№ას-10-10--2016 5 აპრილი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ ს.ფ.ც. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ბ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2007 წელს თ.ბ. (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული) სსიპ ს.ფ.ს.ც–ში (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, დამსაქმებელი) დასაქმდა სამეურვეო დარგის მთავარ კოორდინატორად {საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში შრომის კოდექსის 6.1. მუხლი}.

2. 2012 წლის 1 ივნისს, დამსაქმებლის N-01/41 ბრძანებით, მოსარჩელე დაინიშნა ადმინისტრაციის უფროსის თანამდებობაზე და მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა 1000 ლარით {შრომის კოდექსის 6.9 მუხლი, 31-ე მუხლი}.

3. 2012 წლის 28 ივნისს დასაქმებლის „თანამშრომლებისათვის შრომითი კონტრაქტების გაგრძელების შესახებ“ N01/49 ბრძანებით, განისაზღვრა შრომითი ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება 2012 წლის 1 ივლისიდან 2012 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით, თანამშრომელთა იმ ნაწილისათვის, რომელთაც ეწურებოდათ შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, მათ შორის, მოსარჩელისთვისაც.

4. 2012 წლის 28 დეკემბერს დამსაქმებლის ბრძანებით მოსარჩელეს გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება იმავე პირობებით 2013 წლის ბოლომდე.

5. 2014 წლის იანვარსა და თებერვალში მოსარჩელემ გააგრძელა შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულთან და, შესაბამისად, ამ პერიოდისათვის მიიღო შრომის ანაზღაურება.

6. 2014 წლის 25 თებერვლის N01-683 წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მასთან დადებულ შრომით ხელშეკრულებას ვადა გაუვიდა და ვინაიდან კონტრაქტი არ ითვალისწინებდა ავტომატურად ახალი ხელშეკრულების დადებას ან დადებული ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებას, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დასაქმებულთან შეწყდებოდა შრომითი ხელშეკრულება 2014 წლის 28 თებერვლიდან.

7. 2014 წლის 4 მარტს დამსაქმებლის N 01-15-696 ბრძანებით, მოსარჩელეს შეუწყდა შრომის კონტრაქტი, რასაც საფუძვლად დაედო შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლა {შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი}.

8. 2014 წლის 14 აპრილს დასაქმებულმა მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა და დამსაქმებლის 2014 წლის 4 მარტის N01-15-696 ბრძანების ბათილად ცნობა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურება მოითხოვა {შრომის კოდექსის 32.1მუხლი, 38.8 მუხლი}.

9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი წარადგინა შემდეგი დასაბუთებით:

9.1. 2013 წლის 31 დეკემბერს დასაქმებულთან დადებულ ხელშეკრულებას ვადა გაუვიდა, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 2014 წლის 28 თებერვლიდან. დასაქმებულს ზეპირი შეთანხმებით 2 თვით გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება {შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის 1¹ მუხლი, 1² მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი}.

9.2. მოსარჩელე 2012 წლის 1 ივნისის ბრძანების საფუძველზე თანამდებობაზე დაინიშნა გარკვეული ვადით, რასაც ადასტურებს 2012 წლის 28 ივნისისა და 2012 წლის 28 დეკემბრის ბრძანებები. მოსარჩელის მითითება, თანამდებობაზე მისი განუსაზღვრელი ვადით დანიშვნის თაობაზე მოკლებულია სასამართლებრივ საფუძველს, პირის განცხადება და მის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დამსაქმებლის ნება პირის სამუშაოზე მიღების თაობაზე, უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების დადებას, შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის შრომითი ურთიერთობა თავიდანვე ხორციელდებოდა შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე {შრომის კოდექსის 6.3 მუხლი}.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის სადავო ბრძანება, მოსარჩელესთან შრომითი კონტრაქტის შეწყვეტის თაობაზე. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2014 წლის 1 მარტიდან 2014 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ჯამში 10 000 ლარი.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:

11.1. დასაქმებულთან გაფორმებული იყო ვადიანი ხელშეკრულება, რომელსაც 2013 წლის 31 დეკემბერს ამოეწურა ვადა. მოსარჩელესთან ახალი წერილობითი შრომის კონტრაქტი არ დადებულა და არც ავტომატურად არ გაგრძელებულა შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობა. შრომის კოდექსის შესაბამისად, დასაქმებულთან, მხარეთა შეთანხმებით, ზეპირი ფორმით დაიდო შრომის ხელშეკრულება ორი თვის ვადით. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი განსაზღვრავს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წესს, ხოლო 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, დამსაქმებელს არ ავალდებულებს რაიმე სახის წინასწარ შეტყობინებას.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

13. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

14. პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ დავაზე აპელანტმა ვერ დაამტკიცა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების ვადა 2 თვით გაგრძელდა ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე. მხარეებმა არ უარყვეს, რომ მათ შორის შრომითი ურთიერთობა გაგრძელდა წერილობითი შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ 2 თვის განმავლობაში, მაგრამ მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მითითებულ ვადაზე მხარეთა შეთანხმებას, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. ამის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელდა, შესაბამისად არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

15. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა შემდეგი საფუძვლებით:

15.1. საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით უდავოდ დადასტურებულია ის გარემოება, რომ დამსაქმებლის 2014 წლის 10 იანვრის ბრძანებით შეიქმნა საინვენტარიზაციო კომისია და ჩატარდა მატერიალური ფასეულობების ინვენტარიზაციაც; მოსარჩელე წარმოადგენდა მატერიალურ ფასეულობებზე პასუხისმგებელ პირს, მისი მონაწილეობა აუცილებელი იყო და, შესაბამისად, მოსარჩელესთან 2013 წლის 31 დეკემბრიდან შრომითი ურთიერთობა 2 თვით გაგრძელდა ინვენტარიზაციაში მონაწილეობის მიღების მიზნით.

15.2 სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო დამსაქმებლის 2014 წლის 25 თებერვლის ბრძანება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელესთან საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და დაწესებულების შინაგანაწესის 3.4. მუხლის შესაბამისად 2014 წლის 28 თებერვლიდან შრომითი ხელშეკრულება აღარ გაგრძელებულა. რაც შეეხება, ხელშეკრულების ავტომატური წესით გაგრძელებას, რაზეც სასამართლო მიუთითებს, შრომის კანონმდებლობა საერთოდ არ იცნობს მსგავსი შინაარსის მოცემულობას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მხარეებმა კონკლუდენტური მოქმედებით გამოხატეს ნება, ავტომატურად გაეგრძელებინათ შრომის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა იმავე ვადით, რა ვადითაც წინა ხელშეკრულება იყო გაფორმებული, არის დაუსაბუთებელი და ეწინააღმდეგება კანონს. საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, შრომის ხელშეკრულება იდება აუცილებლად წერილობითი ფორმით, თუ შრომის ხელშეკრულება 3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება, შესაბამისად, ერთი წლით ხელშეკრულების გაგრძელების შემთხვევაში სავალდებულო იყო წერილობითი ხელშეკრულების დადება, რომელიც მხარეებს შორის არ დადებულა. რაც შეეხება ზეპირი ფორმით (ორი თვით) ხელშეკრულების დადებას კანონის თანახმად ასეთ შემთხვევას არ ესაჭიროება რაიმე სახის ფორმის დაცვა.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ის არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და დაუშვებელია შემდეგი გარემოებების გამო:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული არ არის მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებასთან მიმართებით არსებითად სწორია:

20.1. უკანონო განთავისუფლების შემთხვევაში შრომის კოდექსი ადგენს დასაქმებულის დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, ალტერნატიული მოთხოვნებიდან ერთ-ერთი აერჩია. მათ შორის, დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილობის საფუძვლით მოეთხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაც შრომის კოდექსის 44-ე და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-412-ე მუხლების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით: „შრომითი სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზედ, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას“ იხ. სუსგ. საქმე#ას-776-733-2015 2 დეკემბერი 2015 წელი.

20.2. კასატორის მტკიცება, რომ მან დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა ვადის გასვლის გამო {შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი „ბ“ ქვეპუნქტი} დაუსაბუთებელია. დასაქმებულის არგუმენტი, რომ რადგანაც ის აგრძელებდა 2014 წლის თებერვალ-მარტში იმავე თანამდებობაზე მუშაობას, შრომითი ურთიერთობა გაგრძელდა წერილობითი შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც, კასატორმა ვერ გააბათილა დასაშვები მტკიცებულებებით. საქმის მასალებით უტყუარადაა დადგენილი, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა გაგრძელდა წერილობითი შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც. ამ გარემოების გამომრიცხავი მტკიცებულება კი, მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა.

20.3. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელდა და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ უკანონო იყო. როგორც კონსტიტუციით, ისე საერთაშორისო სამართლის ნორმებით, დაცულია თითოეული ადამიანის შრომითი უფლებები. მართალია, დამსაქმებელს აქვს მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის უფლება, მაგრამ მან ეს უნდა განახორციელოს იმ წესების მკაცრად დაცვით, რაც განსაზღვრულია კანონმდებლის მიერ. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: “ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.“ ერთ-ერთ საკასაციო განჩინებაშიც აღნიშნულია, „დამსაქმებელს რომ არ მიეცეს „თვითნებობისა და დასაქმებულის სამუშაოდან უსამართლო და უპირობო განთავისუფლების საფუძველი“, უნდა დადგინდეს დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის საფუძველი“ (უზენაესი სასამართლოს განჩინებები №ას-545-513-2012 5.10. 2012წ., №ას-106-101-2014, 2.10. 2014 წელი). იხ. საქმე # ას 893-851-2013, 7.11.2013). მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა დასაქმებულის დათხოვნის კანონით გათვალისწინებული არცერთი საფუძველი {შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი}.

21. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხილეთ საქმე #№ას-512-485-2014, 10.10.2014 წელი].

22. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას კასატორის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ ს.ფ.ც–ის (ს/ნ ....) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სსიპ ს.ფ.ც–ს (ს/ნ ....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (საგადასახადო დავალება #00015, გადახდის თარიღი 20.01.2016წ.), 500 ლარის 70% – 350 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი