საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-1301-1221-2015 11 მარტი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. ბ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჩ-ე, მ. კ-ე, თ. ბ-ე, მ. ჩ-ე, რ. ჯ-ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის საკუთრებაში რეგისტრაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2004 წლის 17 თებერვალს, ნ. ბ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) დედამ, ფ. ბ-ემ შეიძინა ქ. ქ-ში, თ-ის №128-ში მდებარე 1980 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და 216 კვ.მ. ფართის მქონე შენობა- ნაგებობა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 477-ე მუხლი).

2. შეძენილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის ძმამ, ზ. ბ-ემ, გადაწყვიტა სასტუმროს აშენება, რისთვისაც ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებში (სსკ-ის 930-ე მუხლი), თავისი შვილის ნათლიას დ. ჩ-ეს (შემდეგში მეორე მოპასუხის ძმა) დაუკავშირდა. ამ უკანასკნელის დედამ მ. ჩ-ემ (შემდეგში პირველი მოპასუხე), 2004 წლის 3 ივნისს იყიდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი (სსკ-ის 183-ე, 311-ე, 312-ე მუხლები, 477-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

3. მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ 216 კვ.მ. ფართის მქონე შენობა-ნაგებობაზე დაშენდა რამდენიმე სართული და მოეწყო 4 სართულიანი შენობა, რომელიც გამოიყენებოდა სასტუმროს დანიშნულებით. სასტუმროს მხარეები ერთობლივად ამუშავებდნენ.

4. საჯარო რეესტრის 26.08.2009 წ. ამონაწერის მიხედვით, განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება (არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი - 1991 კვ.მ.; შენობა ნაგებობის საერთო ფართი - 557.60 კვ.მ.; ს/კ №....) თანასაკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მოსარჩელის (1/2 წილი) და პირველი მოპასუხის (1/2 წილი) სახელზე (ტ.1., ს.ფ. 25-26; იხ. განჩინების პირველი და მეორე პუნქტები).

5. ი-ძე (შემდეგში მეორე მოპასუხე) არის დ. ჩ-ის ძმა (იხ. განჩინების მე-2 პუნქტი).

6. მოსარჩელემ, კუთვნილი უძრავი ქონება (1/2 ნაწილი), 2011 წლის 14 ივნისს, აჩუქა მეორე მოპასუხეს (იხ. განჩინების მე-5 პუნქტი), რომელმაც საკუთრების უფლება აღრიცხა საჯარო რეესტრში და გახდა ზემოხსენებულ უძრავი ქონების თანამესაკუთრე პირველ მოპასუხესთან (იხ. განჩინების მე-2 პუნქტი) ერთად, თითოეული 1/2 წილში (სსკ-ის 524-ე მუხლი, 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილი; იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერი - ტ.1., ს.ფ. 32-33).

7. მეორე მოპასუხის კუთვნილი წილის (1/2 ნაწილი) მესაკუთრე, 2011 წლის 19 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გახდა მისი მეუღლე მ. კ-ე (დასაჩუქრებული), რომელიც, პირველ მოპასუხესთან ერთად, გახდა უძრავი ქონების მესაკუთრე (სსკ-ის 524-ე მუხლი, 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილი; იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერი - ტ.1., ს.ფ. 34-36).

8. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტში დასახელებულმა მეუღლეებმა, 2012 წლის 7 მარტს, ურთიერთშეთანხმებით გააუქმეს ამავე პუნქტში მითითებული 2011 წლის 19 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულება და უძრავი ქონების 1/2 წილზე მესაკუთრედ კვლავ დარეგისტრირდა მეორე მოპასუხე (ტ.1.,ს.ფ. 37-39).

9. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2012 წლის 15 მარტს მეორე მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონების (1/2 წილი) შემძენი და მესაკუთრე გახდა თ. ბ-ე (შემდეგში - ქონების ნახევრის მესაკუთრე). ეს უკანასკნელი საჯარო რეესტრში პირველ მოპასუხესთან ერთად აღირიცხა თანამესაკუთრედ (სსკ-ის 477-ე, 183-ე, 311-ე მუხლები; ტ.1.,ს.ფ. 42-43)

10. ამ განჩინების მე-9 პუნქტში მითითებულმა ქონების ნახევრის მესაკუთრემ, 2012 წლის 2 ოქტომბერს, ჩუქების ხელშეკრულება გააფორმა მ. ჩ-ე-ბ-ესთან (დასაჩუქრებული), რომელიც საჯარო რეესტრში, პირველ მოპასუხესთან ერთად დარეგისტრირდა თანამესაკუთრედ (სსკ-ის 524-ე მუხლი, 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილი; ტ.1., ს.ფ.44-46).

11. მე-10 პუნქტში მითითებულმა დასაჩუქრებულმა, 2013 წლის 3 ივლისს, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კუთვნილი უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი გაასხვისა რ. ჯ-ზე, რომელიც საჯარო რეესტრში, პირველ მოპასუხესთან ერთად, აღირიცხა თანამესაკუთრედ (სსკ-ის 477-ე, 183-ე, 311-ე მუხლები; ტ.1., ს.ფ.48-53).

12. ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულმა მოსარჩელემ, 2014 წლის 7 თებერვალს წინასასარჩელო უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ, 192-ე მუხლი) განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, რაც იმავე წლის 17 თებერვლის განჩინებით დააკმაყოფილა სასამართლომ. სარჩელი იმავე წლის 27 თებერვალს დარეგისტრირდა სასამართლოში, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა წინამდებარე განჩინების 6-11 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების შეტანით, სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ აღრიცხვა.

13. საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 50-ე, 54-ე, 85-ე, 86-ე, 87-ე, 81-ე, 56-ე მუხლებით.

14. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მასალებით ვერ იქნა დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში მითითებული ჩუქების ხელშეკრულება იძულებით ან მოტყუებით დაიდო.

15. სასამართლომ დაადგინა, რომ მე-6 პუნქტში მითითებული ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების წინაპირობა გახდა სასტუმროს ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით არსებული და სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარე ვალდებულება, რომლის ფარგლებშიც იპოთეკით იყო დატვირთული პირველი მოპასუხის კუთვნილი წილი ქონება, რომლის სანაცვლოდ, მეორე მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ქონება.

16. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მტკიცება, რომ მის ძმაზე, რომელიც უკრაინაში მუშაობდა, საქართველოში ჩამოსვლისას განხორციელდა იძულება მეორე მოპასუხისა და სხვა პირების მიერ, რათა მოსარჩელეს ხელი მოეწერა ჩუქების ხელშეკრულებაზე, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა.

17. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა მიერ ხელმოწერილი გარიგების არსებობის პირობებში, მოქმედებს აღნიშნულ დოკუმენტში მხარეთა მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობის პრეზუმფცია. საწინააღმდეგოს დადასტურება კი იმ მხარის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო, რომელიც აღნიშნული გარიგების ბათილობაზე უთითებდა. შესაბამისად, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე (სსსკ-ის მე-4 მუხლი), მოსარჩელეს უნდა უზრუნველეყო ნების ფორმირებაზე ზემოქმედების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მან ვერ შეძლო.

18. სასამართლოს მსჯელობით, ამგვარი გარემოების დასადგენად, მხოლოდ იმ მოწმეთა ჩვენება, რომლებიც წარმოადგენენ მოსარჩელის ნათესავებს და ოჯახის ახლობლებს (წევრებს) ვერ იქნებოდა გაზიარებული. ამასთან, არ დასტურდებოდა არც მხარის მოტყუება და სადავო ჩუქების ხელშეკრულების მოჩვენებითი ან თვალთმაქცური ბუნება (სსკ-ის 56-ე მუხლი).

19. სასამართლომ განმარტა, რომ ნების გამოვლენა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება იქნეს მიჩნეული გარიგებით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის ვარგისად, თუ იგი ხორციელდება იურიდიულად ვარგისი შესაბამისი უფლების საფუძველზე. უფლება იურიდიულად ვარგისია, თუ არსებობს მისი წარმოშობის ლეგიტიმური წყარო. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მხარეებმა იცოდნენ, რა გარიგებას დებდნენ, ანუ ორივემ იცოდა საქმის გარემოებები, არც ერთი მხარე არ მოტყუებულა და არც მოტყუებით, მოქმედებდა.

20. სასამართლომ დაასკვნა, რომ უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის მითითება, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო მოტყუებით, იმ მოლოდინით, რომ სეზონის გასვლის შემდეგ, ქონება მას დაუბრუნდებოდა. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რაში გამოიხატა სადავო გარიგების მოჩვენებითობა ან თვალთმაქცური ხასიათი, კერძოდ, რა გარიგება დაიფარა.

21. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან არ არსებობდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში მითითებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, სასამართლო აღარ იმსჯელებდა შემდეგ გაფორმებულ, ასევე სადავოდ გახდილი ხელშეკრულებების (იხ. წინამდებარე განჩინების 7-11 პუნქტები) ბათილობაზე, რადგან 14.06.2011წ. ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უარყოფა, ავტომატურად გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილებას თანმდევ მოთხოვნებთან დაკავშირებით.

22. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

23.სააპელაციო საჩივარი შემდეგ პრეტენზიებს ემყარებოდა:

23.1.საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებები, რომლითაც დასტურდება სადავო ჩუქების ხელშეკრულების იძულებით დადების ფაქტი. სასამართლომ დაარღვია მოწმეთა განმარტების შეფასების სსსკ-ის 140-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი წესი;

23.2. აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე, დადასტურებულია, რომ გაჩუქებული ქონების ღირებულება შეადგენს 1 475 500,00 ლარს. ქონება, რომლის ღირებულებაც შეადგენს 737 750 ლარს, უსასყიდლოდ გადასცა მოსარჩელემ მოპასუხეს, რაც სამართლიან ეჭვს ბადებს გაჩუქების კანონიერებაზე;

23.3. სადავო უძრავი ქონების 2 წლის განმავლობაში ოჯახის წევრებზე და ახლო ნათესავებზე საკუთრების უფლებით 6-ჯერ გადაფორმება, რათა უძრავი ქონების შემძენები ამოფარებოდნენ კეთილსინდისიერი შემძენის სტატუსს, ატარებდა ფორმალურ მოჩვენებით და თვალთმაქცურ ხასიათს, ქონება რეალურად არ გასულა მეორე მოპასუხის საკუთრებიდან;

23.4. არადამაჯერებლია სასამართლოს მსჯელობა, რომ მესამე პირის სესხის გამო, მოსარჩელე ვალდებული იყო, საკუთრების უფლება დაეთმო მისი კუთვნილი უძრავი ქონების წილზე პირველი მოპასუხისათვის, ვინაიდან მოსარჩელე არ წარმოადგენდა სესხის ხელშეკრულების მხარესა და პირად მოვალეს, მისი პირადი ვალდებულების გამო, არ ყოფილა იპოთეკით დატვირთული თანამესაკუთრის კუთვნილი უძრავი ქონების ნაწილი;

23.5. მოპასუხის განმარტებით და წარმოდგენილი შესაგებლით, განჩინების მე-11 პუნქტში დასახელებულ პირზე სადავო უძრავი ქონების გადაფორმების საფუძველი, თითქოსდა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა და იპოთეკით დატვირთული ქონების დაკარგვის საფრთხე გახდა, მაშინ, როცა საქმეში არსებული საბანკო ამონაწერის მიხედვით, ყოფილმა მესაკუთრეებმა, სხვადასხვა დროს, სესხის დაფარვის მიზნით, მხოლოდ ხუთჯერ გადაიხადეს თანხა იმ დროს, როდესაც ისინი აღარ იყვნენ აღნიშნული ქონების მესაკუთრეები, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ სადავო უძრავი ქონება რეალურად არ გასულა მეორე მოპასუხის საკუთრებიდან და გარიგება მე-11 პუნქტში დასახელებულ პირთან მხოლოდ მოსაჩვენებლად დაიდო, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

23.6. ქ-ის შსს რაიონულ სამმართველოში მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე №...., სადავო ქონების (სასტუმროს) თაღლითური გზით მისაკუთრების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტით, რაც უშუალო კავშირშია განსახილველ სამოქალაქო საქმესთან და სისხლის სამართლის საქმეში დაცული მასალები: მოწმეთა ჩვენებები, გამოკითხვისა და დაკითხვის ოქმები, მნიშვნელოვანია სამოქალაქო საქმის წარმოებისა და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. შესაბამისად, მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე უარის თქმის განჩინებით, სასამართლომ მოსარჩელეს წაართვა პროცესუალური უფლება, ისარგებლოს თანაბარი უფლებებით და შესაძლებლობებით, დაასაბუთოს თავისი მოთხოვნები, უარყოს ან გააქარწყლოს მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები.

