№ას-818-769-2015 12 თებერვალი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – თ. გ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. მ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღრიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 1 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით თ. მ-ის (შემდეგში მოსარჩელის) სარჩელი დაკმაყოფილდა და თ. გ-ეს (შემდეგში პირველ მოპასუხეს) მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 10 000 ლარის, ასევე საპროცესო ხარჯის - 1420 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

2. ზემოხსენებული საქმის საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, 2012 წლის 26 მარტს, პირველ მოპასუხესა და ლ. გ-ს (შემდეგში მეორე მოპასუხეს) შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს აჩუქა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება - ქ.თბილისში, ს-ის ქ.№115-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი (შემდეგში სადაო ქონება). მეორე მოპასუხე საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადაო ქონების მესაკუთრედ.

3. მეორე მოპასუხე არის პირველი მოპასუხის შვილი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელემ პირველი და მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

- პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2012 წლის 26 მარტს დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ამ უძრავი ქონების მესაკუთრედ პირველი მოპასუხის აღრიცხვა.

5. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება მოსაჩვენებლად დადებული გარიგება იყო და, შესაბამისად, ბათილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით. მოსარჩელის მოსაზრებით, სადავო გარიგების მოსაჩვენებლად დადების ფაქტი დასტურდებოდა იმით, რომ პირველმა მოპასუხემ (მას შემდეგ, რაც მას სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 11 420 ლარის გადახდა), მეორე მოპასუხესთან (თავის შვილთან) შეთანხმებით, შეგნებულად გადამალა სადავო ქონება, რომელიც ვალის გადახდის ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენდა. მოსარჩელის განმარტებით, სააღსრულებო ბიურო ვერ ახერხებდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას, ვინაიდან პირველი მოპასუხის სახელზე რაიმე ქონება აღარ ირიცხებოდა. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების შემთხვევაში, იგი შეძლებს მის სასარგებლოდ გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებას ამ უძრავი ქონებიდან.

6. მოპასუხეებმა შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება არ იყო დადებული მოსაჩვენებლად, კერძოდ, პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს სადავო ქონება აჩუქა არა იმის გამო, რომ მას ვალის გადახდისაგან თავის არიდება სურდა, არამედ იმიტომ, რომ, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მეორე მოპასუხეს ამ ქონებაში თავისი და არ შედავებოდა.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებით:

- სარჩელი დაკმაყოფილდა;

- ბათილად იქნა ცნობილი პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2012 წლის 26 მარტს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება;

- სადაო ქონება საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება ბათილ გარიგებას წარმოადგენდა სსკ-ის 56.1 მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან ეს გარიგება დაიდო იმ მიზნით, რომ პირველ მოპასუხეს თავი აერიდებინა მოსარჩელის წინაშე არსებული ვალდებულების შესრულებისგან. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბათილი გარიგების სამართლებრივი შედეგი იყო ამ გარიგების საფუძველზე გადაცემული სადაო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრისათვის (პირველი მოპასუხისათვის) დაბრუნება.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 ივნისის განჩინებით:

- სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

- უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ ეს გარემოებები იმაზე მიუთითებდნენ, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ვალდებულებისაგან თავის არიდების მიზნით დაიდო და, სსკ-ის 56.1 მუხლის თანახმად, იგი ბათილ გარიგებას წარმოადგენდა.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

- არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევა. ქონების გაჩუქება სასამართლო დავის მიმდინარეობისას იმას არ ნიშნავს, რომ ეს გარიგება მოჩვენებითი ხასიათისაა და მას იურიდიული შედეგი არ მოჰყოლია. მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება მათ რეალურ განზრახვას არ შეესაბამებოდა. მოსარჩელემ დასახელებული გარემოება ვერ დაამტკიცა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, სასამართლომ სარჩელი მაინც დააკმაყოფილა, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 102-ე მუხლის მოთხოვნა მტკიცების ტვირთის განაწილების თაობაზე;

- კასატორები მიიჩნევენ, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკას.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებით მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად, ხოლო, ამავე სასამართლოს 2015 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

18. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის დამტკიცების ტვირთი სწორად დაეკისრათ მოპასუხეებს, კერძოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-3 და მე-5 პუნქტები) იურიდიულად ასაბუთებენ, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება ბათილია, როგორც მოსაჩვენებლად დადებული გარიგება (სსკ-ის 56.1 მუხლი), ვინაიდან უდავოა, რომ მოპასუხეები არიან ერთი ოჯახის წევრები (დედა-შვილი), შესაბამისად, პრეზუმირებულია, რომ მეორე მოპასუხემ იცოდა მოსარჩელის მიმართ პირველი მოპასუხის ვალდებულების თაობაზე და სწორედ ამ ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდების მიზნით გააფორმეს მათ ზემოხსენებული უსასყიდლო გარიგება. ამდენად, მოსარჩელის სასარგებლოდ პრეზუმირებულია ის ფაქტი, რომ პირველმა მოპასუხემ (მას შემდეგ, რაც მას სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაეკისრა 11 420 ლარის გადახდა), მეორე მოპასუხესთან (თავის შვილთან) შეთანხმებით, შეგნებულად გადამალა სადავო ქონება, რომელიც ვალის გადახდის ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენდა. მოსარჩელის სასარგებლოდ პრეზუმირებული ზემოხსენებული ფაქტების გაქარწყლების მტკიცების ტვირთი, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხეებს ეკისრებოდათ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებმა ვერ შეძლეს მათი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. მოპასუხეთა მითითება იმ გარემოებაზე, რომ პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს სადავო ქონება აჩუქა არა იმის გამო, რომ მას ვალის გადახდისაგან თავის არიდება სურდა, არამედ იმიტომ, რომ, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მეორე მოპასუხეს ამ ქონებაში თავისი და არ შედავებოდა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საკმარისი არაა მოსარჩელის სასარგებლოდ პრეზუმირებული ფაქტების გასაქარწყლებლად. მოპასუხეებმა დამაჯერებლად ვერ ახსნეს, თუ რატომ დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება სწორედ იმ დროს, როდესაც პირველ მოპასუხეს, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 11 420 ლარის გადახდა.

19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან ჩუქების ხელშეკრულება ბათილია, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1 მუხლის საფუძველზე, გაჩუქებულ ქონებაზე საკუთრების უფლება უნდა დაუბრუნდეს პირველ მოპასუხეს, რათა მოსარჩელემ (კრედიტორმა), „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით, დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა პირველი მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ 29.04.2015წ., საქმე #ას-171-159-2015; სუსგ 27.11.2015წ., საქმე #ას-490-464-2015). რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებულ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას (საქმე #ას-1049-983-2010, 14.04.2011წ.), მასში წარმოდგენილი ფაქტობრივი გარემოებები განსხვავდება განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისაგან, შესაბამისად, ეს გადაწყვეტილება ვერ მიიჩნევა მსგავს საქმეზე დადგენილ პრაქტიკად.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს, ვინაიდან კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

24. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი გათავისუფლებულია საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი