საქმე №ას-293-275-2014 11 მარტი, 2016 წელი
№ას-293-275-2014 ა-ი ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/მოსამართლეები:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ბესარიონ ალავიძე,
ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - ვ. ა-ი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სს „...ი“
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების უკანონოდ ცნობა, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. 19.08.2013 წელს ვ. ა-იმ (შემდგომში - მოსარჩელემ) სარჩელით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს სს კორპორაცია „...ის“ (შემდგომში - მოპასუხის) წინააღმდეგ და მოითხოვა:
- შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის 2011 წლის 12 ივლისის N…/კ ბრძანების უკანონოდ ცნობა;
- მოპასუხისთვის მიუღებელი შემოსავლის - 40 000 ლარის დაკისრება.
2. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით:
- სარჩელი დაკმაყოფილდა;
- უკანონოდ იქნა ცნობილი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის 2011 წლის 12 ივლისის N…/კ ბრძანება;
- მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 40 000 ლარის გადახდა.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით:
- მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;
- გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
- სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
5. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1. მოპასუხის გენერალური დირექტორის 2011 წლის 12 ივლისის N…/კ ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, შრომითი ურთიერთობა შეწყდა მოსარჩელესთან - ნავსადგურის ცენტრალური სადისპეტჩეროს უფროსთან. მოსარჩელესთან განხორციელდა საბოლოო ანგარიშსწორება და მას მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით;
5.2. 2011 წლის 13 ივლისიდან მითითებულ საშტატო ერთეულზე დაინიშნა კ.ჯღარკავა;
5.3. 2011 წლის მეორე ნახევრიდან დაიწყო სს „...ის“ ცენტრალური სადისპეტჩეროს რეორგანიზაცია. ეს უკანასკნელი გარდაიქმნა დაგეგმარების მრავალფუნქციურ სტრუქტურულ ერთეულად, რომელმაც შეიძინა ახალი ფუნქციები, მის ფარგლებში შეიქმნა გამშვები პუნქტისა და კლიენტთა მომსახურების ახალი განყოფილებები. საბოლოოდ, საოპერაციო დეპარტამენტში ცენტრალური სადისპეტჩეროს უფროსის საშტატო ერთეული გაუქმდა და შეიქმნა დაგეგმარების, მენეჯერისა და დაგეგმარების სუპერვაიზერის საშტატო ერთეულები;
5.4. ცენტრალური სადისპეტჩეროს უფროსის მოვალეობის შემსრულებელს კ.ჯღარკავას, მოსარჩელესთან შედარებით გააჩნდა სპეციალობით მუშაობის მეტი სტაჟი (1981 წლიდან), ამასთან, მას მიღებული ჰქონდა უმაღლესი განათლება ოდესის საზღვაო ფლოტის საინჟინრო ინსტიტუტში, მოსარჩელე კი, სპეციალობით მუშობდა 1985 წლიდან და მიღებული ჰქონდა საშუალო-ტექნიკური განათლება ოდესის საზღვაო სასწავლებელში.
6. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, კერძოდ, სასამართლომ გადაწყვეტილებაში არ ასახა მოსაზრებები, თუ რატომ უარყო მოპასუხის შესაგებელთან ერთად წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები.
7. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ სტრუქტურული ერთეული, სადაც მოპასუხე იყო დასაქმებული, 2011 წლის მეორე ნახევრიდან ეტაპობრივ რეორგანიზაციასა და ფუნქციურ ცვლილებებს განიცდიდა. მოსარჩელის საშტატო ერთეულზე დაინიშნა პიროვნება, რომლის განათლების ხარისხი და სამუშაო სტაჟის აღემატებოდა წინამორბედისას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკადრო ცვლილების გარეშე ვერ მიიღწეოდა მიზანი, რომელიც დამსაქმებლის სამეწარმეო ინტერესს უკავშირდებოდა და იგი არ ცდებოდა მართლზომიერების ფარგლებს. ე.ი. დამსაქმებელს, ბოროტად არ გამოუყენებია დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება.
8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. კასაციის საფუძვლები:
- მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი - ანუ შრომითი ხელშეკრულება მოიშლა ცალმხრივი ნების საფუძველზე, ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების გარეშე. ზემოაღნიშნული კი ეწინააღმდეგება როგორც საერთაშორისო სამართლებრივ აქტებსა და კონსტიტუციას, ისე შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპს;
- დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ საწარმოში რეორგანიზაციის შედეგად შემცირდა საშტატო ერთეული. მოპასუხეს, რეორგანიზაციის დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულება, გარდა ახსნა-განმარტებისა, სასამართლოში არ წარუდგენია.
9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 მარტის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
10. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა და თვლის, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ ცალმხრივად გამოვლენილი ნების კანონიერება, ასევე შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობა.
12. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელე სამუშაოდან გაათავისუფლეს 12.07.2011 წლის N…/კ ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. სადავო ბრძანებაში გათავისუფლების კონკრეტული საფუძველი მითითებული არ ყოფილა. მოპასუხის განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს მოქმედი ზემოხსენებული ნორმა დამსაქმებელს უფლებას ანიჭებდა, გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების გარეშე, დაეთხოვა დასაქმებული სამუშაოდან.
13. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოპასუხის ზემოხსენებულ მოსაზრებას და მიუთითებს დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით (12.06.2013 წლამდე მოქმედი რედაქციით) დამსაქმებლისათვის მინიჭებული ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ სხვადასხვა საქმეში არაერთხელ განმარტა, რომ ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამსაქმებლის თვითნებობას, ხოლო, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება. გასათვალისწინებელია, ასევე, ის გარემოება, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ეს ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას (იხ. სუსგ, 30.10.2013წ., საქმეზე №ას-1283-1210-2012; 10.01.2014წ., საქმეზე №ას-1391-1312-2012).
14. მოპასუხე თავის შესაგებელში დამატებით მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძველი იყო საწარმოში განხორციელებული რეორგანიზაცია, რასაც შედეგად მოჰყვა შტატების შემცირება, დასაქმებულთა გადაადგილება და ძველი კადრების ახლით ჩანაცვლება.
15. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, მართალია, სადავო ურიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსი, საწარმოს რეორგანიზაციის საფუძვლით, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისულების შესაძლებლობას პირდაპირ არ ითვალისწინებდა, მაგრამ, დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ასეთ შესაძლებლობას უშვებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლი, რომელიც შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოიყენებოდა საქართველოს შრომის კოდექსის 1.2 მუხლის საფუძველზე (იხ. სუსგ 05.10.2012წ, №ას-545-513-2012, სუსგ 02.10.2014წ., №ას-106-101-2014, სუსგ 07.11.2014წ., №ას-893-851-2013).
16. ამასთან, საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულთა სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი შეიძლება გახდეს საწარმოში განხორციელებული არა ყოველგვარი, არამედ ისეთი რეორგანიზაცია, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება ან ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული თანამდებობებისათვის დაწესებულია ისეთი ფუნქციები, რომლებიც არსებითად განცხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული შესაბამისი თანამდებობებისათვის დაწესებული ფუნქციებისგან (იხ. სუსგ 30.01.2015, #ას-883-845-2014, სუსგ 08.04.2015, #ას-1325-1263-2014).
17. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა მოპასუხე საწარმოში რეორგანიზაციის განხორციელების ფაქტი, კერძოდ, აღნიშნა, რომ სტრუქტურული ერთეული, სადაც დასაქმებული იყო მოსარჩელე, 2011 წლის მეორე ნახევრიდან განიცდიდა ეტაპობრივ რეორგანიზაციასა და ფუნქციურ ცვლილებებს, ხოლო, საბოლოოდ მოსარჩელის საშტატო ერთეული გაუქმდა.
18. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნათა საფუძვლიანობის შემოწმება, გარდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, დამოკიდებული იყო სამართლებრივად მნიშვნელოვანი შემდეგი ფაქტების დადგენაზე, კერძოდ, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების დროს (სადავო ბრძანების გამოცემისას) დასრულებული იყო თუ არა საწარმოს რეორგანიზაცია და გაუქმებული იყო თუ არა მოსარჩელის საშტატო ერთეული.
19. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ ფაქტების დადგენა მნიშვნელოვანია, ვინაიდან, თუ საწარმოს რეორგანიზაცია და, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის შტატის შემცირება განხორციელდა სადავო ბრძანების გამოცემის შემდეგ, მაშინ ეს ბრძანება ვერ მიიჩნევა მართლზომიერად და იგი უნდა გაუქმდეს წინამდებარე განჩინების მე-13 პუნქტში მითითებულ გარემოებათა გამო. გარდა ამისა, საშტატო ერთეულის გაუქმების თარიღის დადგენას უკავშირდება, ასევე, მოსარჩელის მეორე მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებაც, რადგან, თუ სადავო ბრძანება გაუქმდება ზემოხსენებული საფუძვლით, მაშინ შესაძლებელია საფუძვლიანი იყოს მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების თაობაზე, ოღონდ უკანონო ბრძანების გამოცემის მომენტიდან მოსარჩელის საშტატო ერთეულის გაუქმებამდე პერიოდში (იხ. სუსგ 07.12.2009წ., #ას-923-1206-2009).
20. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
21. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტი). ამასთან, წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე ვიდრე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება. ამ თვალსაზრისით, საქმის ხელახლა განხილვისას, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს წინამდებარე განჩინების მე-18 და მე-19 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და ისე მიიღოს გადაწყვეტილება.
22. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ, მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას, უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ვ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ზ. ძლიერიშვილი
