საქმე № 330210014639187

საქმე №ას-191-183-2016 19 აპრილი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ. მ.-ო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ჯ.-ი, ი. გ.-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უძრავი ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. რ. ჯ.-მა და ი. გ.-ემ (შემდგომში – მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში რ. მ.-ოს (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვეს, მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეთა საერთო ფართით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, ასევე, რ. ჯ.-ის სასარგებლოდ ზიანის – 1650 ლარის ანაზღაურება, ვინაიდან რ. ჯ.-ს არ მიეცა საზიარო საგნით სარგებლობის უფლება, იძულებული გახდა 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე ეცხოვრა ქირით და ყოველთვიურად გადაეხადა 150 ლარი.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ მხარეების საერთო საკუთრებაში იმყოფება უძრავი ნივთი. მათ მიმართეს სასამართლოს საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ, თუმცა აღნიშნული ვერ მოხერხდა საერთო ფართის სრული იზოლაციის შეუძლებლობის გამო. ამჟამად მოპასუხე უკანონოდ ხელყოფს მოსარჩელეთა სარგებლობის უფლებას სადავო თანასაკუთრების მიმართ, რითაც აყენებთ ზიანს.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეები დაუბრკოლებლად სარგებლობენ სადავო ფართით. ასევე, არ დასტურდება მათი მხრიდან რაიმე ხარჯის გაწევის ფაქტი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა, ხელი არ შეუშალოს მოსარჩელეებს საერთო სარგებლობაში არსებული სამზარეულოთი, აივნითა და სარდაფით სარგებლობაში, ხოლო რ. ჯ.-ს – საერთო სარგებლობაში არსებული 20 კვ.მ ფართით სარგებლობაში. სარჩელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ და მოსარჩელე რ.ჯ.-მა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რ. ჯ.-ის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 1120 ლარის გადახდა, მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ საზიარო უძრავი ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო პალატამ დაადგინა საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8. საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელე რ. ჯ.-ი წარმოადგენს ქ. თბილისში, პ. გ.-ის (...) ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/9 წილის მესაკუთრეს, 1/3 წილის მესაკუთრეა ი. გ.-ე, ხოლო 5/9 წილი ეკუთვნის რ. მ.-ოს.

9. მითითებული ამონაწერით დგინდება, რომ ხსენებულ მისამართზე არსებული მიწის ნაკვეთის ფართია 273 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის – 222.16 კვ.მ (მათ შორის 172.69 კვ.მ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე), ასევე, ფიქსირდება 12 კვ.მ სარდაფი და №2 ნაგებობა.

10. ქ. თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს 2011 წლის 18 აპრილის ოქმის თანახმად, საპატრულო პოლიციის გამოძახება საჭირო გახდა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხე საშუალებას არ აძლევდა რ. ჯ.-ს, ესარგებლა და ღამე გაეთია თავის ფართში. იგივე გარემოება დასტურდება საპატრულო პოლიციის 2011 წლის 13 ივლისის ოქმით.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. მ.-ოს რ. ჯ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის – 1202 ლარის ანაზღაურება, საიდანაც 222 ლარი რ. მ.-ოს მიერ საზიარო საგნის გაქირავებით მიღებული თანხიდან რ. ჯ.-ის კუთვნილ წილს წარმოადგენდა, ხოლო 980 ლარი იყო სხვა ფართის დაქირავებაში რ. ჯ.-ის მიერ გადახდილი თანხა. მითითებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

12. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა 1650 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების შესახებ ამჯერადაც ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის ქმედებით არ მიეცა საზიარო საგნით სარგებლობის უფლება, რის გამოც იძულებული გახდა, 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე ეცხოვრა ქირით და ყოველთვიურად გადაეხადა 150 ლარი.

13. იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოპასუხე არ აძლევდა საზიარო უძრავი ნივთით სარგებლობის საშუალებას, მოსარჩელემ წარმოადგინა პოლიციის შესაბამისი დანაყოფების მიერ შედგენილი დოკუმენტები. სარჩელს ასევე დაერთო პ. ქ.-ის წერილობითი განმარტება იმის შესახებ, რომ რ. ჯ.-ი, 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე ცხოვრობდა მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ერთ ოთახში ქირით, რისთვისაც იხდიდა თვეში 150 ლარს.

14. მოსარჩელის მიერ მითითებული ამ გარემოებებისა და მტკიცებულებების გასაბათილებლად მოპასუხეს რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. მეტიც, ამ ნაწილში მისი შესაგებელი ვერ ჩაითვლება დასაბუთებულად და კვალიფიციურად, რადგან იგი არ შეიცავს სარჩელის ამ ფაქტობრივი საფუძვლის საწინააღმდეგო რაიმე მტკიცებას.

15. შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანის-ნაძალადევის სამმართველოს პოლიციის მე-9 განყოფილების უბნის უფროსი ინსპექტორ-გამომძიებლის მიერ 2011 წლის 14 ნოემბერს შედგენილ ოქმში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელემ სადავო ფართიდან მისი კუთვნილი 1/9 ნაწილი ითხოვა, რაზეც მოპასუხემ მას სარგებლობისათვის შესთავაზა საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე მდებარე ერთი ოთახი, ამასთან, თუ სურვილი ექნებოდა, რამდენიმე დღეში გაუთავისუფლებდა პირველ სართულზე მდებარე მეორე ოთახსაც, რაზეც მოსარჩელემ თანხმობა განაცხადა. ამავე ოქმში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელემ დროებითი სარგებლობისათვის ნებაყოფლობით დაიკავა ზემოაღნიშნული საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე მდებარე ოთახი, შემდგომში კი, თუ სურვილი ექნებოდა, დაიკავებდა პირველ სართულზე მდებარე მეორე ოთახსაც.

16. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ საქმეში წარმოდგენილი შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს 2015 წლის 9 იანვრის წერილით დასტურდება ის ფაქტი, რომ 2011 წლის 14 ნოემბრიდან მოსარჩელე ფლობს და განკარგავს სადავო უძრავი ნივთის კუთვნილ წილს. ამ დოკუმენტით დგინდება, რომ ქ.თბილისში, ... ქ.№..-ში მდებარე საზიარო ქონებიდან რ. ჯ.-ის კუთვნილ ფართში ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე 2014 წლის ივნისიდან ერთწლიანი გირაოს სახით ცხოვრობს ლ. დ.-ი ოჯახთან ერთად. მეტიც, შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანის-ნაძალადევის სამმართველოს პოლიციის მე-9 განყოფილების უბნის უფროსი ინსპექტორ-გამომძიებლის მიერ 2011 წლის 1 დეკემბერს შედგენილი ოქმით დასტურდება, რომ რ. ჯ.-მა საზიარო უძრავ ქონებაში არსებული მეორე ოთახის დაკავებაზე ნებაყოფლობით განაცხადა უარი.

17. მითითებული მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ ერთმნიშვნელოვანად დაასკვნა, რომ 2011 წლის 14 ნოემბრის შემდეგ რ. ჯ.-ს აღარ გააჩნდა სხვის ფართში ქირით ცხოვრების საფუძველი. შესაბამისად, 2011 წლის 14 ნოემბრიდან 2012 წლის 1 მარტამდე პერიოდში ქირის სახით გადახდილი თანხა ვერ ჩაითვლება მოპასუხის ბრალეული ქმედებით მოსარჩელისთვის მიყენებულ ზიანად, განსხვავებით 2011 წლის 1 აპრილიდან 2011 წლის 14 ნოემბრამდე პერიოდისა (7 თვე და 14 დღე).

18. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 7 თვისა და 14 დღის განმავლობაში რ. ჯ.-ი იძულებული იყო, ეცხოვრა ქირით და ყოველთვიურად ეხადა ქირა 150 ლარის ოდენობით, რადგან მოპასუხე არ აძლევდა საზიარო სახლში ცხოვრების საშუალებას. მოპასუხის აღნიშნული ქმედებით მან განიცადა მატერიალური ზიანი 1120 ლარის ოდენობით.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა წინამდებარე სარჩელის აღძვრის მომენტში მოპასუხის მხრიდან რ. ჯ.-ისათვის საზიარო უძრავი ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის ფაქტს. ამასთან, როგორც ზემოთაც აღინიშნა, მოპასუხის მიერ საქმეზე წარდგენილი შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს 2015 წლის 9 იანვრის წერილით დგინდება, რომ საზიარო ქონებიდან რ. ჯ.-ის კუთვნილ ფართში ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე 2014 წლის ივნისიდან ერთწლიანი გირაოს სახით ცხოვრობს მოქალაქე ლ. დ.-ი ოჯახთან ერთად.

20. რაც შეეხება მოსარჩელე ი. გ.-ეს, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეები არ დავობენ, რომ ის სარჩელის აღძვრის მომენტში და დღესაც ცხოვრობს მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ სახლში. ამასთან, მას სასამართლოსათვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოპასუხის მხრიდან ამ ფართით სარგებლობაში ხელშეშლის ფაქტს. შესაბამისად, იმ პირობებში, როცა მოსარჩელე ფაქტობრივად ცხოვრობს ამ ფართში და მოპასუხე არ ადასტურებს მოსარჩელის მითითებას საკუთრებით სარგებლობაში ხელშეშლის შესახებ, პალატის მოსაზრებით, მხოლოდ მოსარჩელის განმარტება ვერ ჩაითვლება სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებაა. საქართველოს კონსტიტუცია აღიარებს მის ხელშეუხებლობას და ქმნის მისი დაცვის გარანტიებს. მესაკუთრეს უფლება აქვს, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს საკუთრებაში არსებული ქონებით და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. საკუთრების შინაარსში მოიაზრება ნივთის მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლება. შესაბამისად, მხოლოდ მესაკუთრეს აქვს ერთდროულად ნივთის მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის შესაძლებლობა. არავის აქვს უფლება, კანონიერი საფუძველის გარეშე ფლობდეს ან სარგებლობდეს სხვისი საკუთრებით. სწორედ მესაკუთრეს აქვს ამ ქონების თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლება. სხვა ნებისმიერ პირს, ვინც ამ ქონებით ისარგებლებს ან დაეუფლება მას, ამისათვის დასჭირდება მოსარჩელის თანხმობა. სხვა ნებისმიერი დაუფლება და სარგებლობა იქნება მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ ქონების ფლობა.

22. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძვლიდან. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის კი საჭიროა დადგინდეს საკუთრების უფლების განხორციელების ხელშეშლის ფაქტი. მესაკუთრეს სხვა პირთა გამო, არ უნდა შეეძლოს საკუთრებაში არსებული ნივთის თითოეული ნაწილით თავისუფალი სარგებლობა, ფლობა და განკარგვა. თუ ასეთი ფაქტი იარსებებს, მიჩნეული იქნება, რომ მას ხელს უშლიან საკუთრების უფლების რეალიზებაში.

23. განსახილველ სარჩელზე მოსარჩელეები მოითხოვენ საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთას, შესაბამისად, სარჩელი წარმოადგენს ნეგატორულ (და არა ვინდიკაციურ) სარჩელს და სამართლებრივი საკითხები გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიდან. შესაბამისად, სასარჩელო წარმოებისას მოსარჩელეებს ეკისრებოდათ მოპასუხისგან მომდინარე ხელშეშლის არსებობის მტკიცების ტვირთი.

24. „ნეგატორული სარჩელი მიმართულია უფლების ისეთი დარღვევის წინააღმდეგ, რაც არ არის დაკავშირებული ნივთის მფლობელობის დაკარგვასთან, მაგრამ ხელშემშლელია ნივთის სარგებლობისა და განკარგვისათვის, ე.ი. პირი მოკლებულია ამ უფლებამოსილებათა განხორციელების შესაძლებლობას, რადგან სხვა პირი თავისი მოქმედებით ხელს უშლის მათ რეალიზებას .. ამ სარჩელის საფუძველია გარემოებები, რომლებიც აფუძნებენ მოსარჩელის მიერ ნივთით სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებას. ასევე ამტკიცებენ, რომ მესამე პირთა მოქმედება აბრკოლებს მათ განხორციელებას. მოსარჩელეს არ ევალება, ამტკიცოს მოპასუხის მოქმედების ან უმოქმედობის არამართლზომიერება, ის ივარაუდება, სანამ მოპასუხე არ დაამტკიცებს მის მართლზომიერებას ...

25. ნეგატორული სარჩელი მიზნად ისახავს მესაკუთრის თავისუფლების აღიარებას ხელმყოფისაგან, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ზიანის ანაზღაურებასა და დაცვის გარანტიების შექმნას შემდგომში შესაძლო ხელყოფისაგან. ნეგატორული სარჩელით სარგებლობს როგორც მესაკუთრე, ისე ნებისმიერი მართლზომიერი მფლობელი“ (ქეთევან ქოჩაშვილი, მფლობელობა და საკუთრება – ფაქტი და უფლება სამოქალაქო სამართალში, გვ. 175-176).

26. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც მხარეებს უფლებებთან ერთად თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს აკისრებს, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეთათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

27. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების საპროცესო სამართლებრივ სტანდარტებზე და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია.

28. როგორც ზემოთაც აღინიშნა, ნეგატორულ მოთხოვნაზე სასარჩელო წარმოებისას, მოპასუხისგან მომდინარე ხელშეშლის არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. ამასთან, მოსარჩელეს არ ევალება, ამტკიცოს მოპასუხის მოქმედების ან უმოქმედობის არამართლზომიერება, ის ივარაუდება, სანამ მოპასუხე არ დაამტკიცებს მის მართლზომიერებას.

29. სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა ნეგატორულ მოთხოვნასთან მიმართებით სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურეს სარჩელის აღძვრის მომენტში საზიარო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა მოპასუხის მხრიდან. ეს გარემოება კი ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი წინაპირობაა.

30. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს რ. ჯ.-ის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების წინაპირობები იმ ნაწილში, რომლითაც იგი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს.

31. განსახილველი დავა მხარეთა შორის თანასაკუთრების სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს და სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საზიარო უფლების მომწესრიგებელი ნორმების რეგულირების ფარგლებში ექცევა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის შესაფასებელია, დაირღვა თუ არა რ. ჯ.-ის, როგორც საზიარო საგნის თანამესაკუთრის უფლებები, იმავე საზიარო საგნის სხვა თანამესაკუთრის – მოპასუხის ქმედებით.

32. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 955-ე მუხლის მეორე ნაწილზე და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, როგორც ზემოთაც აღინიშნა, იმის გამო, რომ მოპასუხე რ. მ.-ო მოსარჩელეს არ აძლევდა საზიარო სახლში ცხოვრების საშუალებას, მოსარჩელემ განიცადა მატერიალური ზიანი 1120 ლარის ოდენობით.

33. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, განხილვის საგანს წარმოადგენს დელიქტიდან წარმოშობილი ვალდებულება, რაც სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით რეგულირდება.

34. დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა – ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; 2) დამდგარი ზიანი; 3) მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის; 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი.

35. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ, მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არამარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც, შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა.

36. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ დაასაბუთა მოპასუხის, როგორც თანამესაკუთრის და საზიარო უფლების მონაწილის მხრიდან კანონით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა, რასაც შედეგად მოჰყვა მოსარჩელისათვის ქონებრივი დანაკლისის სახით ზიანის მიყენება. ამდენად, არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 955-ე მუხლის მეორე ნაწილით დადგენილი სამართლებრივი წესრიგის დარღვევა. აღნიშნული კი, ამავე კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ ჩათვალა, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის შედეგად, დამდგარი ზიანი უნდა გადაანგარიშდეს 2011 წლის 1 აპრილიდან 2011 წლის 14 ნოემბრამდე პერიოდზე, რაც სულ 1120 ლარს შეადგენს. შესაბამისად, სარჩელი ნაწილობრივ – 1120 ლარის ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

37. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

38. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ სადავო ბინის ქირის – 150 ლარის გადახდის დამადასტურებელ ერთადერთ მტკიცებულებად ჩათვალა გამქირავებლის მიერ (რომელიც მოსარჩელის დეიდაშვილია) სასამართლოს სახელზე შედგენილი განცხადება.

39. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140-ე მუხლის შესაბამისად, მტკიცებულების სახით ინფორმაციის სასამართლოსათვის მიწოდება ხდება პირის მოწმის სახით დაკითხვის გზით (ამასთან, დაკითხვის პროცესში მონაწილებას იღებენ სამართალწარმოების მონაწილენი) და არა ინფორმაციის მქონე პირის სასამართლოსათვის განცხადებით მიმართვის გზით. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, გაუგებარია, სასამართლომ როგორ დაადგინა მსგავსი განცხადებით რ. ჯ.-ის მიერ 150 ლარის გადახდის ფაქტი და აღნიშნული ოდენობა იმ ფართისათვის ადეკვატურად ჩათვალა, რომელთან მიმართებითაც კასატორის მიერ ხორციელდებოდა სადავო სარგებლობის ხელშეშლა.

40. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას შესაგებლის არასრულყოფილებასთან დაკავშირებითაც. შესაგებელში ცალსახადაა გაწერილი, რომ მოსარჩელეთა მიმართ ხელშეშლა არ ხორციელდებოდა, ხოლო რ. ჯ.-ის მიერ ქირის სახით თანხის გადახდის ფაქტი არ დასტურდებოდა. მართალია, შესაგებელში მოპასუხის პოზიცია ლაკონურად იქნა გადმოცემული, თუმცა აღნიშნული განპირობებული იყო მხარის სურვილით, აღეძრა შეგებებული სარჩელი, რომელიც საბოლოოდ განუხილველად დარჩა.

41. მხარის მოსაზრებით, სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულია.

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 4 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

43. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

44. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელე რ. ჯ.-ი წარმოადგენს ქ.თბილისში, პ. გ.-ის (...) ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/9 წილის მესაკუთრეს, 1/3 წილის მესაკუთრეა ი. გ.-ე, ხოლო 5/9 წილი ეკუთვნის რ. მ.-ოს.

45. მითითებული ამონაწერით დგინდება, რომ ხსენებულ მისამართზე არსებული მიწის ნაკვეთის ფართია 273 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის – 222.16 კვ.მ (მათ შორის 172.69 კვ.მ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე), ასევე, ფიქსირდება 12 კვ.მ სარდაფი და №2 ნაგებობა.

46. ქ. თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს 2011 წლის 18 აპრილის ოქმის თანახმად, საპატრულო პოლიციის გამოძახება საჭირო გახდა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხე საშუალებას არ აძლევდა რ. ჯ.-ს, ესარგებლა და ღამე გაეთია თავის ფართში. იგივე გარემოება დასტურდება საპატრულო პოლიციის 2011 წლის 13 ივლისის ოქმით.

47. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. მ.-ოს რ. ჯ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის – 1202 ლარის ანაზღაურება, საიდანაც 222 ლარი რ. მ.-ოს მიერ საზიარო საგნის გაქირავებით მიღებული თანხიდან რ. ჯ.-ის კუთვნილ წილს წარმოადგენდა, ხოლო 980 ლარი იყო სხვა ფართის დაქირავებაში რ. ჯ.-ის მიერ გადახდილი თანხა. მითითებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

48. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა 1650 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების შესახებ ამჯერადაც ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის ქმედებით არ მიეცა საზიარო საგნით სარგებლობის უფლება, რის გამოც იძულებული გახდა, 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე ეცხოვრა ქირით და ყოველთვიურად გადაეხადა 150 ლარი.

49. იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოპასუხე არ აძლევდა საზიარო უძრავი ნივთით სარგებლობის საშუალებას, მოსარჩელემ წარმოადგინა პოლიციის შესაბამისი დანაყოფების მიერ შედგენილი დოკუმენტები. სარჩელს ასევე დაერთო პ. ქ.-ის წერილობითი განმარტება იმის შესახებ, რომ რ. ჯ.-ი, 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე ცხოვრობდა მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ერთ ოთახში ქირით, რისთვისაც იხდიდა თვეში 150 ლარს.

50. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე პრეტენზიას გამოთქვამს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას მტკიცებულებათა შეფასებასთან დაკავშირებით. ამავდროულად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში ხანდაზმულია.

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

52. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

53. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების ძალით კი მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

54. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედებს სადავო გარემოებების მტკიცების სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც ყოველი მხარე ვალდებულია, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს საკუთარი პოზიციის სისწორე და უტყუარობა სასამართლოს წინაშე. აღნიშნული წესი უმეტეს შემთხვევაში გულისხმობს, რომ მოსარჩელემ უნდა წარადგინოს მის სასარჩელო განცხადებაში მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხე, რომელიც არ ეთანხმება სასარჩელო განცხადებას, მოსარჩელის არგუმენტებისაგან თავდაცვის მიზნით, ვალდებულია, საპასუხო მტკიცებულებების წარდგენით გააქარწყლოს მოსარჩელის პოზიცია.

55. ამავდროულად, კანონი განსაზღვრავს, თუ რა სახის მტკიცებულებებითაა დასაშვები ამა თუ იმ გარემოების დადასტურება და ასეთად მიიჩნევა: მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით; მოწმეთა ჩვენებით; ფაქტების კონსტატაციის მასალებით; წერილობითი მასალები; ნივთიერი მტკიცებულებები და ექსპერტთა დასკვნები.

56. მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ადგენს მხარეთა მიერ ზემოაღნიშნული წესის დაცვით წარმოდგენილი მტკიცებულებების სასამართლოს მიერ შეფასების წინაპირობებსაც, კერძოდ, 105-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

57. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარე, სწორედ სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენს მხარეთა მიერ საქმისათვის დართული ამა თუ იმ მტკიცებულების საფუძველზე სადავო გარემოების დადგენის ან უარყოფის საკითხის განსაზღვრა.

58. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ წერილობითი სახის მტკიცებულების – პ. ქ.-ის წერილობითი განმარტების წარმოდგენის გზით დაადასტურა ზიანის ანაზღაურების შესახებ თავისი მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის 1 მარტამდე რ. ჯ.-ი ცხოვრობდა მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ერთ ოთახში ქირით, რისთვისაც იხდიდა თვეში 150 ლარს.

59. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ამ გარემოებებისა და მტკიცებულებების გასაბათილებლად მოპასუხეს სასამართლოსთვის არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია. აღნიშნული სადავო საკითხის დასაბუთებულ და კვალიფიციურ უარყოფას არ შეიცავს მოპასუხის შესაგებელიც, ვინაიდან მხოლოდ ზოგადო ხასიათის მითითება სარჩელზე დართული მტკიცებულებების გამაბათილებელ საკმარის წინაპირობად ვერ ჩაითვლება.

60. საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს კასატორის არგუმენტზე ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის ნაწილში, ვინაიდან აღნიშნული პრეტენზია მოპასუხეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის განხილვისას არ წარუდგენია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

61. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

62. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

63. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. მ.-ოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური