საქმე № 210210014513860

საქმე №ას-338-323-2016 3 ივნისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ჩ.-ა (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ზ.-ი, გ. გ.ი, ე. გ.ი (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სარგებლის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა. ზ.-მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ჩ.-ის (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) და ლ. ჩ.-ის (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ 5291 ლარის, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სარგებლის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის არსებობდა უძრავი ქონების გაცვლის ზეპირი შეთანხმება. გაცვლის შედეგად მიღებული სახლი მოსარჩელემ გააუმჯობესა. მის მიერ გაწეული ხარჯი აუდიტის დასკვნის საფუძველზე შეადგენს 5291 ლარს. მოგვიანებით მოპასუხემ უარი განაცხადა ქონების გაცვლის შესახებ სათანადო დოკუმენტაციის გაფორმებაზე და მოსთხოვა მოსარჩელეს ფართის დაბრუნება.

მოპასუხეებისა და შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მ. ჩ.-ამ შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოსარჩელის, ასევე, გ. და ე. გ.-ების მიმართ (შემდგომში – მოპასუხეები შეგებებულ სარჩელში) და მოითხოვა კუთვნილი უძრავი ნივთის მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა, მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად მიუღებელი შემოსავლის სახით 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე საიჯარო ქირის, სულ – 5760 ლარის, ზიანის სახით ყოველთვიურად საიჯარო ქირის – 190 ლარის გადახდა სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ს.-ს სარეგისტრაციო სამსახურში დაცული საკადასტრო რუკისა და ამონაწერის მიხედვით შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს (შეგებებული სარჩელის ავტორს) დაეკისრა 5 291 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ.-ის ქ.№..-ში მდებარე 2077 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით და მოპასუხეებს შეგებებულ სარჩელში დაევალათ გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადასცენ მესაკუთრეს, მათვე სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე საიჯარო ქირის, სულ – 5 760 ლარისა და ზიანის სახით საიჯარო ქირის –ყოველთვიურად 190 ლარის გადახდა სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე, შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ და შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. შეგებებული სარჩელი ავტორმა კი წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითადი, ისე შეგებებული სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცვალა შეგებებული სარჩელის ავტორის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე პერიოდისათვის საიჯარო ქირის სახით 5760 ლარის მოპასუხე მხარისათვის დაკისრები ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მოთხოვნა 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე პერიოდისათვის 5760 ლარის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს შეგებებულ სარჩელში მიუღებელი შემოსავლის სახით 2014 წლის მაისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე პერიოდისათვის სოლიდარულად დაეკისრათ 320 ლარის გადახდა, საიჯარო ქირის – 190 ლარის გადახდის ნაწილში მოთხოვნას კი ნაწილობრივ უარი ეთქვა, შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის 2014 წლის 30 ივლისიდან 2015 წლის 13 აგვისტომდე პერიოდისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ყოველთვიურად 190 ლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს შეგებებული სარჩელის ავტორის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით სოლიდარულად დაეკისრათ 2014 წლის 30 ივლისიდან 2015 წლის 11 აგვისტომდე პერიოდისათვის 2 343 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა დავის საგნის ფარგლებზე და აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრების მოთხოვნის და მათი შინაარსის გათვალისწინებით მოცემულ ეტაპზე სააპელაციო პალატის განხილვის საგანს შეადგენს უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვის, აგრეთვე, შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეთათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე საიჯარო ქირის, სულ – 5760 ლარის დაკისრების, ზიანის სახით კი, ყოველთვიურად საიჯარო ქირის გადახდის ნაწილში გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება. რაც შეეხება, ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების სახით შეგებებული სარჩელის ავტორისათვის ძირითადი მოსარჩელის სასარგებლოდ 5291 ლარის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილებას, აპელანტს აღნიშნული სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანს.

7. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი შემდეგი გარემოებები:

8. ქ.-ის ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონება რეგისტრირებულია შეგებებული სარჩელის ავტორის სახელზე, აღნიშნული უძრავი ქონება მიიღო მემკვიდრეობით ე. ჩ.-ასაგან.

9. ქ.-ს ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ძირითად მოსარჩელის სახელზე.

10. შეგებებულ სარჩელში დასახელებული მოპასუხეები ფლობენ და სარგებლობენ შეგებებული სარჩელის ავტორის უძრავი ქონებით.

11. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებზე, კერძოდ, დადგენილია და მხარეთა მიერ სადავოდ არ გამხდარა გარემოება იმის შესახებ, რომ, ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და, მეორე მხრივ, შეგებებული სარჩელის ავტორის ოჯახს (ე. ჩ.-ა – ბებია, (მამკვიდრებელი), ლ. ჩ.-ა – დედა) შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება კუთვნილი ბინების გაცვლასთან დაკავშირებით. ამ მოლაპარეკების შემდეგ, 2000 წლიდან განხორციელდა მათ მფლობელობაში არსებული ბინების გაცვლა იმგვარად, რომ მოსარჩელე, ჩ.-ების ოჯახის თანხმობით, დაეუფლა ქ. ს.-ში, ს. დასახლებაში რ.-ის ქუჩა №...-ში მდებარე უძრავ ქონებას, ხოლო სანაცვლოდ, მოსარჩელემ ნება დართო ჩ.-ების ოჯახს, დაუფლებოდნენ მის მფლობელობაში არსებულ ბინას. წლების განმავლობაში გრძელდებოდა ამ შეთანხმების საფუძველზე მოსარჩელის (და მისი ნათესავების – შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეების) მიერ ქ.-ის ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონების მფლობელობა. ასევე, სადავო არ არის, რომ მხარეებს აღნიშნული შეთანხმება არ გაუფორმებიათ საქათველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 183-ე მუხლის იმ დროისათვის (2000 წლისათვის) მოქმედი რედაქციით გათვალისწინებული ნორმის დაცვით, რომელიც მხარეებისაგან მოითხოვდა უძრავი ნივთის შესაძენად სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის შედგენას და შემძენის რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში.

12. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ უდავოდ ჩათვალა, რომ ბინების გაცვლის ხელშეკრულება წარმოადგენს ფორმასავალდებულო ხელშეკრულებას, რომლის დაუცველობაც განაპირობებს მის ბათილობას (სსკ-ის 59-ე მუხლი).

13. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება ბინების გაცვლის ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ, თუმცა არ დაეთანხმა სამართლებრივ დასკვნას შეგებებული სარჩელით მოპასუხეების მხრიდან სადავო უძრავი ქონების 2000 წლიდანვე უკანონო მფლობელობის შესახებ. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა ამ ზეპირი შეთანხმების ფარგლებში მხარეთა მიერ ფაქტობრივად განხორციელებულ ქმედებებს, რის საფუძველზეც მხარეთა შორის წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში უძრავი ქონების გაცვლის ხელშეკრულების ბათილობა გულისხმობს მხოლოდ იმას, რომ, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამართლებრივი შედეგები არ წარმოშობილა და, შესაბამისად, საკუთრების უფლების ურთიერთგადაცემა არ განხორციელებულა. ცხადია, რომ მოსარჩელეს, როგორც მესაკუთრეს სადავო ბინის მიმართ პრეტენზია ვერ ექნება, თუმცა სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ უძრავი ქონების გაცვლის ხელშეკრულების ბათილობა ვერ იქონიებს გავლენას მხარეების მიერ ამ ზეპირი შეთანხმების ფარგლებში ფაქტობრივად განხორციელებული ქმედებების შედეგად წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობაზე.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული თვალსაზრისით ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილ უძრავ ქონებას მისი ნების საწინააღმდეგოდ არ დაუფლებია. 2000 წლიდან მოსარჩელე სწორედ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ორმხრივი ნების საფუძველზე დაეუფლა უძრავ ქონებას, რის სანაცვლოდაც, თავის მხრივ, ჩ.-ების ოჯახს შეეძლო, დაუფლებოდა მოსარჩელის მფლობელობაში არსებულ ბინას. ნიშანდობლივია, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორს წლების განმავლობაში არ გამოუხატავს ნება ამგვარი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, ფაქტია, რომ ამგვარი ნება მან გამოავლინა მხოლოდ 2014 წლის მაისში. შესაბამისად, მხარეების მიერ ფაქტობრივად გამოვლენილი ნებისა და ფაქტობრივად განხორციელებული ქმედებების შედეგად მოსარჩელემ მოიპოვა სადავო ბინის მფლობელობისა და სარგებლობის უფლება თავის ბინაზე სარგებლობისა და მფლობელობის უფლების ჩ.-ების ოჯახის სასარგებლოდ დროებით დათმობის სანაცვლოდ.

15. მხარეთა შორის წარმოშობილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი ურთიერთობა გარკვეულწილად ემიჯნება სსკ-ის 615-622-ე მუხლებით მოწესრიგებულ, თხოვების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამართლებრივ ურთიერთობას, რომლისთვისაც დამახასიათებელია უსასყიდლოდ ნივთის გადაცემა. განსახილველ შემთხვევაში მხარეებმა თავიანთი ნების საფუძველზე განუსაზღვრელი ვადით განახორციელეს კუთვნილ უძრავ ნივთებზე მფლობელობისა და სარგებლობის ურთიერთგადაცემა.

16. წინამდებარე გადაწყვეტილების 4.3. და 4.4. პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ 2000 წლიდან შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეთა მიერ სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობა და სარგებლობა ხორციელდებოდა მართლზომიერად, ვიდრე 2014 წლის მაისში შეგებებული სარჩელის ავტორმა მის მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე არ შეწყვიტა ეს უვადო სამართლებრივი ურთიერთობა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია შსს სამინისტროს კახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს ს.-ს რაიონული სამმართველოს უბნის ინსპექტორების განყოფილების უფროსი გამომძიებლის 2014 წლის 7 მაისის წერილი, რომელშიც მითითებულია, რომ გამოკითხულ იქნა შეგებებული სარჩელის ავტორის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ მცხოვრები გ. გ.-ი, რომელმაც უარი განაცხადა, ნებაყოფლობით გამოეთავისუფლებინა საცხოვრებელი სახლი და ჩაებარებინა კანონიერი მფლობელისათვის, რადგან, მისი განმარტებით, მას საცხოვრებელ სახლსა და საკარმიდამო ნაკვეთში შესრულებული აქვს გარკვეული სახის სამუშაოები.

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ პერიოდიდან შეწყდა მხარეთა შორის 2000 წელს წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა. ზემოთ მითითებული შსს-ს 2014 წლის 7 მაისის წერილის შინაარსით დასტურდება, რომ მესაკუთრემ ფაქტობრივად გამოავლინა ნება იმის შესახებ, რომ მას აღარ სურდა 2000 წლიდან წარმოშობილი ურთიერთობის გაგრძელება. აღნიშნული კი იმას ნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები 2014 წლის მაისიდან სადავო ბინაში იმყოფებოდნენ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, შესაბამისად, მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ. ამგვარად, სააპელაციო პალატამ ნაწილობრივ გაიზიარა შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეების სააპელაციო პრეტენზია სადავო ბინის მართლზომიერად ფლობისა და ზიანის სახით ქირის დაკისრების უსაფუძვლობის შესახებ.

18. სააპელაციო სასამართლომ აპელანტების პრეტენზია გაიზიარა 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის მაისამდე პერიოდზე დარიცხული ქირის დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით, ხოლო 2014 წლის მაისიდან შემდგომ პერიოდზე დარიცხულის ქირის ნაწილში მოთხოვნას არ დაეთანხმა. შესაბამისად, 2014 წლის მაისამდე პარიოდისათვის აპელანტების მიერ სადავო უძრავი ქონების მფლობელობა ხორციელდებოდა მართლზომიერად და ზიანის სახით ყოველთვიურად ქირის დაკისრება სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

19. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაზე მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად საიჯარო ქირის დაკისრების შესახებ, რომელიც დასაკისრებელი თანხა 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე შეადგენდა 5760 ლარს (თვეში 160 ლარის გათვალისწინებით) და, ასევე, მოითხოვდა ქირის დარიცხვას სასამართლო პროცესის დასრულებამდე, თვეში უკვე 190 ლარის ოდენობით.

20. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მიუღებელი შემოსავლის სახით 2011 წლის 30 ივლისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე საიჯარო ქირა, სულ – 5760 ლარი, ასევე, ზიანის სახით საიჯარო ქირის გადახდა ყოველთვიურად 190 ლარის ოდენობით სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე.

21. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეები 2000 წლიდან უკანონოდ ფლობენ და სარგებლობენ სადავო უძრავი ქონებით, რაც საქმის განხილვის შედეგად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და საპირისპიროდ დადგინდა, რომ სადავო ბინას შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეები არამართლზომიერად ფლობდნენ არა 2000, არამედ 2014 წლის პირველი მაისიდან. შესაბამისად, მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, მისი უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხეებს 2014 წლის მაისიდან 2014 წლის 30 ივლისამდე უნდა დაეკისროთ ყოველთვიური ქირა 160 ლარის ოდენობით, რაც მთლიანობაში შეადგენს 320 ლარს.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო საჩივრით უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ აპელანტები სადავო ბინას უკანონოდ არ ფლობდნენ. აქვე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეების მიერ წარდგენილ იქნა 2015 წლის 11 აგვისტოს მიღება-ჩაბარების აქტი იმის დასტურად, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორს დაუბრუნეს მათ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი. აქტში მითითებულია, რომ გ. გ.მა გადასცა, ხოლო მ. ჩ.-ამ მიიღო სახლთმფლობელობა ქ.ს.-ში, რ.-ის ქ.№...-ში. აქტს ხელს აწერს, როგორც გ. გ.ი, ასევე, მ. ჩ.-ა.

23. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ 2015 წლის 11 აგვისტოდან სადავო უძრავი ნივთი დაბრუნებულ იქნა შეგებებული სარჩელის ავტორის მფლობელობაში, აპელანტებმა გადაწყვეტილების იმ ნაწილის მიმართ, რომლითაც განხორციელდა უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვა, მაინც დატოვეს სააპელაციო მოთხოვნა გადაწყვეტილების აღნიშნული დებულების გაუქმების შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს დავის საგნის არარსებობის შესახებ პროცესუალური საფუძვლით ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობა.

24. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2014 წლის მაისიდან შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე შეწყდა მხარეთა შორის 2000 წლიდან წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, რაც განაპირობებდა შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეთა მხრიდან სადავო ბინის მფლობელობის მართლზომიერებას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2014 წლის მაისიდან აპელანტებს აღარ გააჩნიათ ამ ბინის ფლობის მართლზომიერი საფუძველი და მათი მხრიდან ბინის მფლობელობა ხორციელდებოდა უკანონოდ. შესაბამისად, სსკ-ის 172-ე მუხლის საფუძველზე ბინის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დასაბუთებულია და უნდა დარჩეს უცვლელად.

25. რაც შეეხება შეგებებულ სააპელაციო საჩივარს, სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა, რომ საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას შეგებებული სარჩელში მოპასუხეებმა სადავო ბინაზე მფლობელობა შეწყვიტეს, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორმა დააზუსტა ქირის დარიცხვის პერიოდი და მოითხოვა თანხა 2015 წლის 13 აგვისტომდე, საქმის განხილვის დასრულების მომენტის ნაცვლად.

26. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და საქმეში წარმოდგენილი 2015 წლის 11 აგვისტოს მიღება-ჩაბარების აქტით დასტურდება, რომ მოპასუხემ ამავე რიცხვში სადავო უძრავი ქონება გაათავისუფლა. შესაბამისად, მოპასუხეებს ქირის სახით თანხა უნდა დაეკისროთ არა 2015 წლის 13 აგვისტომდე, არამედ 2015 წლის 11 აგვისტომდე, როდესაც მათ სადავო ბინაზე მფლობელობა გადასცეს მესაკუთრეს. მითითებული თანხის ოდენობა შეადგენს 2343 ლარს (12 თვე და 10 დღე*190=2343).

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ავტორმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა მოლაპარაკება ბინების გაცვლასთან დაკავშირებით, ვინაიდან სასამართლოს მიერ მითითებული არც ერთი მხარე ბინების მესაკუთრეები არ იყვნენ. შესაბამისად, სადავო უძრავ ნივთზე მფლობელობის მიღების მართლზომიერებაზე აპელირება მცდარია.

29. მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და მხედველობაში არ მიიღო ძირითადი მოსარჩელის აღიარება, რომ სადავო სახლთმფლობელობის მემკვიდრეობით მიღების შემდეგ – 2012 წლის აგვისტოდან შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოსთხოვა მოსარჩელეს უძრავი ქონების დაცლა. აღნიშნული აღიარება დაფიქსირებულია ძირითად სასარჩელო განცხადებაში. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 131-ე და 133-ე მუხლებით და სადავო ქირის დარიცხვა მოეხდინა არა 2014 წლიდან, არამედ 2012 წლის აგვისტოდან. ამ გზით კასატორი მიიღებდა ქირის სახით დამატებით 3360 ლარს (21 თვეX160 ლარზე).

30. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა მოსარჩელის აღიარება ე. ჩ.-ასთან 1997-1998 წლებში ბინების გაცვლასთან დაკავშირებით მოლაპარაკების წარმოების შესახებ. უპირველესად, აღსანიშნავია, რომ 1997-1998 წლებში ე.ჩ.-ა უკვე გარდაცვლილი იყო (გარდაიცვალა 1996 წელს). იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარჩელე ერთი წლით შეცდა, გასათვალისწინებელია მისი აღიარება, რომ მოლაპარაკება ჰქონდა ე.ჩ.-ასთან და მას 2000 წელს შემდგარი ანალოგიური მოლაპარაკება აღარ უხსენებია. ამდენად, ეჭვქვეშ დგება 2000 წელს მოლაპარაკების გამართვის საკითხი.

31. კასატორმა აღნიშნა, რომ 2000 წელს მოსარჩელე მართლაც თვითნებურად რომ დაუფლებოდა სადავო ქონებას, შეგებებული სარჩელის ავტორი ვერ მოითხოვდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, რადგან იგი მის საკუთრებას ჯერ არ წარმოადგენდა.

32. მხარის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეფუძნება სსკ-ის 615-622-ე მუხლებს, თუმცა ანალოგიის სახით გაცვლასთან დაკავშირებული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად თხოვების დამარეგულირებელი ნორმების გამოყენება გაუმართლებელია და არღვევს ამავე კოდექსის მე-5 მუხლის დანაწესს. თხოვება ცალმხრივი ნების გამოვლენაა, განსახილველ შემთხვევაში კი, მხარეებმა მიიღეს ორმხრივი სიკეთე.

33. კასატორმა მიიჩნია, რომ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობა, შესაბამისად, სხვაგვარად უნდა გამოითვალოს სასამართლო ხარჯებიც.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 4 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

35. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.-ის ქ.№...-ში მდებარე უძრავი ქონება რეგისტრირებულია შეგებებული სარჩელის ავტორის სახელზე, აღნიშნული უძრავი ქონება მიიღო მემკვიდრეობით ე. ჩ.-ასაგან.

37. ქ.-ს ქ.№...-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ძირითად მოსარჩელის სახელზე.

38. შეგებებულ სარჩელში დასახელებული მოპასუხეები ფლობდნენ და სარგებლობდნენ შეგებებული სარჩელის ავტორის უძრავი ქონებით.

39. დადგენილია და მხარეთა მიერ სადავოდ არ გამხდარა გარემოება იმის შესახებ, რომ, ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და, მეორე მხრივ, შეგებებული სარჩელის ავტორის ოჯახს (ე. ჩ.-ა – ბებია, (მამკვიდრებელი), ლ. ჩ.-ა – დედა) შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება კუთვნილი ბინების გაცვლასთან დაკავშირებით. ამ მოლაპარეკების შემდეგ, 2000 წლიდან განხორციელდა მათ მფლობელობაში არსებული ბინების გაცვლა იმგვარად, რომ მოსარჩელე, ჩ.-ების ოჯახის თანხმობით, დაეუფლა ქ. ს.-ში, ს. დასახლებაში რ.-ის ქუჩა №--ში მდებარე უძრავ ქონებას, ხოლო სანაცვლოდ, მოსარჩელემ ნება დართო ჩ.-ების ოჯახს, დაუფლებოდნენ მის მფლობელობაში არსებულ ბინას. წლების განმავლობაში გრძელდებოდა ამ შეთანხმების საფუძველზე მოსარჩელის (და მისი ნათესავების – შეგებებულ სარჩელში მოპასუხეების) მიერ ქ.-ის ქ.№...-ში მდებარე უძრავი ქონების მფლობელობა. ასევე, სადავო არ არის, რომ მხარეებს აღნიშნული შეთანხმება არ გაუფორმებიათ სსკ 183-ე მუხლის იმ დროისათვის (2000 წლისათვის) მოქმედი რედაქციით გათვალისწინებული ნორმის დაცვით, რომელიც მხარეებისაგან მოითხოვდა უძრავი ნივთის შესაძენად სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის შედგენას და შემძენის რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში.

40. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის მიერ უძრავ ნივთზე მოწინააღმდეგე მხარის მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ პრეტენზიის წარდგენისა და, შესაბამისად, ქირის სახით ასანაზღაურებელი თანხის ათვლის მომენტის განსაზღვრის საკითხს, ასევე, სააპელაციო პალატის მიერ კანონის გამოყენების მართლზომიერებას.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

42. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

43. დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ ჩაითვლება კასატორის არგუმენტი, რომ, ძირითადი მოსარჩელის განმარტებით, სადავო სახლთმფლობელობის მემკვიდრეობით მიღების შემდეგ – 2012 წლის აგვისტოდან შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოსთხოვა მოსარჩელეს უძრავი ქონების დაცლა, რაც დაფიქსირებულია ძირითად სასარჩელო განცხადებაში. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 131-ე და 133-ე მუხლებით და სადავო ქირის დარიცხვა მოეხდინა არა 2014 წლიდან, არამედ 2012 წლის აგვისტოდან.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ძირითად სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელე მიუთითებს, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიიღო ბებიის მემკვიდრეობა და მოსთხოვა მოსარჩელეს სადავო ბინის დაცლა, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნის წარდგენის დროდ 2012 წელი მხარეს არ დაუფიქსირებია. შესაბამისად, მითითებული განმარტება მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ სადავო გარემოების აღიარებად ვერ შეფასდება.

45. ასევე, საფუძველს მოკლებულია კასატორის მითითება, რომ მოსარჩელემ აღიარა სადავო ბინების გაცვლასთან დაკავშირებით მოლაპარაკების წარმოება მხოლოდ მამკვიდრებელთან. ფაქტობრივად, მხარე აღნიშნავდა, რომ გაცვლაზე შეთანხმება მიმდინარეობდა როგორც მამკვიდრებელთან, ისე მის შვილთან და შვილიშვილთან.

46. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატას არ ჰქონდა საფუძველი, გამოეყენებინა სსსკ-ის 131-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას.

47. მითითებული ნორმით გათვალისწინებული ფაქტის აღიარება სამოქალაქო საპროცესო სამართლით უტყუარ მტკიცებულებადაა მიჩნეული, რადგან იგი ფაქტის ამღიარებლის ინტერესების საწინააღმდეგოდ და მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ არის განხორციელებული, შესაბამისად, დავის პროცესში აღიარებული ფაქტი სასამართლომ უნდა ამორიცხოს დავის საგნიდან და, როგორც უდავო ფაქტი, მტკიცებას არ საჭიროებს. ფაქტის აღიარების ასეთ მტკიცებულებად შეფასება ემყარება რწმენას, რომ იგი ნამდვილად არსებობს და თვით ის მხარეც არ ხდის სადავოდ, რომელსაც ამ და სხვა ფაქტების საფუძველზე მეორე მხარის უფლებების დარღვევაში ედავებიან. ამასთან, აღიარების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებულ ამა თუ იმ ფაქტის უტყუარად დამდგენ და უდავო მტკიცებულებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ იგი იმ მხარემ განახორციელოს, რომელთან მიმართაც შემდგომში იქნება გამოყენებული და რომელსაც აკისრია აღნიშნული ქმედებისათვის პასუხისმგებლობა (სუსგ 4.10.2011წ. №ას-983-1017-2011).

48. მოცემულ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ნორმის შესაბამისად, კასატორის სასარგებლოდ რაიმე სადავო ფაქტის აღიარება საქმის მასალებით არ დაფიქსირებულა, არამედ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებანი წარმოადგენს მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებათა მისეულ ინტერპრეტაციას, რაც უტყუარი მტკიცებულების ძალას ვერ შეიძენს.

49. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 615-622-ე მუხლები, რომლებიც არეგულირებს თხოვების ხელშეკრულებას ისეთი ურთიერთობის მიმართ, რომელიც გაცვლად დააკვალიფიცირა.

50. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2000 წლიდან მხარეებმა მათ მფლობელობაში არსებული ბინები ფაქტობრივად გაცვალეს, თუმცა შესაბამისი შეთანხმება კანონის მოთხოვნათა დაცვით არ გაუფორმებიათ, რის გამოც გაცვლის ხელშეკრულება ბათილია (სსკ-ის 59-ე მუხლი). ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე შეგებებული სარჩელის ავტორის ბინას დაეუფლა მისი მესაკუთრის თანხმობით, რის საფუძველზეც პალატამ დააფუძნა მსჯელობა მფლობელობის მართლზომიერებაზე.

51. ამდენად, აღნიშნული გარემოებების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლოს მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა თხოვების ხელშეკრულებად არ ჩაუთვლია და მიუთითა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი ურთიერთობა გარკვეულწილად ემიჯნება სსკ-ის 615-622-ე მუხლებით მოწესრიგებულ, თხოვების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სამართლებრივ ურთიერთობას, რომლისთვისაც დამახასიათებელია უსასყიდლოდ ნივთის გადაცემა.

52. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

53. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

55. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მ. ჩ.-ას უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ. მ.-ის მიერ 2016 წლის 28 აპრილს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ჩ.-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ მ. ჩ.-ას (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ. მ.–ის მიერ 2016 წლის 28 აპრილს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური