№ას-1264-1186-2015 9 მარტი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.ბ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ბ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1958 წლის 18 ნოემბრის ხელშეკრულებით თბილისში, ..... მდებარე 538 კვ.მ უძრავი ქონება უვადო სარგებლობაში, საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად გადაეცა უ.ბ–ს (შემდეგში პირველი მამკვიდრებელი). პირველმა მამკვიდრებელმა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ააშენა ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც ექსპლუატაციაში მიღებულ იქნა 1971 წლის 27 მაისს.

2. 1984 წლის 8 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებით პირველმა მამკვიდრებელმა თავის ძმას ა. ბ–ს (შემდეგში მეორე მამკვიდრებელი) აჩუქა საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი {1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 268-269 მუხლები}.

3. თბილისში ..... მდებარე უძრავი ქონება (დაზუსტებული ფართობი 538 კვ.მ შენობა-ნაგებობები: №1, №2, №3, №4, №5, №6, №7, საკადასტრო კოდი .....) (შემდეგში უძრავი ქონება) მემკვიდრეობით მიიღეს ლ.ბ–მა, რომელიც პირველი მამკვიდრებლის შვილია (შემდეგში მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი თანამესაკუთრე) და ლ.ბ–მა (მეორე მამკვიდრებლის ქალიშვილი, შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი, მეორე თანამესაკუთრე), რომლის შესაბამისადაც უძრავი ქონების ½ რეგისტრირებულია პირველი თანამესაკუთრის, ხოლო დანარჩენი ½ ნაწილი - მეორე თანამესაკუთრის საკუთრებად {საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 1336-ე, 1421-ე, 1499-1500-ე მუხლები მუხლები}.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული თბილისის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის და მოპასუხის სარგებლობაში არსებული განაშენებიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთი წლების მანძილზე ფაქტობრივად გამიჯნული იყო მსუბუქი მავთულბადის ღობით. მეორე თანამესაკუთრე ფლობდა მიწის ნაკვეთს, სადაც განთავსებული იყო №3 და №5 სათავსოები და საიდანაც შესასვლელი ჰქონდა საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულს, ხოლო დანარჩენ ეზოს ფლობდა პირველი თანამესაკუთრე.

5. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 14 ივლისის დასკვნის თანახმად, მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის გამიჯვნა (ნატურით გაყოფა) შესაძლებელია. პირველ თანამესაკუთრეს გამოეყოფა მე-2 სართული მთლიანად საერთო ფართობით 100.06 კვ.მ (ექსპერტიზის დასკვნის დანართი 2) და 1-ელ სართულზე N2 ოთახის ქვეშ არსებული 12.5 კვ.მ სარდაფი მეორე თანამესაკუთრეს გამოეყოფა 1-ლი სართული მთლიანად საერთო ფართობით 99.67 კვ.მ (ექსპერტიზის დასკვნის დანართი 1) და 1-ელ სართულზე N7 სათავსოს ქვეშ არსებული 7.5 კვ.მ სარდაფი {სსკ-ის 963-ე მუხლი}.

6. შპს „ნ....... აზომვითი ნახაზის თანახმად N1 მიწის ნაკვეთის ფართი შეადგენს 344 კვ.მ-ს, ხოლო N3 მიწის ნაკვეთი - 39 კვ.მ-ს, N2 მიწის ნაკვეთზე, რომლის ფართობია 155 კვ.მ, განთავსებულია ორივე მხარის სარგებლობაში (თანასაკუთრებაში) არსებული შენობა-ნაგებობა. 344 კვ.მ, მიწის ნაკვეთი იმყოფება მოსარჩელის ინდივიდუალურ სარგებლობაში, ხოლო 39 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მოპასუხის ინდივიდუალურ სარგებლობაში.

7. 2014 წლის 8 მაისს პირველმა თანამესაკუთრემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა სამკვიდრო წილის ნატურით გამოყოფა შემდეგი პროპორციით: უძრავი ქონების, კერძოდ, 344 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და სამკვიდრო სახლის მეორე სართულის ნატურით გამოყოფა მთლიანად.

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი წარადგინა შემდეგი დასაბუთებით:

8.1. მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის საკადასტრო ნახაზი შედგენილია მოსარჩელე მხარის მითითებებითა და ჩარევით, მოსარჩელეს თვითნებურად აქვს დაკავებული სახლის გარშემო არსებული მიწის ნაკვეთი. ამასთან, ამონაწერით დასტურდება, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს სადავო მიწის ნაკვეთზე გააჩნიათ თანაბარი საკუთრების უფლება.

8.2. მოსარჩელე ცდილობს შეცდომაში შეიყვანოს სასამართლო. მამკვიდრებლები ფლობდნენ თანაბარ წილად გაყოფილ ნაკვეთებს.

8.3. მიწის ნაკვეთის გადასახადის ნახევარს იხდიდა მეორე მამკვიდრებელი, შესაბამისად იგი არა მხოლოდ სარგებლობდა სადავო მიწის ნაკვეთის ½ ნაწილით, არამედ ასრულებდა მასზე დაკისრებულ ყველა საგადასახადო ვალდებულებას.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის პირველი დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა საზიარო უფლება მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავი ქონების ნაწილზე, კერძოდ, საცხოვრებელ სახლზე. მოსარჩელეს სსიპ ლევან სამხარაულის ექპსერტიზის ეროვნულ ბიუროს მიერ 2010 წლის 14 ივლისს გაცემული დასკვნის თანახმად, გამოეყო მე-2 სართული მთლიანად, საერთო ფართობით 100.06 კვ.მ. და პირველ სართულზე N2 ოთახის ქვეშ არსებული 12.5 კვ.მ. სარდაფი, მოპასუხეს გამოეყო პირველი სართული მთლიანად საერთო ფართობით 99.67 კვ.მ და პირველ სართულზე N7 სათავსის ქვეშ არსებული 7.5 კვ.მ.სარდაფი. მოსარჩელეს უარი ეთქვა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული გარემოებები, ხოლო დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 961-ე და 963-ე მუხლები.

9. მოსარჩელემ აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით, შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით ნაწილობრივ გაასაჩივრა:

10.1. სასამართლომ შეცვალა სარჩელის დავის საგანი. კერძოდ, სამკვიდროდან წილის ნატურით გამოყოფის ნაცვლად, დავის საგანს უწოდა საზიარო უფლების გაუქმება.

10.2. გადაწყვეტილებაში არასწორადაა მითითებული, რომ მოპასუხე არ ცნობს სარჩელს, რადგან მოპასუხემ შესაგებელში ცნო პირველი სასარჩელო მოთხოვნა - უძრავ ქონებაში შემავალი სამკვიდრო სახლის მეორე სართულის ნატურით გამოყოფის თაობაზე .

10.3. მიწის ნატურით გამოყოფაზე სასამართლოს უარი ბუნდოვანი და დაუსაბუთებელია. სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში არსებული ნაკვეთის გამიჯვნის ნახაზი.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილების პირველი და მე-3 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. პირველი თანამესაკუთრის სარჩელი დაკმაყოფილდა და გაუქმდა საზიარო უფლება - თბილისში, ....... მდებარე მიწის ნაკვეთზე და შპს „ნ.კ.“-ს მიერ შესრულებული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის საკადასტრო ნახაზის შესაბამისად მოსარჩელეს მიეკუთვნა ნახაზზე №1-ით აღნიშნული 344 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ხოლო მოპასუხეს მიეკუთვნა ნაკვეთი №3, 39 კვ.მ.

11. პალატის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მეორე მამკვიდრებლის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ეზოს ის ნაწილი, რომელსაც წლების მანძილზე ფლობდა იგი და სადაც განთავსებული იყო №3 და №5 სათავსები, ხოლო დანარჩენი ეზო იყო პირველი მამკვიდრებლის საკუთრება, განსახილველი საქმისთვის პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს [საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი].

11.1 საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე მხარე წლების განმავლობაში ფლობდა შპს „ნ.კ.-ის“ მიერ შესრულებული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის საკადასტრო ნახაზზე დატანებულ 344 კვ.მ №І ნაკვეთს, ხოლო მოპასუხე - 39 კვ.მ-ის № ნაკვეთს. აღნიშნული ნაკვეთები ერთმანეთისგან ოდითგანვე იყო გამიჯნული და მათ ინდივიდუალურ სარგებლობაში იყო. მიწის ნაკვეთები ათწლეულების განმავლობაში იზოლირებული იყო ერთმანეთისგან და გააჩნდათ ცალ-ცალკე შესასვლელები, შესაბამისად, მათი დაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად შესაძლებელი იყო ღირებულების შემცირების გარეშე. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უძრავი ქონებაზე, კერძოდ განაშენიანებისგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთზე უნდა გაუქმებულიყო საზიარო უფლება და მხარეებს ინდივიდუალურად საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ შესაბამისი ფართები.

12. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სასამართლოს მიერ დავის საგნის თვითნებურად შეცვლის თაობაზე და განმარტა, რომ სამართლებრივად კონკრეტული სარჩელის მოთხოვნა იყო მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე (მიწის ნაკვეთზე) საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფით და არა სამკვიდროდან წილის ნატურით გამოყოფა.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ შემდეგი საფუძვლებით:

13.1. კასატორის მოსაზრებით, თუ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, არათანაბრად განაწილდება მხარეთა შორის სადავო მიწის ნაკვეთი, მიწის ღირებულება შემცირდება.

13.2. საქმეში წარმოდგენილია ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 24 იანვრის N..... საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის დანართში აღნიშნულია მავთულბადით გაყოფილი მხარეთა სარგებლობაში არსებული ფართის ოდენობა (112.16 კვ.მ და 98.45კვ.მ).

13.3. მოპასუხის მიერ საქმეზე წარდგენილი მიწის გადასახადის ქვითრები სასამართლომ სამართლებრივად არასათანადოდ შეაფასა.

13.4 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ პრეიუდიციულად იქნა მიჩნეული, ურთიერთგამომრიცხავ გარემოებებს ადგენს, შესაბამისად, დასადგენია დავაზე საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

15. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ის არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და დაუშვებლია შემდეგი გარემოებების გამო:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

18. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული არ არის მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებასთან მიმართებით არსებითად სწორია. კერძოდ:

18.1. გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ იძენს უდავოობისა და სავალდებულოობის თვისებას, რაც გულისხმობს იმას, რომ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ შეუძლიათ სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი {სსსკ-ის 266-ე მუხლი}. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ თბილისში ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ეზო წარმოადგენდა ინდივიდუალური სარგებლობის საგანს. 1984 წლიდან მხარეები იზოლირებულნი იყვნენ ერთმანეთისაგან მავთულბადის ღობით და მათ განსაზღვრული ჰქონდათ, როგორც მიწის ნაკვეთის ფართი და ისე მისით სარგებლობის წესი. მოსარჩელე ფლობდა 344 კვ.მ-ს, ხოლო მოპასუხე 39.0 კვ.მ-ს. აქედან გამომდინარე, მოსარგებლეებს საკუთრების უფლება წარმოეშვათ მიწის ნაკვეთის მხოლოდ იმ ნაწილზე, რომელიც მათ უშუალო სარგებლობაში იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე {სსკ-ის 1513-ე მუხლი}.

18.2. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს სსსკ-ის 266-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე არ შეეძლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით უკვე დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტები სადავოდ გაეხადა და აქედან გამომდინარე, ვერც სააპელაციო სასამართლო ვერ დაადგენდა სხვა ფაქტებს.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ნატურით გამოყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა. აღნიშნულთან მიმართებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: „საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა.“ (იხ. სუსგ 2-16 წლის პირველი მარტის საქმე №ას-39-39-2016, 2014 წლის 31 ივლისის საქმე Nას-67-65-2014, 2015 წლის 20 ივლისის საქმე №ას-774-741-2014, 2015 წლის 29 ივნისის საქმე №ას-59-58-2014).

20. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას კასატორის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7, 257-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ.ბ–ს (პ/№.....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (საგადასახადო დავალება #44, გადახდის თარიღი 18.01.16 სს საქართველო ბანკი), 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი