№ ას-477-451-2015 12 თებერვალი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. მ-ი, გ.

მ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ი-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში

დავის საგანი – თნხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ი. ი-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. მ-ისა და თ. მ-ის მიმართ და მოითხოვა ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2003 წლის 1 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე შემდეგი დასაბუთებით:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1999 წლის 7 ოქტომბერს თ., გ. და ა. მ-ებმა მისგან სანოტარო წესით ისესხეს 7 800 აშშ დოლარი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც მათ კუთვნილი სახლი მინდობილობით 4 თვის ვადით გადასცეს მოსარჩელეს. აღნიშნული უძრავი ქონება მდებარეობდა ქ. გორში, ჯ-ის ქ. №...-ში. ვინაიდან შეთანხმებულ ვადაში მხარეები ვერ უზრუნველყოფდნენ სესხის გადახდას, შეთანხმებით მოხდა ვადის გაგრძელება 2000 წლის 31 ივლისამდე, თუმცა არც მითითებულ ვადაში მომხდარა ვალდებულების შესრულება, რის გამოც მოსარჩელე იძულებული გახდა სარჩელი შეეტანა სასამართლოში. 2002 წლის 15 იანვრის განჩინებით მხარეთა შორის გაფორმდა მორიგება და საქმის წარმოება შეწყდა. მორიგების მიხედვით, მოპასუხეებმა იკისრეს ვალდებულება, რომ არსებულ დავალიანებას, 7 800 აშშ დოლარს, გადაიხდიდნენ 2002 წლის 31 ოქტომბრამდე. მითითებული განჩინება კანონიერ ძალაშია შესული, თუმცა დღეის მდგომარეობითაც არ არის ვალდებულება შესრულებული. შესაბამისად, მოსარჩელე იძულებული გახდა მიემართა სასამართლოსთვის.

3. მოპასუხე ა. მ-მა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო და ხანდაზმული იყო. შესაბამისად, სარჩელი არ უნდა განხილულიყო და განხილვის შემთხვევაში არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

4. მოპასუხემ სასამართლო სხდომაზე დააზუსტა პოზიცია და განაცხადა, რომ შეთანხმება იყო მხოლოდ აწ გარდაცვლილ თ. მ-სა და ი. ი-ს შორის, მოპასუხეები კი სხვა პირები არიან, რის გამოც მოპასუხეთა მიმართ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

5. გორის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 ნოემბრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მოცემულ სამოქალაქო საქმის განხილვაში გარდაცვლილ თ. მ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გ. მ-ი.

6. გორის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ა. მ-სა და გ. მ-ს ი. ი-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2003 წლის 1 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 7 800 აშშ დოლარის 3%-ს გადახდა,რაც შეადგენს 234 აშშ დოლარს.

7. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ა. მ-მა და გ. მ-მა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით ა. მ-ის და გ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილების 1, 1.1.1 პუნქტები; ი. ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ა. მ-ს და გ. მ-ს ი. ი-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2003 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 1 ივლისამდე ყოველთვიურად 7 800 აშშ დოლარის 3%-ის გადახდა, რაც შეადგენს 234 აშშ დოლარს ყოველთვიურად, ხოლო 2007 წლის 1 ივლისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველწლიურად 7 800 აშშ დოლარის 6%-ის გადახდა, რაც შეადგენს 468 აშშ დოლარს ყოველწლიურად.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10. გორის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 15 იანვრის განჩინებით მოსარჩელე ი. ი-სა და მოპასუხეებს ა. და თ. მ-ებს შორის დამტკიცდა მორიგება შემდეგი პირობებით: მოპასუხეები იღებდნენ ვალდებულებას მოსარჩელისთვის გადაეხადათ სესხის თანხა 7 800 აშშ დოლარის ოდენობით 2002 წლის 31 ოქტომბრამდე, ხოლო ი. ი-ი თანახმა იყო ყადაღისაგან გაეთავისუფლებინა თ. მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება მდებარე ქ. გორი, ჯ-ის ქ.№.... მოპასუხეს ეკრძალებოდა მოსარჩელის თანხმობის გარეშე სახლის გასხვისება. მორიგების შედეგად მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე შეწყდა საქმის წარმოება (ტ. I, ს.ფ. 17-19). განჩინება შესულია კანონიერ ძალაში (ტ. I, ს.ფ. 133,134).

11. გორის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით თ. მ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გ. მ-ი (ტ. II, ს.ფ. 15-17).

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მიერ არ შესრულებულა გორის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 15 იანვრის განჩინებით დამტკიცებული მორიგების აქტით გათვალისწინებული ვალდებულება.

13. პალატამ არ გაიზიარა მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე, 130-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის მორიგება დამტკიცდა გორის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 15 იანვრის განჩინებით. მორიგების პირობების თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო 2002 წლის 31 ოქტომბრამდე. ვალდებულება მითითებულ ვადაში არ შესრულებულა. მოსარჩელე ი. ი-მა კი დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით გორის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2004 წლის 11 მაისს (ტ. I, ს.ფ. 1), ანუ ხანდაზმულობის ვადის დაცვით.

14. პალატამ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 394-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ 2004 წლის 11 მაისიდან მოცემულ საქმეზე მიმდინარეობს წარმოება. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში წინამდებარე საქმე შეჩერებული იყო სხვა საქმეთა განხილვამდე, რომელიც წამოწყებული იქნა მოპასუხეთა მიერ და რამაც გამოიწვია აღნიშნული სამოქალაქო საქმის წლების განმავლობაში განხილვის რეჟიმში ყოფნა. შესაბამისად, სასამართლოს მოსაზრებით, სახეზეა მოპასუხეთა ქმედების შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანი. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულება 2002 წლის 15 იანვრიდან დღემდე შესრულებული არ არის.

15. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1999 წელს მოქმედი რედაქციის 403-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის შესაბამისად მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს კანონით განსაზღვრული პროცენტი, თუკი კრედიტორს, სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია.

16. პალატამ განმარტა, რომ აღნიშნული მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით, პროცენტის გადახდევინება დაკავშირებულია არამარტო ვალდებულებითი ურთიერთობის იმ ეტაპთან, როცა ეს ურთიერთობა ნორმალურად ვითარდება, არამედ მისი დარღვევის, კერძოდ, ვადის გადაცილების ფაქტთან. თუ პირველ შემთხვევაში პროცენტი კაპიტალით სარგებლობისათვის დგინდება, მეორე შემთხვევაში, სულ ერთია, მისი გადახდევინებისათვის მოვალე ისარგებლებს ამ კაპიტალით თუ არა. საამისოდ საკმარისია ვადის გადაცილების ფაქტი. ამიტომაც, ვადის გადაცილებისათვის დაწესებული პროცენტი ვალდებულების დროული შესრულების პრევენციული ფუნქციის მატარებელია.

17. სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის დანაწესი ვრცელდება ყველა სახის ფულად ვალდებულებებზე. სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით სამოქალაქო კოდექსი არ ადგენს პროცენტის ზღვრულ ოდენობას, მაგრამ ზოგადი კრიტერიუმებით განსაზღვრავს მას. პროცენტის მოთხოვნა არაა დამოკიდებული ზიანის არსებობის მტკიცებაზე. ამდენად, თვით ვადის გადაცილების ფაქტი იძლევა იმ ვარაუდის საფუძველს, რომ აღნიშნული ,,მინიმალური ზიანი" სახეზეა. პროცენტის ოდენობა კი კერძო შემთხვევებით განისაზღვრება.

18. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ ყოველთვიური 3% არის გონივრული და შესაბამისი ოდენობა იმ დროისთვის ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ და სასამართლო პრაქტიკით დადგენილ ოდენობასთან. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ზემოაღნიშნული პროცენტის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი არსებობს მხოლოდ 2007 წლის 29 ივნისამდე, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის პირველი ნაწილი 2007 წლის 29 ივნისის ცვლილების შედეგად ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია, გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პროცენტი, თუ კრედიტორს, სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია. ამდენად, კანონმდებელმა აღნიშნული ცვლილებით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის საფუძველზე პროცენტის ანაზღაურება იმპერატიულად დაუკავშირა მხარეთა შეთანხმების არსებობას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შეთანხმების არარსებობის პირობებში, აღნიშნული მუხლის შესაბამისად პროცენტის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი არსებობდა მხოლოდ 2007 წლის 29 ივნისამდე. აღნიშნული პერიოდის შემდეგ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობაზე კი, პალატის აზრით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლების შესაბამისად.

19. აღნიშნულ მუხლებზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მისი დადგენისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. იმის გათვალისწინებით, რომ საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ფული განიხილება, როგორც ყველაზე ბრუნვაუნარიანი საგანი, მისი ფლობა უპირობოდ იძლევა შემოსავლის მიღების პრეზუმფციას. ამრიგად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის სახით უნდა ანაზღაურებოდა თანხა, რასაც იგი მიიღებდა სადავო თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსების შემთხვევაში დარიცხული სარგებლის სახით. განსახილველ შემთხვევაში გონივრული, სამართლიანი ანაზღაურების სახით და მოვალისათვის სავარაუდო ზიანად სასამართლომ მიიჩნია გადაუხდელი თანხის წლიური 6 % და მოპასუხეს დააკისრა ზიანის ანაზღაურება 2007 წლის 1 ივლისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 7800 აშშ დოლარის წლიური 6 % (468 აშშ დოლარი).

20. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ა. მ-მა და გ. მ-მა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში შემდეგი დასაბუთებით:

21. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით დადგენილია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლით სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: მოვალეს შესასრულებელი უნდა ჰქონდეს ფულადი ვალდებულება; ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადა უნდა იყოს დარღვეული; ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის უნდა არსებობდეს მხარეთა შეთანხმება პროცენტის თაობაზე ( საქმე #ას-1701-1685-2011).

22. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია ის ფაქტი, რომ მხარეები შეთანხმდნენ თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის რაიმე პროცენტზე, მით უმეტეს, ამგვარი ფაქტი არც მოსარჩელეს მიუთითებია სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებში.

23. კასატორის განცხადებით, არც სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლით და არც სხვა კანონით არასდროს ყოფილა განსაზღვრული კანონით დადგენილი პროცენტი.

24. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, უსაფუძვლოა სასამართლოს მიერ 2007 წლის 29 ივნისზე მითითება და ამ თარიღით ანგარიში, ვინაიდან 403-ე მუხლის ცვლილებები ძალაში შევიდა 2007 წლის 31 ივლისს.

25. კასატორი ასევე უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნევს წლიური 6 პროცენტის დაკისრებას.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ივნისის განჩინებით ა. მ-ისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

27. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. მ-ისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

28. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

29. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

30. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

31. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, რომლითაც განსაზღვრულია ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობა და მათი ოდენობის სამართლიანი განსაზღვრის კრიტერიუმები (იხ. სუსგ-ები №ას-992-950-2013; №ას-725-693-2014).

32. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა. მ-ისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1726.37 ლარის 70% – 1208.459 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა. მ-ისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს, ა. მ-სა (პ/ნ: ...) და გ. მ-ს (პ/ნ: ...) დაუბრუნდეთ ა. მ-ის მიერ 2015 წლის 3 ივნისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 726.37 ლარის 70% – 1208.459 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე