საქმე № 180210013303051

საქმე №ას-592-560-2015 6 მაისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ნ.-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი., ნ., მ., ა.- და ნ. ნ.-ეები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 8 აპრილი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავ ნივთზე თანამესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი., ნ., მ., ა., ე. და ნ. ნ.-ეებმა (შემდგომში –მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ვ. და ა.- ნ.-ეების (შემდგომში – მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვეს ა.-ა ნ.-ის კომლის ქონების – საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილისა და 3779 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 6/8 ნაწილის თანამესაკუთრეებად ცნობა, ა.-ა და ვ. ნ.-ეებს შორის 2009 წლის 26 აგვისტოს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ის, ა.- ნ.-ის, ნ. ნ.-ისა და ე. ნ.-ის კუთვნილი წილის ნაწილში.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, 2009 წლის 15 აგვისტოს მოპასუხე ა.-ა ნ.-ემ მოახდინა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე სახლზე და 3779 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ხოლო 2009 წლის 2 სექტემბერს აღნიშნული ქონება ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა თავის შვილს – მოპასუხე ვ. ნ.-ეს. ამ ფაქტის შესახებ მოსარჩელეთათვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც მათ დაიწყეს დოკუმენტების შეგროვება კუთვნილ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის. აღმოჩნდა, რომ ქონება, რომელიც მათ ეკუთვნით და ფლობენ, ამჟამად რეგისტრირებულია მოსარჩელე ი. ნ.-ის ძმის – ვ. ნ.-ის სახელზე. ა.-ა ნ.-ემ საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის გამოიყენა შემდეგი დოკუმენტები: 2009 წლის 3 აგვისტოს საარქივო ცნობით, რომლის თანახმად ა.-ა ნ.-ის კომლი 1996-2000 წლებში შედგება შემდეგი წევრებისგან: 1. ა.-ა ნ.-ე; 2. მ. ნ.-ე; 3. ე. ნ.-ე; 1983-1985 წლების ჩანაწერებით, რომლითაც კომლს ერიცხება 0,25 ჰა მიწა და საცხოვრებელი სახლი; ბ.-ის რწმუნებულის მიერ 2009 წლის 4 აგვისტოს გაცემული ცნობით, რომლის მიხედვითაც ცნობის გაცემის დროისათვის ა.-ა ნ.-ე ნამდვილად ცხოვრობს სოფელ ს.-ში; 1983-85 წლების მონაცემებით, კომლს ერიცხება მიწა 0,25 ჰა და საცხოვრებელი სახლი.

3. სასარჩელო განცხადების მიხედვით, მიწის რეფორმის დაწყების დროისათვის (1993 წელს) ა.-ა ნ.-ის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან: 1. ა.-ა ნ.-ე; 2. მ. ნ.-ე; 3. ე. ნ.-ე; 4. ი. ნ.-ე; 5. ნ. ნ.-ე; 6. მ. ნ.-ე; 7. ა.-ა ნ.-ე; 8. ნ. ნ.-ე.

4. მოსარჩელეთა მითითებით, კომლის აღნიშნული წევრები წარმოადგენენ სადავო ქონების თანამესაკუთრეებს. რაც შეეხება მოპასუხე ვ. ნ.-ეს, იგი ვერ განიხილება კეთილსინდისიერ შემძენად, რადგან მან იცოდა, რომ მამამისი ა.-ა ნ.-ე არ იყო მთლიანი ქონების მესაკუთრე და, შესაბამისად, იცოდა რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. ამასთან, ქონების რეგისტრაციის დროს ა.-ა ნ.-ე აღარ ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელ სახლში. ვ. ნ.-ეს ქონება არც ჩუქების შემდეგ გადასცემია. დღესაც აღნიშნულ სახლს ფლობენ და განაგებენ მოსარჩელეები. სადავო უძრავ ნივთზე თანამესაკუთრეთა უფლება უნდა განისაზღვროს 1992 წლის მდგომარეობით კომლის შემადგენლობის მიხედვით და კომლის შემადგენლობის შემდგომ ცვლილებას მნიშვნელობა არ უნდა მიენიჭოს.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ, მართალია, 1996 წლამდე მოსარჩელეები ირიცხებოდნენ სადავო კომლის წევრებად, მაგრამ 1996 წლიდან მოსარჩელეები, გარდა ე. ნ.-ისა, აღარ წარმოადგენდნენ სოფელ ს.-ში მცხოვრები ა. გ.-ას ძე ნ.-ის ოჯახის კომლის წევრებს, ვინაიდან კომლში ირიცხებოდნენ მხოლოდ ა., მ. და ე. ნ.-ეები.

6. 1996 წელს შედგა გაყრილობის აქტი ა.- ნ.-ისა და ი. ნ.-ის ოჯახებს შორის, რომლის თანახმად ი. ნ.-ის ოჯახი გავიდა კომლიდან და აღირიცხა ცალკე კომლად, რითაც მოსარჩელეებმა დაკარგეს საკუთრების უფლება კომლის ქონებაზე.

7. შესაგებელში მითითებულია, რომ დ.-ის არქივის 2009 წლის 13 აგვისტოს №184 ცნობის მიხედვით, 1996 წლიდან კომლში, რომელსაც 1959 წელს აგებული სახლი და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ეკუთვნის, ირიცხებიან მხოლოდ ა.-, მ. და ე. ნ.-ეები. სწორედ ამ ცნობის საფუძველზე დარეგისტრირდა ა.-ა ნ.-ე ქონების მესაკუთრედ.

8. ამასთან, მოპასუხეთა მითითებით, სარჩელი ხანდაზმულია. მათი მოსაზრებით, ქონებრივი უფლება-მოვალეობები თანასაკუთრებაში არსებული ქონების მიმართ უნდა გარკვეულიყო 1996 წელს, როდესაც მოსარჩელეთა ოჯახი გამოეყო ა.-ა ნ.-ის კომლს და დარეგისტრირდა ცალკე კომლად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ე. ნ.-ე აღიარებულ იქნა ა.-ა ნ.-ის (პირადი №...) კომლის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების (დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის) 1/8 წილის მესაკუთრედ, ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 26 აგვისტოს ა.-ა ნ.-ესა და ვ. ნ.-ეს შორის დადებული (საჯარო რეეტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2009 წლის 27 აგვისტოს დამოწმებული) ჩუქების ხელშეკრულება ე. ნ.-ის საკუთრებად აღიარებული ქონების – ა.-ა ნ.-ის კომლის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების (დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის) 1/8 წილის ნაწილში, ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ის, ა.- ნ.-ისა და ნ. ნ.-ის სასარჩელო მოთხოვნები ა.-ა ნ.-ისა (პირადი №...) და ვ. ნ.-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 8 აპრილი გადაწყვეტილებით ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ისა და ნ. ნ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ის, ნ. ნ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ის, ნ. ნ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე ცნობილ იქნენ დ.-ის რაიონის, სოფელ ს.-ში მდებარე უძრავი ქონების (სარეგისტრაციო №..., 3779 კვ.მ მიწის ნაკვეთის, 291,50 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის, 19,60 კვ.მ ავტოსადგომის, 45,60 კვ.მ და 23,78 კვ.მ დამხმარე ფართის) თანამესაკუთრეებად თითოეული 1/16 წილში, 2009 წლის 26 აგვისტოს ა.-ა ნ.-ესა და ვ. ნ.-ეს შორის დადებული (2009 წლის 27 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამოწმებული) ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი 4/16 ნაწილში, ა. ნ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს დ.-ის არქივის მიერ 2007 წლის 7 ოქტომბერს გაცემული №960 ცნობიდან ირკვევა, რომ 1981 წლის 15 აპრილს შედგა გაყრილობის განაჩენი ა.- გ.-ს ძე ნ.-ესა და ვ. ა.-ის ძე ნ.-ეს შორის. გაყრილობის განაჩენის მიხედვით, ისინი მანამდე ცხოვრობდნენ ერთად და საკუთარი სურვილით გაიყარნენ ცალ-ცალკე კომლად. ოჯახი გაიყო ორ კომლად შემდეგი შემადგენლობით: I ოჯახი: 1. ა.- გ.-ს ძე ნ.-ე (ოჯახის უფროსი); 2. მ. ი.ის ასული ნ.-ე (ცოლი); 3. ი. ა.-ის ძე ნ.-ე (შვილი); 4. ე.- ა.-ის ასული ნ.-ე (შვილი); 5. ნ. ნ.-ის ასული ნ.-ე (რძალი). ამ ოჯახს ერგო საცხოვრებელი სახლი „დაბლა სართულზე ერთი ოთახი, მაღლა სართულზე ერთი ოთახი, სულ – 40 კვ.მ ფართით (აღმოსავლეთი მხარე)“, ასევე, სხვადასხვა მოძრავი ნივთები.

12. II ოჯახი: 1. ვ. ა.-ის ძე ნ.-ე (ოჯახის უფროსი); 2. თ. ი.–ის ასული ნ.-ე (ცოლი); 3. ლ. ვ.ის ასული ნ.-ე (შვილი). ამ ოჯახს ერგო „საცხოვრებელი სახლი დაბლა სართულზე ერთი ოთახი, მაღლა სართულზე ერთი ოთახი, სულ – 40 კვ.მ ფართი (დასავლეთი მხარე)“, ასევე, სხვადასხვა მოძრავი ნივთები.

13. ტექნიკური პასპორტით და ცნობა-დახასიათებით დასტურდება, რომ 1988 წლის 25 ივნისის მონაცემებით დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე 3750 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 264 კვ.მ ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი ტექნიკური აღრიცხვის ბარათში აღრიცხულია, როგორც საერთო საკუთრება, ხოლო მოსარგებლეებად მითითებული არიან ა.-ა გ.-ს ძე ნ.-ე და ვ. ა.-ის ძე ნ.-ე.

14. 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლში ჩაწერილი იყო შვიდი წევრი: მოპასუხე ა.-ა ნ.-ე, ა.-ა ნ.-ის მეუღლე მ. ნ.-ე, მოსარჩელეები: ე. ნ.-ე, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე.

15. მოსარჩელე ა.- ნ.-ე (პირადი №...) 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება, იგი არ არის მოხსენებული ამ პერიოდში კომლის წევრთა შორის.

16. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის დ.-ის არქივის მიერ 2012 წლის 14 დეკემბერს გაცემული №AA2012041746-05 ცნობის მიხედვით: „დ.-ის არქივში დაცული, ბ.-ის საკრებულოს 1986-1995 წწ. სოფელ ს.-ის საკომლო წიგნში ოჯახის უფროსად ჩაწერილია ა.-ა გ.-ას ძე ნ.-ე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: 1. ნ.-ე ა.-ა გ.-ას ძე – ოჯახის უფროსი; 2. ნ.-ე მ. ი.ის ასული – ცოლი; 3. ნ.-ე ე. ა.-ის ასული – შვილი; 4. ნ.-ე ი.ი ა.-ის ძე – შვილი (ხაზია გადასმული), აღრიცხულია ცალკე კომლად; 5. ნ.-ე ნ. ნ.ის ასული – რძალი (ხაზია გადასმული), აღრიცხულია ცალკე კომლად; 6. ნ.-ე მ.ი ი.ის ასული – შვილიშვილი; 7. ნ.-ე დ. ი.ის ძე; 8. ნ.-ე ნ.ი ი.ის ძე – შვილიშვილი (ხაზია გადასმული); 9. ნ.-ე (ტექსტში ასეა) ნ.ის ძე. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება საცხოვრებელი სახლი აგებული 1959 წელს, საერთო ფართი 60. 1986-1991 წწ. სულ მიწა 0,25, მათ შორის შენობების ქვეშ 0,01.“

17. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა ის ფაქტი, რომ საკომლო წიგნის მონაცემებში ჩანაწერი ნ. ნ.ის ასული ნ.-ის თაობაზე ეკუთვნის მოსარჩელე ნ. მ.-ს, რადგან ოჯახის აღნიშნული წევრი მოხსენიებულია, როგორც ოჯახის უფროსის რძალი, თუმცა, მითითებულია მეუღლე – ი. ნ.-ის გვარით.

18. 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში მოსარჩელეების – ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის (საკომლო წიგნში მოხსენიებულია, როგორც ნ. ნ.-ე), მ. ნ.-ის და ნ. ნ.-ის მონაცემები გადახაზულია და გაკეთებულია აღნიშვნა: „აღრიცხულია ცალკე კომლად“. მართალია, არქივის მიერ გაცემულ ცნობაში გადახაზვის და ცალკე კომლად აღრიცხვის შესახებ მ. ნ.-ის ჩანაწერთან მინიშნება არ არის, მაგრამ ცნობაზე თანდართული საკომლო წიგნის ჩანაწერების ასლიდან იკვეთება, რომ მ. ნ.-ის მონაცემების აღმნიშვნელ გრაფასაც ხაზი აქვს გადასმული, ხოლო შენიშვნა: „აღრიცხულია ცალკე კომლად“ მოცემულია ერთიანად.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს აღნიშვნა თანაბრად ეხება ყველა ხაზგადასმულ ჩანაწერს, კერძოდ, ი. ნ.-ის, ნ. ნ.-ის, მ. ნ.-ის და ნ. ნ.-ის შესახებ ჩანაწერებს. მართალია, კომლის რამდენიმე წევრის გადახაზვა და მინიშნება: „აღრიცხულია ცალკე კომლად“ შესრულებულია 1986-1995 წლების საკომლო წიგნში, მაგრამ სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ეს აღნიშვნა მოგვიანებით არის შეტანილი, რადგან ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე 1986-1995 წლებში ცალკე კომლად არ არიან აღრიცხულნი.

20. ცალკე კომლის სახით ისინი საკომლო წიგნში ფიქსირდებიან მხოლოდ 1996 წლიდან. გარდა ამისა, 1986-1995 წლების საკომლო წიგნში შეტანილია ისეთი მონაცემები, რომლებიც ვერ იქნებოდა ამ წლებში შესრულებული და მხოლოდ მოგვიანებით შეიძლება, იყოს ჩამატებული, კერძოდ, ჩანაწერი კომლის წევრად დავით ი.ის ძე ნ.-ის თაობაზე, რომელიც, ამავე ჩანაწერის მიხედვით, დაბადებულია 2000 წელს, ასევე, არის კიდევ ერთი ჩანაწერი – „ნ.-ე, მამრობითი (ასეა მითითებული), ნ.ის ძე“, დაბადების თარიღი – 2000 წელს ვის ეკუთვნის ეს ჩანაწერი, გაურკვეველია, თუმცა, 1995 წლამდე 2000 წელს დაბადებული პირი ასევე ვერ იქნებოდა ჩაწერილი კომლის წევრად. შესაბამისად, სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ეს ჩანაწერები, ასევე, კომლის წევრთა გადახაზვა და მათ შესახებ მითითება: „აღრიცხულია ცალკე კომლად“ შესრულებულია არა 1986-1995 წლებში, არამედ – მოგვიანებით. შესაბამისად, ამ პერიოდისთვის ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე მოპასუხე ა.-ა ნ.-ის კომლის წევრები იყვნენ.

21. მოსარჩელე ა.- ნ.-ე (პირადი №...) 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება, იგი არ არის მოხსენიებული ამ პერიოდში კომლის წევრთა შორის.

22. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის დ.-ის არქივის მიერ 2013 წლის 8 ნოემბერს გაცემული №... ცნობის მიხედვით: „დ.-ის არქივში დაცული, ბ.-ის საკრებულოს 1986-1995 წწ. სოფელ ს.-ის საკომლო წიგნში ა.-ა ნ.-ის ოჯახის შესახებ იგივე ინფორმაციაა მოცემული, რაც 2012 წლის 14 დეკემბერს გაცემულ საარქივო ცნობაში. სოფელ ს.-ის 1996-2005 წწ. საკომლო წიგნის შესახებ ინფორმაციაში მითითებულია, რომ: „ი.ი ა.-ის ძე ნ.-ე ჩაწერილია ოჯახის უფროსად, კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: 1. ნ.-ე ი.ი ა.-ის ძე – ოჯახის უფროსი; 2. ნ.-ე ნ. ნ.ის ასული – ცოლი; 3. ნ.-ე მ.ი ი.ის ასული – შვილი; 4. ნ.-ე ნ.ი ი.ის ძე – შვილი; 5. ნ.-ე ა.-ა ი.ის ძე – შვილი; 6. ნ.-ე დ. ი.ის ძე – შვილი; ჩანაწერი ქონებრივი ინფორმაციის შესახებ არ ფიქსირდება.“ ამავე ცნობის მიხედვით, ბ.-ის საკრებულოს 1986-1995 წწ. და 1996-2005 წწ. დოკუმენტებში (გაყრილობის განაჩენებში) ინფორმაცია ა.- ნ.-ის კომლიდან ი. ნ.-ის ცალკე კომლად გასვლის შესახებ არ აღმოჩნდა.

23. ი. ნ.-ის და მისი ოჯახის წევრების ცალკე კომლად გამოყოფასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე (მოსარჩელეები: ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე, ა.- ნ.-ე; მოპასუხეები: ვ. ნ.-ე და ა.- ნ.-ე), რომლითაც სარჩელი 1996 წელს კომლის გაყრის საფუძვლით უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან. სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და, ამასთან, მიუთითა, რომ 1996 წელს ამგვარი შეთანხმების დადების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობდა.

24. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლში ჩაწერილი იყო შვიდი წევრი: მოპასუხე ა.-ა ნ.-ე, ა.-ა ნ.-ის მეუღლე მ. ნ.-ე, მოსარჩელეები: ე. ნ.-ე, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე.

25. სააპელაციო პალატამ აქვე მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, რომ მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით პრეიუდიციულად დადგენილად ვერ მიიჩნევა 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლის წევრების რაოდენობა.

26. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პრეიუდიციულად დადგენილ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც განსაზღვრავენ სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსს, ამ ურთიერთობის მონაწილეთა უფლებებსა და ვალდებულებებს. ამდენად, ფაქტების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შემოწმების დროს მნიშვნელოვანია ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი, კერძოდ, რას ეფუძნებოდა მხარეთა პოზიციები, რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე იქნა მიღებული გადაწყვეტილება. ამდენად, მცხეთის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებით, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი 1996 წელს კომლის გაყრის შედეგად უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის თაობაზე, პრეიუდიციულად დადგენილად ვერ მიიჩნევა 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლის წევრების რაოდენობა, ვინაიდან აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არ განსაზღვრავდა მითითებულ დავაში მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსს და ამ ურთიერთობის მონაწილეთა უფლებებსა და ვალდებულებებს.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ წინამდებარე დავის ფარგლებში გამოიკვლია 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლის წევრების ვინაობა და დადგენილად მიიჩნია, რომ 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლში ჩაწერილი იყო შვიდი წევრი: მოპასუხე ა.-ა ნ.-ე, ა.-ა ნ.--ის მეუღლე – მ. ნ.-ე, მოსარჩელეები: ე. ნ.-ე, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე.

28. რაც შეეხება მოსარჩელე ა.- ნ.-ეს (პირადი №...), იგი 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება.

29. 2009 წლის 15 აგვისტოს ა.-ა ნ.-ის საკუთრებაში აღირიცხა სადავო უძრავი. მისი საკუთრების უფლება აღნიშნულ ნივთზე წარმოიშვა 2009 წლის 3 აგვისტოს გაცემული საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს – დ.-ის არქივის №184 ცნობის საფუძველზე, რომელშიც მითითებულია: „ბ.-ის საკრებულოს 1996-2000 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, სოფელ ს.-ში მცხოვრები ნ.-ე ა.- გ.-ას ძის ოჯახი შედგება: ნ.-ე ა.- გ.-ას ძე (ოჯ. უფ.), ნ.-ე მ. ი.ის ასული (ცოლი), ნ.-ე ე. ა.-ის ასული (შვ.). ოჯახს ერიცხება საცხოვრებელი ბინა 1959 წელს აგებული, 1983-1985 წლების საკომლო წიგნის მინაწერების მიხედვით, ა.-ა გ.-ას ძე ნ.-ის ოჯახს ერიცხება სულ მიწა 0,25“.

30. 2009 წლის 26 აგვისტოს ა.-ა ნ.-ესა (პირადი №...) და ვ. ნ.-ეს შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ა.-ა ნ.-ემ ვ. ნ.-ეს სადავო უძრავი ქონება აჩუქა.

31. ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე უძრავ ნივთზე (სარეგისტრაციო №...) აღირიცხა ვ. ნ.-ის საკუთრების უფლება.

32. საქმეში წარმოდგენილი საკადასტრო გეგმით დასტურდება, რომ მოპასუხე ა.-ა ნ.-ის საკუთრებაში და შემდგომ, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ვ. ნ.-ის საკუთრებაში აღირიცხა მიწის ნაკვეთი და მასზე მდგომი საცხოვრებელი სახლი მთლიანად, დამხმარე ნაგებობებთან ერთად. საცხოვრებელი სახლი საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, არ არის გამიჯნული და მიწის ნაკვეთთან ერთად აღრიცხულია ერთი უფლების ობიექტად, საკადასტრო კოდით №...

33. რაც შეეხება სადავო კომლის ქონების (ა.-ა ნ.-ის კომლის ქონების) იდენტიფიკაციას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ა.-ა ნ.-ის კომლის ქონებად მიჩნეული უნდა იქნეს დღეს არსებული უძრავი ქონების (№... უძრავი ნივთი (მიწის ნაკვეთი 3779 კვ.მ, საცხოვრებელი სახლი 291,50 კვ.მ, ავტოსადგომი 19,60 კვ.მ, დამხმარე 45,60 კვ.მ, დამხმარე 23,78 კვ.მ., რომელიც დღეის მდგომარეობით ირიცხება ვ. ნ.-ის სახელზე) ½ წილი და არა ვ. ნ.-ესა და ა.- ნ.-ეს შორის გაფორმებული გაყრილობის განაჩენში მითითებული ფართი.

34. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ, მართალია, გაყრილობის განაჩენის თანახმად, ა.-ა ნ.-ის და ვ. ნ.-ის კომლებს მიეკუთვნათ საცხოვრებელი სახლიდან თითოეულს 40 კვ.მ, თუმცა რეალურად ფაქტობრივი გარემოება, რომ სხვა იყო დღევანდელის მსგავსად, დგინდება საქმეში წარმოდგენილი ტექნიკური პასპორტით, რომელშიც 1988 წლის მონაცემებით მითითებულია დღეს რეგისტრირებულთან მიახლოებული ოდენობის ფართები და არა გაყრილობის განაჩენში მითითებული ფართი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია ცნობა-დახასიათება, რომლის თანახმად დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი, 3750 კვ.მ საერთო ფართით და 264 კვ.მ ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი ტექნიკური აღრიცხვის ბარათში 1988 წლის 25 ივნისის მონაცემებით, აღრიცხულია, როგორც საერთო საკუთრება, ხოლო მოსარგებლეებად მითითებულნი არიან ა.-ა გ.-ს ძე ნ.-ე და ვ. ა.-ის ძე ნ.-ე.

35. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა.

36. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 129-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი იმ ქონების გაყოფა, რომელიც მისი მოსპობის შემდეგ დარჩა, წარმოებს ამ კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესებით. ამავე კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის წილი განისაზღვრება იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის.

37. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, კომლის ქონება გარდაიქმნა კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებად, სადაც თითოეულ წევრს თანაბარი წილი ეკუთვნის. ამდენად, მას შემდეგ, რაც გაუქმდა საკოლმეურნეო კომლი და მას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა, ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და არის კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარწილად, რომელზეც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

38. რაც შეეხება „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 22 მარტის საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ საკომლო მეურნეობას, აღნიშნული სრულიად ახალი ინსტიტუტია და არსებითად განსხვავდება 1993 წლამდე არსებული საკოლმეურნეო კომლისაგან, შესაბამისად, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საკომლო მეურნეობა არ უნდა იქნეს განხილული საკოლმეურნეო კომლის სამართალმემკვიდრედ.

39. საკომლო მეურნეობის დეფინიცია მოცემულია „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 22 მარტის კანონის მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტში, რომლის თანახმად, საკომლო მეურნეობად ითვლება სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მათზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე, შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას ანდა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებას. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებულ უნდა იქნეს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული.

40. ამრიგად, კანონის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ საკომლო მეურნეობა საჯარო რეესტრში იყოს რეგისტრირებული. ასეთი რეგისტრაციის გარეშე საკომლო მეურნეობა არ არსებობს.

41. საქმის მასალებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საკომლო მეურნეობის რეგისტრაცია არ განხორციელებულა. ამდენად, არსებობდა მხოლოდ ა.-ა ნ.-ის საკოლმეურნეო კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარწილად, რომელზეც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

42. სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლში ჩაწერილი იყო შვიდი წევრი: თავად ა.-ა ნ.-ე (ოჯახის უფროსი), ა.-ა ნ.-ის მეუღლე მ. ნ.-ე, მოსარჩელეები: ე. ნ.-ე, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე, ამდენად, აღნიშნულ პირებს წარმოეშვათ საერთო საკუთრების უფლება კომლის ქონებაზე თანაბარწილად.

43. რაც შეეხება მოსარჩელე ა.-ა ნ.-ეს (პირადი №...), 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება, იგი არ არის მოხსენიებული ამ პერიოდში კომლის წევრთა შორის და, ამდენად, ა.-ა ნ.-ის კომლის ქონებაზე მას საკუთრების უფლება არ წარმოშობია.

44. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ, მართალია, მოსარჩელეებს – ი. ნ.-ეს, ნ. მ.-ს, მ. ნ.-ეს და ნ. ნ.-ეს (გარდა ა.- ნ.-ისა, რომელიც 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ არის მოხსენიებული), მიწის რეფორმის დაწყებისას – „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების საფუძველზე წარმოეშვათ თანასაკუთრება კომლის ქონებაზე ა.-ა, ე. და მ. ნ.-ეებთან ერთად, მაგრამ მათ ეს უფლება დათმეს 1996 წელს კომლის გაყრის შედეგად.

45. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: ბ) ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

46. საქმეში წარმოდგენილია მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (მოსარჩელეები: ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე, ა.- ნ.-ე; მოპასუხეები: ვ. ნ.-ე და ა.- ნ.-ე), რომლითაც სარჩელი ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის და უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. როგორც გადაწყვეტილებიდან დგინდება, მოსარჩელეები სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლად მიუთითებდნენ იმ გარემოებას, რომ 1996 წელს გაფორმებული გაყრის აქტის საფუძველზე ცალკე კომლად გამოეყვნენ მოპასუხე ა.- ნ.-ის კომლს და გაყრის შედეგად საკუთრებაში გადაეცათ მითითებული ქონება. სარჩელის საფუძვლიანობაზე მსჯელობისას სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და დაადგინა, რომ მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან.

47. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ 1996 წელს ამგვარი შეთანხმების დადების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობდა. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

48. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია სხვა სამოქალაქო საქმეზე, რომელშიც მონაწილეობდნენ იგივე მხარეები, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები განსაზღვრავდა მითითებულ დავაში მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსს და ამ ურთიერთობის მონაწილეთა უფლება-ვალდებულებებს, შესაბამისად, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებს – არ დასტურდება 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან – წინამდებარე დავასთან მიმართებით ენიჭება პრეიუდიციული მნიშვნელობა.

49. ამდენად, წინამდებარე დავის განხილვისას სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს 1996 წელს ა.-ა ნ.-ისა და ი. ნ.-ის კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტის დადგენა, ვინაიდან უკვე არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი დადგენილად არ იქნა მიჩნეული, რაც საფუძვლად დაედო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

50. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე და 377-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აპელანტები – ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე და ა.- ნ.-ე ითხოვენ სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის, კერძოდ, ა.- ნ.-ის კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად ცნობას 5/8 ნაწილში, ანუ თითოეულის – უძრავი ქონების ½ ნაწილის 1/8 ნაწილის მესაკუთრედ.

51. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ა.-ა ნ.-ის კომლში 1986-1995 წლებში 7 წევრის არსებობა და, შესაბამისად, არსებობს საფუძველი თითოეულ კომლის წევრისათვის კომლის ქონების 1/7 ნაწილის მიკუთვნებისა, მოთხოვნის ფარგლების გათვალისწინებით ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე ცნობილ უნდა იქნენ დ.-ის რაიონის, სოფელ ს.-ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებად თითოეული – 1/16 წილში (1/2 ის 1/8).

52. რაც შეეხება აპელანტ ა.-ა ნ.-ეს (პირადი №...), იგი 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება, იგი არ არის მოხსენიებული ამ პერიოდში კომლის წევრთა შორის და, ამდენად, ა.-ა ნ.-ის კომლის ქონებაზე მას საკუთრების უფლება არ წარმოშობია. არ არსებობს ა.-ა ნ.-ის (პირადი №...) სააპელაციო საჩივრის და, შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

53. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე მუხლების თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს და ზნეობის ნორმებს. საჯარო წესრიგში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, რომლებშიც მოიაზრება ასევე საკუთრების ხელშეუხებლობა. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს. გარიგება, რითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობის სოციალური ფუნქცია, უნდა ჩაითვალოს საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მხედველობაშია სოციალური და ეკონომიკური საჯარო წესრიგი.

54. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ა.-ა ნ.-ემ განკარგა უძრავი ქონება, რომელზეც საკუთრების უფლება ასევე მოპოვებული ჰქონდათ მისი კომლის წევრებს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2009 წლის 26 აგვისტოს ა.-ა ნ.-ესა (პირადი №...) და ვ. ნ.-ეს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება არღვევს საჯარო წესრიგს, ზნეობის ნორმებს და არსებობს მისი ნაწილობრივ (კომლის წევრების კუთვნილი წილის ნაწილში) გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

55. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაზე ვერ გავრცელდება კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვის მექანიზმი, რამეთუ სადავო გარიგება წარმოადგენს ა.-ა ნ.-ის მიერ შვილთან – ვ. ნ.-ესთან დადებულ უსასყიდლო გარიგებას, რომლისთვისაც იმთავითვე ცნობილი უნდა ყოფილიყო მამის ოჯახური მდგომარეობა და ის ფაქტი, რომ ქონებაზე საკუთრების უფლება ასევე გააჩნდათ ა.-ა ნ.-ის კომლის სხვა წევრებს.

56. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის ასეთი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწრის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

57. საკუთრება ადამიანის ბუნებითი უფლებაა, რომელიც დაცული და გარანტირებულია კონსტიტუციით. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. შესაბამისად, როდესაც სარჩელი შეეხება საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლის ბათილად ცნობას, საქმის მასალებით უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს ეს ფაქტი.

58. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დასაჩუქრებულ ვ. ნ.-ეს, როგორც მჩუქებელ ა.-ა ნ.-ის შვილს, გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც, რომ უძრავი ქონებაზე, რომელზეც გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, საკუთრების უფლება ასევე გააჩნდათ ა.-ა ნ.-ის კომლის სხვა წევრებს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

59. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ. ნ.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

60. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში პრეიუდიციულად იქნა მიჩნეული იმავე მხარეებს შორის 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტი იმის თაობაზე, რომ „არ დასტურდებოდა 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან“. აღნიშნული ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევის შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ აღარ გამოიკვლია სადავო გარემოება მაშინ, როდესაც მითითებული ფაქტი საქმის გადაწყვეტისათვის ერთ-ერთ მთავარ გარემოებას წარმოადგენდა.

61. ამასთან, კასატორმა მიიჩნია, რომ აღნიშნული ფაქტისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭება საპროცესო დარღვევაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, საქმეზე უნდა დადგინდეს არა ყოველგვარი ფაქტი, არამედ მხოლოდ კონკრეტული დავისათვის მნიშვნელოვანი გარემოება. მოცემულ შემთხვევაში, კომლის გაყრის დაუდასტურებელ გარემოებად მიჩნევას ამ საქმისთვის არანაირი მნიშვნელობა არ ჰქონდა. მოცემულ შემთხვევაში სადავო იყო 500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომლის მესაკუთრედ ცნობასაც მოსარჩელეები ითხოვდნენ. ამ მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლების დაზუსტების შემდეგ გაირკვა, რომ მას საფუძვლად ედო მხოლოდ ის გარემოება, რომ 1998 წლის 2 თებერვალს №40 მიღება-ჩაბარების აქტით აღნიშნული 500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გამოეყო ი. (ი.) ნ.-ეს, რასაც კომლის გაყრა-არგაყრასთან არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი კავშირი არ ჰქონდა. აღსანიშნავია, რომ 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაფიქსირდა კასატორთათვის სასურველი შედეგი, თუმცა მითითებული გადაწყვეტილებით დადგინდა არასწორი ფაქტობრივი გარემოებები. კასატორებმა გადაწყვეტილება ვერ გაასაჩივრეს, რადგან საპროცესო კანონმდებლობა მოგებული მხარის მიერ გადაწყვეტილების გასაჩივრებას არ ითვალისწინებს.

62. ამავდროულად, საქმეში წარმოდგენილი ყველა დოკუმენტი ადასტურებს, რომ 1996 წლიდან ი. და ა.- ნ.-ეების ოჯახები საკომლო წიგნებში, რომლებშიც ხდებოდა კომლების რეგისტრაცია, ირიცხებიან ცალკე კომლებად. ამასთან, ი. ნ.-ის კომლს რაიმე ქონება არ ერიცხება და ოჯახი ცხოვრობს მამის – ა.- ნ.-ის ბინაში.

63. მხარის განმარტებით, სამართლებრივ დასაბუთებას მოკლებულია სააპელაციო სასამართლოს ის არგუმენტიც, რომ 1996 წლის 22 მარტის შემდეგ შემოღებული სამართლებრივი რეგულაციების შედეგად საკომლო მეურნეობა საჭიროებდა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, რის გარეშეც იგი არ მიიჩნეოდა კომლად. აქედან სასამართლო ასკვნის, რომ, ვინაიდან 1996 წლის 22 მარტის შემდეგ წარმოქმნილი ი. ნ.-ის კომლი არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, იგი ვერ ჩაითვლება კომლად, შესაბამისად, გაყრა ფაქტობრივად რომც მომხდარიყო, სამართლებრივად ა.- ნ.-ის კომლის გაყრა და, შესაბამისად, ი. ნ.-ის კომლის ჩამოყალიბება ვერ მოხდებოდა.

64. ჯერ ერთი, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კომლის გაყრა ფიქსირდება 1996 წლიდან, რაც, საპირისპიროს დამტკიცებამდე გულისხმობს იმას, რომ გაყრა განხორციელდა 1996 წლის დასაწყისშივე და არა 22 მარტის შემდეგ.

65. გარდა ამისა, აღნიშნულ მსჯელობის თანახმად, 1996 წლის 22 მარტის შემდეგ ა.- ნ.-ის ერთიანი კომლიც უდა რეგისტრირებულიყო საჯარო რეესტრში, კომლის ქონება მის წევრთა საერთო ქონებად რომ ყოფილიყო მიჩნეული, ასეთი კი არ განხორციელებულა. შესაბამისად, არც ეს საკომლო მეურნეობა არსებობდა.

66. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

67. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

68. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ტექნიკური პასპორტით და ცნობა-დახასიათებით დასტურდება, რომ 1988 წლის 25 ივნისის მონაცემებით დ.-ის რაიონის სოფელ ს.-ში მდებარე 3750 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 264 კვ.მ ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი ტექნიკური აღრიცხვის ბარათში აღრიცხულია, როგორც საერთო საკუთრება, ხოლო მოსარგებლეებად მითითებული არიან ა.-ა გ.-ს ძე ნ.-ე და ვ. ა.-ის ძე ნ.-ე.

69. 1986-1995 წლებში ა.-ა ნ.-ის კომლში ჩაწერილი იყო შვიდი წევრი: მოპასუხე ა.-ა ნ.-ე, ა.-ა ნ.-ის მეუღლე მ. ნ.-ე, მოსარჩელეები: ე. ნ.-ე, ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე და ნ. ნ.-ე.

70. მოსარჩელე ა.- ნ.-ე (პირადი №...) 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის წევრად არ ფიქსირდება, იგი არ არის მოხსენებული ამ პერიოდში კომლის წევრთა შორის.

71. საქმის მასალებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საკომლო მეურნეობის რეგისტრაცია არ განხორციელებულა. ამდენად, არსებობდა მხოლოდ ა.-ა ნ.-ის საკოლმეურნეო კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარწილად, რომელზეც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

72. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე სადავოდ ხდის ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ის, ნ. ნ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებას და მოსარჩელეთა – ი. ნ.-ის, ნ. მ.-ის, მ. ნ.-ისა და ნ. ნ.-ის სადავო ქონების თანამესაკუთრეებად ცნობას.

73. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

74. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

75. სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით, რომლის შესაბამისად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: ბ) ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

76. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილია მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (მოსარჩელეები: ი. ნ.-ე, ნ. მ.-ი, მ. ნ.-ე, ნ. ნ.-ე, ა.- ნ.-ე; მოპასუხეები: ვ. ნ.-ე და ა.- ნ.-ე), რომლითაც სარჩელი ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის და უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. როგორც გადაწყვეტილებიდან დგინდება, მოსარჩელეები სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლად მიუთითებდნენ იმ გარემოებას, რომ 1996 წელს გაფორმებული გაყრის აქტის საფუძველზე ცალკე კომლად გამოეყვნენ მოპასუხე ა.- ნ.-ის კომლს და გაყრის შედეგად საკუთრებაში გადაეცათ მითითებული ქონება. სარჩელის საფუძვლიანობაზე მსჯელობისას სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და დაადგინა, რომ მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ 1996 წელს ამგვარი შეთანხმების დადების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობდა. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

77. დასაბუთებულია და კასატორს დასაშვები საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია იმ გარემოების გასაბათილებლად, რომ, ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია სხვა სამოქალაქო საქმეზე, რომელშიც მონაწილეობდნენ იგივე მხარეები, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები განსაზღვრავდა მითითებულ დავაში მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსს და ამ ურთიერთობის მონაწილეთა უფლება-ვალდებულებებს, შესაბამისად, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებს, არ დასტურდება 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი და მოსარჩელეები 1992 წლამდე დამოუკიდებელ კომლად რეგისტრირებულნი არ ყოფილან – წინამდებარე დავასთან მიმართებით ენიჭება პრეიუდიციული მნიშვნელობა.

78. ამდენად, წინამდებარე დავის განხილვისას სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენდა 1996 წელს ა.-ა ნ.-ისა და ი. ნ.-ის კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტის დადგენა, ვინაიდან უკვე არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც 1996 წელს კომლის გაყრის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი დადგენილად არ იქნა მიჩნეული, რაც საფუძვლად დაედო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

79. აღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

80. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

81. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

82. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ვ. ნ.-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. ნ.-ისა და თ. ო.-ის მიერ 2015 წლის 29 ივნისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ნ.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ვ. ნ.-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. ნ.-ისა და თ. ო.-ის მიერ 2015 წლის 29 ივნისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი