№ ას-374-355-2015 25 მარტი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „ო. ტ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ბ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება დ. ბ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს „ო. ტ-ას“ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. დ. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ო. ტ-ას“ მიმართ და მოითხოვა 2008 წლის 30 ივნისს დადებული №T8-I-24 ხელშეკრულებითა და 2009 წლის 30 იანვარს გაფორმებული შეთანხმებით გათვალისწინებული შეუსრულებელი ვალდებულების გამო 79 593 აშშ დოლარისა და მიყენებული მატერიალური ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) 51 178 აშშ დოლარის, საერთო ჯამში 130 771 აშშ დოლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:

2. 2008 წლის 30 ივნისს მოსარჩელესა და შპს „ო. ტ-ას“ შორის დაიდო წინასწარი ხელშეკრულება №T8-I-24 საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებაზე დართული გრაფიკის მიხედვით, დ. ბ-ს 82 093 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, 2 წლის ვადაში უნდა მიეღო საცხოვრებელი ბინა, ქ. თბილისში, ო-ი, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე №... დ-ის ქუჩასა და მდინარე მტკვარს შორის, მეგობრობის პარკის დასწყისში (მიწის სარეგისტრაციო ნომერი ..., ფართობი 2740, სახლი №..., პირველი სადარბაზო, მე-... სართული, ბინა №..., საერთო ფართი 59+12კვ.მ.), ასევე შესაბამისი წილი ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაში.

3. 2009 წლის 30 იანვარს შპს „ო. ტ-ან“ გაფორმდა შეთანხმება საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ №T8-I-24 წინასწარ ხელშეკრულებაში ცვლილებების და დამატებების შეტანის თაობაზე, რომლის თანახმად, დ. ბ-ისათვის გადასაცემი ბინის ღირებულება დაზუსტდა და განისაზღვრა 79 593 აშშ დოლარით, ხოლო ბინის გადაცემის ვადად - 2010 წლის 30 დეკემბერი; საცხოვრებელი სახლის ექსპლუატაციაში მიღება უნდა მომხდარიყო არაუგვიანეს 2011 წლის 30 ივნისისა.

4. მოსარჩელის განმარტებით, მან თავისი ვალდებულება შეასრულა დათქმულ დროსა და წინასწარ შეთანხმებული გრაფიკით, შპს „ო. ტ-ას“ გადაუხადა 79 593 აშშ დოლარი (რაც დასტურდება საბანკო გადარიცხვებით), ხოლო შპს-ს ნაკისრი ვალდებულების არცერთ პირობა არ დაუცვია და არც აპირებდა ვალდებულების შესრულებას.

5. გარდა იმისა, რომ შპს „ო. ტ-ამ“ არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და არ გადასცა მოსარჩელეს დათქმული საცხოვრებელი ბინა, მან აღნიშნული ბინა გაასხვისა სხვა პირზე, რითაც მოსარჩელეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

6. დ. ბ-ის განცხადებით, შპს „ო. ტ-ას“ სხვა კრედიტორების მიმართაც გააჩნია შეუსრულებელი ვალდებულებები, რის გამოც მისი აქტივები დაყადაღებულია. ამასთან, პასუხისმგებლობიდან თავის არიდების მიზნით, შპს „ო. ტ-ამ“ დააფუძნა ერთობლივი საწარმო სახელწოდებით შპს „T-58“, სადაც გადატანილია შპს „ო. ტ-ას“ საკუთარი აქტივების 10 %.

7. მოსარჩელის განმარტებით, მან ვერ დაიბრუნა შპს-სთვის ჩარიცხული თანხა - 79 593 აშშ დოლარი. ამასთან, თანხის გავლილ პერიოდში უმოძრაობით განიცადა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რაც 51 178 აშშ დოლარს შეადგენს. საერთო ჯამში კი მას მიადგა 130 771 აშშ დოლარის ზიანი.

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ დ. ბ-ს სრულად არ შეუსრულებია მასზე დაკისრებული ვალდებულება. 2009 წლის 30 იანვრის შეთანხმების პირველი პუნქტის თანახმად, ბ-ს უნდა გადაეხადა 79 593 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, ხოლო მის მიერ წარმოდგენილი ქვითრების თანახმად, დ. ბ-ს გადახდილი აქვს მხოლოდ 81 276,05 ლარი, რაც 79 593 აშშ დოლარის ექვივალენტზე ბევრად ნაკლებია. შესაბამისად, დ. ბ-ს არ შეუსრულებია მასზე დაკისრებული ვალდებულება ჯეროვნად.

9. მოპასუხის განცხადებით, მას არ დაურღვევია ხელშეკრულება, რადგან 2008 წლის 30 ივნისის №T8-1-24 ხელშეკრულების 4.8 მუხლის თანახმად, უფლება ჰქონდა იმ ვადით გადაედო მყიდველისათვის ბინის ჩაბარების თარიღი, რა ვადითაც მყიდველი დააგვიანებდა რომელიმე შენატანის გადახდას. ამავე ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად კი, საკუთრების უფლების გადასვლა მყიდველზე უნდა მომხდარიყო მას შემდეგ, რაც ის სრულად და ჯეროვნად შეასრულებდა წინამდებარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გამყიდველის მიმართ არსებულ ყველა ვალდებულებას. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი გადახდის ქვითრები ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მყიდველის მხრიდან 2009 წლის 30 ივნისის შემდეგ არ მომხდარა თნხის გადახდა. მხარეებს შორის 2009 წლის 30 იანვრის შეთანხმების დანართი №1-ით განისაზღვრა უძრავი ქონების ღირებულების გადახდის გრაფიკი, რომლის მიხედვითაც, მყიდველის მიერ უკანასკნელი გადახდა უნდა განხორციელებულიყო 2010 წლის 31 ოქტომბერს.

10. მოპასუხემ არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ მყიდველის მიერ გადასახდელი 79 593 აშშ დოლარის რომელიმე ფინანსურ ინსტიტუტში განთავსების შემთხვევაში, ის მიიღებდა გარკვეულ სარგებელს და აღნიშნა, რომ ეს დასკვნები არავითარ კავშირშია მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულება/არშესრულებასთან. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას შეიტანდა რომელიმე ფინანსურ ინსტიტუტში, მასსა და შპს ,,ო. ტ-ას’’ შორის არ წარმოიშობოდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. შესაბამისად, მოსარჩელეს არ ექნებოდა მოთხოვნის უფლება.

11. მოპასუხის აზრით, მოსარჩელის მიერ მითითებული თანხა არ არის მიუღებელი შემოსავალი, რადგან, არ არის დაკავშირებული მოპასუხესთან არსებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობასთან. მიუღებელი შემოსავალი სახეზეა მაშინ, როცა ადგილი აქვს ვალდებულების დარღვევას და კრედიტორისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო ამ შემოსავლის მიღება. სარჩელში მითითებულ თანხას კი მოსარჩელე მიიღებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების საფასურს შეიტანდა ფინანსურ ინსტიტუტში. შესაბამისად, მას არ წარმოეშობოდა მოთხოვნის უფლება მოპასუხის წინაშე. ამრიგად, ფინანსურ ინსტიტუტში თანხის შეტანა და შპს ,,ო. ტ-ის’’ ვალდებულების ნაწილის შესრულება ურთიერთგამომრიცხავი ალტერნატივებია.

12. 2014 წლის 30 იანვარს მოპასუხემ დააზუსტა შესაგებელი და მიუთითა, რომ დ. ბ-ს 2009 წლის აგვისტოს შემდეგ არ გადაუხდია თანხა; 2011 წლის 6 ოქტომბერსა და 30 ნოემბერს მან გაფრთხილების წერილები გაუგზავნა მოსარჩელეს დარჩენილი დავალიანების გადაუხდელობის შემთხვევაში შპს „ო. ტ-ას“ მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე, ხოლო 2011 წლის 21 დეკემბერს იგივე გაფრთხილება გამოაქვეყნა გაზეთ „სიტყვა და საქმეში“.

13. წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების 8.3 მუხლის თანახმად, მყიდველის მიერ გადახდის გრაფიკის დარღვევის შემთხვევაში, გამყიდველს შეუძლია გააუქმოს ხელშეკრულება ცალმხრივად. ამ შემთხვევაში გამყიდველი უკან უბრუნებს მყიდველს გადახდილ თანხას მხოლოდ ბინის ხელმეორედ გაყიდვის შემდეგ. შესაბამისად, ეს ვალდებულება ჯერ არ დამდგარა.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოსარჩელემ დააზუსტა სარჩელი და მოითხოვა ბინის ღირებულების გადახდილი თანხის 75 793 აშშ დოლარისა და ზიანის სახით 48 734.89 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შპს „ო. ტ-ას“ დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად მიღებული შესრულების დაბრუნება 55 853.26 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის ოდენობით, შპს „ო. ტ-ას“ დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 12 625 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის ოდენობით.

16. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს დ. ბ-მა და შპს „ო. ტ-ამ“.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს „ო. ტ-ას“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; დ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „ო. ტ-ას“ დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 75 793 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში დაბრუნება; შპს „ო. ტ-ას“ დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის 17 129.2 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში გადახდა.

18. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

19. 2008 წლის 30 ივნისს შპს „ო. ტ-სა“ და დ. ბ-ს შორის დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება, რომლითაც დ. ბ-მა იკისრა ვალდებულება შპს „ო. ტ-ის“ გადაეხადა 82 093 აშშ დოლარი საცხოვრებელი ბინის აშენების მიზნით, ხოლო შპს „ო. ტ-ამ“ იკისრა ვალდებულება, დ. ბ-ის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის გადახდის სანაცვლოდ, არაუგვიანეს 2009 წლის 21 ოქტომბრისა, აეშენებინა და საკუთრებაში გადაეცეა შეთანხმებული ფართისა და მახასიათებლების საცხოვრებელი ბინა.

20. 2009 წლის 30 იანვარს მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება ნარდობის ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე, რომლის თანახმად, დაზუსტდა ქონების ღირებულება და, შესაბამისად, დ. ბ-ის მიერ შპს „ო. ტ-ის“ გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრა 79 593 აშშ დოლარით, ხოლო ბინის გადაცემის ვადად - 2010 წლის 30 დეკემბერი.

21. მოპასუხემ ვერ შეძლო შეთანხმებულ ვადაში ბინის აშენება და მოსარჩელისთვის გადაცემა, საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობა დღემდე არ არის დასრულებული.

22. დ. ბ-მა შპს „ო. ტ-ას“ ბინის მშენებლობისთვის გადაუხადა 55 853.26 აშშ დოლარი.

23. 2008 წლის 30 ივნისს, მოსარჩელე დ. ბ-ის დავალებით პ. ჩ-ემ შპს „ო. ტ-ას“ გადაურიცხა დ. ბ-ის ბინათმშენებლობის თანხა 28 274,92 ლარი, რაც იმ დროს არსებული სავალუტო კურსით შეადგენდა 19 940 აშშ დოლარს.

24. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ბინის მშენებლობისთვის დ. ბ-ს შპს „ო. ტ-ის“ მთლიანობაში გადახდილი აქვს 75 793 აშშ დოლარი.

25. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე-317-ე, 629-ე მუხლებით და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის წარმოიშვა ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა.

26. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, შპს „ო. ტ-ამ“ დ. ბ-ს შეთანხმებულ ვადაში არ გადასცა დასრულებული საცხოვრებელი ბინა. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 361-ე, 405-ე მუხლებზე და აღნიშნა შემდეგი: მიუხედავად იმისა, რომ სახელშეკრულებო სამართალი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპსა და მხარეთა ურთიერთნდობაზეა აგებული, ყოველთვის არსებობს გარკვეული რისკი ვალდებულების შესაძლო დარღვევასთან დაკავშირებით. ასეთი დარღვევის შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსი მხარეს ანიჭებს ხელშეკრულებიდან გასვლის შესაძლებლობას. ვალდებულების დარღვევა სხვადასხვა ფორმით შეიძლება გამოიხატოს, კერძოდ, ვალდებულების შეუსრულებლობა, შესრულების ვადის გადაცილება ან არაჯეროვანი შესრულება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის გამოყენებისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რომელი ფორმით განხორციელდა დარღვევა. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული უფლების რეალიზაცია შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დარღვევა არსებით ხასიათს ატარებს. არსებითია, თუ არა დარღვევა, ეს ყოველი კონკრეტული ფაქტის შეფასებისას უნდა დადგინდეს. ვალდებულების დარღვევა შესაძლებელია არსებითად იქნეს მიჩნეული, თუ კრედიტორი ვალდებულების შესრულებას დროის მკაცრად განსაზღვრულ მონაკვეთს უკავშირებს, ხოლო მოვალე ვალდებულებას ვადაში არ ასრულებს.

27. კონკრეტულ შემთხვევაში პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაუხადა საცხოვრებელი ბინის აშენებისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის დიდი ნაწილი, თუმცა როდესაც შენიშნა, რომ მოპასუხის მხრიდან ვალდებულება არ სრულდებოდა, თავადაც შეაჩერა თანხის გადახდა. მოპასუხემ არათუ ვერ შეძლო შეთანხმებულ ვადაში ბინის აშენება და მოსარჩელისთვის გადაცემა, არამედ აღნიშნული ვალდებულება დღემდე არ შეუსრულებია. ამასთან, მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების გონივრულ ვადაში დასრულება ვერ დაასაბუთა. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე არ იყო ვალდებული მოპასუხისათვის დამატებითი ვადა მიეცა, ვინაიდან აშკარა იყო, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე.

28. სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეები ვალდებულნი არიან დაუბრუნდნენ იმ მდგომარეობას, რომელიც არსებობდა ხელშეკრულების დადებამდე. ამგვარი რესტიტუციის ძირითად პრინციპს კი ნატურით დაბრუნება წარმოადგენს, თუ გადაცემულის თავისებურებათა გათვალისწინებით ნატურით დაბრუნება შესაძლებელია. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დ. ბ-ს შპს „ო. ტ-ის“ გადახდილი აქვს 75 793 აშშ დოლარი, შესაბამისად, პალატის აზრით, მოპასუხე ვალდებულია მოსარჩელეს დაუბრუნოს აღნიშნული თანხა სრულად.

29. მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მიუღებელი შემოსავალი არის სავარაუდო შემოსავალი. მიუღებელი შემოსავლისთვის პასუხისმგებლობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ორი კუმულატიური პირობის არსებობა: უნდა არსებობდეს თავად ზიანი და ასევე მტკიცება იმისა, რომ ვალდებულების ჯეროვანად შესრულების შემთხვევაში პირი გარკვეულ შემოსავალს მიიღებდა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხე მხარეს, როგორც სამეწარმეო სუბიექტს, უნდა ევარაუდა, რომ ხელშეკრულების ვადაში შეუსრულებლობისა და მოსარჩელისათვის ფულადი თანხის დაუბრუნებლობით დ. ბ-ს მიადგებოდა ზიანი. თუმცა, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, დ. ბ-ი ბინის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხის, 75 793 აშშ დოლარის გასესხების შემთხვევაში, მიიღებდა 95 574,97 აშშ დოლარს. მითითებული დასკვნა, პალატის მოსაზრებით, შეიცავს მხოლოდ გაანგარიშებას, თუ რამდენს შეადგენს 75 793 აშშ დოლარის 3%. აღნიშნული დასკვნით არ დგინდება, რომ დ. ბ-ი მის კუთვნილ თანხას აუცილებლად გაასესხებდა. აღნიშნული არ შეიძლება გაგებულ იქნეს ისე, რომ მოსარჩელე ამ თანხით საერთოდ ვერ მიიღებდა სარგებელს.

30. სასამართლოს განმარტებით, სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხი ყველა შემთხვევაში ანიჭებს ფულს სარგებლის მოტანის უნარს. ფული ყოველთვის წარმოადგენს შემოსავლის წყაროს, ვინაიდან შეუძლია შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით.

31. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალურ ინტერნეტ გვერდზე არსებული ინფორმაციის მიხედვით, მოსარჩელე საბანკო ანაბარზე თანხის განთავსების შემთხვევაში, შემოსავლის სახით საშუალოდ მიიღებდა: 2011 წელს - 8.2% სარგებელს, 2012 წელს - 8.1% სარგებელს, ხოლო 2013 წლის ოქტომბრის თვის ჩათვლით - 6.3% სარგებელს. იმის გათვალისწინებით, რომ დ. ბ-მა შპს „ო. ტ-ას“ გადაუხადა 75 793 აშშ დოლარი, პალატის განმარტებით, აღნიშნული თანხის საბანკო ანაბარზე განუთავსებლობით მოსარჩელემ მოთხოვნის წარმოშობიდან სარჩელის აღძვრამდე პერიოდზე ვერ მიიღო 17 129.2 აშშ დოლარის შემოსავალი, რაც ექვემდებარებოდა მოპასუხის მხრიდან სრულად ანაზღაურებას.

32. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შპს „ო. ტ-ამ“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება დ. ბ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს „ო. ტ-ას“ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

33. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმასთან დაკავშირებით, რომ დ. ბ-ს ჰქონდა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს, მოსამზადებელ ეტაპზე, კანონმდებლობის სრული დაცვით წარედგინა შპს „ო. ტ-ას“ დაზუსტებული შესაგებელი და მასზე თანდართული მტკიცებულებები. აღნიშნულ დოკუმენტებში მითითებული იყო, რომ დ. ბ-ს სრულად არ გადახუდია წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა 79 593 აშშ დოლარის ექვივალნეტი ლარში (ამ გარემოებას არც ერთ ინსტანციაში არ ხდიდა სადავოდ მოწინააღმდეგე მხარე, ორივე ინსტანციაში ის ამტკიცებდა, რომ გადაიხდა 75 793 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში).

34. შპს „ო. ტ-ამ“ 2011 წლის შემოდგომაზე არაერთხელ სცადა დაკავშირებოდა დ. ბ-ს. ორჯერ გაუგზავნა გაფრთხილების წერილი ხელშეკრულებაში მითითებულ მისამართზე, თუმცა იმის გამო, რომ მეორე მხარესთან დაკავშირება ვერ მოხერხდა, შპს „ო. ტ-ამ“ 2011 წლის 21 დეკემბერს გამოაქვეყნა განცხადება გაზეთით „სიტყვა და საქმეში“, სადაც ეწერა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ დ. ბ-ი არ შეასრულებდა თავის ვალდებულებას 2 კვირის ვადაში, შპს „ო. ტ-ა“ ავტომატურად გავიდოდა ხელშეკრულებიდან.

35. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დ. ბ-ის მიერ თანხის არასრულად გადახდის შემთხვევაში, დ. ბ-ს დაუბრუნდებოდა მის მიერ გადახდილი თანხა უძრავი ქონების ხელმეორედ გაყიდვის შემდეგ, ახალი მყიდველის მიერ თანხების გადახდის დროის შესაბამისად.

36. დ. ბ-მა მანამდე შეწყვიტა ვალდებულების შესრულება, ვიდრე „ო. ტ-ას“ უნდა შეესრულებინა შემხვედრი ვალდებულება. ამასთან, ხელშეკრულებით არ იყო განსაზღვრული მშენებლობის სტადიები. კერძოდ, ის თუ რა ვადაში რა სტადიაზე უნდა ყოფილიყო მშენებლობა. შესაბამისად, ო. ტ-ას მიერ ვალდებულება დარღვეულად უნდა ჩათვლილიყო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგენილ ვადაში არ მოხდებოდა დ. ბ-ის საკუთრებაში უძრავი ქონების გადასვლა. ხოლო იმ ვითარებაში, როდესაც მოწინააღმდგე მხარემ შეწყვიტა თანხის გადახდა, შპს „ო. ტ-ას“ არანაირი ვალდებულება არ ჰქონდა დარღვეული. კასატორის განცხადებით, სამართლებრივად შეუძლებელია ერთი და იგივე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდეს ორჯერ (ორჯერ მოხდეს ხელშეკრულებიდან გასვლა). დ. ბ-ს მხოლოდ იმ ხელშეკრულებიდან შეეძლო გასვლა, რომელიც სარჩელის შემოტანის მომენტში მოქმედებდა, ხოლო ამისთვის უნდა დაესაბუთებინა, რომ შპს „ო. ტ-ას“ მიერ 2011 წლის 21 დეკემბერს განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლა იყო ბათილი.

37. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა დ. ბ-ის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, რომ არ უმსჯელია სარჩელის შეტანამდე 2 წლით ადრე შპს „ო. ტ-ას“ მიერ განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ. აღნიშნული მიდგომა, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება ამ ნაწილში იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია.

38. საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაურთო საქმეს დ. ბ-ის მიერ სააპელაციო სხდომის ეტაპზე წარმოდგენილი ის მტკიცებულება, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარეს არ ჰქონდა წარმოდგენილი პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა, ვინაიდან არ არსებობდა აღნიშნული მტკიცებულების პირველ ინსტანციაში წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი. მოწინააღმდეგე მხარემ მტკიცებულების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად დასახელდა ის გარემოება, რომ შპს „ო. ტ-ას“ დ. ბ-ის მიერ ვალდებულების შესრულების სადავოდ გახდისას არ მიუთითებია კონკრეტულად ამ მტკიცებულებით დადასტურებადი თანხის გადაუხდელობა.

39. კასატორის აზრით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თავისი მოთხოვნის მტკიცებულებით დადასტურების ტვირთი ეკისრებოდა მოწინააღმდეგე მხარეს. შპს „ო. ტ-ამ“ კანონმდებლობის სრული დაცვით გახადა სადავო მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვალდებულების შესრულება. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაგზვნილ შესაგებელში მოპასუხემ მიუთითა, რომ დ. ბ-ის მიერ წარმოდგენილი ქვითრებით არ დასტურდებოდა მოთხოვნილი თანხის გადახდა. აქედან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, გაუგებარია, რას ეფუძნება სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც მან დაურთო საქმეს ის მტკიცებულება, რომლის წარდგენაც მოწინააღმდეგე მხარეს შეეძლო პირველ ინსტანციაში, თუმცა არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

40. კასატორის განცხადებით სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით.

41. მოწინააღმდეგე მხარე, როგორც პირველ, ასევე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ითხოვდა თანხის გაუსესხებლობის შედეგად მიუღებელ შემოსავალს. მას არც წერილობით და არც ზეპირად, არ უხსენებია საბანკო ანაბარზე თანხის შეუტანლობის შედეგად მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის შესახებ. ამასთან, შესაძლოა ეროვნული ბანკის ვებ-გვერდზე მითითებული ინფორმაცია საყოველთაოდ ცნობილ გარემოებად იქნას მიჩნეული და მხარე გათავისუფლდეს მტკიცების ვალდებულებისაგან, თუმცა ეს არ ნიშნავს მითითების ვალდებულებისაგან გათავისუფლებას. სასამართლომ გაათანაბრა საბანკო ანაბარი და სესხის ხელშეკრულება და მიიჩნია, რომ თუკი მხარეს სესხის ხელშეკრულების შესაძლო დადების შესახებ ჰქონდა მითითებული, ეს ავტომატურად ნიშნავდა ანაბარზე თანხის შესაძლო შეტანასაც. ამრიგად, ორივე ინსტანციის სასამართლომ, საკუთარი ინიციატივით მოახდინა დ. ბ-ის მოთხოვნის ტრანსფორმაცია, გასცდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დაყენებული მოთხოვნის ფარგლებს, მიაკუთვნა მხარს ის, რასაც არ ითხოვდა, რითიც დაირღვა შეჯიბრებითობის და მხარეთა თანასწორობის პრინციპი და სსსკ-ის 248-ე მუხლის იმპერატიული დანაწესი.

42. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასაც სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით. კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეში (უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 08 ივლისის გადაწყვეტილება, საქმე № ას-1677-1573-2012) უზენაესმა სასამართლომ განმარტა რომ ,,ამ ნორმის (411-ე მუხლის) მიზნებისათვის, მიუღებელია შემოსავალი, რომლის მიღებაც პროგნოზირებადი იყო კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში, მაგრამ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, პირმა ვერ მიიღო. შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა შეფასდეს თავად იმ ვალდებულების ხასიათი, რომლის არაჯეროვანი შესრულების გამოც, მხარე ამგვარი შემოსავლის ანაზღაურებას ითხოვს’’.

43. კასატორის განცხადებით, აღნიშნული გადაწყვეტილება ეხება სამშენებლო ურთიერთობიდან გამომდინარე კერძო სამართლებრივ დავას. ამავე გადაწყვეტილებაში, სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ,,მნიშვნელობა ენიჭება იმ გარემოებებს, რომლებიც მიუთითებენ შპს ,,ა+–ის’’ (მენაშენე) მიერ ზემოაღნიშნული ფართის გადაცემასთან ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, რა შემოსავალს მიიღებდა და ვალდებულების დარღვევის შედეგად არ მიიღო შ.-ე-ამ (მყიდველი), ანუ, არა ფულადი სახსრების, არამედ ამ ბინის გადაცემასთან დაკავშირებული ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში რა ოდენობის შემოსავალს მიიღებდა მოსარჩელე და რაში გამოიხატებოდა ყოველივე აღნიშნული. მითითებულ ფაქტებზე მოსარჩელე არ უთითებს. შპს ,,ა+-ის’’ მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შ.ე-ა მიიღებდა ბინას’’.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიიჩნია, რომ დ. ბ-ის მიერ მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავლის დაანგარიშებისას (ამ მოთხოვნის საკუთარი ინიციატივით ტრანსფორმირების შემდეგაც კი) სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო კონკრეტულად შპს ,,ო. ტ-სა“ და დ. ბ-ს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის შემთხვევაში, უნდა გამოთვლილიყო საცხოვრებელი ფართის გადაუცემლობის შედეგად მიუღებელი შემოსავალი (მაგალითად, ეს შეიძლება ყოფილიყო ბინის შესაძლო გაქირავებიდან მიუღებელი შემოსავალი), ხოლო საბანკო ანაბრიდან მისაღები შესაძლო პროცენტები არ არის და ვერც იქნება დაკავშირებული ვალდებულების შესრულება/შეუსრულებლობასთან, ვინაიდან მოპასუხის ვალდებულება იყო საცხოვრებელი ფართის გადაცემა და არა თანხის გადახდა. მოსარჩელე საბანკო ანაბარზე დარიცხული პროცენტის სახით მიუღებელ შემოსავალს ვერ მიიღებდა იმ შემთხვევაშიც კი, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 აპრილის განჩინებით შპს „ო. ტ-ას“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

46. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 მარტის განჩინებით შპს „ო. ტ-ას“ საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

47. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ო. ტ-ას“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

48. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ 2008 წლის 30 ივნისის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველადი შენატანი - 52 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში სრულად გადაიხადა.

49. კასატორი ასაჩივრებს საოქმო განჩინებას, რომლითაც სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული გარემოების დადგენის მიზნით, საქმეს დაურთო დამატებითი მტკიცებულებები და მიუთითებს, რომ ეს მტკიცებულებები დაუშვებელი იყო, შესაბამისად, სასამართლომ მათი მიღებით დაარღვია საპროცესო კოდექსის ნორმები. შემდეგ კი მათზე დაყრდნობით არასწორად დაადგინა მოსარჩელის მიერ დამატებით 19 940 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი.

50. მხარეთა ახსნა-განმარტების შესაბამისად, აღნიშნული 19 940 აშშ დოლარი წარმოადგენდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველადი შენატანის - 52 000 აშშ დოლარის ნაწილს, რომელიც, კასატორის მითითებით, გადახდილი არ ყოფილა. საკასაციო საჩივრიდან გამომდინარეობს, რომ მოსარჩელემ პირველადი შენატანის სახით გადაიხადა მხოლოდ 32 180 აშშ დოლარი.

51. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების თანახმად, მან პირველადი შენატანი 52 000 აშშ დოლარის ოდენობით ხელშეკრულების ხელმოწერის დღესვე (2008 წლის 30 ივნისს) სრულად დაფარა 3 საბანკო გადარიცხვით, რომელთაგან ერთი განხორციელდა უშუალოდ მის მიერ, ხოლო დანარჩენი ორი გადარიცხვა შეასრულა პ. ჩ-ემ, რომელსაც მიჰყიდა საკუთარი ბინა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადავო ბინის ღირებულების გადახდის მიზნით. პ. ჩ-ემ გადარიცხვა განახორციელა უშუალოდ მოპასუხის საბანკო ანგარიშზე სს „საქართველოს ბანკში“.

52. მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სარჩელს დაურთო საბანკო გადარიცხვის ორი ქვითარი, რომელთა თანახმად, 2008 წლის 30 ივნისს სს „საქართველოს ბანკში“ მოპასუხის ანგარიშზე დ. ბ-მა და პ. ჩ-ემ გადარიცხეს შესაბამისად 20 180 აშშ დოლარისა და 12 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 107, 108). პ. ჩ-ის მიერ განხორციელებული გადახდის დანიშნულებად ქვითარში მითითებული იყო „ბინათმშენებლობის თანხა (დ. ბ-ი 12 000 დოლარის ექვივალენტი ლარში)“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 108).

53. მოსარჩელემ მესამე გადარიცხვის (19 940 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდის) დამადასტურებელი ქვითარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 278-279) დაურთო სააპელაციო საჩივარს იმაზე მითითებით, რომ მოპასუხემ მის მიერ პირველადი შენატანის არასრულად განუხორციელებლობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავო გახადა მხოლოდ მთავარ სხდომაზე, რის შედეგადაც მას არ მიეცა აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად დამატებითი მტკიცებულების წარდგენის საშუალება.

54. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ პირველადი შენატანის სახით 52 000 აშშ დოლარის სრულად გადახდის ფაქტი არასწორად დაადგინა და აღნიშნავს, რომ ამ გარემოების დადგენა სააპელაციო სასამართლოში დამატებით წარდგენილი მტკიცებულებების გარეშეც შესაძლებლი იყო, კერძოდ:

55. მხარეთა შორის 2008 წლის 30 ივნისს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების 3.2.1 მუხლის თანახმად, ბინის ღირებულების გადახდის წესი განისაზღვრა შემდეგნაირად: პირველადი შენატანი ლარში 52 000 აშშ დოლარის ექვივალენტის ოდენობით მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე; ხოლო ბინის ღირებულების დარჩენილი ნაწილი - ხელშეკრულებაზე დართული თანხის გადახდის გრაფიკის შესაბამისად.

56. იმავე ხელშეკრულების 8.2 მუხლის თანახმად, თუ მყიდველი არ შეასრულებდა ხელშეკრულების 3.2.1 მუხლის შესაბამისად პირველადი შენატანის გადახდის ვალდებულებას, ხელშეკრულება ავტომატურად უქმდებოდა.

57. კასატორის მითითებით, წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გაუქმებულა და 2011 წლის 21 დეკემბრამდე მოქმედებდა.

58. საქმის განხილვის დროს მოპასუხეს/კასატორს მოსარჩელისთვის პირველადი შენატანის არასრულად განხორციელების შესახებ მყიდველის გაფრთხილების თაობაზე არ მიუთითებია და არც აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტები წარუდგენია სასამართლოში.

59. მოპასუხე/კასატორი შესაგებელში მიუთითებდა, რომ სარჩელზე დართული გადახდის ქვითრებით არ დასტურდებოდა მყიდველის მიერ ნასყიდობის თანხის სრულად გადახდა, ხოლო დაზუსტებულ შესაგებელს მან დაურთო მტკიცებულებები, რომელთა თანახმად, ხელშეკრულებიდან მოპასუხის გასვლამდე, 2011 წლის 30 ნოემბრის მდგომარეობით, მოსარჩელის დავალიანება შეადგენდა 8 736.83 აშშ დოლარს, საიდანაც 3 797.62 აშშ დოლარი იყო ბინის ნასყიდობის ღირებულება, ხოლო 4 939.21 აშშ დოლარი - მასზე დარიცული პირგასამტეხლო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 186). მოპასუხის/კასატორის მიერ წარმოდგენილ 2011 წლის 6 ოქტომბრისა და 30 ნოემბრის გაფრთხილებებში არ არის მითითებული მოსარჩელის მიერ პირველადი შენატანის არასრულად გადახდის შესახებ.

60. დადგენილია, რომ 2009 წლის 30 იანვარს, ანუ პირველადი შენატანის განხორციელების დღიდან ნახევარი წლის შემდეგ მხარეებმა ცვლილება შეიტანეს წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში, რომლითაც შეცვალეს ბინის ნასყიდობის ფასი. ხელშეკრულებას დაერთო ნასყიდობის ფასის გადახდის ახალი გრაფიკი. მასში აისახა ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის დღისათვის უკვე გადახდილი და მომავალში გადასახდელი თანხები. ამ გრაფიკის მიხედვით, 2008 წლის 30 ივნისს გადახდილი თანხის ოდენობად მითითებულია 52 120 აშშ დოლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 109).

61. ზემოაღნიშნული გარემოებები და მტკიცებულებები სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელის მიერ დამატებით წარმოდგენილი მტკიცებულებების გარეშეც უკვე საკმარისი იყო ვარაუდისათვის, რომ პირველადი შენატანი მყიდველის მიერ სრულად განხორციელდა. ამ ვარაუდის (პრეზუმფციის) გაქარწყლების აუცილებლობა მტკიცების ტვირთს აბრუნებს მოპასუხის მხარეს. ამიტომ პირველადი შენატანის არასრულად გადახდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა, რაც მან ვერ შეძლო.

62. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ მყიდველის მიერ ბინის ღირებულების პირველადი შენატანი სრულად განხორციელდა.

63. რაც შეეხება საოქმო განჩინებას, სამოქალაქო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

64. ამიტომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გაზიარებული იქნება, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებები სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით მიიღო, აღნიშნული დარღვევა მოცემულ შემთხვევაში ვერ ჩაითვლება ისეთ დარღვევად, რომელსაც შეეძლო საქმის განხილვის შედეგზე ემოქმედა.

65. კასატორი გადაწყვეტილებას ასაჩივრებს, აგრეთვე, იმ მოტივით, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან მოსარჩელის გასვლის შესახებ. კერძოდ, კასატორი უთითებს, რომ ხელშეკრულება დაარღვია არა მოპასუხემ, არამედ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკის დარღვევით. შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გავიდა არა მოსარჩელე, არამედ მოპასუხე და არა სარჩელის აღძვრის დროისათვის, არამედ ჯერ კიდევ 2011 წლის 21 დეკემბერს, რისი უფლებაც მოპასუხეს ჰქონდა ხელშეკრულების 8.3 მუხლით. ამავე მუხლის შესაბამისად, მას ხელშეკრულებაზე უარის თქმის გამო მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობოდა მხოლოდ უძრავი ქონების გასხვისების შემდეგ, ახალი მყიდველის მიერ თანხის გადახდის შესაბამისად, რაც ამ დრომდე არ განხორციელებულა. შედეგად, მას არც შესრულების დაბრუნების და არც ზიანის გადახდის ვალდებულება წარმოშობია.

66. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის ზემოაღნიშნული მოსაზრება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია და არ წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს.

67. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე ამავე კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ.

68. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ ხელშეკრულებიდან იგი 2011 წლის 21 დეკემბერს გავიდა, მაშინ მას ხელშეკრულების შესაბამისად მიღებული შესრულების 75 793 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშვა სწორედ ამ დროიდან, რაც კასატორს დღემდე არ განუხორციელებია. ასეთ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს შესრულების დროულად დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანი, რომელიც ასევე შეიძლება გამოიხატოს მიუღებელი შემოსავლის სახით. შესაბამისად, თუ გაზიარებული იქნება კასატორის მითითება ხელშეკრულებიდან 2011 წლის 21 დეკემბერს მისი გასვლის თაობაზე, ამ პერიოდიდან თანხის დაბრუნებამდე სააპელაციო და პირველი ინსტანციის სასამართლების მიერ ეროვნული ბანკის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე არსებული ინფორმაციის მიხედვით საბანკო ანაბარზე თანხის განთავსების შემთხვევაში შემოსავლის სახით საშუალოდ მისაღები პროცენტის გათვალისწინებით, რომელიც საკასაციო სასამართლოს აზრით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად დაადგინეს (პროცენტის ოდენობას არც კასატორი ასაჩივრებს), დაანგარიშებული თანხის ოდენობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელისათვის მიკუთვნებულზე მეტი აღმოჩნდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად კი, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ.

69. რაც შეეხება ხელშეკრულების 8.3 მუხლით გათვალისწინებული უფლების გამოყენებას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 2011 წლის 21 დეკემბრის მდგომარეობით, მოსარჩელეს გადახდილი ჰქონდა 75 793 აშშ დოლარი, რაც წარმოადგენს ნასყიდობის საგნის ღირებულების 95,2%. საქმეზე დართული გადახდის ქვითრების თანახმად, აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს გადახდილი ჰქონდა უკვე 2009 წლის 11 აგვისტოს. მოპასუხის 2011 წლის 30 ნოემბრის გაფრთხილების მიხედვითაც, მოსარჩელეს ნასყიდობის თანხიდან გადასახდელად დარჩენილი ჰქონდა მხოლოდ 3 797.62 აშშ დოლარი.

70. აღნიშნული არ წარმოადგენდა ვალდებულების მნიშვნელოვან დარღვევას. შეიძლება ითქვას, რომ ვალდებულების დარღვევა უმნიშვნელო იყო.

71. ამავე დროს, მოპასუხეს არ მიუთითებია, რომ 2011 წლის 21 დეკემბრისათვის თავად მას შესრულებული ჰქონდა საკუთარი ვალდებულება - ბინა მოყვანილი ჰქონდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში (წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების 4.2 მუხლის შესაბამისად, მას სამუშაოების დასრულება და მყიდველის მფლობელობაში ქონების გადაცემა ევალებოდა 2010 წლის 30 დეკემბრამდე, კომუნიკაციების ჩართვა და ბინის კეთილმოწყობა 2011 წლის 30 მარტამდე, ხოლო სახლის ექპლუატაციაში შეყვანა 2011 წლის 30 ივნისამდე). სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხეს საკუთარი ვალდებულებები არათუ 2011 წლის 21 დეკემბრისთვის, არამედ დღემდე არ შეუსრულებია (კორპუსი არ აშენებულა), რასაც აღიარებს თავად მოპასუხე (იხ. საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 7 თებერვლის სხდომის ოქმი 16:48:31). მოსარჩელის მითითებით, კი მან დარჩენილი დავალიანება არ გადაიხადა სწორედ იმის გამო, რომ მოპასუხე ბინის მშენებლობას არ ახორციელებდა.

72. ასეთ პირობებში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მართალია, ხელშეკრულების 8.3 მუხლი გამყიდველს უფლებას აძლევს გავიდეს ხელშეკრულებიდან მყიდველის მიერ გადახდის გრაფიკის დარღვევის შემთხვევაში, მაგრამ აღნიშნული დებულება არ შეიძლება განიმარტოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ დებულებათა საწინააღმდეგოდ, იმგვარად, რომ მყიდველის მიერ ვალდებულების უმნიშვნელო დარღვევის შემთხვევაში ან ისეთ პირობებში, როცა ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად თვითონ არის პასუხისმგებელი, კრედიტორს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და მყიდველს ნასყიდობის თანხა დაუბრუნოს მხოლოდ მესამე პირზე ბინის გასხვისების შემდეგ (რომ აღარაფერი ვთქვათ იმის შესახებ, რომ აღნიშნული პირობის დადგომა დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე და შედეგად, წარმოადგენს ბათილ პირობას).

73. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილია სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ვალდებულება კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. აღნიშნული პრინციპი განმტკიცებულია სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლითაც, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ისეთ ვითარებაში, როდესაც მოსარჩელეს შესრულებული ჰქონდა საკუთარი ვალდებულება 95,2%-ით, ხოლო მოპასუხეს თავისი ვალდებულება დღემდე არ შეუსრულებია, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს ხელშეკრულების 8.3 მუხლი საფუძვლად უნდა დაედო მოსარჩელის მოთხოვნაზე უარის თქმისათვის.

74. აქვე საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტების თანახმად, მოპასუხემ ბინა 2012 წლის 20 აგვისტოს მესამე პირზე გაასხვისა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 215-223).

75. კასატორი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ბოლო საფუძველად უთითებს იმ არგუმენტს, რომ სასამართლომ მოახდინა მოსარჩელის მოთხოვნის ტრანსფორმაცია და მოსარჩელეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ მოუთხოვია. კერძოდ, მოსარჩელე უთითებდა ბინის შესაძენად მის მიერ გადახდილი თანხის გასესხების შემთხვევაში მისაღებ შემოსავალზე, ხოლო სასამართლომ მიაკუთვნა აღნიშნული თანხის ანაბარზე განთავსების შემთხვევაში მისაღები შემოსავალი. ამავე დროს, სასამართლოს უნდა მიეკუთვნებინა მხარისათვის მხოლოდ ბინის ვერგადაცემის და არა თანხის ვერგასესხების შედეგად მიუღებელი შემოსავალი.

76. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით. მიუღებელ შემოსავლად კი იგი მიიჩნევდა 75 793 აშშ დოლარის გასესხების შემთხვევაში მისაღებ (მაგრამ ვერმიღებულ) შემოსავალს. ანაბარზე თანხის განთავსება თავისი არსით არ განსხვავდება თანხის სხვაგვარი გასესხებით წარმოშობილი ურთიერთობიდან. ორივე შემთხვევაში ხდება თანხის განკარგვა პროცენტის სახით შემოსავლის მიღების მიზნით. ამიტომ საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ უშუალოდ ანაბარზე თანხის განთავსების შესაძლებლობაზე მოსარჩელის მითითების არარსებობის გამო, სასამართლოს უარი უნდა ეთქვა მიუღებელი შემოსავლის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

77. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ კრედიტორს უნდა აუნაზღაურდეს მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით და მიიჩნევს, რომ ზიანის ანაზღაურებით აღდგენილ უნდა იქნას ის ვითარება, რაც იარსებებდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების (ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობების არარსებობის) შემთხვევაში. საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება კასატორს, რომ როცა ხელშეკრულების საგანია ბინის აშენება და საკუთრებაში გადაცემა, ბინის ნასყიდობის თანხის სხვაგვარი გამოყენებით მიუღებელი შემოსავალი ვერ იქნება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბინის გადაცემის ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული შედეგი. თუმცა აღნიშნავს, რომ როცა ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ერთ-ერთი მხარე უარს ამბობს ხელშეკრულებაზე, სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის შესაბამისად, დგება ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგები, კერძოდ, მხარეებს წარმოეშობათ ერთმანეთისათვის მიღებული შესრულებისა და სარგებელის დაბრუნების ვალდებულება, რომლის დარღვევა იმავე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ასევე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოშობს. საკასაციო საჩივარში კასატორი უთითებს, რომ 2011 წლის 21 დეკემბერს მან უარი თქვა ხელშეკრულებაზე. აღნიშნულის შედეგად კი მას მოსარჩელისათვის 75 793 აშშ დოლარის (მიღებული შესრულების) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშვა, რასაც კასატორი არამართლზომიერად არ ასრულებს დღემდე (იხ. სასამართლოს მსჯელობა წინამდებარე გადაწყვეტილების 62-68 პუნქტებში). ასეთ შემთხვევაში შესაძლებელია სახეზე გვქონდეს როგორც ხელშეკრულების შეუსრულებლობით, ისე შესრულების დროულად დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანი, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ასევე შესაძლებელია მიუღებელი შემოსავლის სახით გამოიხატოს.

78. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება, რომ არ არსებობდა მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

79. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ პუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. იმავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს კოდექსის 412-ე მუხლით გათვლისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმის ხელახლა დაბრუნების საფუძვლები არ არსებობს.

80. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, ზემოაღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

81. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლოს 2015 წლის 16 აპრილის განჩინებით შპს „ო. ტ-ას“ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადაუვადდა საქმის საბოლოო განხილვამდე. ვინაიდან შპს „ო. ტ-ას“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა კასატორს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ.ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ო. ტ-ას“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. შპს „ო. ტ-ას“ (ს/კ: ...) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს საკასაციო პალატის 2015 წლის 16 აპრილის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის გადახდა;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე