№330210014642663

საქმე №ას-264-250-2016 18 მაისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ- ჯ–ი (მოსარჩელე, აპელანტი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

I. სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ბ- ჯ–მა (შემდეგში: „მოსარჩელე“ ან „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: „მოსარჩელე“ ან „აპელანტი“) მიმართ სახელფასო დავალიანების -17 200 ლარის გადახდის მოთხოვნით.

II. მოპასუხის პოზიცია:

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

III. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებზე მითითება:

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 17 200 ლარი.

IV. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

V. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებზე მითითება:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

6. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ შპს ,,ი -ი’’ (შემდეგში: საწარმო) დაფუძნებული და რეგისტრირებული იქნა სახელმწიფოს 100% -იანი წილით 2000 წლის 03 იანვარს.

7. სსიპ ,,საწარმოთა მართვის სააგენტოს’’ 2010 წლის 22 ივლისის ბრძანების საფუძველზე დაიწყო საწარმოს ლიკვიდაცია, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა შპს-ს დირექტორი/მოსარჩელე და იმავე ბრძანებით დაინიშნა ლიკვიდატორად. ლიკვიდატორის ყოველთვიური ანაზღაურება განისაზღვრა 500 ლარით.

8. სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2013 წლის 7 ივნისის ბრძანებით შეწყდა საწარმოს ლიკვიდაცია და აღდგა ლიკვიდაციამდე არსებული მდგომარეობა, მოსარჩელე გათავისუფლდა ლიკვიდატორის თანამდებობიდან და ანაზღაურების გარეშე დაინიშნა ამავე საზოგადოების დირექტორად. 10.06.2013წ.-ის ბრძანებით, საწარმოს დირექტორმა დაინიშნა ხელფასი 500 ლარი.

9. უდავო გარემოებაა, რომ მოპასუხე ინფორმირებული იყო დირექტორის მხრიდან ხელფასის დანიშვნისა და ამგვარი გადაწყვეტილების მიღების უფლების შესახებ. ასევე ისიც, რომ ლიკვიდაციის პროცესის დასრულების შემდგომ დირექტორის მიერ გამოცემული ბრძანება მისთვის ხელფასის დანიშვნის თაობაზე დამფუძნებელს სადავოდ არ გაუხდია.

10. 20.05.2014წ. საწარმოს დირექტორმა/მოსარჩელემ მიმართა ეკონომიკის სამინისტროს და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა თანხმობა საზოგადოების ბალანსზე რიცხული უძრავ-მოძრავი ქონების რეალიზაციაზე, რათა გასტუმრებულიყო ლიკვიდაციამდე და ლიკვიდაციის შემდგომ პერიოდში წარმოშობილი საბიუჯეტო და სახელფასო დავალიანებები 32 400 ლარის ოდენობით. ამდენად, საზოგადოების 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორისათვის ცნობილი იყო საზოგადოებაში არსებული სახელფასო დავალიანების და აღნიშნული დავალიანების ანაზღაურებაზე კრედიტორთა პრეტენზიების შესახებ.

11. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 27 მაისის ბრძანებით საწარმოს კაპიტალიდან ამოღებული იქნა გ-ში მდებარე საზოგადოების ბალანსზე რიცხული შენობა-ნაგებობები, რომელთა საერთო ღირებულება აუდიტის დასკვნის საფუძველზე შეადგენს 63 300 ლარს.

როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 25.01.2016წ. სასამართლო სხდომაზე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენელმა განმარტა, საწარმოს კაპიტალიდან ამოღებული ქონება რეალიზებულია და მიღებული თანხები მიმართულია სახელმწიფო ბიუჯეტში.

12. საწარმოს დირექტორს 20.05.2014წ. წერილის პასუხად, რომლითაც ითხოვდა თანხმობას, ბალანსზე რიცხული ქონების რეალიზაციის და მიღებული თანხით დავალიანებების გასტუმრებაზე, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 02.06.2014წ. წერილით ეცნობა 2014 წლის 27 მაისის ბრძანებით საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღების თაობაზე.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 14.07.2014წ. განჩინებით საწარმოს უარი ეთქვა გაკოტრების თაობაზე განცხადების წარმოებაში მიღებაზე, ვინაიდან მოვალე თავისი ქონებით ვერ უზრუნველყოფდა საპროცესო ხარჯების დაფარვას. ამასთან, კრედიტორებს განემარტათ, რომ შეეძლოთ მიემართათ სასამართლოსთვის საწარმოს მიმართ გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების დაწყებისა და მოვალის ქონებიდან მოთხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე განცხადებით. განჩინების გამოქვეყნებიდან ერთ თვის განმავლობაში. უდავოა, რომ სასამართლოსთვის კრედიტორებს არ მიუმართავთ, რის გამოც, ამავე სასამართლოს 15.10.2014წ. განჩინებით საწარმო გამოცხადდა გაკოტრებულად და გაუქმდა მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 07 ნოემბერის №B14111504/3 გადაწყვეტილებით საწარმოს რეგისტრაცია გაუქმდა.

14. მოსარჩელის მიუღებელი ხელფასი შეადგენს 17 200 ლარს.

15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 24-ე მუხლის შესაბამისად, იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ. ამავე კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, იურიდიული პირის უფლებაუნარიანობა წარმოიშობა მისი რეგისტრაციის მომენტიდან და წყდება მისი ლიკვიდაციის დასრულების ფაქტის რეგისტრაციის მომენტიდან.

სახელმწიფოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს 50%-ზე მეტი წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ლიკვიდაციის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 27.12.2010წ. N1-2/2044 ბრძანების პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ლიკვიდაცია - ეს არის იურიდიული პირის (საწარმოს) არსებობის შეწყვეტა, რომლის შედეგად მისი უფლებები და მოვალეობები სხვა პირებზე სამართალმემკვიდრეობის წესით არ გადადის.

გაზიარებულ იქნა აპელანტის მსჯელობა მასზედ, რომ საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმების მომენტიდან საწარმომ, როგორც ორგანიზაციულმა წარმონაქმნმა არსებობა შეწყვიტა და მისი უფლებამონაცვლე, რომელიც პასუხისმგებელი იქნებოდა საწარმოს ვალდებულებებზე, მათ შორის, შრომითი ურთიერთობებიდან წარმოშობილ მოთხოვნებზე, არ დარჩენილა. სახელმწიფო კი, როგორც საწარმოს პარტნიორი (100%-იანი წილის მფლობელი), წარმოდგენილი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სახით, საწარმოს უფლებამონაცვლედ ვერ მიიჩნევა. შესაბამისად, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, როგორც საწარმოს უფლებამონაცვლე, მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელ სუბიექტად არ იქნა მიჩნეული, რაც იმას როდი ნიშნავდა, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს პასუხისმგებლობა საწარმოს კრედიტორების წინაშე სხვა საფუძვლითაც გამოირიცხებოდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა შემდეგი: სახელმწიფო, როგორც საწარმოს პარტნიორი (100%-იანი წილის მფლობელი), პასუხს არ აგებს საზოგადოების ვალდებულებებისათვის. აღნიშნულ პრინციპს საფუძვლად უდევს საზოგადოების, როგორც დამოუკიდებელი სუბიექტის - იურიდიული პირის განცალკევებულობა მისი პარტნიორებისაგან. თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი აქვს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორის მიერ ისეთი ქმედების განხორციელებას, რომლითაც მოსარჩელეს საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა შეეზღუდა. შესაბამისად, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო ვალდებულია მოსარჩელეს საწარმოს ქონების ამოღებით მიყენებული ზიანი აუნაზღაუროს. მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანი კი ის დაკარგული შემოსავალია, რომელსაც მოსარჩელე მიიღებდა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საწარმოს ბალანსიდან ქონება რომ არ ამოეღო.

„მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მეწარმე იურიდიული პირის პარტნიორებს შეუძლიათ მიიღონ გადაწყვეტილება საწარმოს ლიკვიდაციის დაწყების შესახებ. მითითებული მუხლი ასევე ადგენს, რომ საწარმოს ლიკვიდაციის დასრულებამდე ყველა კრედიტორი უნდა დაკმაყოფილდეს. საწარმოს ლიკვიდაციის პროცესის განმავლობაში საწარმოს ქონების გასხვისება, დატვირთვა ან კრედიტორების საზიანოდ სხვა ქმედების განხორციელება, დაუშვებელია. გამონაკლისს წარმოადგენს კრედიტორთა დაკმაყოფილების მიზნით ქონების რეალიზაცია. კრედიტორთა დაკმაყოფილების პროცესის დასრულების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღება, რომელშიც საწარმოს ყველა ცნობილი კრედიტორის დაკმაყოფილების თაობაზე აღინიშნება. ეს გადაწყვეტილება მარეგისტრირებელი ორგანოს წარედგინება. მითითებული გადაწყვეტილება საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველია.

იმ საწარმოს ლიკვიდაციის წესს, რომლის აქციათა ან წილის 50%-ზე მეტს სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველოსბის ორგანო ფლობს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი ამტკიცებს. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 27.12.2010წ. N1-2/2044 ბრძანების მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის მიხედვით, ლიკვიდაციის პროცესის განმავლობაში საწარმოს ქონების გასხვისება, გარდა კრედიტორთა დაკმაყოფილებისა, დაუშვებელია.

განსახილველ შემთხვევაში, უდავო გარემოებას წარმოადგენს ფაქტი მასზედ, რომ საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი სახელმწიფო იყო. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 07.06.2013წ. ბრძანებით, საწარმოს ლიკვიდაცია შეწყდა და 2010 წლის 22 ივლისის გამოცემამდე არსებული მდგომარეობა აღდგა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებით, საწარმოს, როგორც სამართალსუბიექტის არსებობა ლიკვიდაციის გზით არ შეწყდა. იმ შემთხვევაში, თუ საწარმოს ლიკვიდაციის პროცესი გაგრძელდებოდა, მოსარჩელე თავის აღიარებულ სახელფასო დავალიანებას მიიღებდა. სააპელაციო პალატამ მითითებული მსჯელობა დააფუძნა ლიკვიდაციის პროცესის წარმართვის სამართლებრივ რეგულაციებს და ფაქტს, რომ საწარმოს მოსარჩელის მიმართ 17 200 ლარის ოდენობით აღიარებული სახელფასო დავალიანება ჰქონდა და საზოგადოება არსებული სახელფასო დავალიანებების გასტუმრებას ბალანსზე არსებული აქტივების რეალიზაციის გზით აპირებდა.

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ საწარმოს რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში გაუქმდა, თუმცა რეგისტრაციის გაუქმების წინაპირობას არა საზოგადოების ლიკვიდაცია, არამედ „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლზე დაყრდნობით საწარმოს გაკოტრებულად გამოცხადება წარმოადგენდა.

„გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, თუ მოვალე გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადებით მოითხოვს გაკოტრებას და სასამართლო ამ კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრულ ვადაში მოვალის მიერ ამავე კანონის მე-16 მუხლით გათვალისწინებული გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების საფუძველზე დაადგენს, რომ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების შეტანის დროისათვის გაკოტრების დაწყების შემთხვევაში მოვალე თავისი ქონებით ვერ უზრუნველყოფს საპროცესო ხარჯების დაფარვას, სასამართლოს გამოაქვს განჩინება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ და მასში უთითებს, რომ მოვალე გაკოტრებულად გამოცხადდება რეგისტრაციის გაუქმების გზით, თუ ამ განჩინების გამოქვეყნებიდან 1 თვის ვადაში კრედიტორმა იმავე მოვალის მიმართ არ შეიტანა სასამართლოში გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადება.

ამდენად, საწარმოს რეგისტრაცია „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონზე დაყრდნობით, კანონისმიერი გზითა და საშუალებით გაუქმდა. თუმცა, იმისათვის, რომ საწარმოს რეგისტრაცია „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20-ე მუხლზე დაყრნობით გაუქმებულიყო, აუცილებელი იყო, რომ საწარმოს სახელზე აქტივი არარსებულიყო. საწარმოს კაპიტალიდან კი აქტივის ამოღება, სწორედ საზოგადოების ერთადერთმა პარტნიორმა და 100%-იანი წილის მფლობელმა, სახელმწიფომ უზრუნველყო. კერძოდ, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 27 მაისის ბრძანებით საწარმოს კაპიტალიდან ამოღებული იქნა საზოგადოების ბალანსზე რიცხული ქონება, რისი უფლებაც სახელმწიფოს, როგორც საზოგადოების 100%-იანი წილის მფლობელს რაღა თქმა უნდა ჰქონდა და აღნიშნულ უფლებამოსილებას იგი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მეშვეობით ახორციელებდა, ვინაიდან, სწორედ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოა ის სახელმწიფო ორგანო, რომელიც სახელმწიფო ქონების მართვასა და განკარგვას, ასევე სახელწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოებში პარტნიორის (აქციონერის) უფლებამოსილების განხორციელებას უზრუნველყოფს. ამდენად, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს ქმედება საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღების თაობაზე მართლსაწინააღმდეგოდ ვერ შეფასდება, მით უფრო, იმ პირობებში, რომ მოცემული დავის განხილვის დროისათვის ძალაშია და არ გაუქმებულა ის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღება მოხდა. თავის მხრივ, არც საწარმოს ქმედებაშია რაიმე კანონსაწარნააღმდეგო, როდესაც მან აქტივის არარსებობის პირობებში გაკოტრების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა და ამ გზით სამეწარმეო რეესტრში საზოგადოების რეგისტრაციის გაუქმებას მიაღწია. თუმცა, სამოქალაქო და კორპორაციული სამართალურთიერთობის ქვაკუთხედი ქმედების მართლზომიერება სამართალურთიერთობის სუბიექტთა მხრიდან ერთმანეთის უფლებების მიმართ გულისხმიერი დამოკიდებულება და კეთილსინდისიერი ქცევაა.

შესაბამისად, მსგავსად ქმედების მართლსწინააღმდეგობისა, სამართალსუბიექტის მხრიდან არაკეთილსინდისიერი ქცევა ვალდებულების წარმოშობისა და შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრების დამოუკიდებელი საფუძველია. მით უფრო, როდესაც სამართალსუბიექტი სახელწიფოა, რომლის ქმედების მიმართ კანონიერი ნდობის პრინციპი მოქმედებს, მათ შორის, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში.

სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. ამავე კოდექსის სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად.

სსკ-ის 316-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, თავისი შინაარსისა და ხასიათის გათვალისწინებით ვალდებულება შეიძლება ყოველ მხარეს აკისრებდეს მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებულ გულისხმიერებას.

კეთილსინდისიერება სწორედ მითითებული ფუნქციიდან გამომდინარეობს, რომ როდესაც სამართალსუბიექტს სამართლებრივი მოქმედების რამდენიმე შესაძლებლობა აქვს, მან უნდა იმოქმედოს იმგვარად, რომ ამით ზიანი არ მიადგეს სხვას. თუ ერთი და იგივე მიზნის მიღწევა ამავე სამართალსუბიექტისათვის ყოველგვარი დანაკარგის გარეშე, რამდენიმე კანონიერი გზითაა შესაძლებელი, ასეთ შემთხვევაში არჩეული უნდა იქნეს ის გზა, რომლითაც სხვისი უფლებები ნაკლებად შეილახება. განსახილველ შემთხვევაში, საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმება ლიკვიდაციის შედეგად კი არ მოხდა, რა დროსაც მოსარჩელის მოთხოვნა საზოგადოების აქტივის რეალიზაციის ხარჯზე დაკმაყოფილდებოდა, არამედ სასამართლოსათვის გაკოტრების განცხადებით მიმართვით, რასაც სახელმწიფოს მხრიდან საზოგადოების ბალანსიდან ქონების ამოღება უძღოდა წინ და რამაც, რეგისტრაციის გაუქმების გზით, საზოგადოების გაკოტრებულად გამოცხადება განაპირობა.

სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონტექსტში „კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებიდან“ ვალდებულების წარმოშობაში იგულისხმება ასევე ამავე კოდექსის 316-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი მასზედ, რომ თავისი შინაარსისა და ხასიათის გათვალისწინებით ვალდებულება შეიძლება ყოველ მხარეს აკისრებდეს მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებულ გულისხმიერებას.

ამდენად, იმ „სხვათა უფლებების“ უგულვებელყოფა, რომლებთანაც სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობს, პასუხისმგებლობის დაკისრების დამოუკიდებელი საფუძველია.

განსახილველ შემთხვევაში, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღებითა და აქტივის გარეშე სასამართლოსათვის საწარმოს გაკოტრების მოთხოვნით მიმართვის გზით შეილახა იმ პირის უფლება, რომელსაც საწარმოს მხრიდან აღიარებული ვალდებულება გააჩნდა, მით უფრო, რომ აღნიშნული ვალდებულება სახელფასო დავალიანება იყო. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არის ის პირი, რომელიც წინამდებარე დავის განხილვაში მოპასუხე მხარეს წარმოადგენს და, რომელსაც უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიმართ არსებული სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება.

VI. კასატორის მოთხოვნა და კასაციის საფუძვლები

17. კასატორი სადავოდ ხდის საქმეში მოპასუხის სათანადოობის საკითხს.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღებითა და აქტივის გარეშე სასამართლოსათვის საწარმოს გაკოტრების მოთხოვნით მიმართვის გზით შეილახა იმ პირის უფლება, რომელსაც საწარმოს მხრიდან აღიარებული ვალდებულება გააჩნდა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააგენტოს უფლება-მოვალეობები სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოებში მკაცრადაა განსაზღვრული კანონმდებლობით (საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ (1.6. მუხლი) და 12.09.2012წ. საქართველოს მთავრობის დადგენილება N391) კერძოდ N391 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააგენტო ახორციელებს, სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით მოქმედი საწარმოს პარტნიორის (აუქციონერის) უფლებამოსილების განხორციელებას, მათ შორის, გადაწყვეტილების მიღებას სხვადასხვა საკითხებში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოებში, სააგენტო ახორციელებს პარტნიორის ანუ, სახელმწიფოს უფლებამოსილებას მხოლოდ მისთვის მკაცრად განსაზღვრულ ფარგლებში.

სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის მიხედვით, ადგილი აქვს შეზღუდული პასუხისმგებლობის პარტნიორის მიერ ისეთი ქმედების განხორციელებას, რომლითაც კრედიტორს/მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა შეეზღუდა. შესაბამისად, სააგენტო ვალდებულია მას აუნაზღაუროს საწარმოს ქონების ამოღებით მიყენებული ზიანი. აღნიშნული მსჯელობა წინააღმდეგობაშია იმ მსჯელობასთან, რომლის შესაბამისად, „სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ ქმედება საწარმოს ქონების ამოღების თაობაზე მართლსაწინააღმდეგოდ ვერ შეფასდება, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც დავის განხილვის დროისთვის ძალაშია და არ გაუქმებულა ის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც საწარმოს ქონების ამოღება მოხდა. თავის მხრივ, არც საწარმოს ქმედებაშია არაფერი კანონსაწინააღმდეგო, როდესაც მან აქტივის არ არსებობის პირობებში, გაკოტრების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა და ამ გზით სამეწარმეო რეესტრში საზოგადოების რეგისტრაციის გაუქმებას მიაღწია.“

კასატორის მოსაზრებით, რომ მართლსაწინააღმდეგო ან/და ბრალეული ქმედებით მიყენებული ზიანის არარსებობის პირობებში, სახელმწიფოს, როგორც პარტნიორის მხრიდან თავისი უფლების კანონით დადგენილი წესით და ფარგლებში რეალიზება, არ შეიძლება შეფასდეს ზიანის მიყენების მიზნით განხორციელებულ არაკეთილსინდისიერ ქმედებად. მით უფრო, მითითება სახელმწიფოს არაკეთილსინდისიერებაზე, მაშინ როდესაც სასამართლოს არ შეუფასებია იყო თუ არა კონკრეტულ სიტუაციაში პარტნიოირის ქმედებები ნაკარნახები ობიექტური აუცილებლობით და რომ, რეალურად საწარმოს კაპიტალში ცვლილებების შეტანის შესახებ 27.05.14წ N1/1-970 ბრძანებით განხორციელდა ხარვეზის გასწორება - ანუ, რეალურად არ არსებული ქონების ამოღება არ არსებული საწარმოს კაპიტალიდან, კასატორს უმართებულოდ მიაჩნია.

სააგენტოსათვის გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია, რომლის თანახმადაც „სააპელაციო საჩივრით აპელანტი არ უარყოფს საწარმოს დირექტორის მიერ მსგავსი გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილებას“, მაშინ როდესაც პირველ ინსტანციაში შესაგებლის წარდგენის ეტაპიდან მოყოლებული, სააპელაციო საჩივარშიც და სასამართლო სხდომაზეც სააგენტო საგანგებოდ აფიქსირებდა სრულიად საწინააღმდეგო პოზიციას და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის არანაირი უფლებამოსილება არ გააჩნდა არც ხელფასის დანიშვნის და არც საკუთარი სახელფასო დავალიანების აღიარებისას.

კასატორს მიაჩნია, რომ საწარმოს 20.05.14წ.-ის წერილი, რომელსაც ეყრდნობა სასამართლო, ვერ გამოდგება მოსარჩელის სახელფასო დავალიანების თაობაზე პარტნიორის ინფორმირებულობის დასტურად, ვინაიდან მასში არაა მითითებული ინფორმაცია დირექტორის სახელფასო დავალიანების თაობაზე, ისევე როგორც თავად მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილი და 2014 წლის 6 ივნისით დათარიღებული N3 ცნობა, რომელშიც სიტყვა „მიღებული“ (ხელფასი) ორგანვე დაკორექტივებულია „მიუღებლად“. კასატორს მიაჩნია, რომ არასწორად იქნა შეფასებული „სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2014 წლის 27 მაისის ბრძანებაც, საწარმოს კაპიტალში ცვლილების შეტანის შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

VIII. საკასაციო პალატის დასკვნები:

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 05 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

20. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის განხილვის საგანია სახელფასო დავალიანების დაკისრების მართლზომიერება. ამასთანავე, სადავოა მოპასუხის სათანადოობა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საწარმო დაფუძნებული და რეგისტრირებული იქნა სახელმწიფოს 100%-იანი წილით 2000 წლის 03 იანვარს.

სსიპ ,,საწარმოთა მართვის სააგენტოს’’ 2010 წლის 22 ივლისის ბრძანების საფუძველზე დაიწყო საწარმოს ლიკვიდაცია. მოგვიანებით, სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2013 წლის 7 ივნისის ბრძანებით შეწყდა საწარმოს ლიკვიდაცია და აღდგა ლიკვიდაციამდე არსებული მდგომარეობა, მოსარჩელე გათავისუფლდა ლიკვიდატორის თანამდებობიდან და ანაზღაურების გარეშე დაინიშნა ამავე საზოგადოების დირექტორად. 10.06.2013წ.-ის ბრძანებით, საწარმოს დირექტორმა დაინიშნა ხელფასი 500 ლარი.

სადავო შემთხვევაში, ადგილი აქვს რა შპს-ს პარტნიორის მიერ ისეთი ქმედების განხორციელებას, რომლითაც მოსარჩელეს საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა შეეზღუდა, რაც გამოიხატა ხელფასის მიუღებლობაში. კვლევის საგანია თუ ვის მიმართ და რომელი სამართლებრივი საფუძვლით შეიძლება სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

21. განსახილველ შემთხვევაში, საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი სახელმწიფო იყო. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 07.06.2013წ. ბრძანებით, საწარმოს ლიკვიდაცია შეწყდა და 2010 წლის 22 ივლისის გამოცემამდე არსებული მდგომარეობა აღდგა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებით, საწარმოს, როგორც სამართალსუბიექტის არსებობა ლიკვიდაციის გზით არ შეწყდა.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დკავშირებით, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღებითა და აქტივის გარეშე სასამართლოსათვის საწარმოს გაკოტრების მოთხოვნით მიმართვის გზით შეილახა იმ პირის უფლება, რომელსაც საწარმოს მხრიდან აღიარებული ვალდებულება გააჩნდა. შესაბამისად, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არის ის პირი, რომელიც მოსარჩელის წინაშე წარმოშობილი სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს.

22. რაც შეეხება მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლების კვლევას, საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას მიქცევს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევს კანონით დადგენილ სტანდარტს, რომელიც დადგენილია სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესით - სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. ეს დანაწესი მოიცავს მთელ კერძო სამართალს, რომელსაც ავსებს სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილი. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილი განსაზღვრავს კეთილსინდისიერებას, როგორც ვალდებულების ძირითად და იმანენტურ კომპონენტს და მხოლოდ ვალდებულებათა შესრულებით არ შემოიფარგლება, ხოლო 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი იმის შესახებ, რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს კეთილსინდისიერად, წარმოადგენს კანონისმიერ მოთხოვნას და გულისხმობს ზოგადად სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მიერ ურთიერთობის სხვა მონაწილის ინტერესების პატივისცემას, საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის გათავისებას თუნდაც იმ შემთხვევაში, როდესაც მას კონკრეტული პირდაპირი ვალდებულება არ ეკისრება. კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეთა თანამშრომლობა, მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება საჭიროა ამ ურთიერთობის ნორმალურად განვითარებისათვის. ასეთ შემთხვევაში, ორივე მხარე იქნება კმაყოფილი: კრედიტორი - ვალდებულების შესრულების მიღებით, ხოლო მოვალე - ვალდებულებისაგან გათავისუფლებით. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა (სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპის განმარტება იხ., სუსგ საქმე №ას-570-541-2015,11 ნოემბერი, 2015 წელი).

სადავო შემთხვევაში, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს ქმედება საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღების თაობაზე მართლსაწინააღმდეგოდ ვერ შეფასდება, მით უფრო, იმ პირობებში, რომ მოცემული დავის განხილვის დროისათვის ძალაშია და არ გაუქმებულა ის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღება მოხდა. თავის მხრივ, არც საწარმოს ქმედებაშია რაიმე კანონსაწარნააღმდეგო, როდესაც მან აქტივის არარსებობის პირობებში გაკოტრების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა და ამ გზით სამეწარმეო რეესტრში საზოგადოების რეგისტრაციის გაუქმებას მიაღწია. თუმცა, სამართალურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერებისა და გულისხმიერების ვალდებულების გათვალისწინებით, რომელიც ვალდებულების წარმოშობის საფუძველსაც ქმნის, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ საწარმოს კაპიტალიდან ქონების ამოღებითა და აქტივის გარეშე სასამართლოსათვის საწარმოს გაკოტრების მოთხოვნით მიმართვის გზით შეილახა იმ პირის უფლება, რომელსაც საწარმოს მხრიდან აღიარებული ვალდებულება გააჩნდა, მით უფრო, რომ აღნიშნული ვალდებულება სახელფასო დავალიანება იყო. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატას მიაჩნია, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არის ის პირი, რომელიც წინამდებარე დავის განხილვაში მოპასუხე მხარეს წარმოადგენს და, რომელსაც უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიმართ არსებული სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად მოპასუხეს სწორად დაეკისრა სადავო თანხის გადახდა.

23. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების წარმოშობის (სახელფასო დავალიანების) საკითხებთან დაკავშირებით არსებობს სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

44. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 860 ლარის 70% – 602 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორს - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სახელმწიფო ბაჟის სახით 2016 წლის 01 აპრილის №02174 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი 860 ლარის 70% – 602 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური