საქმე №ას-836-784-2012 27 აპრილი, 2016 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – დ. ხ.-ი (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი., გ. და რ. რ.-ები (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. დ. ხ.-მა (შემდგომში – მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი., გ. და რ. რ.-ების (შემდგომში – მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა ქ.თბილისში, მ.-ის ქ.№..-ში მდებარე 15 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა, აღნიშნული სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის – 2748.75 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოითხოვა მის მიერ აშენებული ორსართულიანი სახლის მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, იგი 19 წლის ასაკიდან დედასთან – ნ. დ.-თან ერთად რეგისტრირებულია ქ.თბილისში, ო.-ს (ამჟამად, მ.-ის) ქ.№..-ში.

3. თავად ნ. დ.-ი აღნიშნულ ფართში ჩაწერილია 1957 წლიდან. მითითებული სახლთმფლობელობა ირიცხებოდა 1948 წლის 25 ოქტომბერს გარდაცვლილი ა. რ.-ის სახელზე, რომლის შვილმა – გ. რ.-მა, გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ, მოსარჩელის დედას დაუთმო დაახლოებით 15 კვ.მ 2 ოთახი, თუმცა მითითებული ოთახები, ავარიულობის გამო, დაინგრა.

4. მოსარჩელემ დანგრეული ოთახების ადგილას და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაწილზე ააშენა ორსართულიანი სახლი (დაახლოებით 200 კვ.მ). მის მიერ აგებული სახლისა და სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის გაფორმების თაობაზე მოსარჩელე შესაბამის მოლაპარაკებას აწარმოებდა მოპასუხეებთან, როგორც ა. რ.-ის შვილიშვილებთან, თუმცა მათ დაამზადეს და გამოიყენეს ყალბი დოკუმენტი, რის შედეგადაც მოსარჩელის გვერდის ავლით მიიღეს სამკვიდრო სადავო ფართთან ერთად.

5. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხეებმა მიმართეს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს 1994 წლამდე აგებულ შენობაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით, რა დროსაც სამსახურის თანამშრომლები შეცდომაში შეიყვანეს და სადავო ქონება აღირიცხა ა. რ.-ის სახელზე.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელეს სადავო ორსართულიანი სახლი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე არ აუგია. მოსარჩელის მითითებით, დედამისმა ა. რ.-ის შვილის – გ. რ.-ისაგან, გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ, მიიღო იმ ქონების ნაწილი (ორი ოთახი), რომელიც ა. რ.-ის სახელზე ირიცხებოდა. ამავდროულად, აღნიშნულს ადასტურებდა სახლის ძველი საინვენტარიზაციო გეგმები და ამჟამინდელი საკადასტრო გეგმაც.

7. რაც შეეხება მოპასუხეების მიერ დოკუმენტების გაყალბების ფაქტს, აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს მე-5 განყოფილებას. როგორც მოპასუხეებისათვის იყო ცნობილი, დასახელებულ განცხადებაზე მიღებული პასუხი მოსარჩელემ სარჩელს შეგნებულად არ დაურთო. ამდენად, ცხადია, მოპასუხეებს არანაირი დოკუმენტი არ გაუყალბებიათ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, მ.-ის ქ.№..-ში მდებარე მოპასუხეების კუთვნილი №4 ნაგებობებიდან 73.67 კვ.მ-ის მესაკუთრედ, ამასთან, მოსარჩელეს დაეკისრა მოპასუხეების სასარგებლოდ 13500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, მოსარჩელეს უარი ეთქვა ქ.თბილისში, მ.-ის ქ.№..-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის საერთო ფართიდან – 141.76 კვ.მ-დან 70.69 კვ.მ-ზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის ნაწილში.

9. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად სწორი შეფასება მისცა მათ.

12. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დაუსაბუთებელია აპელანტის მიერ ფაქტობრივ უსწორობად აღნიშნული გარემოებები მოპასუხეების მხრიდან მისთვის 15 კვ.მ-ის დათმობისა და სადავო სახლის მიტაცებულ (ანუ შენობისაგან თავისუფალ) მიწაზე აშენების შესახებ.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 102-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტმა სახლი ააშენა მიტაცებულ მიწაზე. მან წარადგინა მხოლოდ რ. რ.-ის 2010 წლის 7 მაისის ზეპირი გამოკითხვის ოქმის ასლი, სადაც რ. რ.-მა განმარტა, რომ „მათ მიწა მიიტაცეს უკანონოდ, მოტყუებით.“

14. სსსკ-ის 131-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დასახელებული ახსნა-განმარტება არ გაიზიარა, რადგან აღიარებად მიიჩნევა არა მხარის ყოველგვარი განცხადება, არამედ განცხადება, რომელიც გაკეთებულია სასამართლო სხდომაზე. (სუსგ 8.10.2009წ. განჩინება საქმე №ას-334-654-09). ამასთან, მითითებული განმარტებიდან არ ირკვევა, თუ რომელ მიწის ნაკვეთზე იყო საუბარი, რა ფართს მოიცავდა იგი და ა.შ. შესაბამისად, შეუძლებელია ამ სახის განმარტების გაზიარება იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ აპელანტს მიწის ნაწილი მიტაცებული ჰქონდა.

15. რაც შეეხება 15 კვ.მ სადგომის მფლობელობის საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აქაც აპელანტმა ვერ დაამტკიცა დასახელებული ოდენობის ფართის მისი ან მისი წინაპრების მფლობელობაში არსებობის ფაქტი. მოცემული გარემოების დასადასტურებლად საქმეში წარდგენილ იქნა ერთადერთი მტკიცებულება – საინვენტარიზაციო გეგმა.

16. საინვენტარიზაციო გეგმაზე მსჯელობისას სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დაეთანხმა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 16 მაისის საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნაში აღნიშნულ მსჯელობას, რომ სადავო მისამართზე მდებარე სახლთმფლობელობის ტექნიკური ინვენტარიზაციის გეგმის მონაცემების თანახმად №5, 6, 6’, 6’’, 6’’ და 14 ოთახების საერთო ფართი შეადგენდა 73.67კვ.მ-ს. სააპელაციო სასამართლომ ხსენებული დასკვნა გაიზიარა იქიდან გამომდინარე, რომ იგი მიღებული იყო სათანადო კვლევისა და ექსპერტთა მიერ ადგილზე დათვალიერების ჩატარების შედეგად.

17. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოთქმული მოსაზრებას, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი უშვებს შესაძლებლობას, მესაკუთრემ მოსარგებლეს აუნაზღაუროს მიშენება-დაშენების ღირებულება საბაზრო ღირებულების ოდენობით, ხოლო მოსარგებლის მიმართ იგივე სახის დათქმა არაა გამოყენებული. ამდენად, მოსარგებლისათვის მიშენება-დაშენების უსასყიდლოდ გადაცემას კანონი არ ითვალისწინებს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

18. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოსარჩელემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

19. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1957 წელს მოსარჩელეს გადაეცა საინვენტარიზაციო გეგმაზე მითითებული 73.67 კვ.მ ოთახები. მითითებული ოთახებიდან 10,23 კვ.მ აიგო 1979 წელს. სასამართლომ არასწორად აღიარა საკუთრების უფლება 73.67 კვ.მ ფართზე მაშინ, როდესაც მოსარჩელის მიერ პირველ სართულზე დაკავებული ფართი 71.13 კვ.მ-ს შეადგენს. შესაბამისად, მოსარჩელეს ზედმეტად გადასახდელად დაეკისრა 2.54 კვ.მ-ის საფასური.

20. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი და საკუთრების უფლება აღიარა არა რეალურად დაკავებულ, არამედ საინვენტარიზაციო გეგმაზე მითითებულ ფართზე. ამდენად, კასატორს არასწორად დაეკისრა მის მიერ აგებული ოთახის საფასურის გადახდა 7498,59 აშშ დოლარის ოდენობით.

21. კასატორმა მიიჩნია, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, ფაქტობრივად, წინასწარ დადგენილი ძალა მიენიჭა მოპასუხეების არასწორ ახსნა-განმარტებებს.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2012 წლის 24 სექტემბერს საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

23. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შეფასების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

24. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილია და საკასაციო საჩივრით დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება) წარმოდგენილი არ არის შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით:

26. ქ.თბილისში, მ.-ის ქ.№..-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის 16/24 ნაწილზე რეგისტრირებულია ი. და გ. რ.-ების, ხოლო 8/24 ნაწილზე – რ. რ.-ის საკუთრების უფლება.

27. მოსარჩელე წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს. მოსარგებლის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომი შეადგენდა 73,67 კვ.მ-ს, რაც მოიცავდა საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით ლიტ „ა-ს“ I სართულის №5, 6, 6‘, 6‘‘, 6‘‘‘, 14 ოთახებს, რომლის ადგილზე მდებარეობს მოსარჩელის მიერ აშენებული ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლის 71,13 კვ.მ პირველი სართული.

28. 73,67 კვ.მ ფართით სარგებლობის უფლება მოსარჩელემ მოიპოვა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, რაც დასტურდება აღნიშნულ საცხოვრებელ სადგომში მისი რეგისტრაციით.

29. განსახილველ შემთხვევაში მესაკუთრეებს არ აღუძრავთ სარჩელი (შეგებებული სარჩელი) მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით მათთვის კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, რაც უდავოდ მიუთითებს, რომ მესაკუთრეებს არ სურთ მითითებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალიწინებული უფლების გამოყენება. აღნიშნული წარმოშობს მოსარგებლის უფლებას, მოითხოვოს სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მესაკუთრისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

30. ამდენად, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს, რომელსაც, მესაკუთრის მხრიდან უძრავ ნივთზე შემხვედრი მოთხოვნის არარსებობის პირობებში, სურს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა ამჟამინდელი მესაკუთრისათვის შესაბამისი ანაზღაურების გადახდის სანაცვლოდ, თუმცა მოსარჩელის პრეტენზია ეხება სადავო ფართის ოდენობას. მისი მითითებით, მოსარჩელე ზემოაღნიშნული კანონის მოქმედების ფარგლებში ფლობს მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართის მხოლოდ ნაწილს – 15 კვ.მ-ს, ხოლო დანარჩენი ფართი წარმოადგენს სახელმწიფოს კუთვნილ მიწაზე თავად მოსარჩელის სახსრებით აშენებულ ნაგებობას.

31. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს აღნიშნულ საკითხზე სააპელაციო პალატის მსჯელობას და ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ მტკიცების სტანდარტზე, რომელიც ადგენს ყოველი მხარის ვალდებულებას, კონკრეტული მტკიცებულების წარდგენის გზით დაასაბუთოს მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოების არსებობა. შესაბამისად, ამა თუ იმ პრეტენზიის განმცხადებელი მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის მისაღებად მან უნდა მიუთითოს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, იურიდიულად სწორი მტკიცებულებების წარდგენით (სსსკ-ის 103-ე მუხლი) დაადასტუროს დასახელებული ფაქტების არსებობის უტყუარობა და მის მიერ დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებანი უნდა ქმნიდეს სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრულ შემადგენლობას.

32. იმ პირობებში, როდესაც დავა ეხება უძრავი ნივთის კუთვნილების საკითხს, სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის საფუძველზე სამართლებრივად სწორ მტკიცებულებად უნდა ჩაითვლოს საჯარო რეესტრის ამონაწერის მონაცემები.

33. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც მდებარეობს მოსარჩელის მიერ აშენებული შენობა, რეგიტრირებულია მოპასუხეების საკუთრების უფლება, რაც დასტურდება საქმის მასალებში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან.

34. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ სადავო ნაგებობის სახელმწიფოს კუთვნილ მიწაზე აგების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითა რ. რ.-ის 2010 წლის 7 მაისის ზეპირი გამოკითხვის ოქმის ასლზე, სადაც რ. რ.-მა განმარტა, რომ „მათ მიწა მიიტაცეს უკანონოდ, მოტყუებით.“

35. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, ცხადია, აღნიშნული დოკუმენტი ვერ ჩაითვლება სადავო გარემოების მამტკიცებელ კანონიერ საშუალებად. ამავდრულად, დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ წარმოდგენილი ოქმი თავისი ფორმითა და შინაარსით არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 131-ე მუხლით მტკიცებულების ერთ-ერთი სახის – მხარის აღიარებისათვის დადგენილ მოთხოვნებს, ასევე, არ შეიცავს სადავო გარემოების დასადგენად საჭირო და საკმარის ინფორმაციას. მისი მეშვეობით შეუძლებელია იმ მიწის იდენტიფიცირება, რომელსაც განმარტების მიმცემი გულისხმობს და ა.შ.

36. საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას სადავო ფართის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებითაც. აღნიშნული კუთხით სააპელაციო პალატამ მართებულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დაეთანხმა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 16 მაისის საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნაში აღნიშნულ მსჯელობას, რომ სადავო მისამართზე მდებარე სახლთმფლობელობის ტექნიკური ინვენტარიზაციის გეგმის მონაცემების თანახმად, №5, 6, 6’, 6’’, 6’’ და 14 ოთახების საერთო ფართი შეადგენდა 73.67კვ.მ-ს.

37. კასატორმა ვერ დაასახელა იმ ფაქტის გამაბათილებელი არგუმენტი, რომ აღნიშნული დასკვნა ასახავდა სადავო ფართის რეალურ მოცულობას და მიღებული იყო სათანადო კვლევის, ექსპერტთა მიერ ადგილზე დათვალიერების ჩატარების შედეგად.

38. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ სამართლებრივად სწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი, როდესაც მიუთითა, რომ კანონის აღნიშნული დანაწესი უშვებს შესაძლებლობას, მესაკუთრემ მოსარგებლეს აუნაზღაუროს მიშენება-დაშენების ღირებულება საბაზრო ღირებულების ოდენობით, ხოლო მოსარგებლის მიმართ იგივე სახის დათქმა არ მოქმედებს. ამდენად, მოსარგებლისათვის მიშენება-დაშენების უსასყიდლოდ გადაცემას კანონი არ ითვალისწინებს.

39. აღნიშნული დასკვნას საფუძვლად უდევს შემდეგი სამართლებრივი დასაბუთება:

40. ზემოაღნიშნული კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულია მესაკუთრის ვალდებულება, ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, მოსარგებლეს აუნაზღაუროს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით, რაც შეეხება შემთხვევებს, როდესაც მოსარგებლე ითხოვს მის მიერ განხორციელებულ მიშენებაზე მესაკუთრედ ცნობას და მესაკუთრე არ იყენებს უპირატეს უფლებას, მოსთხოვოს მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, ასეთი კანონით პირდაპირ მოწესრიგებული არ არის.

41. შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების თავისებურებების გათვალისწინებით ეს საკითხი უნდა გადაწყდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებიდან გამომდინარე.

42. მოსარგებლის მიერ განხორციელებულ მიშენებაზე ყოველგვარი კომპენსაცის გარეშე მოსარგებლის მესაკუთრედ ცნობა ეწინააღმდეგება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებს, სპეციალური მოწესრიგების გზით დააბალანსოს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრისა და მოსარგებლის ინტერესები.

43. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის მიზანია, აღადგინოს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. მიწის ნაკვეთის სარგებლობაში გადაცემის წესს არეგულირებდა იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობა, კერძოდ, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების მე-3 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს მიწის ნაკვეთი სარგებლობაში გადაეცემოდა ამ საფუძვლებისა და მოკავშირე რესპუბლიკების კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ საფუძვლების მე-20 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს უფლება ჰქონდა, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის მიეღო მფლობელობაში მიწის ნაკვეთი და ესარგებლა ამ მიწის ნაკვეთით სიცოცხლის ბოლომდე მემკვიდრეობით გადაცემის უფლებით. ამასთან, მიწის მფლობელებს ჰქონდათ მათ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა ან მისი ნაწილის მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაცემის უფლება კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით (საფუძვლების მე-16 მუხლის მე-7 ქვეპუნქტი). იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა, მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, ისიც კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება იყო ბათილი.

44. შესაბამისად, შენობა-ნაგებობის მესაკუთრე და მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის საფუძველზე იქცა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. მის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მისივე თანხმობით მოსარგებლის მიერ მიშენებული ფართი მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილია და მიშენებაზე მოსარგებლის საკუთრების ცნობის შემთხვევაში მცირდება მესაკუთრის კუთვნილი თავისუფალი მიწის ნაკვეთი.

45. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით რეგულირებულ შემთხვევაში მესაკუთრეს რჩება მის ნაკვეთზე მოსარგებლის მიერ მიშენებული ნაგებობა, ანუ იზრდება მისი ქონების ღირებულება (მიწის ნაკვეთს ემატება მისი არსებითი შემადგენელი ნაწილი ნაგებობის სახით) და, ბუნებრივია, რომ ამ ღირებულების გაზრდის საფუძვლის – განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით მოსარგებლეს უნდა აუნაზღურდეს მესაკუთრის მხრიდან. რაც შეეხება საწინააღმდეგო შემთხვევას (როცა მიშენების მესაკუთრედ მოსარგებლის ცნობა ხდება), ფაქტობრივად, მცირდება მესაკუთრის აქტივები (მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მოსარგებლის მიშენებაა განთავსებული) და, შესაბამისად, მხარეთა ქონებრივი ინტერესების დაბალანსების მიზნით, ეს არ უნდა მოხდეს ყოველგვარი სასყიდლის გარეშე (სუსგ 18.02.15წ. განჩინება საქმე №ას-1233-1174-2014).

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია და მისი გაუქმების სამართლებრივ საფუძველზე კასატორმა ვერ მიუთითა. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ხ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური