაც კი, ავტორს აქვს უფლება მოითხოვოს ნაწარმოების ავტორად აღიარება და წინ აღუდგეს ამ ნაწარმოების ნებისმიერ გაუკუღმართებას, დამახინჯებას, ან სხვაგვარ ცვლილებას, ასევე ამ ნაწარმოების ნებისმიერ სხვა შელახვას, რომელმაც შესაძლოა ზიანი მიაყენოს ავტორის ღირსებას ან რეპუტაციას. ანალოგიურ დათქმას შეიცავს „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 17.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი. მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეპუტაციის პატივისცემის უფლება ავტორის კანონით აღიარებული ის განსაკუთრებული უფლებაა, რომელიც უპირობო დაცვას ექვემდებარება. ასეთ შემთხვევაში, ეროვნული კანონმდებლობა ადგენს უფლების დაცვის წესსაც, კერძოდ, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლების მფლობელს უფლება აქვს დამრღვევისაგან მოითხოვოს უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა და იმ მოქმედების აღკვეთა, რომელიც არღვევს უფლებას ან ქმნის მისი დარღვევის საფრთხეს (59.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), თუმცა, ნორმით განსაზღვრული შედეგის მიღწევისათვის შესამოწმებელ გარემოებათა წრეს წარმოადგენს: რეკონსტრუქციის შედეგად შეილახა თუ არა ნაწარმოების იერსახე, განხორციელდა თუ არა არქიტექტურულ ობიექტში ცვლილება და ამით ილახება თუ არა ავტორის უფლებები, კერძოდ, ადგება თუ არა ზიანი ავტორის ღირსებასა და რეპუტაციას. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კვლევითი ნაწილი ამ კუთხით არ შეიცავს რაიმე დასაბუთებას ავტორის უფლების რეალური დარღვევის თვალსაზრისით.

1.9. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხე საზოგადოების შედავებას იმის თაობაზე, რომ მისთვის არ შეიძლებოდა ცნობილი ყოფილიყო მოსარჩელის საავტორო უფლების თაობაზე, რადგანაც ზ.ც-მა ეს უფლება „საქპატენტში“ ნივთის რეკონსტრუქციის შემდეგ დაარეგისტრირა, ხოლო მისი ქმედება საჯარო მმართველობისადმი კანონიერი ნდობის პრინციპს ემყარება. მართალია, ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი საგაზეთო სტატია (არქიტექტურული ჟურნალი „ს-ის“ ...-ე ნომერი), ასევე, იპოთეკის სანივთო უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი, თუმცა პალატამ, მოცემულ შემთხვევაში, არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების უმთავრესი საფუძველი პირის არაბრალეულობა იყო, სამოქალაქო კოდექსი კი, ამკვიდრებს მხოლოდ ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრების საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა განმატავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე დელიქტური ვალდებულება არ გვაქვს, შესაბამისად, ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპის თაობაზე მსჯელობაც გაუმართლებელია. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლებს, რომელთაგან ერთ-ერთი „კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძველია“, სწორედ ამგვარ კანონისმიერი ურთიერთობის ერთ-ერთ სპეციალურ სახესა და წინაპირობებს ამკვიდრებს საავტორი უფლებათა დამცავი საკანონმდებლო დანაწესები. საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს მოპასუხე საწარმოს არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებით ილახება მისი, როგორც მესაკუთრის კონსტიტუციური უფლება, თავისუფლად ისარგებლოს საკუთრებით. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენს საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვის ლეგალურ ფარგლებს და კონსტიტუციურ უფლებაში ჩარევა პროპორციულია თუ ეს ჩარევა განპირობებულია აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებით; შეზღუდვა კანონით პირდაპირაა განსაზღვრული და არ ირღვევა საკუთრების უფლების არსი. ამგვარი შემთხვევის კერძო გამოხატულებას სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული გამონაკლისი წარმოადგენს, კერძოდ, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. კანონში მითითებულ მესამე პირად შეიძლება სწორედ საავტორო უფლების მქონე პირი მოვიჩნიოთ, რომლის უფლებებიც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, კანონითაა დაცული. პალატა სრულად იზიარებს ზ.ც-ის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი არასწორად დაასაბუთა ახალი ავტორის უფლების დაცვით. ასეთ შემთხვევაში, გაურკვეველია, რა პრიორიტეტით ისარგებლდა სააპელაციო პალატამ და როგორ განსაზღვრა იმ ავტორის საავტორო უფლების უპირატესობა, რომლის ნაწარმოებიც შესაძლოა არღვევდეს უკვე არსებულ საავტორო უფლებას.

1.10. მხედველობაშია მისაღები მოპასუხე იურიდიული პირის შედავება, რომლის თანახმადაც, მან ნივთი შეიძინა სასტუმროს სტატუსით და ამ ნივთის დანიშნულებისამებრ ფუნქციონირებისათვის მნიშვნელოვანია გარკვეული რეკონსტრუქციის განხორციელება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული შედავება იმდენად არსებითია, რომ მისი რეალურად დადასტურება შესაძლოა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი გახდეს, რადგანაც „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონი იცავს არქიტექტურული ობიექტის მესაკუთრის ინტერესებს, განახორციელოს ნივთზე ამა თუ იმ სახის ცვლილებები, თუმცა მესაკუთრის ეს უფლება გარკვეული წინაპირობებით არის შეზღუდული. მოხმობილი კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, თუ არქიტექტურული ობიექტის ავტორი არ არის თანახმა აუცილებლობით განპირობებული ან დასაბუთებული ცვლილებების შეტანაზე, ობიექტის მესაკუთრეს (მფლობელს) უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს. ამ თვალსაზრისით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს რაიმე კვლევას.

1.11. საკასაციო სასამართლო შეჩერდება მოპასუხე ფიზიკური პირის _ ი.კ-ის პასუხისმგებლობის საკითხზეც. მოსარჩელე მოთხოვნას ასაბუთებდა იმით, რომ შენობის ყოფილმა მესაკუთრემ, ავტორთან შეუთანხმებლად დაიქირავა შპს „ტ-ია“ შენობის იერსახის შესაცვლელად. ამ თვალსაზრისით საქმეში წარმოდგენილია ქ.თბილისის არქიტექტურული სამსახურისადმი შპს „ტ-იის“ მიმართვა რეკონსტრუქციაზე თანხმობის გაცემის შესახებ, სადაც განმცხადებელი განმარტავს, რომ მას შენობის რეკონსტრუქცია მოქალაქე ი.კ-ის მიმართვის საფუძველზე აქვს განზრახული. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მტკიცებულების შეფასების გარეშე დაადგინა, რომ შპს „ტ-იას“ მიმართა შპს „კ-მა“. მართალია, სასამართლო ადგენს ქ.თბილისში, ბ-ის ქ#...-ში მდებარე შენობაზე ჯერ ი.კ-ის, ხოლო შემდგომ _ შპს „კ-ის“ საკუთრების უფლების წარმოშობის თარიღებს, თუმცა ამ მტკიცებულების გამოკვლევის გარეშე საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს მოპასუხე ფიზიკური პირის შესაგებლის არსებითობაზე ვიდრე არ დადგინდება ი.კ-ე შპს „ტ-იისადმი“ მიმართვისას მოქმედებდა როგორც ფიზიკური პირი თუ როგორც იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლების მქონე პირი. ანუ ი.კ-ის პასუხისმგებლობის და გამოსაყენებელი სამართლის ნორმის განსაზღვრისათვის დასადგენია ფაქტობრივ გარემოებათა წრე.

1.12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

2. სასამართლო ხარჯები:

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ამასთანავე, ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დასრულებულა საქმის წარმოება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა იხელმძღვანელოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე და 55-ე მუხლებით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ. ც-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ.ბაქაქური