№ას-1011-954-2015 18 მარტი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ბ. (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - თ.მ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.ბ., მ.ა–ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - მ.ტ.

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 ივნისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულებების გაუქმება, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს.ბ–, დაბადებული 1928 წელს (შემდეგში - მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში, აპელანტი, კასატორი, გამჩუქებელი) და ზ.ბ., დაბადებული 1945 წელს (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში, დასაჩუქრებული, გამყიდველი) 1991 წლის 23 თებერვლიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში {საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 1106-ე და 1151-ე მუხლები}.

2. 1999 წლის 23 ოქტომბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც დასაჩუქრებულს საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი ბინა, რომლის მისამართია ქ. თბილისი, .... .... კორპუსი I, ბინა 4 (შემდეგში: პირველი უძრავი ნივთი), {სსკ-ის 311-ე პრიმა, 524-ე, და 525.2-ე მუხლები}.

3. მოსარჩელეს პირველ მოპასუხესთან ქორწინებიდან შვილები არ ჰყავს.

4. მჩუქებელს სხვადასხვა ქორწინებიდან ჰყავდა ოთხი შვილი - სამი ვაჟი და ერთი გოგონა. მათგან ორი, ლ. და ზ. ბ., სხვადასხვა ვითარებაში გარდაიცვალნენ.

5. 2007 წლის 2 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მოსარჩელემ მემკვიდრეობით მიიღო მისი ერთ-ერთი შვილის, ლ. ბ–ს, სამკვიდრო ქონება, უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, ........ (შემდეგში: მეორე უძრავი ნივთი) {სსკ-ის 183-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე, 1433-ე და 1500-ე მუხლები}.

6. ამჟამად მჩუქებელს სხვა ქორწინებიდან ორი შვილი ჰყავს: მ.ნ–ძე და შ. კ–ნი.

7. 2013 წლის 4 მარტს მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების უფლებით გადასცა მემკვიდრეობით მიღებული მეორე უძრავი ნივთიც {სსკ-ის 311-ე პრიმა, 524-ე, და 525.2-ე მუხლები}.

8. 2013 წლის 5 აპრილს პირველმა მოპასუხემ ნაჩუქარი მეორე უძრავი ნივთი მიჰყიდა მ.ა–ძეს (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, შემძენი). მეორე მოპასუხე საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედაა აღრიცხული {სსკ-ის 183-ე, 311-ე პრიმა, 477-ე მუხლები}.

9. ერთად ცხოვრების დროს მეუღლეებს შორის ხშირად ხდებოდა კონფლიქტი, რომელმაც უკანასკნელ წლებში სისტემატური და მწვავე ხასიათი მიიღო.

10. 2013 წლის 5 აპრილს, მ.ნ–ეს სურდა მამის (მოსარჩელის) მონახულება, მაგრამ პირველმა მოპასუხემ (მეუღლემ) მას არ მისცა ბინაში შესვლისა და მამის ნახვის უფლება. კონფლიქტის მოგვარების მიზნით გამოძახებულ იქნა საპატრულო პოლიცია, რომლის წარმომადგენელსაც მოსარჩელემ განუცხადა, რომ სურდა შვილთან მ.ნ–თან საცხოვრებლად გადასვლა. ამას დაეთანხმა, როგორც შვილი, ისე პირველი მოპასუხეც. მოსარჩელე დღესაც შვილთან ცხოვრობს.

11. 2013 წლის 15 აპრილს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა 1999 წლის 23 ოქტომბრისა და 2013 წლის 4 მარტის ჩუქების ხელშეკრულებებისა და 2013 წლის 5 აპრილის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა [სსკ-ის 529-ე მუხლი, 530-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი]. მოსარჩელემ სარჩელში აღნიშნა, რომ პირველი მოპასუხე დაინტერესებული იყო მისი გარდაცვალებით და აღნიშნულის დასადასტურებლად შესაბამის ფაქტობრივ გარემოებაზეც მიუთითა, კერძოდ, კუჭიდან ფარული სისხლდენის დიაგნოზზე, რაც მისი მოვლის დროს ავადობის მიმდინარეობის კლინიკური გამოვლინების თვალსაზრისით დასაჩუქრებულის მხრიდან შესამჩნევი იყო, თუმცა მან ამის თაობაზე ექიმს არ აცნობა.

12. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და სასამართლოში მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი წარადგინეს, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

12.1. სასარჩელო მოთხოვნები დაუსაბუთებელია, ვინაიდან სარჩელზე დართული მტკიცებულებები არ ადასტურებს მათ საფუძვლიანობას.

12.2. სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგანაც ჩუქებიდან გასულია ერთ წელზე მეტი {სსკ-ის 529-ე მუხლის მე-3 ნაწილი}.

12.3. მოსარჩელე იმყოფება მისი შვილების გავლენის ქვეშ, ისინი მიზანმიმართულად ცდილობენ მოსარჩელის ქონების დაუფლებას.

12.4. მოსარჩელეს ესაჭიროებოდა ძვირადღირებული მკურნალობა. ამის გამო დაუგროვდათ ვალები. მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს აჩუქა უძრავი ქონება, რათა ამ უკანასკნელს ის გაეყიდა და ამონაგები თანხა ოჯახის საჭიროებისათვის გამოეყენებინა.

12.5. დასაჩუქრებულმა სადავო ქონება 30 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ კანონიერად გაასხვისა მეორე მოპასუხის სახელზე. მოპასუხეებს შორის არ დადებულა თვალთმაქცური გარიგება.

13. 2013 წლის 13 მაისს პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელის წინააღმდეგ აღძრა შეგებებული სარჩელი. მან მოითხოვა:

13.1. მისი ღირსების შემლახველი ინფორმაციის (მოსარჩელის მითითება, რომლის თანახმად, დასაჩუქრებული დაინტერესებული იყო მისი გარდაცვალებით) წერილობითი ფორმით საჯარო უარყოფა და ბოდიშის მოხდა {სსკ-ის 18.1. მუხლი}.

13.2. მორალური ზიანის, 1000 ლარის, ანაზღაურება {სსკ-ის 18.6-ე მუხლი}.

14. მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელში სარჩელი არ ცნო.

15. 2014 წლის 9 იანვრის სასამართლო სხდომაზე შეგებებულმა მოსარჩელემ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარი თქვა და ამ ნაწილში შეწყდა საქმის წარმოება {საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 272-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი} .

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით არც ძირითადი და არც შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. პირველი ინსტანციის სასასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-10 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 524-ე, 525-ე, 529-ე, 530-ე, 128-130-ე, 56-ე მუხლები, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი.

17. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:

17.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ შემძენმა პირველ მოპასუხეს სრულად გადაუხადა უძრავი ნივთის საფასური. მეორე მოპასუხემ ვერ მიუთითა როდის და რა ფორმით გაუსწორა ანგარიში.

17.2. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ მჩუქებელსა და დასაჩუქრებულს შორის კონფლიქტი არ არსებობდა, მაშინ როდესაც, დასაჩუქრებულმა მოსარჩელე აიძულა დაეტოვებინა სადავო ბინა, ეს კი, განპირობებული იყო მისი მხრიდან არაერთი მძიმე შეურაცხყოფით და მჩუქებელისათვის გაუსაძლისი პირობების შექმნით.

17.3. სასამართლო განხილვის დროს დასაჩუქრებულის მხრიდან გამოიკვეთა მჩუქებლის ცემისა და სიტყვიერი შეურაცხყოფის ფაქტი, შესაბამისად, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ დასაჩუქრებულის ქმედება არ იყო გასაკიცხი და უზნეო. აღნიშნულთან მიმართებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა ჩუქების საკანონმდებლო ნორმები და დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის მიერ მჩუქებლის შეურაცხყოფის უდავო ფაქტობრივი გარემოებები.

17.4. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში არ იმსჯელა თუ რაში მდგომარეობდა ჩუქების სადავო ხელშეკრულებების გაუქმებაზე უარის თქმის სამართლებრივი საფუძველი;

17.5. მოპასუხეთა შორის დაიდო თვალთმაქცური გარიგება, იმ განზრახვით, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლოს სადავო უძრავი ნივთის უკან გამოთხოვა. ხელშეკრულების მოჩვენებითობა სასამართლო სხდომაზე დადასტურდა როგორც მოწმეთა ჩვენებით, ასევე, იმ გარემოებით, რომ მეორე მოპასუხეს პირდაპირ მფლობელობაში ბინა არ გადასცემია და არც ნასყიდობის თანხა გადაუხდია. სასამართლოს საკმარისი ფაქტობრივი გარემოებები ჰქონდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის, თუმცა სარჩელს დაუსაბუთებლად უთხრა უარი დაკმაყოფილებაზე.

17.6. სამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 530-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილიც. აპელანტმა საჩივარში აღნიშნა, რომ მას შექმნილი მდგომარეობის გამო სხვა საცხოვრებელი სახლი არ გააჩნდა, დასაჩუქრებული კი (მჩუქებელს) ბინაში მასთან ცხოვრების საშუალებას არ აძლევდა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მისი სამართლებრივი შეფასებები.

19. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, იმის შესახებ, რომ დასაჩუქრებულის მხრიდან მჩუქებლს აყენებდაა მძიმე შეურაცხყოფას, სასამართლოს დასკვნით, სადავო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოში არ წარმოდგენილა.

20. პალატის განმარტებით, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა არც სსკ-ის 530-ე მუხლის გათვალისწინებით, ვინაიდან თუკი ჩუქების შემდეგ მჩუქებელი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა, მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი აწევს მჩუქებელს, რომელმაც უნდა დაადასტუროს მისი ეკონომიკური მდგომარეობის არსებითად გაუარესების ფაქტი. ამასთან, არსებით გაურესებად მიიჩნევა ვითარება, როცა მჩუქებელს არ გააჩნია სახსრები თავის გამოსაკვებად და ელემენტარული საყოფაცხოვრებო პირობების შესაქმნელად. პალატის შეფასებით, აპელანტის მხოლოდ ზეპირი მითითება იმ გარემოებაზე, რომ გაჩუქებული ბინას აქირავდება და თავს მიღებული ქირით ირჩენდა ვერ გახდება სადავო გარემოების დადასტურებულად მიჩნევის საფუძველი.

21. პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით დასტურდება მხარეთა ურთიერთთანმხვედრი უფლება-მოვალეობების წარმოშობის ფაქტი, შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ შემძენს დასაჩუქრებულთან ნათესაური ურთიერთობა აკავშირებდა და მყიდველი არ ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას, არ წარმოადგენდა გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის საფუძველს.

22. აპელანტმა სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შემდეგი დასაბუთებით:

22.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 529-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 530-ე მუხლის პირველი ნაწილი და საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ შეაფასა ზემოხსენებული ნორმების შესაბამისად.

22.2. კასატორის განმარტებით, როდესაც სასამართლოში სადავოა ნასყიდობის ხელშეკრულება, სასამართლომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადების ფაქტი მხოლოდ ხელშეკრულებაზე და საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით არ უნდა დაადგინოს. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება არის მოჩვენებითი გარიგება, შემძენს ნასყიდობის საგანი მფლობელობაში არ გადასცემია და არც ნასყიდობის საგნის მიმართ არ გამოუჩენია ინტერესი, აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო მხოლოდ იმ მიზნით რომ კასატორს აღარ ჰქონოდა სამართლებრივი შესაძლებლობა გაჩუქებული ქონების უკან გამოთხოვისა.

22.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა დასაჩუქრებულის მხრიდან შეურაცხყოფის მიყენებისა და უმადურობის გამოჩენის ფაქტი. ამის დასადასტურებლად კასატორმა მიუთითა წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, ასევე აღნიშნა, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და მოსარჩელის ახსნა-განმარტება.

22.4. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ სსკ-ის 90-98-ე მუხლები და ყურადღების მიღმა დატოვა, თუ რა დაედო საფუძვლად ჩუქების ხელშეკრულების დადებას, რომ დასაჩუქრებულს უნდა მოევლო და ეპატრონა მჩუქებლისათვის. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია ფსიქიკური ზემოქმედების შედეგად გარიგების დადების ფაქტს, კასატორის განმარტებით, ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოსარჩელე იმყოფებოდა უმწეო მდგომარეობაში და იმის შიშით რომ უპატრონოდ არ დარჩენილიყო, იძულებული გახდა, ხელი მოეწერა ჩუქების ხელშეკრულებაზე;

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

სამოტივაციო ნაწილი:

24. საქმის მასალების გაცნობა, მათი შესწავლა და ანალიზი, მიღებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებისა და საჩივრის მოტივების შემოწმება, საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, გამოიტანოს დასკვნა გასაჩივრებულ ნაწილში განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე:

25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნა და მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის მოტივების მთლიანი უარყოფა, კერძოდ:

25.1. გამჩუქებელი სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ საფუძვლად სსკ-ის 529-ე მუხლის პირველი ნაწილზე აპელირებდა („ჩუქება შეიძლება გაუქმდეს, თუ დასაჩუქრებული მძიმე შეურაცხყოფას მიაყენებს ან დიდ უმადურობას გამოიჩენს მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ“). იგი მიუთითებდა, რომ მისი მეუღლე (დასაჩუქრებული) სისტემატურად აყენებდა ფიზიკურ და სიტყვიერ შეურაცხყოფას, აღარ ზრუნავდა მასზე, უბინაოდ დატოვა (გამოაგდო ბინიდან), მის შვილებს უდიერად მოიხსენიებდა და ა.შ, რითაც ამ უკანასკნელმა მის მიმართ გამოიჩინა დიდი უმადურობა და მიაყენა მძიმე შეურაცხყოფა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებთან ერთობლიობაში არ შეაფასა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება და ისე გამოიტანა დასკვნა, რომ არ არსებობდა სსკ-ის 529.1-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობები. საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა (მ. ნ–ძე, შ.კ–ნი და გ.კ–ნი) ჩვენებები და საპატრულო პოლიციის მასალები როგორც მინიმუმ, პირველი მოპასუხის მხრიდან დიდი უმადურობის გამოჩენას ადასტურებდა. არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოებაც, რომ დასაჩუქრებული, ჩუქების უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე, ვალდებულია, განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჰქონდეს გამჩუქებლის მიმართ, მით უფრო მაშინ, როცა მათ ქორწინება აკავშირებთ. ორივე შემთხვევაში ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა მხარეთა შორის არსებულ საქორწინო ურთიერთობასთან იყო დაკავშირებული და ქონება წარმოადგენდა მოსარჩელის შენატანს მეუღლესთან თანაცხოვრების უზრუნველსაყოფად. უძრავი ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის დროს, ბუნებრივია, გამჩუქებელი ამ ნაბიჯს დგამდა იმის მოლოდინით, რომ მოპასუხესთან მშვიდობიან საქორწინო ურთიერთობას გააგრძელებდა, ეს უკანასკნელი კი, როგორც მეუღლე, შეასრულებდა მასზე ზრუნვის არა მარტო ზნეობრივ, არამედ კანონისმიერ მოვალეობასაც {სსკ-ის 1182-ე მუხლი}. ამ შემთხვევაში პირველ მოპასუხეს უფრო მეტი მადლიერებისა და ყურადღების გამოჩენა ევალება და მეტი პასუხისმგებლობა ეკისრება, ვიდრე იმ შემთხვევაში, როცა დასაჩუქრებული მესამე პირი/ან თუნდაც ნათესავია. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე დღემდე ვერ ახერხებს ბინაზე მფლობელობის აღდგენას პირველი მოპასუხის მხრიდან წინააღმდეგობის გამო (იხ.საპატრულო პოლიციის 2008 წლის 8 მაისის ოქმი, სადაც პირველმა მოპასუხემ განაცხადა, რომ აღნიშნული ბინა მას მეუღლემ აჩუქა და არ სურდა ამ ეტაპზე მასთან ერთად ცხოვრება ტ.2. ს.ფ.56) მიუღებელი და გასაკიცხი მოქმედებაა არა მარტო საზოგადოებაში არსებული წეს-ჩვეულებებისა და დამკვიდრებული მოსაზრებების გათვალისწინებით, არამედ კანონიდან გამომდინარეც {სსკ-ის 1182-ე მუხლი}. შესაბამისად, მხოლოდ ამ გარემოების დადგენაც სრულიად საკმარისი იყო იმ დასკვნისათვის, რომ დასაჩუქრებულმა მოსარჩელის მიმართ დიდი უმადურობა გამოიჩინა.

25.2. რაც შეეხება მოთხოვნის მეორე საფუძველს, საცხოვრისის გასხვისების გამო კასატორის მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში ჩავარდნას, საკასაციო სამართლო არც ამ შემთხვევაში ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოსეულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 530-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმსაზღვრელი წინაპირობებიც ვლინდებოდა: მოსარჩელე ხანდაზმულია (87 წლისაა), იგი საჭიროებს მოვლას და სხვა აუცილებელ დახმარებას (2013 წლის 12 მარტს დაცემის შედეგად მოიტეხა ბარძაყი). მას არა აქვს შესაძლებლობა, მატერიალური და სხვა სახის საშუალებები დამოუკიდებლად მოიპოვოს. ქონების გასხვისებით კასატორი უდავოდ ჩავარდა მძიმე მდგომარეობაში, მას მოესპო იმის შესაძლებლობა, რომ საკუთარი შეხედულებით განკარგოს ქონება, მაგალითად, გააქირაოს [სსკ-ის 531-ე მუხლი] და მიიღოს სარგებელი ან მთელი სიცოცხლის მანძილზე მისთვის მისაღებ პირს (მარჩენალს) სარჩოს გადახდის პირობით, გადასცეს უძრავ ნივთზე საკუთრება [სსკ-ის 941- 942-ე მუხლი] და ა.შ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების დადების შემდგომ მოსარჩელის ეკონომიკური მდგომარეობა არსებითად არ გაუარესებულა, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია ( შდრ. სუსგ #ას-710-676-2015 22.09.2015 წელი).

26. რაც შეეხება 2013 წლის 5 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნას, რომლის საფუძველზეც მეორე უძრავი ნივთის მესაკუთრე გახდა მეორე მოპასუხე, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას ნასყიდობის ნამდვილობასთან მიმართებით. მოსარჩელემ დამაჯერებლად, სათანადო და დასაშვები მტკიცებულებებით, ვერ დაასაბუთა ნასყიდობის მოჩვენებითი ხასიათი {სსკ-ის 56-ე და სსსკ-ის 102.1. მუხლები}. მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ ნასყიდობის საგანი მყიდველს მფლობელობაში არ გადასცემია არაა საკმარისი გარიგების მოჩვენებითობის დასადასტურებლად, რადგანაც უძრავ ნივთთან დაკავშირებული გარიგების ნამდვილობა ნასყიდობის საგნის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემას არ უკავშირდება {სსკ-ის 183-ე მუხლი}. პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობასთან დაკავშირებით დადგენილ პრაქტიკაზე: „საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება), ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება.“ (იხ.სუსგ #-ას-789-754-2015 6.11.2015 წელი).

ამრიგად, რადგანაც არ არსებობს მეორე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოსარჩელისათვის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი (ნასყიდობის ბათილობა), ამ ნაწილში არც სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ ვლინდება.

26.1. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან ამ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება. ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, რადგანაც განხორციელებულია პირველი უძრავი ნივთის ჩუქების გაუქმების სსკ-ის 529-ე და 530-ე მუხლების პირველი ნაწილებით გათვალისწინებული შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობები და არ არსებობს კასატორის მოთხოვნის გამომრიცხავი გარემოებები, სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილში საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს. 1999 წლის 23 ოქტომბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს დადებული ბინის ჩუქების ხელშეკრულება უნდა გაუქმდეს. შესაბამისად, სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა („პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში“) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის („უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“) საფუძველზე გაჩუქებული ქონება ისევ გამჩუქებლის საკუთრებად უნდა აღირიცხოს.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 55.3-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 372-ე, 399-ე, 411-ე, 408.1-ე, 408.2-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ს.ბ–ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 ივნისის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ს.ბ–ს სააპელაციო საჩივარი 1999 წლის 23 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და ამ ქონებაზე საკუთრების აღდგენის შესახებ;

3. ს.ბ–ს სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. გაუქმდეს ს.ბ–სა და ზ.ბ–ს შორის დადებული 1999 წლის 23 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულება და ჩუქების საგანზე, მდებარე ქ. თბილისში, ...... (საკადასტრო კოდი ......) მესაკუთრედ აღირიცხოს ს.ბ. (პირადი # ......);

5.დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად;

6 კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

7 კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

8. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი