№ ას-552-523-2015 28 აპრილი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზ. ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ. ჩ-ი(მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ლ-ე“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ლ-ემ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ჩ-ის, რ. კ-ისა და პ. ჩ-ის მიმართ და მოითხოვა 2013 წლის 30 ივლისს ზ. ჩ-სა და პ. ჩ-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების, 2013 წლის 31 ივლისს ზ. ჩ-სა და რ. კ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ზ. ჩ-ისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 18 298 ლარის დაკისრება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2. ზ. ჩ-ი დასაქმებული იყო შპს ,,ლ-ეში’’ გაყიდვების მენეჯერად. მის მიერ სამუშაოს არასათანადოდ შესრულების გამო, რაც გამოვლინდა გამიზნულად კომპანიის კუთვნილი პროდუქციის პრობლემატური სავაჭრო ობიექტებისათვის გატანა-მიწოდებაში, მოსარჩელემ იზარალა 15 598 ლარით, რაც ზ. ჩ-ის მიერ აღიარებული იქნა. ამასთან, მხარეებს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა და მოპასუხეს სესხის სახით საკუთრებაში გადაეცა 2 700 ლარი.

3. მოპასუხემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, ხოლო პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების მიზნით, იმ განზრახვის გარეშე, რომ გარიგებებს შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა, კუთვნილი უძრავი ნივთები 2013 წლის 30 ივლისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და 2013 წლის 31 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა მამის, პ. ჩ-ისა და მეუღლის დის, რ. კ-ის სასარგებლოდ.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2012 წლის 4 ოქტომბერს დადებული გარიგება ზ. ჩ-ის მიერ 15 598 ლარის ოდენობით ვალის აღიარების თაობაზე, მართლსაწინააღმდეგოა, ვინაიდან იგი დაიდო იძულებით. რაც შეეხება მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობას, მოპასუხის განცხადებით, მას სესხის ხელშეკრულებაზე ხელი არ მოუწერია. შესაბამისად, მისი მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ნების გამოვლენას სესხის სახით 2 700 ლარის მიღებაზე.

5. ზ. ჩ-ის განმარტებით, ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები ფიქტიურად არ დადებულა, ვინაიდან იგი ფაქტობრივად არ წარმოადგენდა არცერთი უძრავი ქონების მესაკუთრეს. ქ. თბილისში, ა-ის ..., ჩიხი №...-ში მდებარე ბინა წარმოადგენდა მისი მამის, პ. ჩ-ის საკუთრებას, რომელიც დროებით, კომერციული საჭიროების გამო გაფორმდა ზ. ჩ-ის სახელზე. რაც შეეხება ქ. თბილისში, ვ-ას გამზ., კვარტალი ..., მე-... კორპუსში მდებარე №... ბინას, აღნიშნული წარმოადგენდა ზ. ჩ-ის ცოლის დის საკუთრებას და სესხის გაცემა რ. კ-ზე არ მოხერხდა. მოგვიანებით, ვინაიდან სესხი გადაეწერა მესაკუთრეს, აღარ იყო ზ. ჩ-ზე მისი ფიქტიური რეგისტრაციის აუცილებლობა. ამასთან, აღნიშნულ კრედიტს ფარავდა რ. კ-ის დედა მ. თ-ე.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,ლ-ეს’’ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე ზ. ჩ-ს მოსარჩელე შპს ,,ლ-ეს’’ სასარგებლოდ დაეკისრა 18 298 ლარის გადახდა; სარჩელი 2013 წლის 30 ივლისს ზ. ჩ-სა და პ. ჩ-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების, აგრეთვე 2013 წლის 31 ივლისს ზ. ჩ-სა და რ. კ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ჩ-მა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინებით ზ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით და არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ზ. ჩ-ი აიძულეს თავის თავზე აეღო სხვისი ვალი. პალატის განმარტებით, აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.

10. სასამართლომ შეაფსა საქმზე მოწმის სახით დაკითხულ პირთა - შპს „ლ-ეს“ ყოფილი დირექტორის, ლ. ტ-ისა და ამავე ორგანიზაციაში დასაქმებული ვლადიმერ კავლელაშვილის ჩვენებები და დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 4 ოქტომბერის ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმების დადებისას ადგილი არ ჰქონია მოპასუხის იძულების ფაქტს. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება ვალის აღიარების ხელშეკრულების მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებად მიჩნევის თაობაზე.

11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია 2012 წლის 6 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებაზე ზ. ჩ-ის ხელმოწერის არარსებობასთან დაკავშირებითაც და მიუთითა საქმეზე მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 26 სექტემბრის №004307013 და 2014 წლის 17 დეკემბრის №001268814 ექსპერტიზის დასკვნებზე. 2013 წლის 17 დეკემბრის დასკვნის მიხედვით ხელმოწერა, ზ. ჩ-ის სახელით, განლაგებული ხელშეკრულებაზე სესხის შესახებ, №12/09-2ბ, 06.09.12 წლის თარიღით, მეორე გვერდზე გრაფაში: „მსესხებელი“, სავარაუდოდ შესრულებულია ზ. ჩ-ის მიერ. ექსპერტმა განმარტა, რომ კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა გამოსაკვლევი ხელმოწერის მოკლე და მარტივი აგებულობის გამო. 2013 წლის 26 სექტემბერს მომზადებულ №004307013 ექსპერტიზის დასკვნაში კი მითითებულია, რომ ხელმოწერა ზ. ჩ-ის სახელით (ტექსტის სახით) განლაგებული: ხელშეკრულებაზე სესხის შესახებ, 12/09-2ბ, 06.09.20-12 წლის თარიღით, პირველ გვერდზე, ქვედა მარჯვენა მხარეს, შესრულებულია ზ. ჩ-ის მიერ.

12. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ხელშეკრულების პირველ გვერდზე განთავსებულია ხელშეკრულების ძირითადი დებულებები: ხელშეკრულების მხარეები, ხელშეკრულების საგანი, მხარეთა ვალდებულებები და ხელშეკრულების შეწყვეტის პირობები, ხოლო მეორე გვერდზე მოცემულია მხოლოდ დასკვნითი დებულებები: მხარეთა შორის დავის გადაწყვეტის წესი და გაფორმებული ხელშეკრულების ეგზემპლარების რაოდენობა. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ იმ გვერდზე საიდანაც ირკვევა სახელშეკრულებო ურთიერთობის სახე, სესხის ოდენობა და გადახდის პირობები, ცალსახად დადგენილია ზ. ჩ-ის ხელმოწერის ნამდვილობა.

13. რაც შეეხება სესხის თანხის გადაცემას, ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის თანახმად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გამსესხებელმა სესხის თანხა 2 700 ლარი მსესხებელს გადასცა ამ ხელშეკრულების ხელის მოწერამდე (ტ. I, ს.ფ. 4-5).

14. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა განმეორებითი კალიგრაფიული ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ 2014 წლის 7 მაისის და კალიგრაფიული ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ 2014 წლის 22 ოქტომბრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის საოქმო განჩინებების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი, რადგან აპელანტი ვერ უთითებდა აღნიშნული განჩინებების ფაქტობრივ და სამართლებრივ უსწორობებზე.

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ზ. ჩ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

16. სასამართლოს მიერ არ იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ფულადი ვალდებულების წარმოშობისა და თანხის გადაცემის შესახებ, რის გამოც საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებანი დაუდგენელია.

17. მიუხედავად იმისა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებლად ქმნის მოთხოვნის უფლებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი არ გულისხმობს არსებული ვალის აღიარებას. მოცემულ შემთხვევაში ძირითადი ვალდებულების არსებობა შეიძლება სადავო იყოს, მაგრამ მისი არსებობა გამორიცხული არ უნდა იყოს. კასატორი არც ფაქტობრივად და არც სამართლებრივად არ იყო ვალდებული გადაეხადა სხვა იურიდიული პირის ვალი, მითუმეტეს, რომ მისი ბრალი ამ დავალიანების წარმოშობაში არ დასტურდება, რის გამოც ვალის აღიარების სადავო ხელშეკრულება ამორალური და მართლსაწინააღმდეგოა, აღნიშნული მოსაზრება განმტკიცებულია საკასაციო ინსტანციის ერთგვაროვანი პრაქტიკით.

18. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, მიუხედავად ხელშეკრულების დადების დროს მხარეთა ნების ავტონომიის მნიშვნელობისა და ხელშეკრულების ტექსტით ბოჭვისა, სადავო საკითხის შეფასება და გადაწყვეტა უნდა მომხდარიყო კეთილსინდისიერების პრინციპის მეშვეობით. შესაბამისად, დღის წესრიგში დგება სახელშეკრულებო შეთანხმებების განმარტების წინაპირობა, რაც სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლის პირველი ნაწილის და მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე უნდა მოხდეს.

19. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლის თანახმად, თუ ვალდებულების შესრულების პირობები უნდა განისაზღვროს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისა ან მესამე პირის მიერ, მაშინ საეჭვოობისას ივარაუდება, რომ ამგვარი განსაზღვრა უნდა მოხდეს სამართლიანობის საფუძველზე, რათა დაცული იქნას ე.წ „სუსტი მხარე“, კასატორი, რომელსაც ზემოაღნიშნული გამოუვალი გარემოებების გამო, ნაკლები შესაძლებლობა აქვს, გავლენა მოახდინოს შეთანხმების პირობის შემუშავებასა თუ მოდიფიცირებაზე.

20. სწორედ ამგვარ სუსტ და ძლიერ მხარეთა შორის სოციალური სამართლიანობის უზრუნველყოფას ემსახურება სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლი. ამ ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე კი, ხელშეკრულების ტექსტით ბოჭვის მიუხედავდ, სახელშეკრულებო პირობის განმარტება სამართლიანობის საფუძველზე უნდა მოხდეს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხეს სთავაზობს არასამართლიან, ანუ იმგვარ პირობას, რაც მოსარჩელისათვის უფლებრივ დანაკარგს იწვევს (სამსახურში დარჩენის სანაცვლოდ ვალის აღიარება, რაც დასტურდება იმ გარემობითაც, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებაზე ხელმოწერიდან ერთ საათში კასატორი გაათავისუფლეს სამსახურიდან (იხ მოწმეთა ჩვენება)), რაც წინააღმდეგობაში მოდის როგორც სამართლიანობის, ისე კეთილსინდისიერად ქცევის სტანდარტთან, რადგან სხვისი ვალისათვის სხვა პირზე პასუხისმგებლობის დაკისრება არასამართლიანი და ამორალურია. შესაბამისად, სასამართლოს ამ მოტივით ბათილად უნდა ეცნო სადავო ხელშეკრულება.

21. კასატორის განცხადებით, სასამართლომ მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით არასწორად მიიჩნია დადგენილად სასესხო სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის ფაქტი. ასევე არასწორად დაადგინა სადავო ხელშეკრულებაზე ზ. ჩ-ის ხელმოწერის ნამდვილობა, მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტმა აღნიშნული ხელწერის ნამდვილობაზე კატეგორიული დასკვნა ვერ გასცა.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივლისის განჩინებით ზ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

24. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

26. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

27. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

28. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ზ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (914,90 ლარის) 70% – 640,43 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ზ. ჩ-ს (პ/ნ: ...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 24 ივნისს №90 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 914,90 ლარის 70% – 640,43 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე