საქმე № 010210013306830
საქმე №ას-486-460-2015 20 მაისი, 2016 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს ი–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. გ.-ე (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება (ძირითად სარჩელში) გარიგების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. ნ. გ.-ემ (შემდგომში – მოსარჩელე, აპელანტი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს ი–ის მიმართ (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი, კასატორი) მოპასუხის მიერ მიღებული მოგების – 2 160 341 ლარის 15%-ის – 324 405 ლარის ანაზღაურების შესახებ.
სარჩელის საფუძვლები:
2. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2009 წლის 16 ნოემბერს სს „ი–ის“ დირექტორ ი. ჰ. ი.-თან გააფორმა ხელშეკრულება შუამავლობის შესახებ, რომლის თანახმადაც მოპასუხემ ვალდებულება იკისრა, მისი და ე. ხ.-ის სასარგებლოდ გარკვეული პირობების შესრულების შემდეგ გადაეხადა 168 000 აშშ დოლარი და საწარმოს წმინდა მოგებიდან 30 %.
3. მოსარჩელემ ყველა დათქმული პირობა შეასრულა, თუმცა მოპასუხეს მისთვის მოგებიდან თანხა არ გადაუხდია.
4. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხის მოგება შეადგენს 2 541 578 ლარს, რომელსაც ერიცხება მოგების გადასახადი – 381 237 ლარი, წმინდა მოგება კი შეადგენს 2 160 341 ლარს, რომლის 15%-ია 324 405 ლარი. მოპასუხეს უნდა დაეკისროს აღნიშნული ოდენობით თანხის გადახდა.
მოპასუხის, შეგებებული სარჩელის პოზიცია:
5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რათა ბათილად იქნეს ცნობილი 2009 წლის 16 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულების მეორე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადება: „ამასთანავე, დამატებით სუფთა მოგებიდან 30%-ის ოდენობით“, რომლის თანახმადაც მხარეები შეთანხმდნენ დამატებით სუფთა მოგებიდან 30 %-ის გადახდაზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
6. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მხარეთა შორის 2009 წლის 16 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულების მეორე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადება –„ამასთანავე, დამატებით სუფთა მოგებიდან 30%-ის ოდენობით“, ანუ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი მხარეთა შორის არსებული შეთანხმება იმ ნაწილში, რომლის თანახმადაც მხარეები შეთანხმდნენ დამატებით სუფთა მოგებიდან 30%-ის გადახდაზე.
7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
8. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაუქმდა და ნ. გ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 85 698 ლარის გადახდა, შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2009 წლის 16 ნოემბერს სს „ი.-ს“, ე. ხ.-სა და ნ. გ.-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ და ე. ხ.-მა იკისრეს ვალდებულება, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით, მოწინააღმდეგე მხარისათვის ქ. ბათუმში შეერჩიათ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც იგი ააშენებდა მრავალსართულიან სახლს.
10. ამ მიწის ნაკვეთის მინიმალური ფართი უნდა ყოფილიყო 1000 კვ.მ. მასზე შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო 10000 კვ.მ. ფართის მქონე სახლის აგება. მათვე უნდა მოეწესრიგებინათ საპროექტო დოკუმენტაცია, ანუ უნდა არსებულიყო შეთანხმებული და დადგენილი წესით გაცემული მშენებლობის პროექტი, მშენებლობის ნებართვა და შესაძლებელი ყოფილიყო, მშენებლობის დაწყება მშენებლობის პროექტისა და მშენებლობის ნებართვის გადაცემიდან 7 დღის ვადაში.
11. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებისათვის მოპასუხეს მოსარჩელისა და ე. ხ.-ისათვის უნდა გადაეხადა 168 000 აშშ დოლარი და დამატებით, ე.წ სუფთა მოგების 30%.
12. ხელშეკრულების მე-2 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოგებიდან გადასახდელი თანხის დაანგარიშება უნდა მომხდარიყო შემდეგი წესით: უნდა დაჯამებულიყო ფართის რეალიზაციით შესული თანხა და მას უნდა გამოკლებოდა მშენებლობის დროს გაწეული ყველა ოფიციალური და არაოფიციალური ხარჯი, მასალის ღირებულება, მუშების ხელფასი, საკონსულტაციო ხარჯი, მგზავრობის ხარჯი და სხვა გაწეული დადასტურებული ხარჯი.
13. მოსარჩელემ და ე. ხ.-მა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულეს და მოწინააღმდეგე მხარე შეუდგა სახლის მშენებლობას.
14. 2012 წლის 3 თებერვალს შენობა მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში.
15. მშენებლობის დასრულებამდე, კერძოდ, 2010 წლის 26 ივლისს მხარეებმა დადეს დამატებითი შეთანხმება, რომლითაც ე. ხ.-მა უარი განაცხადა მოგებიდან მისაღებ კუთვნილ წილზე, ანუ ე.წ სუფთა მოგების 15%-ზე, ხოლო საწარმოს მიერ გადასახდელი 168 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მას გადაეცა უძრავი ქონება.
16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 744-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შუამავლობა არის მომსახურების ხელშეკრულების ის ფორმა, რომელიც მიმართულია მესამე პირებს შორის ხელშეკრულების დადებისაკენ. აპელანტსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის დადებული ხელშეკრულება სწორედ მოპასუხისა და მესამე პირებს შორის ხელშეკრულების დადებისკენ იყო მიმართული. შესაბამისად, მხარეებს შორის დადებული იყო შუამავლობის ხელშეკრულება.
17. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება შუამავლობის საზღაურის გადახდის ნაწილში ბათილია.
18. უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია, რომ სადავო ხელშეკრულება დაიდო 2009 წლის 16 ნოემბერს.
19. სსსკ-ის მე-6 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს 2012 წლის 8 მაისის კანონს სსკ-ში ცვლილებების შეტანის შესახებ, რომლითაც განსხვავებული რედაქციით ჩამოყალიბდა ამავე კოდექსის 55-ე მუხლი, უკუქცევითი ძალა არ მინიჭებია. ამიტომ, დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნას ამ ნორმის გარიგების დადების დროს, ე.ი. 2009 წლის 16 ნოემბერს მოქმედი რედაქცია.
20. 2009 წლის 16 ნოემბრის დროინდელი რედაქციით სსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით).
21. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე.
22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ამ ნორმაში მითითებული გარემოებების არსებობის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს, მას კი თავისი პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. ამასთანავე, არც აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებიდან გამომდინარეობს, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა რაიმე სახის საბაზრო ძალაუფლება ან მას და საწარმოს წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს შორის არსებობდა ისეთი განსაკუთრებული ნდობა, რაც საწარმოს აიძულებდა, მისი ნამდვილი ნების საწინააღმდეგოდ დაედო გარიგება და ეკისრა ვალდებულებები.
23. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ ხელშეკრულების მხარე, რომელმაც გადახდის ვალდებულება იკისრა, იყო არც თუ მცირე კაპიტალის მქონე უცხოური საწარმო, რომელმაც საქართველოში სრულად ააშენა ერთი მრავალსართულიანი სახლი და, ამჟამად, მეორესაც აშენებს. მოცემულ ვითარებაში, სააპელაციო პალატამ წარმოუდგენლად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს – ფიზიკურ პირს რაიმე სახის გადამწყვეტი გავლენა ჰქონოდა ამ საწარმოს მიერ მისაღებ ან მიღებულ გადაწყვეტილებებზე, მით უმეტეს, რომ ხელშეკრულების ძირითადი ტექსტი შედგენილია არაქართულ ენაზე და მისი შინაარსი საწარმოს წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირებისათვის უთუოდ კარგად იქნებოდა ცნობილი.
24. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს, რომ აპელანტს გასამრჯელო არ ეკუთვნის, რადგან გარიგება დაიდო მის კუთვნილ ქონებაზე. საქმეში არსებული არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეს რაიმე სახის უფლებები გააჩნდა ან იმ მიწის ნაკვეთზე, ან მშენებლობის ნებართვაზე, რომლებიც მოსარჩელემ შეიძინა.
25. აღნიშნულის გამო, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების სადავო პუნქტის ბათილად ცნობის საფუძვლები არ არსებობდა და საქალაქო სასამართლომ შეგებებული სარჩელი შეცდომით დააკმაყოფილა. შესაბამისად, ხელშეკრულება ნამდვილია და ვალდებულებებს წარმოშობს.
26. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით და დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სრულად და ჯეროვნად შეასრულა, ამიტომ, სსკ-ის 744-ე მუხლისა და 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოწინააღმდეგე მხარე ვალდებულია, თავადაც შეასრულოს ხელშეკრულების პირობა და გადაიხადოს შეპირებული თანხა – ე.წ. სუფთა მოგების 15%.
27. ხელშეკრულებიდან ჩანს, რომ შემკვეთს აპელანტისათვის უნდა გადაეხადა პროცენტი არა ყველა შემოსავლიდან, არამედ მხოლოდ ფართის რეალიზაციით მიღებული თანხიდან, ოღონდ ამ თანხას უნდა გამოკლებოდა ყველა დადასტურებული ხარჯი. შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, თუ რა ოდენობის შემოსავალი მიიღო საწარმომ ფართის რეალიზაციით, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს კი – ის, თუ რა ოდენობის ხარჯი უნდა გამოკლებოდა ამ თანხას. აღსანიშნავია ისიც, რომ ხელშეკრულების თანახმად, მოგების დასადგენად ფართის რეალიზაციით მიღებულ თანხას უნდა გამოკლებოდა არა ზოგადად ხარჯი, არამედ – დადასტურებული ხარჯი, რაც, თავის მხრივ, საწარმოს მტკიცების უფრო მაღალ ვალდებულებას აკისრებდა. ეს ლოგიკურიცაა, მოსარჩელეს საწარმოს საფინანსო დოკუმენტაციასა და ბუღალტრულ აღრიცხვასთან შეხება არ ჰქონია და, შესაბამისად, როგორც შემოსავლის, ასევე, ხარჯის აღრიცხვის როგორც უფლება და ვალდებულება, ასევე შესაძლებლობაც, მხოლოდ, მოპასუხეს ჰქონდა.
28. საწარმოს შემოსავლებისა და ხარჯის დასადგენად საქმეში წარმოდგენილია რამდენიმე საექსპერტო დასკვნა, თუმცა ყველაზე სრული და დამაჯერებელი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 25 ნოემბრის დასკვნაა, რადგან აღნიშნული საექსპერტო კვლევა ჩატარდა სასამართლოს ინიციატივით, ორივე მხარის მონაწილეობით და ექსპერტიზა ჩატარდა, უშუალოდ მოპასუხის იურიდიულ მისამართზე. ამის გამო, ექსპერტს საშუალება ჰქონდა, გაცნობოდა და შეესწავლა საწარმოში არსებული პრაქტიკულად ყველა საბუთი და მოესმინა მხარეთა მოსაზრებები ამასთან დაკავშირებით.
29. ექსპერტის დასკვნის თანახმად, 2009 წლიდან 2013 წლის 5 სექტემბრის ჩათვლით, ე.ი. სარჩელის აღძვრამდე, მოპასუხემ ფართის რეალიზაციით მიიღო 6 816 416 ლარი. ამავე პერიოდში მის მიერ გაწეული, დადასტურებული ხარჯი არის 6 245 096 ლარი. მართალია, ექსპერტმა ვერ დაადგინა, თუ რა ოდენობის ხარჯი გასწია საწარმომ სადავო მშენებლობაზე 2013 წლის 1 იანვრიდან 2013 წლის 5 სექტემბრამდე, თუმცა, სააპელაციო პალატის აზრით, ეს არ შეიძლება, გახდეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოგების შემცირების საფუძველი.
30. როგორც აღინიშნა, ხელშეკრულების თანახმად, ფართის რეალიზაციით მიღებულ შემოსავალს უნდა გამოკლებოდა მხოლოდ დადასტურებული ხარჯი, 2013 წლის 1 იანვრიდან 2013 წლის 5 სექტემბრამდე პერიოდში სადავო ქონებაზე ხარჯის გაწევის ფაქტი კი მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ამ დროისათვის მშენებლობა უკვე დასრულებული იყო და მშენებლობისათვის გაწეული ხარჯიც – დაფიქსირებული. აღნიშნული ნიშნავს, რომ საწარმოს 2013 წლის 1 იანვრიდან 5 სექტემბრამდე ამ მშენებლობიდან გამომდინარე ხარჯი შესაძლოა, არც ჰქონოდა ან ის მცირე ყოფილიყო. შესაბამისად, სადავო პერიოდში ხელშეკრულებით გათვალისწინებულმა მოგებამ შეადგინა 6 816 416-6 245 096=571 320 ლარი. ამიტომ, მოპასუხემ მოსარჩელეს უნდა გადაუხადოს გასამრჯელო 571 320X15%=85 698 ლარი.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:
31. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
32. კასატორმა მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარწმუნოდ ჩათვალა კასატორის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულების ქართულად ნათარგმნი და სანოტარო წესით დამოწმებული ვარიანტი, მაგრამ გაუგებარია, რატომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ეს შეფასება სააპელაციო პალატამ. შესაბამისად, დარღვეულ იქნა სსსკ-ის 105-ე, 248-ე მუხლებისა და 389-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნები.
33. კასატორის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულების ქართული ვარიანტში სუფთა მოგების გაანგარიშებისას აქცენტი გაკეთებულია „ფართის მთლიან გაყიდვაზე“, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარის ხელშეკრულებაში – „დადასტურებულ ხარჯებზე“. არსებულ განსხვავებას კი არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია დავის გადაწყვეტისათვის. აღნიშნული შინაარსობრივი სხვაობა მხარეებს არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდიათ, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ საბოლოოდ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულების სანოტარო წესით დაუმოწმებელი თარგმანი, რითაც დაარღვია სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის იმპერატიული დანაწესი.
34. კასატორმა მიიჩნია, რომ მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა – ფართის მთლიანი გაყიდვების დასრულება დღემდე დამდგარი არ არის.
35. ცალსახაა, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულება დაიდო გარკვეული პირობით, რომლის შესაბამისად გასამრჯელო შეიძლება მოთხოვნილი ყოფილიყო მხოლოდ ამ პირობის დადგომის შემდეგ. მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება, რომ შუამავლებსა და საკომისიოს მიმღებ პირებს გასამრჯელოს მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შესაძლებელი გახდებოდა აღნიშნული გარიგებიდან გამომდინარე სუფთა მოგების გაანგარიშება ანუ როცა სრულად დასრულდებოდა მშენებლობა, მთლიანად რეალიზებული იქნებოდა ფართი და სუფთა მოგება დაანგარიშდებოდა ხელშეკრულების მე-2 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.
36. მხარის განმარტებით, სსსკ-ის 55-ე მუხლის მეორე ნაწილის 2012 წლის 25 მაისამდე არსებული საკანონმდებლო დეფინიცია თავისი შინაარსით არ განსხვავდება დღეს მოქმედი ამავე ნორმის რედაქციისაგან, ამდენად, გაუგებარია, რის დასაბუთებას ცდილობდა სააპელაციო პალატა.
37. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მითითებას სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთის აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით, რადგან მოპასუხე გათავისუფლდა მტკიცების ტვირთისაგან თავად მოსარჩელის მიერ არაერთგზის დაფიქსირებული პოზიციიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ დასაბუთებაში ცალსახად და ერთმნიშვნლად დააფიქსირა: „სწორედ მოსარჩელის შუამავლობითა და ძალისხმევით მოხდა მოპასუხის ჩართვა ბათუმში, ჰ.ა.-ში განხორციელებულ მრავალბინიანი სახლის მშენებლობაში და საერთოდ ამ საწარმოს მიერ საქართველოში ბიზნესსაქმიანობის წარმოებაში, რადგან მოსარჩელე დიდი ხანია იცნობს ი.ი.-ს და სწორედ ამ ნაცნობობის და ნდობის წყალობით გადაწყვიტა თურქულმა მხარემ საქართველოში მშენებლობის წარმოება.“
38. კასატორმა მიუთითა, რომ უძრავი ქონების 2009 წლის 24 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა როგორც უძრავი ქონება (მიწის ნაკვეთი), ასევე №... დამტკიცებული პროექტი მშენებლობის ნებართვასთან ერთად. ამდენად, ნასყიდობის საგნის ნაწილი იყო სოლიდარული შუამავალი პირების კუთვნილება 168 000 აშშ დოლარის ფარგლებში, რაც 2009 წლის 16 ნოემბრის საშუამავლო ხელშეკრულებისა და ამავე ხელშეკრულებაზე დანართის სახით 2010 წლის 26 ივლისის შეთანხმების საფუძველზე მიჰყიდეს კონტრაჰენტ საწარმოს, რომლისთვისაც ცნობილი არ იყო შუამავალი მხარის მესამე პირებთან სამართლებრივი ურთიერთობისა და ნასყიდობის საგნის ნაწილის კუთვნილების შესახებ. მხარის აპელირება, რომ მშენებლობის ნებართვა და პროექტი ეკუთვნოდა მხოლოდ ე.ხ.-ს და არა მოსარჩელეს, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითად მნიშვნელოვანი არ არის, ვინაიდან მითითებული პირები წარმოადგენდნენ სოლიდარულ კონტრაჰენტებს დამკვეთისათვის და ისინი თანაბრად იყვნენ პასუხისმგებელი ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საგულისხმოა სსკ-ის 455-ე, 456-ე, 457-ე, 458-ე, 459-ე, 462-ე, 745-ე, 748-ე მუხლები.
39. კასატორის მოსაზრებით, არასწორია სააპელაციო პალატის გაანგარიშება, რომლითაც ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ფართის რეალიზაციის და სხვა სახის მომსახურების ღირებულება შეადგენდა 6 816 416 ლარს, რასაც ცალკეული წლების მიხედვით გამოაკლდა ექსპერტის მიერვე გამოყენებული დადასტურებული ხარჯების საერთო ჯამი – 6 245 096 ლარი და ამით სუფთა მოგებამ შეადგინა 571 320 ლარი. აღნიშნული თანხის 15%-ზე გამრავლებით დადგინდა მოსარჩელის კუთვნილი გასამრჯელოს ოდენობა – 85698 ლარი. მითითებული გაანგარიშება ეფუძნება ექსპერტთა მცდარ დასკვნებს.
40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
41. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
42. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2009 წლის 16 ნოემბერს სს „ი.-ს“, ე. ხ.-სა და ნ. გ.-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ და ე. ხ.-მა იკისრეს ვალდებულება, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით, მოწინააღმდეგე მხარისათვის ქ. ბათუმში შეერჩიათ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც იგი ააშენებდა მრავალსართულიან სახლს.
43. ამ მიწის ნაკვეთის მინიმალური ფართი უნდა ყოფილიყო 1000 კვ.მ. მასზე შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო 10000 კვ.მ. ფართის მქონე სახლის აგება. მათვე უნდა მოეწესრიგებინათ საპროექტო დოკუმენტაცია, ანუ უნდა არსებულიყო შეთანხმებული და დადგენილი წესით გაცემული მშენებლობის პროექტი, მშენებლობის ნებართვა და შესაძლებელი ყოფილიყო, მშენებლობის დაწყება მშენებლობის პროექტისა და მშენებლობის ნებართვის გადაცემიდან 7 დღის ვადაში.
44. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებისათვის მოპასუხეს მოსარჩელისა და ე. ხ.-ისათვის უნდა გადაეხადა 168 000 აშშ დოლარი და დამატებით, ე.წ სუფთა მოგების 30%.
45. ხელშეკრულების მე-2 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოგებიდან გადასახდელი თანხის დაანგარიშება უნდა მომხდარიყო შემდეგი წესით: უნდა დაჯამებულიყო ფართის რეალიზაციით შესული თანხა და მას უნდა გამოკლებოდა მშენებლობის დროს გაწეული ყველა ოფიციალური და არაოფიციალური ხარჯი, მასალის ღირებულება, მუშების ხელფასი, საკონსულტაციო ხარჯი, მგზავრობის ხარჯი და სხვა გაწეული დადასტურებული ხარჯი.
46. მოსარჩელემ და ე. ხ.-მა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულეს და მოწინააღმდეგე მხარე შეუდგა სახლის მშენებლობას.
47. 2012 წლის 3 თებერვალს შენობა მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში.
48. მშენებლობის დასრულებამდე, კერძოდ, 2010 წლის 26 ივლისს მხარეებმა დადეს დამატებითი შეთანხმება, რომლითაც ე. ხ.-მა უარი განაცხადა მოგებიდან მისაღებ კუთვნილ წილზე, ანუ ე.წ სუფთა მოგების 15%-ზე, ხოლო საწარმოს მიერ გადასახდელი 168 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მას გადაეცა უძრავი ქონება.
49. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ სადავოდ გახადა, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის გასამრჯელოს გადახდის ვალდებულების წარმოშობის ფაქტი, ასევე, გადასახდელი თანხის გაანგარიშების ოდენობა და მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სადავო ხელშეკრულების არასწორი თარგმანით, სადაც არასწორად იქნა გადმოცემული მისი პირობები. კასატორმა ჩათვალა, რომ საქმის მასალებით დასტურდებოდა ხელშეკრულების სადავო დანაწესის ბათილად ცნობის წინაპირობა სსსკ-ის 55-ე მუხლიდან გამომდინარე.
50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
51. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
52. კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია იმ გარემოების უარსაყოფად, რომ მხარეთა შორის, სსკ-ის 744-ე მუხლის შესაბამისად, არსებული ხელშეკრულება შუამავლობის შესახებ ნამდვილია, წარმოშობს გარკვეულ უფლება-მოვალეობებს ორივე მხარის მიმართ და მისი არც ერთი ნაწილის ბათილად ცნობის წინაპირობის არსებობა საქმის მასალებით ვერ დადასტურდა.
53. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ 2009 წლის 16 ნოემბრის დროინდელი რედაქციით მოქმედი სსკ-ის 55-ე მუხლისა და სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მითითებული გარემოებების არსებობის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს, თუმცა ამ უკანასკნელმა აღნიშნული მოვალეობა ვერ შეასრულა.
54. უსაფუძვლოა კასატორის არგუმენტი, რომ გარიგების სადავო დებულების ბათილად ცნობის წინაპირობაა მოსარჩელის მითითება მოპასუხე მხარესთან მისი ნაცნობობის შესახებ, რომლის საფუძველზეც გადაწყვიტა თურქულმა მხარემ საქართველოში სამშენებლო საქმიანობის წარმოება.
55. სავსებით დასაბუთებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულების მხარე, რომელმაც გადახდის ვალდებულება იკისრა, იყო არც თუ მცირე კაპიტალის მქონე უცხოური საწარმო, რომელმაც საქართველოში სრულად ააშენა ერთი მრავალსართულიანი სახლი და, ამჟამად, მეორესაც აშენებს. შესაბამისად, გაზიარებული ვერ იქნება მოპასუხის პოზიცია, რომ მოსარჩელეს – ფიზიკურ პირს რაიმე სახის გადამწყვეტი გავლენა ჰქონოდა ამ საწარმოს მიერ მისაღებ ან მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.
56. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად ჩათვალა, რომ მოპასუხეს წარმოეშვა მოსარჩელისათვის გასამრჯელოს გადახდის ვალდებულება, რომელიც უნდა შესრულებულიყო სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის დაცვით.
57. სააპელაციო სასამართლომ ასევე სწორად მიიჩნია, რომ შემკვეთს აპელანტისათვის უნდა გადაეხადა პროცენტი არა ყველა შემოსავლიდან, არამედ მხოლოდ ფართის რეალიზაციით მიღებული თანხიდან, ოღონდ ამ თანხას უნდა გამოკლებოდა ყველა დადასტურებული ხარჯი.
58. აღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგო დამაჯერებელი არგუმენტები კასატორს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, თუ რა ოდენობის შემოსავალი მიიღო საწარმომ ფართის რეალიზაციით, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს კი – ის, თუ რა ოდენობის ხარჯი უნდა გამოკლებოდა ამ თანხას. აღსანიშნავია ისიც, რომ ხელშეკრულების თანახმად, მოგების დასადგენად ფართის რეალიზაციით მიღებულ თანხას უნდა გამოკლებოდა არა ზოგადად ხარჯი, არამედ – დადასტურებული ხარჯი, რაც, თავის მხრივ, საწარმოს მტკიცების უფრო მაღალ ვალდებულებას აკისრებდა. აღნიშნულ მსჯელობას ამყარებს ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელეს საწარმოს საფინანსო დოკუმენტაციასა და ბუღალტრულ აღრიცხვასთან შეხება არ ჰქონია, შესაბამისად, შემოსავლისა და ხარჯის აღრიცხვის უფლება, ვალდებულება და შესაძლებლობა მხოლოდ მოპასუხეს ჰქონდა.
59. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
60. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
61. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
62. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 5 მაისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 4285 ლარის 70% – 2999,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ი.-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს ი.-ს (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 5 მაისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 4285 ლარის 70% – 2999,5 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