24.ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

25. საპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები საქმის გარემოებებსა და მტკიცებულებების სამართლებრივ შეფასებებთან დაკავშირებით; დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და დამატებით აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერით, საკრედიტო ხელშეკრულებებითა და სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების (ზ. ბ-ისა და მ. ზ-ის) ჩვენებებით ირკვეოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება, 2011 წლის 23 მარტის მდგომარეობით, ირიცხებოდა მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრებად (თითოეულის წილი 1/2), ამ დროისათვის, უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იყო იპოთეკა 2007 წლის 12 აგვისტოს გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მოქმედების ფარგლებშიც, 2009 წლის აგვისტოში, ბანკისაგან, მ. ზ-ემ (შემდეგში მოსარჩელის დისშვილი ან მსესხებელი), 120 თვით, სესხად მიიღო 223 690 აშშ დოლარი (იხ. ტ.1. ს.ფ. 29-30,194-198).

26. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ სალაროს შემოსავლის ორდერებითა და საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერით დგინდებოდა, რომ 2010 წლის იანვრიდან ბანკში მსესხებლის სახელზე, სესხის დაფარვის მიზნით, თანხები გადახდილია პირველი მოპასუხის, ნ. ჯ-ის, მე-11 პუნქტში დასახელებული ქონების შემძენის, მე-7 პუნქტში მითითებული დასაჩუქრებულის მიერ (იხ. ტ.1.ს.ფ.199-231) .

27. სასამართლომ აღნიშნა, რომ იძულების ფაქტის დასადასტურებლად, მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე დაკითხული და სამოქალაქო საქმისწარმოებისას სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებები ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო, კერძოდ, მათი განმარტებებით, არ დგინდებოდა მოსარჩელის ძმისადმი განხორციელებული რეალური მუქარის ფაქტი.

28. სასამართლომ, სსკ-ის 371-ე, 472-ე მუხლებზე მითითებით, აღნიშნა, რომ საქმეში განთავსებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების, თანხის გადახდის ქვითრების შეფასების, სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებისა დ მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე, პალატამ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა, რომ პირველი მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონების უზრუნველყოფით, მოსარჩელის დისშვილს აღებული ჰქონდა სესხად 223 690 აშშ დოლარი. სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, საფრთხე შეექმნა პირველი მოპასუხის კუთვნილ, იპოთეკით დატვირთულ ქონებას, რის გამოც მოსარჩელის დისშვილის მიერ აღებული სესხის დაფარვის მიზნით, საბანკო დაწესებულებაში თანხები შეჰქონდა პირველ მოპასუხეს. სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ, მოსარჩელემ მისი კუთვნილი უძრავი ქონება დაუთმო პირველი მოპასუხის შვილს (მეორე მოპასუხეს) - (იხ. ტ.2., ს.ფ. 247, გასაჩივრებული განჩინების პ.4.32).

29. სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 14 ივნისს, მოსარჩელის მიერ კუთვნილი (1/2/ ნაწილი) უძრავი ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა, შესაბამისობაში იყო სსკ-ის 371-ე მუხლის (ვალდებულების შესრულება მესამე პირის მიერ) მოთხოვნებთან და არ არსებობდა ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი.

30. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა საპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

31. საკასაციო განაცხადი ძირითადად იმეორებს სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 23-ე პუნქტი), ასევე, კასატორი უთითებს, რომ:

31.1 სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები; მოსარჩელეს თავისი ნებით არ გაუსხვისებია ძვირადღირებული უძრავი ქონება, ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის ერთადერთი მიზეზი იყო მისი დისშვილისა და ძმის მიმართ არსებული რეალური საფრთხის თავიდან აცილება.

31.2. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 81-ე, 85-ე, 87-ე მუხლები, არ გამოიყენა 54-ე მუხლი.

31.3. საჩივარი დასაშვებია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 18 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი მოტივაციით:

33. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

34. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

35. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

36. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები (იხ.წინამდებარე განჩინების 25-29 პუნქტები) შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკას მოჩვენებით, მოტყუებითა და იძულებით დადებული გარიგებების სამართლებრივი ბუნების შესახებ.

37. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში ადგილი აქვს გარიგების მონაწილე მხარეთა განზრახ ქმედებას, რა დროსაც, მათ არ სურთ სამართლებრივი შედეგის დადგომა და მისი დადების მიზანს შესაძლოა წარმოადგენდეს მესამე პირის შეცდომაში შეყვანა. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამასთან, როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება(იხ. სუსგ #ას-862-812-2015 11.11.2015).

38. სსკ-ის 81-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნორმის დეფინიციაში მოცემულია „თვალსაჩინოების სტანდარტი“, რაც გამოხატულებას ჰპოვებს ფრაზაში: „აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა.“ ამდენად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას, ნების გამომვლენში, ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს, პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს (იხ.სუსგ 16.06.2014, საქმე №ას-182-171-2014).

39. სსკ-ის 85-86-ე მუხლების შესახებ (იხ. სუსგ 27.05.2013, საქმე №ას-170-163-2013) საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან. საკასაციო პალატის მითითებით, მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას, აუცილებელია, რომ ნება გამოვლენილი იქნეს, გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. აღსანიშნავია, რომ ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შემდეგ. ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. ამდენად, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილი იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს, მაგალითად, პირის იძულება, მოტყუება და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. ეს ის შემთხვევებია, როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო, პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება, ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და სხვ.). ნების გამომვლენი მხოლოდ ასეთ შემთხვევებში უნდა იყოს დაცული გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანმდევი შედეგებისაგან. ამდენად, როგორც იძულება, ისე მოტყუება, წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს. იძულების დროს, ხდება აშკარა ჩარევა ნების გამოვლენის პროცესში. იძულების მიზანს გარიგების დადება წარმოადგენს. იძულება მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლად, როდესაც მისი ზეგავლენით მოხდა გარიგების დადება. იძულება შეიძლება გამოიხატოს ძალადობაში ან მუქარაში. ძალადობა ფიზიკურ იძულებას გულისხმობს, ხოლო მუქარის შემთხვევაში, მომავალში იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს, მოახდინოს სხვისი ნების შესატყვისი ნების გამოვლენა. ამასთან, გარიგების ბათილობას იწვევს არა ყოველგვარი იძულება, არამედ ისეთი, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე. პირზე გავლენას ახდენს ისეთი იძულება, რომელიც აფიქრებინებს მას, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამდენად, იძულება მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ზემოქმედებაუნარიან იძულებად, თუკი იგი რეალური საფრთხის მაუწყებელია. თუ საფრთხე მოჩვენებითია, მაშასადამე, იძულებაც ამ აზრით არარსებულია. იძულების შეფასებისას, მხედველობაშია მისაღები პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებები. მოტყუების დროს კი, არსებობს ნების გამოვლენის ნაკლი. მოტყუება გულისხმობს ცდომილებაში განზრახ შეყვანას. ამდენად, მოტყუებით დადებულ გარიგებას იმ შემთხვევაში აქვს ადგილი, თუ მხარის მიერ არასწორად მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე დებს მეორე მხარე გარიგებას. შესაბამისად, აღნიშნული საფუძვლით დადებული გარიგების ბათილობის შემთხვევაში მხარემ უნდა დაამტკიცოს არასწორი ცნობების მიწოდების ფაქტი.

40. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

41. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

42. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას, რომ კასატორმა სადავო გარიგებების მოჩვენებითი ხასიათი ვერ დაადასტურა. მხარეს არ მოუხდენია მისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება არც გარიგებების დადებისას მოტყუების ან ძალადობის არსებობის კუთხით.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი.

44. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ. ბ-ეს (პ/ნ …) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ. ა-ის (პ/ნ …) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის (საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 2016 წლის 12 თებერვალი), 70% – 4 200 (ოთხი ათას ორასი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე