ბს-947-533(კ-05) 2 ნოემბერი, 2005წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი (მომხსენებელი),

ჯ. გახოკიძე

დავის საგანი: სადავო მიწის ნაკვეთის მოპასუხეებზე აღრიცხვის გაუქმება და აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელეზე აღრიცხვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

შ. გ-მა სარჩელით მიმართა ყვარლის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ყვარლის რაიონის სოფ. ... თემის საკრებულოს მიმართ და მოითხოვა 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მისთვის დაბრუნება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 28 აპრილის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი სოფ. ... თემის გამგებლის 1997წ. 30 დეკემბრის დადგენილება და ... თემის გამგეობას დაევალა საკითხის ხელახლა განხილვა მოსარჩელის მონაწილეობით. მან კანონიერ ძალაში შესული ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება წარუდგინა სოფ. ... თემის საკრებულოს, მაგრამ საკითხი დროულად არ განიხილეს. 2000წ. 8 დეკემბერს ჩატარდა საკრებულოს სესია სადავო მიწის ნაკვეთის მიკუთვნების თაობაზე, თუმცა სესიამ ვერ მიიღო გადაწყვეტილება.

მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ სადავო 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნახევარს უკანონოდ ფლობდა ნ. ვ-ი, რომელმაც ნაკვეთი მიიტაცა მისი შვილის _ ს. ... თემის საკრებულოს თავმჯდომარედ მუშაობის პერიოდში. სადავო მიწის ნაკვეთის მეორე ნახევარი გადაეცა ვ. ა-ს, რომელიც ასევე იყო ს. ვ-ის ნათესავი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ სოფ. ... თემის საკრებულომ შეგნებულად არ განიხილა საკითხი მიწის ნაკვეთის მასზე გადაცემის შესახებ.

სასამართლო სხდომაზე შ. გ-მა დააზუსტა სარჩელის მოთხოვნა და მოითხოვა გ. გ-ის სახელზე 1992 წელს სადავო 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთის, აღნიშნული მიწის ნაკვეთიდან 1996 წელს 450 კვ.მ ვ. ა-ისა და 450 კვ.მ ნ. ვ-ზე აღრიცხვის ბათილად ცნობა. სოფ. ... თემის საკრებულოსათვის ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის დავალება, რომლითაც 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი დაუბრუნდებოდა მოსარჩელეს და აღირიცხებოდა მის სახელზე.

ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 28 მაისის და 2002წ. 1 მარტის განჩინებებით საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენა ვ. ა-ი, ნ. ვ-ი და გ. გ-ი, ხოლო 2002წ. 10 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა შ. გ-ის სარჩელი.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის მამამთილის _ აწ გარდაცვლილ ა. გ-ის სახელზე ირიცხებოდა 1973წ. საკომლო წიგნის ჩანაწერით. ა. გ-ის კომლი გაუქმდა 1983 წელს, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების გამო და სადავო მიწის ნაკვეთი 1992წ. ინვენტარიზაციამდე არავის სახელზე არ აღრიცხულა. სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ ა. გ-ის სიცოცხლეშივე, მოსარჩელის მეუღლის _ ბ. გ-ის სახელზე ირიცხებოდა 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ, რადგან მისი მეუღლე გარდაიცვალა 1992წ. ოქტომბერში, ამიტომ მიწის რეფორმის დასაწყისისათვის სადავო მიწის ნაკვეთის გ. გ-ისათვის გადაცემა არასწორი იყო და მიუთითა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ ა. გ-ის გარდაცვალების შემდეგ სადავო მიწის ნაკვეთი აღირიცხა მისი მეუღლის სახელზე. იმ დროს მოქმედი სკ-ისა და მიწის კანონმდებლობის მიხედვით, მიწა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, არ შედიოდა სამკვიდრო ქონებაში და მემკვიდრეობით მიწის გადაცემა დაუშვებელი იყო.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული დოკუმენტების გაყალბების თაობაზე და მიუთითა, რომ დოკუმენტების სიყალბის დამადასტურებელი დოკუმენტები სასამართლოში წარდგენილი არ იყო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ. გ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 10.02.2004წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა შ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დარჩა ყვარლის რაონული სასამართლოს 10.04.2002წ. გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 07.10.2004წ. განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს 10.02.2004წ. განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იყო გამოკვლეული მტკიცებულებები, ამასთან, საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა სადავო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტები, რომლებსაც მოსარჩელე ხდიდა სადავოდ. გარდა ამისა, ვ. ა-ი და ნ. ვ-ი საქმეში ჩაბმულები იყვნენ მესამე პირებად, როდესაც სარჩელი მიწის ნაკვეთის მათ საკუთრებაში გადაცემის გაუქმებას ეხებოდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 28.12.2004წ. საოქმო განჩინებით, მოსარჩელის თანხმობით, საქმეზე მოპასუხეებად ჩაებნენ ვ. ა-ი, ნ. ვ-ი და გ. გ-ი.

სააპელაციო სასამართლოს 26.04.2005წ. გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება შ.გ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ 1992წ. დასაწყისისათვის მიწის რეფორმის განხორციელების დროს სადავო მიწის ნაკვეთი არავისზე არ იყო აღრიცხული და იგი სარეფორმო მიწის ფონდს განეკუთვნებოდა, რის გამოც საკრებულოს მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის, გ. გ-ისათვის გადაცემა განხორციელდა კანონიერად. “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 18.01.1992წ. ¹48 დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად, მიწების ადრინდელ მესაკუთრეებსა და მათ მემკვიდრეებს მიწა საკუთრებაში გადაეცემოდათ საერთო საფუძველზე. ამასთან, შესაძლებლობის შემთხვევაში, მათ პირველ რიგში გამოეყოფოდათ ყოფილი მიწებიდან ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში. 1983 წელს მოსარჩელის გარდაცვლილი მამამთილის, ა. გ-ის, საკუთრებაში სადავო მიწის ნაკვეთის არსებობა არ დასტურდებოდა და არც შეიძლებოდა მიწა ყოფილიყო საკუთრების ოიბექტი, რადგან იმ დროს მოქმედი სკ-ის 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და იგი გაიცემოდა მხოლოდ სარგებლობისათვის.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის გაცემა განხორციელდა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად და ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის მოპასუხეებზე განკარგვით არ შელახულა მოსარჩელის კანონიერი უფლება და ინტერესი, რადგან მიწის რეფორმის დროისათვის მისი ოჯახი ფლობდა კანონმდებლობით განსაზღვრულ ზღვრულ ოდენობას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ. გ-მა, რომელიც ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და სარჩელის დაკმაყოფილებას.

კასატორს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ბ” და “ე” ქვეპუნქტების მოთხოვნები, კერძოდ, სასამართლომ არ აცნობა საქმის განხილვის თარიღი კანონით დადგენილი წესით და გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა საპელაციო პალატის 2005წ. 26 აპრილის გადაწყვეტილება.

სსკ-ის 407-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს. სოფ. ... 1973წ. საკომლო წიგნის ჩანაწერის მიხედვით, სადავო მიწის ნაკვეთი ირიცხებოდა მოსარჩელის აწ გარდაცვლილი მამამთილის _ ა. გ-ის სახელზე, რომელიც გარდაიცვალა 1983 წელს და გარდაცვალების გამო გაუქმდა მისი კომლი. ა. გ-ს ჰყავდა ორი შვილი: ბ. (მოსარჩელის მეუღლე) და ი. (მოპასუხე გ. გ-ის მამა), რომლებიც აღრიცხული იყვნენ ცალ-ცალკე კომლებად და ფლობდნენ კანონით გათვალისწინებულ ზღვრულ ნორმას. ა. გ-ის კომლის გაუქმების შემდეგ _ მიწის რეფორმის დაწყებამდე სადავო მიწის ნაკვეთი არავის სახელზე არ აღრიცხულა, წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და განეკუთვნებოდა სარეფორმო მიწის ფონდს.

1992 წელს მიწის რეფორმის განხორციელების დროს სადავო მიწის ნაკვეთი 900 კვ.მ გამოეყო გ. გ-ს, ხოლო ა. გ-ის სარგებლობაში ყოფილი მიწის ნაკვეთიდან 1400 კვ.მ _ მოსარჩელის მეუღლეს.

1996წ. 10 აპრილს გ. გ-მა განცხადებით მიმართა სოფ. ... თემის გამგეობას და მოითხოვა სადავო მიწის ნაკვეთის გამგეობისათვის ჩაბარება იმ მოტივით, რომ ვერ ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს. გამოთავისუფლებული მიწის ნაკვეთი 1996წ. 18 ნოემბრის ¹178 და ¹195 მიღება-ჩაბარების აქტებით გადაეცა ნ. ვ-ს და ვ. ა-ს, თითოეულს 450 კვ.მ-ის ოდენობით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის განხილვა-გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად გამოიკვლია საქმის გარემოებები. სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, სწორად შეუფარდა სამართლის ნორმა და გამოიტანა იურიდიულად დასაბუთებული სწორი გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა ა. გ-ის საკუთრებას და იგი არ შედიოდა სამკვიდრო მასაში, ვინაიდან ა. გ-ის გარდაცვალების დროისათვის (1983 წ.) მიწაზე კერძო საკუთრება არ არსებობდა და იმ დროს მოქმედი სკ-ის (1964წ. რედაქციით) 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და იგი მოქალაქეებს გადაეცემოდა მხოლოდ სარგებლობის უფლებით. “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.1992წ. ¹48 დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები გადაეცემოდათ კერძო საკუთრებაში.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად არის ცნობილი, რომ მიწის რეფორმის დაწყების დროისათვის სადავო მიწის ნაკვეთი არავისზე არ იყო აღრიცხული და იგი სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების გამაბათილებელი მტკიცებულება კასატორს არ წარმოუდგენია, ხოლო ის გარემოება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს მისი ოჯახი ფლობდა ფაქტობრივად, არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს, რადგან დადგენილია, რომ მიწის რეფორმის დაწყების დროისათვის შ. გ-ის ოჯახს კანონით დადგენილი წესით არ ჰქონდა გამოყოფილი სადავო მიწის ნაკვეთი. ამასთან, იგი ფლობდა იმ დროს არსებულ ზღვრულ ნორმას. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹128 დადგენილების მე-2 პუნქტის მიხედვით, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა ხორციელდებოდა 1992წ. 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მიწის რეფორმის დაწყების დროისათვის ა. გ-ის კომლი გაუქმებული იყო მისი გარდაცვალების გამო (გარდაიცვალა 1983წ.), რის გამოც სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით ვერ აღირიცხებოდა ამ უკანასკნელის სახელზე. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.1992წ. ¹48 დადგენილების მე-3 პუნქტის მიხედვით, მიწების ადრინდელ მესაკუთრეებს ან მათ მემკვიდრეებს მიწა საკუთრებაში მფლობელობასა და სარგებლობაში მიეცემოდათ საერთო საფუძველზე. ამასთან, შესაძლებლობის შემთხვევაში, მათ პირველ რიგში გამოეყოფოდათ ყოფილი მიწებიდან ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მიწის რეფორმის დროს დაცულ იქნა აღნიშნული ნორმის მოთხოვნა, რადგან ა. გ-ის სახელზე რიცხული 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთიდან 0,01 ჰა წარმოადგენდა ეზოს ნაკვეთს, სადაც საცხოვრებელი სახლი იდგა, ხოლო სადავო 900 კვ.მ მიწა და 1400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა ე.წ. “ახალ გზებზე”, გზის ზემოთ და გზის ქვემოთ, რომელთაგან 900 კვ.მ აღირიცხა გ. გ-ის სახელზე, ხოლო 1400 კვ.მ _ მოსარჩელის ოჯახზე და მიწის განაწილებისას არც ერთი მხარის კანონიერი ინტერესი არ შელახულა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ 1992წ.ათვის სადავო მიწის ნაკვეთის გ. გ-ისათვის გამოყოფა მოხდა კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად და რაიმე კანონდარღვევას ადგილი არ ჰქონდა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1996წ. 10 აპრილს გ. გ-მა განცხადებით მიმართა სოფ. ... თემის გამგეობას და მოითხოვა სადავო მიწის ნაკვეთის ჩაბარება იმ მოტივით, რომ იგი ვერ ამუშავებდა. გამოთავისუფლებული მიწის ნაკვეთი (900 კვ.მ) 1996წ. 18 ნოემბრის ¹178 და ¹195 მიღება-ჩაბარების აქტებით გადაეცა ნ. ვ-სა და ვ. ა-ს თანაბარწილად. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სოფ. ... გამგეობას გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტების ¹178 და ¹195 დამტკიცებისას არ დაურღვევია მოქმედი კანონმდებლობა, ვინაიდან საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მათ გადაეცათ კანონმდებლობით გათვალისწინებული ზღვრული ნორმის ფარგლებში და რაიმე კანონდარღვევას ადგილი არ ჰქონდა. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საფუძველს მოკლებულია კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ¹178 და ¹195 მიღება-ჩაბარების აქტების გაცემა მოხდა ყალბი დოკუმენტების საფუძველზე, რადგან სიყალბის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას და არც საკასაციო საჩივართან ერთად წარმოდგენილი არ ყოფილა.

უსაფუძვლობის მოტივით, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის მოთხოვნა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2005წ. 1 მარტის სასამართლო სხდომას ესწრებოდა კასატორი შ. გ-ი და სხდომა გადაიდო მისი შუამდგომლობის საფუძველზე და გამოცხადებულ მხარეებს წერილობით ეცნობათ მომდევნო სხდომის თარიღი, რაც ხელისმოწერით დაადასტურეს მხარეებმა _ მათ შორის შ. გ-მა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ კასატორისათვის ცნობილი იყო საქმის განხილვის თარიღი და სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია სსკ-ის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის მოთხოვნა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 47-ე მუხლის საფუძველზე, კასატორი უნდა გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 26 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. კასატორი შ. გ-ი გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.