№ ას-599-567-2015 29 მარტი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. ს. ე-ა" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „თ-ი" (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „თ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. ს. ე-ის“ მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2. 2003 წლის 20 მაისს შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელს“, შპს „ს. ს. ე-ასა“ და კავშირ (ასოციაცია) „ს. ე. ს. ბ-არს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება #05-2003, რომლის საფუძველზეც საბითუმო ბაზარმა და შპს „ს. ს. ე-ამ“, რომელიც ამჟამად წარმოადგენს სააქციო საზოგადოებას, საბითუმო ბაზრის აღმასრულებელი საბჭოს 2002 წლის #20 და #22 ოქმების საფუძველზე, იკისრეს ვალდებულება უზრუნველეყოთ ელექტროენერგიის დაბრუნება 70 775 461 მლ.კვტ.სთ-ის ოდენობით შპს „უ. ი-ის“, რომლის შემოდინებაც საქართველოს ე-აში 2002 წლის აპრილის თვეში განხორციელდა. ხელშეკრულების 2.1 მუხლით განისაზღვრა ელექტროენერგიის დაბრუნების კონკრეტული გრაფიკი, რომლის თანახმად, მისი დაბრუნება უნდა მომხდარიყო 2003 წლის ივნისის, ივლისის და აგვისტოს თვეში რუსეთისა და აზერბაიჯანის მიმართულებით.

3. 2003 წლის 15 ივნისს მხარეებს შორის გაფორმდა დამატებითი შეთანხმება 2003 წლის 20 მაისის №05-2003 ხელშეკრულებაზე, რომლითაც განისაზღვრა 2003 წლის ივნისის თვეში რუსეთის მიმართულებით დასაბრუნებელი ელექტროენერგიის მოცულობა. აღნიშნული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მოპასუხე მხარის მიერ შპს „უ. ი-ის“ მიმართ შესრულდა ნაწილობრივ.

4. 2005 წლის 10 ოქტომბერს სს „თ-სა“ და შპს „უ. ი-ს“ შორის გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც შპს „უ. ი-მა“ სს „თ-ს“ გარკვეული საზღაურით დაუთმო 2003 წლის 20 მაისის №05-2003 ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული მოთხოვნის უფლება და შპს „უ. ი-ს“ მოთხოვნის ნაწილში ჩაენაცვლა სს „თ-ი“. მოთხოვნის დათმობის შესახებ მოვალეს ეცნობა სს „თ-ის“ 2005 წლის 16 ნოემბრის №1-04/202 წერილით.

5. 2006 წლის 3 თებერვალს სს „თ-მა“, როგორც მოთხოვნის ახალმა მფლობელმა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, წარადგინა საარბიტრაჟო პრეტენზია სს „ს. ს. ე. ს-ის“ მიმართ და მოითხოვა 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 1 048 668.49 აშშ დოლარის დაკისრება. 2006 წლის 20 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით (საქმე №001-2006) სს „ს.ს ს. ე-ას“ სს „თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1 048 668.49 აშშ დოლარის გადახდა.

6. 2008 წლის 20 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინებით (საქმე №2/2826-08) დადასტურდა სს „თ-ის“ მოთხოვნის კანონიერება. ამასთან, სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ აღიარებულ იქნა სს „თ-ის“ მოთხოვნა, მათ შორის, სარჩელით მოთხოვნილ თანხაზე. გადახდისუუნარობის საქმეზე მოვალე საზოგადოების მეურვე დავით კაკაბაძემ დაადასტურა და აღიარა მოთხოვნა სწორედ 1 048 668.49 აშშ დოლარზე, რაც აისახა კრედიტორთა რეესტრში და რეაბილიტაციის გეგმაში, როგორც სს „თ-ის“ მიმართ შესასრულებელი ვალდებულება. 2010 წლის ნოემბერში, კრედიტორთა კრების მოწვევისა და სს „თ-ის“ ინფორმირების გარეშე სს „ს. ს. ე-ამ“ ერთპიროვნულად, რეაბილიტაციის გეგმიდან ამოიღო აღნიშნული ვალდებულება.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/2472-10), რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა 2010 წლის 5 აგვისტოს, საარბიტრაჟო შეთანხმების შესახებ დათქმის არარსებობის საფუძვლით, გაუქმდა 2006 წლის 20 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება.

8. სს „ს. ს. ე-ის“ 2003 წლის 22 აგვისტოს №10-14/897 წერილით, 2003 წლის 20 აგვისტოს მდგომარეობით, აღიარებულია შპს „უ. ი-ის“ მიმართ დავალიანება 46.875 მილიონი კვტ.სთ-ის ოდენობით, თუმცა მოპასუხე არ ცნობს სს „თ-ის“ მიმართ რაიმე სახის აღიარებული დავალიანების არსებობას (რეაბილიტაციის მმართველის ს. ზ-ის 04/07/2013 წლის №2259/09 წერილი).

9. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოპასუხის მიერ შპს „უ. ი-ის“ სასარგებლოდ აღიარებული მოთხოვნა შეძენილ იქნა სს „თ-ის“ მიერ, მოსარჩელემ მოითხოვა სს „ს. ს. ე-ას“ მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 1 048 668.49 დოლარის გადახდა.

10. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, ასევე აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები შესრულებული ჰქონდა.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით სს თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: სს ს. ს. ე-ას“ სს „თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1 048 668,49 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა.

12. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ს. ე-ამ“.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინებით სს „ს. ს. ე-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილება.

14. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 20 მაისს შპს „უ. ი-ს“, შპს „ს. ს. ე-ასა“ და კავშირ (ასოციაცია) „საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზარს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება №05-2003, რომლის საფუძველზეც, საბითუმო ბაზარმა და შპს „ს. ს. ე-ამ“, რომელიც ამჟამად წარმოადგენს სააქციო საზოგადოებას, საბითუმო ბაზრის აღმასრულებელი საბჭოს 2002 წლის №20 და №22 ოქმების საფუძველზე, იკისრეს ვალდებულება უზრუნველეყოთ ელექტროენერგიის დაბრუნება 70 775 461 მლ.კვტ.სთ-ის ოდენობით შპს „უ. ი-ის“, რომლის შემოდინებაც საქართველოს ე-აში 2002 წლის აპრილის თვეში განხორციელდა.

15. მითითებული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, შპს „ი-ის“ საქართველოს ენერგოსისტემიდან მიწოდების მეშვეობით ელექტროენერგიის დაბრუნება უნდა განხორციელებულიყო შემდეგი სახით: 2003 წლის ივნისი - საორიენტაციოდ 15 მილიონი კვტ/სთ 2002 წლის აპრილში მიწოდებული ელექტროენერგიის სანაცვლოდ გადაეცემა DAF პირობით საქართველო-რუსეთის საზღვარზე ქვესადგურ „ცენტრალნაიაში“ (რუსეთი) და/ან ქვესადგურ „ფსოუში“ (რუსეთი), გარდა ამისა, საორიენტაციოდ 15 მილიონი კვტ.სთ 2002 წლის აპრილში მიწოდებული ელექტროენერგიის სანაცვლოდ გადაცემა DAF პირობით ქვესადგურ „აქსტაფაში“ (აზერბაიჯანი);

16. 2003 წლის ივლისი - საორიენტაციოდ 14 მილიონი კვტ/სთ 2002 წლის აპრილში მიწოდებული ელექტროენერგიის სანაცვლოდ გადაეცემა DAF პირობით საქართველო - რუსეთის საზღვარზე ქვესადგურ „ცენტრალნაიაში“ (რუსეთი) და/ან ქვესადგურ „ფსოუში“ (რუსეთი), გარდა ამისა, საორიენტაციოდ 15 მილიონი კვტ.სთ 2002 წლის აპრილში მიწოდებული ელექტროენერგიის სანაცვლოდ გადაცემა DAF პირობით ქვესადგურ „აქსტაფაში“ (აზერბაიჯანი).

17. 2003 წლის აგვისტოს კი მიწოდებული ელექტროენერგიის სანაცვლოდ დავალიანების დარჩენილი ნაწილი გადაეცემა DAF პირობით ქვესადგურ „აქსტაფაში“ (აზერბაიჯანი).

18. ხელშეკრულების 2.1.1 პუნქტის მიხედვით, ელექტროენერგიის დაბრუნება აზერბაიჯანის მიმართულებით ხორციელდება 330 კვ ეგხ „გარდაბნით“ ქ/ს „თბილსრესი“(საქართველო) - ქ/ს „აქსტაფა“(აზერბაიჯანი). მიწოდების დაწყებამდე 5 (ხუთი) დღით ადრე „ე-ამ“ წერილობით უნდა აცნობოს შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელს“ ამის შესახებ.

19. ხელშეკრულების 2.1.5 პუნქტის შესაბამისად, იმ ელექტროენერგიის კომერციული აღრიცხვის ხელსაწყოები, რომელსაც „ე-ა“ წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცემს შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელს“ საქართველოს ენერგოსისტემიდან ეგხ „გარდაბნით“, მოწყობილია ქ/ს „აქსტაფაზე“, ხოლო საკონტროლო მრიცხველი მოწყობილია ქ/ს „თბილსრესში“.

20. ხელშეკრულების 2.1.6 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების შესრულებისას ელექტროენერგიის გადაცემას საქართველოდან რუსეთსა და აზერბაიჯანში, მის განბაჟებას და სადისპეტჩერო მომსახურებას საქართველოს ტერიტორიაზე უზრუნველყოფს „ე-ა“. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე სადისპეტჩერო მომსახურებას უზრუნველყოფს ღსს „აზენერჯი“. ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს ენერგოსისტემიდან „ე-ის“ მიერ კომპანიის, ან უფლებამოსილი პირის მისამართზე გადაცემული ელექტროენერგიის ფაქტიური მოცულობა განისაზღვრება მიწოდების თვის ბოლო დღის 24:00 საათისთვის (მოსკოვის დროით) ხელშეკრულებაში მითითებული კომერციული აღრიცხვის მრიცხველებით. მიწოდების შედეგები აისახება სამმხრივ აქტში, რომელსაც მხარეები აწერენ ხელს კომერციული აღრიცხვის მრიცხველების ჩვენებების საფუძველზე, არსებული დანაკარგების გათვალისწინებით, არა უგვიანეს მიწოდების თვის მომდევნო თვის 7 რიცხვისა. ხელშეკრულების 4.2 პუნქტით განისაზღვრა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ საბითუმო ბაზრის მიერ „ე-ისათვის“ გაცემულია შესაბამისი განკარგულება კომპანიისათვის (შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელი“) ელექტროენერგიის იმ მოცულობით მიწოდების შესახებ, რომელსაც ითვალისწინებს წინამდებარე ხელშეკრულება, მაგრამ ელეტროენერგიის აღნიშნული მოცულობა კომპანიის ან კომპანიის უფლებამოსილი პირის საკუთრებაში არ ყოფილა მიწოდებული კომპანიისაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, პასუხისმგებლობა ელექტროენერგიის არასრულად მიწოდებისათვის, რაც განსაზღვრულია წინამდებარე ხელშეკრულების 4.1 პუნქტში, ეკისრება „ე-ას“. ამავე ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად კი, ელექტროენერგიის არასრული მოცულობით მიწოდებისათვის კომპანიის ან კომპანიის უფლებამოსილი პირის საკუთრებაში საბითუმო ბაზარი აუნაზღაურებს კომპანიას არასრული მოცულობით მიწოდებული ელექტროენერგიის ღირებულებას ერთ კვტ/სთ-ში 0.0245 აშშ დოლარის ოდენობით (ტ. I, ს.ფ. 33-39).

21. 2003 წლის 15 ივნისს, მხარეებს შორის გაფორმდა დამატებითი შეთანხმება 2003 წლის 20 მაისის №05-2003 ხელშეკრულებაზე, რომლითაც განისაზღვრა 2003 წლის ივნისის თვეში რუსეთის მიმართულებით დასაბრუნებელი ელექტროენერგიის მოცულობა - 28 მილიონი კვტ.სთ-ით; ხოლო შპს „უ. ი-ის“ სასარგებლოდ 2003 წლის 20 მაისის №5-2003 ხელშეკრულების შესაბამისად დასაბრუნებელი ელექტროენერგიის მთლიანი რაოდენობიდან დარჩენილი ნაწილის დაბრუნება უნდა განხორციელებულიყო ცალკე დამატებითი შეთანხმების საფუძველზე (ტ. I, ს.ფ.40).

22. 2005 წლის 10 ოქტომბერს სს „თ-სა“ და შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელს“ შორის გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, შპს „უ. ი-მა“ სს „თ-ს“ გარკვეული საზღაურით დაუთმო 2003 წლის 20 მაისის №05-2003 ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული მოთხოვნის უფლება და შპს „უ. ი-ს“ მოთხოვნის ნაწილში ჩაენაცვლა სს „თ-ი“ (ტ. I, ს.ფ.23-25).

23. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 16 ივნისის წერილით შპს „უ. ი-ის“ მიერ შპს „ს. ს. ე-ას“ და საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზარს ეცნობათ, რომ დაეწყოთ საქართველოდან აზერბაიჯანში ელექტროენერგიის მიწოდება 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულების შესაბამისად (ტ. I, ს.ფ.51).

24. საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის გენერალური დირექტორის 2005 წლის 19 აგვისტოს წერილით და 2003 წლის ივნისის, ივლისის და აგვისტოს თვის ელექტროენერგიისა და სიმძლავრის დამტკიცებული ბალანსებით პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულების თანახმად, საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის მიერ გაცემული იქნა ელექტროენერგიის გადაცემის განკარგულება (ტ. I, ს.ფ.73-86).

25. შპს „ს. ს. ე-ის“ სახელზე გაცემული იყო ელექტროენერგიის ექსპორტის ლიცენზია 2003 წლის 1 ივნისიდან 2003 წლის 1 სექტემბრამდე, რაც უფლებას აძლევდა ლიცენზიის მფლობელს განეხორციელებინა საქართველოს ელექტროენერგიის ექსპორტი შესაბამისი ხელშეკრულების საფუძველზე. (ტ. I, ს.ფ.137-138).

26. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ აღნიშნული ლიცენზიის ფარგლებში სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ აზერბაიჯანის მიმართულებით 2003 წლის ზაფხულში მიწოდებული იქნა 32 729.4 ათასი კვტ/სთ ელექტროენერგია.

27. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ 2003 წელს აზერბაიჯანის მიმართულებით 32 729.4 ათასი კვტ/სთ ელექტროენერგიის მიწოდება განხორციელდა 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესასრულებლად.

28. სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ კონკრეტული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთი სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით მოპასუხე მხარეს ეკისრებოდა.

29. პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულების 2.1.1 პუნქტის მიხედვით, მიწოდების დაწყებამდე 5 (ხუთი) დღით ადრე „ე-ა“ ვალდებული იყო წერილობით ეცნობებინა შპს „უ. ი-ის“ აღნიშნულის შესახებ, თუმცა რაიმე მტკიცებულება, რომ შეტყობინების ვალდებულება მოპასუხემ განახორციელა საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

30. სასამართლომ მიუთითა ხელშეკრულების 3.1 პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, საქართველოს ენერგოსისტემიდან „ე-ის“ მიერ კომპანიის, ან უფლებამოსილი პირის მისამართზე გადაცემული ელექტროენერგიის ფაქტიური მოცულობა განისაზღვრება მიწოდების თვის ბოლო დღის 24:00 საათისთვის (მოსკოვის დროით) ხელშეკრულებაში მითითებული კომერციული აღრიცხვის მრიცხველებით. მიწოდების შედეგები აისახება სამმხრივ აქტში, რომელსაც მხარეები აწერენ ხელს კომერციული აღრიცხვის მრიცხველების ჩვენებების საფუძველზე, არსებული დანაკარგების გათვალისწინებით, არა უგვიანეს მიწოდების თვის მომდევნო თვის 7 რიცხვისა. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ აზერბაიჯანის მიმართულებით ელ. ენერგიის მიწოდებაზე მხარეთა შორის სამმხრივი აქტი არ გაფორმებულა. მოპასუხე მხარის განმარტებით და საქმეში წარმოდგენილი სს „ს. ს. ე-ის“ გენერალური დირექტორის 2004 წლის 06 თებერვლის წერილით (ტ. I, ს.ფ. 182) სასამართლომ დაადგინა, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ წარდგენილ სამმხრივ აქტებს აზერბაიჯანის მიმართულებით 32729400 კვტ.სთ ელექტროენერგიის მიწოდებასთან დაკავშირებით, შპს „უ. ი-ის“ და კავშირ (ასოციაცია) „ს. ე. ს. ბ-ის“ წარმომადგენლებმა ხელი არ მოაწერეს.

31. საქმეში წარმოდგენილი ღსს „აზერენერჯის“ მთავარი ინჟინერის, მ.ა. ასკაროვის 2004 წლის 20 თებერვლის №07 ვმ/563 წერილით და თანდართული შედარების აქტებით სასამართლომ დაადგინა, რომ აზერბაიჯანის მიმართულებით განხორციელებული 32729400 კვტ.სთ. ელექტროენერგიის მიწოდება გამომდინარეობდა 1997 წლის 23 აპრილის №84, აზერბაიჯანის მთავრობასა და საქართველოს რესპუბლიკას შორის 1997 წლის 27 დეკემბერს დადებული „ენერგეტიკის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ“ ხელშეკრულებიდან, 1988 წლის 5 აგვისტოს დადებული „საქართველოს და აზერბაიჯანის ენერგოსისტემების პარალელური მუშაობის შესახებ“ №161 და 2002 წლის 17 ივნისის „საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის ელექტროენერგიის გაცვლის შესახებ“ №აგ-01 ხელშეკრულებებიდან. წერილში ასევე აღნიშნულია, რომ მითითებულ მიწოდებას კავშირი არ აქვს კომპანია „უინგფილდ ინთერნეშნელთან“ (ტ. I, ს.ფ. 39-48).

32. ამდენად, აღნიშნული წერილის შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ აზერბაიჯანის მიმართულებით მიწოდებული ელექტროენერგია არ წარმოადგენდა 2003 წლის 20 მაისის, შპს „უინგფილდ ინთერნეშნელს“, შპს „ს. ს. ე-ას“ და კავშირ (ასოციაცია) „ს. ე. ს. ბ-ს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ელექტროენერგიას. მითითებულ წერილში განმარტებულია, რომ მიწოდება განხორციელდა სრულიად სხვა გარიგებების საფუძველზე, საქართველოს ვალის დასაბრუნებლად.

33. პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა ღსს „აზერენერჯის“ მთავარი ინჟინერის, მ.ა. ასკაროვის 2004 წლის 20 თებერვლის №07 ვმ/563 წერილზე თანდართულ 2003 წლის ივლისით დათარიღებულ შედარების აქტზე, რომელიც ხელმოწერილია შპს „ს. ს. ე-ის“ გენერალური დირექტორის ბრაიან ქრონლის მიერ. მითითებულ აქტზე ხელმოწერით შპს „ს. ს. ე-ის“ წარმომადგენელი ადასტურებს, რომ 2003 წლის ივნისში აზერბაიჯანის მიმართულებით 10289400 კვტ. სთ. ელ ენეგიის მიწოდება განხორციელდა 2002 წლის 17 ივნისის №აგ-01 ხელშეკრულების შესაბამისად. (ტ. I, ს.ფ. 59, 64)

34. პალატამ აქვე აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილია მხოლოდ ერთი წერილი, რომელიც მოპასუხემ მისწერა ღსს „აზერენერჯის“ მიწოდებული ელექტროენერგიის დანიშნულებასთან დაკავშირებით, სადაც ის უარყოფს ელექტროენერგიის საქართველოს ვალის გასასტუმრებლად დაბრუნების საკითხს და სთავაზობს სამუშაო შეხვედრას საქართველოს საბითუმო ბაზართან და „უ. ი-ან“, თუმცა მოხდა თუ არა რაიმეზე შეთანხმება ღსს „აზერენერჯისთან“, აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოპასუხის მხრიდან წარმოდგენილი არ არის.

35. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის გენერალური დირექტორის 2005 წლის 19 აგვისტოს წერილით, სადაც მითითებულია, რომ 2003 წლის 20 მაისის №05-2003 ხელშეკრულების ფარგლებში ქართული მხარის მიერ გარდა რუსეთის ფედერაციისა, 32 708 200 კვტ. სთ. ელექტროენერგია დაბრუნებულ იქნა აზერბაიჯანში, დასტურდება აპელანტის მხრიდან სადავო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფაქტი, გამომდინარე იქიდან, რომ მითითებული მტკიცებულება არ წარმოადგენს იმგვარ მტკიცებულებას, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს სადავო ფაქტობრივი გარემოება. ამასთან, სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზარმა მხარეთა შეთანხმებით დადგენილ შესრულების დამადასტურებელ დოკუმენტზე - სამმხრივ აქტზე ხელმოწერით არ დაადასტურა აზერბაიჯანის მიმართულებით სადავო ელექტროენერგიის მიწოდების ფაქტი.

36. რაც შეეხება მოპასუხე კომპანიის დირექტორის მიერ გაგზავნილ წერილებს, სადაც მხოლოდ სიტყვიერი მტკიცებაა 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულების შესრულების შესახებ, სასამართლომ აღნიშნული გარემოება საკმარის მტკიცებულებად არ მიიჩნია სადავო შესრულების დასადასტურებლად.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ 2003 წელს აზერბაიჯანის მიმართულებით 32 729.4 ათასი კვტ/სთ ელექტროენერგიის მიწოდება არ განხორციელებულა 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესასრულებლად.

38. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 317.1-ე მუხლებით და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულდა ნაწილობრივ. სასამართლომ დაადგინა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ელექტროენერგია მოპასუხის მიერ მიწოდებული იქნა მხოლოდ რუსეთის მიმართულებით, ხოლო დარჩენილი 42 802 792 კვტ.სთ ელექტრონერგიის მიწოდება აზერბაიჯანის მიმართულებით არ განხორციელებულა.

39. კონკრეტულ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოპასუხემ 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება სრულად შეასრულა, პალატის მოსაზრებით, ეკისრებოდა სს „ს. ს. ე-ას“, რომელმაც აღნიშნული სადავო გარემოების დამტკიცება სათანადო მტკიცებულებაზე მითითებით ვერ შეძლო.

40. სასამართლომ დაადგინა, რომ საბითუმო ბაზრის მიერ გაიცა განკარგულება ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ, მაგრამ ეს ვალდებულება არ შესრულდა სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ და მან უფლებამოსილ პირს არ მიაწოდა 42 802 792 კვტ.სთ ელექტროენერგია. 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ელექტროენერგია მოპასუხის მიერ მიწოდებული იქნა მხოლოდ რუსეთის მიმართულებით, ხოლო დარჩენილი 42 802 792 კვტ.სთ ელექტრონერგიის მიწოდება აზერბაიჯანის მიმართულებით არ განხორციელებულა.

41. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ მიერ არ შესრულდა 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სრულად და შპს „უ. ი-მა“ მოთხოვნის უფლება დაუთმო სს „თ-ს“, პალატამ მიიჩნია, რომ სს „თ-ის“ მოთხოვნა მოპასუხე სს „ს. ს. ე-ისათვის“ 1 048 668,49 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით.

42. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაში პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადის წარმოშობის საფუძველია უფლების დარღვევა, თუმცა ვადის ათვლა არ ხდება უფლების დარღვევის მომენტიდან. მისი ათვლა იწყება იმ მომენტიდან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

43. განსახილველ შემთხვევაში, პალატის განმარტებით, მოპასუხეს 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 2003 წლის აგვისტოს თვის ჩათვლით, შესაბამისად, მოთხოვნის უფლების მქონე პირისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ უკვე ცნობილი უნდა ყოფილიყო 2003 წლის 1 სექტემბრიდან, საიდანაც უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

44. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „თ-მა“, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაში საარბიტრაჟო სარჩელით მიმართა შპს „კომერციული დავების საარბიტრაჟო პალატას“ საკუთარი უფლების დასაცავად. შპს „კომერციული დავების საარბიტრაჟო პალატის“ 2006 წლის 20 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით საარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა და შპს „ს. ს. ე-ას“ სს „თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1 048 668.49 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის განჩინება და შპს „ს. ს. ე-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილებით აღიარებული იქნა, რომ 2003 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავებზე მხარეთა შორის არ არსებობდა საარბიტრაჟო შეთანხმება.

46. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სს „ს. ს. ე-ის“ სარჩელი და გაუქმდა შპს „კომერციული დავების საარბიტრაჟო პალატის” 2006 წლის 20 მარტის №001-2006 გადაწყვეტილება სს „თ-ის“ საარბიტრაჟო პრეტენზიის დაკმაყოფილების შესახებ. ასევე გაუქმდა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელიც.

47. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლზე დაყრდნობით პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმის თანახმად, კანონმდებელმა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძვლად გაითვალისწინა არა მხოლოდ სასამართლოსთვის მიმართვა, არამედ პრეტენდენტის მიერ სხვა საშუალებით მოთხოვნის დაკმაყოფილების მცდელობა, რა დროსაც მნიშვნელოვანია, რომ მხარემ გამოიჩინოს ნება თავისი უფლების დასაცავად და მისი ეს მოქმედება უნდა იყოს ქმედითი ღონისძიება იმისათვის, რომ მიიღოს შესაბამისი შედეგი.

48. განსახილველ შემთხვევაში პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საარბიტრაჟო შეთანხმების არარსებობის შესახებ დადგენილი იქნა მხოლოდ უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებით, მანამდე კი მთელი პერიოდის განმავლობაში ეს საკითხი სადავო იყო, თუმცა სს „თ-ის“ სასარგებლოდ გამოტანილი იქნა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, რომელიც აღსრულებას ექვემდებარებოდა და, ამავე დროს, ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 20 აგვისტოს (საოქმო) განჩინებით მითითებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების საფუძველზე აღიარებული იქნა სს „თ-ის“ მოთხოვნა და ის იძულებით აღსრულებას არ დაექვემდებარა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ მაშინ მოქმედი გაკოტრების საქმის წარმოების შესახებ საქართველოს კანონით ჩერდებოდა ყველა იძულებითი აღსრულების ღონისძიება თუ სასამართლოში წარდგენილი იყო განცხადება საწარმოს გაკოტრების შესახებ.

49. პალატამ აქვე აღნიშნა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმება მოხდა 2010 წლის 18 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა 2010 წლის 5 აგვისტოს და ამ დრომდე, რომ არა კანონის მოთხოვნები, სს „თ-ს“ გააჩნდა შესაძლებლობა მიეღო მოთხოვნის დაკმაყოფილება კანონიერ ძალაში შესული, აღსრულებადი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით. ამდენად, ვინაიდან სს „თ-ის“ მიერ ხანდაზმულობის ვადაში აღძრული იქნა მოთხოვნა ისეთ ორგანოში, რომლის გადაწყვეტილების საფუძველზეც მას შეეძლო მოთხოვნის დაკმაყოფილება, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საარბიტრაჟო პრეტენზიის აღძვრით შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა და ის შეწყვეტილი იყო საარბიტრჟო გადაწყვეტილების გაუქმებამდე, ანუ, მოცემულ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, ანუ 2010 წლის 5 აგვისტომდე.

50. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 141-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ დავაზე მოსარჩელე სს „თ-მა“ სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2013 წლის 16 ივლისს. ამრიგად, ვინაიდან 2010 წლის 5 აგვისტოდან 2013 წლის 16 ივლისამდე გასული არ არის სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, სს „თ-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული.

51. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ს. ე-ამ", მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

52. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სს „ს. ს. ე-ის" (სსე-ის) მითითება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი.

53. კასატორის განცხადებით, მხარეთა შორის 2003 წლის 20 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულების 4.3 პუნქტის შესაბამისად, თუ დავები ხელშეკრულების მხარეთა შორის ვერ გადაწყდებოდა ურთიერთშეთანხმების გზით, ისინი გადაიჭრებოდა სასამართლო წესით, საქართველოს სარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ. აღნიშნული პუნქტი ითვალისწინებდა ზოგად მითითებას, რომ დავა უნდა გადაწყვეტილიყო სასამართლო წესით, საარბიტრაჟო სასამართლოსადმი მიმართვის გზით, ანუ მხარეთა შორის არსებული დათქმა ,„საარბიტრაჟო შეთანხმებაზე“ არასრულფასოვანი იყო და იურიდიულ შედეგს არ წარმოშობდა. პირიქით, დავა უნდა გადაჭრილიყო სასამართლო წესით და არა საარბიტრაჟო განხილვის გზით. თუმცა თუნდაც რომ ყოფილიყო რაიმე შესაძლებლობა, რომ დავა დაქვემდებარებოდა საარბიტრაჟო წესით განხილვას, ასეთ შემთხვევაში მხედველობაში უნდა ყოფილიყო მიღებული შემდეგი გარემოებები: კერძოდ, „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი და მე-2 მუხლები ითვალისწინებდა პირებს შორის წამოჭრილ სამოქალაქო დავის გადაცემას მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟისათვის, მაგრამ აუცილებლად პირებს შორის ურთიერთშეთანხმებით. კანონის ეს ნორმა ცალსახად ადგენდა, რომ მხარეთა შორის უნდა არსებობდეს შეთანხმება იმის შესახებ, თუ რომელ მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟს გადაეცემა საქმე განსახილველად, რასაც ხელშეკრულების 4.3 პუნქტის შესაბამისად, ადგილი არ ჰქონია. სს „ს. ს. ე-ას" არავითარი ფორმით არ გამოუხატავს თანხმობა შპს „კომერციული დავების საარბიტრაჟო პალატის“, როგორც დავის განმხილველი ორგანოს - არბიტრაჟის შერჩევაზე. უფრო მეტიც, არც საერთაშორისო კომპანია შპს „უ. ი-ს“ და არც სს „თ-ს“ ამგვარი შეთავაზება შესათანხმებლად სს „ს. ს. ე-ისათვის" არ წარუდგენიათ.

54. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას სარჩელის ხანდაზმულობის შეწყვეტასთან დაკავშირებით. უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლს საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტისათვის აუცილებელია, რომ მხარის მიერ არჩეული საშუალება ვარგისი იყოს შესაბამისი შედეგის მისაღწევად. ხანდაზმულობის ვადის დენას უფლებამოსილი პირის მხოლოდ ისეთი სარჩელი (განცხადება) წყვეტს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს. სხვა ს. ორგანოსთვის მიმართვისას აუცილებელია, რომ აღნიშნული ორგანო კომპეტენტური იყოს, ანუ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება ამ ორგანოსადმი მიმართვის გზით უნდა შეიძლებოდეს. თითოეულმა მხარემ თავად უნდა შეარჩიოს საკუთარი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად სწორი და ეფექტური საშუალება.

55. კასატორის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ზოგად მითითებას იმის თაობაზე, რომ დავა უნდა გადაწყვეტილიყო არბიტრაჟის ან სასამართლოსთვის მიმართვის გზით, შესაბამისად, მხარემ საკუთარი არჩევანის შესაბამისად შპს „თბილისის სამომრიგებლო-საარბიტრაჟო პალატისათვის“ მიმართვით დაარღვია სარჩელის განსჯადობის წესები, რადგან მიმართა არაუფლებამოსილ ორგანოს.

56. ასევე ყურადღების მიღმა არ უნდა დარჩეს ის გარემოება, რომ უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხარისათვის ცხადი გახდა, რომ 2006 წლის მარტის თვეში მას არაუფლებამოსილი ორგანოსთვის მიუმართავს. სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანიდან (2009 წლის 30 ივნისიდან) სარჩელის აღძვრამდე (2013 წლის 16 ივლისამდე) გასულია 4 წელზე მეტი, რაც ნიშნავს იმას, რომ გასულია სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა, რაც გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის აბსულუტური საფუძველია.

57. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 ივნისის განჩინებით სს „ს. ს. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

58. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. ს. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

59. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

60. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

61. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

62. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, რადგან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

63. სქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმეში #ას-1728-1710-2011, 23 იანვარი, 2012 წელი, გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს განმარტება იმის შესახებ, რომ „სამოქალაქო სარჩელის განხილვისათვის კომპეტენტურ ორგანოს წარმოადგენს როგორც სასამართლო, ისე კერძო არბიტრაჟი მხარეთა მიერ ასეთი ნების არსებობის შემთხვევაში. მართალია, სამართალწარმოება საქართველოში ხორციელდება საერთო სასამართლოების მეშვეობით, მაგრამ ს. “არბიტრაჟის შესახებ” კანონის შემოღებით უზრუნველყოფს სამართალწარმოების ალტერნატიულ საშუალებას. ამავე დროს, სასამართლო, როგორც ს. ხელისუფლების დამოუკიდებელი ერთ-ერთი შტო, უფლებამოსილია, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გადასინჯოს კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და შეამოწმოს პირის უფლების ხელყოფის ფარგლები. საკითხის სადავოობა, ვარგისია თუ არა ერთ-ერთი მხარის მიერ გამოხატული ნება საარბიტრაჟო განხილვისათვის, არ შეიძლება შეფასდეს იმგვარად, რომ არბიტრაჟი არ წარმოადგენს სამოქალაქო უფლების დაცვისათვის კომპეტენტურ ორგანოს, მით უფრო, ისეთ პირობებში, როდესაც სარჩელი განხილულია არბიტრაჟის მიერ და არსებობს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე. საარბიტრაჟო შეთანხმებისა და საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების სადავოობა წარმოადგენს სასამართლოში დამოუკიდებელი განხილვის საგანს. მასთან დამოკიდებული გარემოებების შეფასება მოითხოვს სპეციალურ გამოკვლევას. ასეთი სახის პრეტენზიის არსებობა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ ვერ გახდება არბიტრაჟის არაკომპეტენტურობის ცალსახად დადგენის საფუძველი. ასეთი დასკვნის საარბიტრაჟო განხილვის ეტაპზე გამოტანის შეუძლებლობა კი გამორიცხავს სარჩელის განხილვისათვის არბიტრაჟის არაკომპეტენტურ ორგანოდ მიჩნევას. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას უკავშირებს სარჩელის შეტანას. სარჩელის განხილვისათვის კი, როგორც აღინიშნა, კომპეტენტური შეიძლება იყოს როგორც სასამართლო, ასევე კერძო არბიტრაჟი“. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე, 138-ე მუხლების შესაბამისად, უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საარბიტრაჟო პრეტენზიის წარდგენით შეწყდა შესაბამისი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა, სასამართლოს გადაწყვეტილებით საარბიტრაჟო განხილვის შედეგის ბათილობა კი წარმოადგენდა ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან სამოქალაქო კოდექსის 141-ე მუხლის თანახმად ხანდაზმულობის ვადის დენის ხელახლა ათვლის საფუძველს.

64. მართალია საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ზემოაღნიშნულისაგან განსხვავებული განმარტება გააკეთა 2013 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებაში საქმეზე #ას-1586-1489-2012, მაგრამ აღნიშნული საქმის გარემოებები წინამდებარე საქმის გარემოებებისაგან განსხვავდება იმით, რომ იქ არბიტრაჟის მიერ საარბიტრაჟო პრეტენზიის მიღების შემდეგ საქმის განხილვა შეჩერდა მოსარჩელის მოთხოვნით, ხოლო მოგვიანებით, საქმის წარმოება საერთოდ შეწყდა საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის გარეშე.

65. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. ს. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი.

66. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი ს. ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი ს. ბაჟის 8000 ლარის გადახდა კასატორს გადაუვადდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი ს. ბაჟის (8000 ლარის) 30% - 2400 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს. ს. ე-ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. ს. ე-ას" (ს/კ: ...) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „ს. ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს საკასაციო სასამართლოს 2015 წლის 12 ივნისის განჩინებით გადავადებული ს. ბაჟის (8000 ლარის) 30% – 2 400 ლარის გადახდა;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე