№ას-251-239-2016 14 ივნისი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ.მ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ლ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

აღწერილობითი ნაწილი :

1. ა.ო–მ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, მსჯავრდებული), 2007 წლის 11 სექტემბერს ბ.ჭ–თან (შემდეგში: მეორე მოპასუხე), მ.ა–სა (შემდეგში: მესამე მოპასუხე) და თ.ლ–თან (შემდეგში: მეოთხე მოპასუხე ან აპელანტი) შექმნა ფიქტიური ამხანაგობა „ქ-ი“ (ს/კ ....). პირველი მოპასუხე ერთპიროვნულად მოქმედებდა ამხანაგობის სახელით.

2. მეორე მოპასუხეს, 2007 წლის 22 ნოემბრის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ჩაენაცვლა შ.გ–ძე (შემდეგში: უფლების შემძენი).

3. პირველ მოპასუხეს განზრახული ჰქონდა, ფიქტიურად შექმნილი სამშენებლო კომპანიის მეშვეობით მიეთვისებინა საცხოვრებელი ფართის მსურველი მოქალაქეების მიერ ამხანაგობაში შეტანილი და აკუმულირებული ფულადი სახსრები {საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის სსკ-ის 992-ე მუხლი}.

4. ამ მიზნის განსახორციელებლად მან ქ. თბილისის ერთ-ერთ ცენტრალურ უბანში გახსნა ოფისი და გაზეთ „სიტყვა და საქმეში“ გამოაქვეყნა ცრუ სარეკლამო განცხადებები, რომლებიც იუწყებოდა, რომ ამხანაგობა ქალაქ თბილისში დიდი დიღმის მიმდებარედ და ..... ქუჩაზე ააშენებდა მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსებს.

5. პირველმა მოპასუხემ ამხანაგობის სახელით არანაკლებ 50 პირთან გააფორმა ხელშეკრულება. ამ მოქალაქეებმა ამხანაგობის ანგარიშზე შეიტანეს ფულადი სახსრები -345 042 აშშ დოლარი და 113 942 ევრო. მან კი თანხები მიითვისა და მიიმალა.

6. 2012 წლის 6 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის განაჩენით პირველი მოპასუხე, მის დაუსწრებლად, ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ”ა” და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ ქმედებებში.

7. ერთ-ერთმა დაზარალებულმა, დ.მ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან დაზარალებული) სარჩელი აღძრა მოპასუხეებისა და წილის შემძენის წინააღმდეგ 15 500 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. მან სარჩელი დაამყარა იმ გარემოებაზე, რომ 2007 წლის 17 დეკემბერს, ამხანაგობასთან გააფორმა უფლების გადაცემისა და ფართის გამოყოფის შესახებ ხელშეკრულება (შემდეგში:ხელშეკრულება), რომლის საფუძველზეც შენატანის სანაცვლოდ, მისთვის ამხანაგობას უნდა აეშენებინა და საკუთრებაში გადაეცა 91 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი ავტოსადგომთან ერთად.

8. 2007 წლის 17 დეკემბრის, 2007 წლის 31 დეკემბრის, 2008 წლის 7 თებერვლისა და 2008 წლის 4 მარტის სალაროს შემოსავლის ორდერებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ ამხანაგობის ანგარიშზე ჩარიცხა 15 500 აშშ დოლარი.

9. დაპირებული მშენებლობა არ დაწყებულა, ხოლო დაზარალებულს შეტანილი თანხა უკან არ დაბრუნებია.

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ 15 500 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით {სსკ-ის 992-ე, 998-ე და 408-ე მუხლები}.

11. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და წარადგინეს, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხავი, ისე ხანდაზმულობის (მოთხოვნის განხორციელების ხელშემშლელი) შესაგებლები. მათ მიუთითეს, რომ პასუხისმგებლობა უნდა დაკისრებოდა მხოლოდ პირველ მოპასუხეს, რადგანაც ისინი ამ უკანასკნელის დანაშაულებრივი მოქმედებით ისევე დაზარალდნენ, როგორც მოსარჩელე.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 15 500 აშშ დოლარის გადახდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ნარდობისა და ამხანაგობის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, გამომდინარე თანხის დაბრუნების მოთხოვნის ნამდვილობა. დავის მოსაწესრიგებლად მან გამოიყენა სსკ-ის 629, 352-2, 405-ე, 930-ე, 937-ე და 463-ე მუხლები.

13. გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მეოთხე მოპასუხემ.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და გაუქმდა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება მეოთხე მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 15 500 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელი უარყოფილი იქნა. ერთი მოსამართლე არ დაეთანხმა უმრავლესობას და დარჩა განსხვავებულ აზრზე {საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 27-ე მუხლის მეორე ნაწილი}

15. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ამხანაგობის წევრებს შორის არსებობდა სამართალურთიერთობა. შესაბამისად, მათი პასუხისმგებლობა ერთმანეთის მიმართ განისაზღვრებოდა მათი წილის შესაბამისად. წილის შესაბამისი პასუხისმგებლობა კი, ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში გულისხმობს წილს ბრალეულობაში. პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, როგორც ამხანაგობის წევრმა, ამხანაგობაში შენატანი ვერ დაიბრუნა იმის, გამო, რომ დადგენილია ამხანაგობის ერთ-ერთი წევრის ბრალეული მოქმედება, რაც მითითებული თანხის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრებაში მდგომარეობს. შესაბამისად, ამხანაგობის შიდა ურთიერთობებში მოსარჩელისათვის თანხის დაბრუნებაზე ვალდებული სუბიექტი ამხანაგობის ის წევრია, რომელმაც დაკისრებული ვალდებულება არ შეასრულა, უფრო მეტიც, ამხანაგობის ანგარიშზე არსებული თანხა მიითვისა.

16. სააპელაციო პალატამ აპელანტის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლიანობა დაასაბუთა კიდევ ერთ სამართლებრივ პოზიციაზე დაყრდნობით: „საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებაში, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის მიერ გამოტანილ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებულია, რომ ამხანაგობა „ქ-ი“ იმთავითვე ფიქტიურად შეიქმნა. მართალია, ამავე მტკიცებულებით არ დასტურდება აპელანტის მონაწილეობის მოჩვენებითობა, თუმცა, მხოლოდ მისი ნამდვილი ნება ერთობლივი საქმიანობის წარმოების თაობაზე, აღნიშნული გარიგების „ფიქტიურ ხასიათზე“ ზეგავლენას არ ახდენს და მითითებულ გარიგებას ნამდვილად არ აქცევს (ტ1, ს.ფ. 39-64). შესაბამისად, სახეზეა ე.წ. „ფიქტიური ამხანაგობა“, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამხანაგობა, იმთავითვე არ არსებობდა, ხოლო მისი სახელით მოქმედი წარმომადგენელი, პირველი მოპასუხე, არარსებულ სუბიექტს წარმოადგენდა. „ფიქტიური ამხანაგობის“ შემთხვევაში არ არსებობს ერთობლივი საქმიანობის მიზანი და გარიგება მოჩვენებით ხასიათს ატარებს, ან დასახული მიზანი იმთავითვე მართლსაწინააღმდეგოა. მაგალითისათვის, საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ განაჩენში მითითებულია, რომ „2007 წელს პირველმა მოპასუხემ, გამოძიებისათვის ამ ეტაპზე დაუდგენელ პირთან ერთად განიზრახა ფიქტიურად შეექმნა სამშენებლო კომპანია და მშენებარე კორპუსში საცხოვრებელი ფართების შეძენის მსურველ მოქალაქეთა ნდობის ბოროტად გამოყენებით თაღლითურად დაუფლებოდა მათ კუთვნილ თანხებს”. ამდენად, აღნიშნული ამხანაგობის მიზანი იმთავითვე მართლსაწინააღმდეგო იყო. მართლსაწინააღმდეგო მიზნით დადებული გარიგება კი, უცილოდ ბათილია“.

17. სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება, მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

19.1. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის მხედველობაში მიუღებლად ჩათვალა, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელი აპელანტი ისეთივე ამხანაგობის წევრია, როგორიც კასატორი, რაც არასწორია;

19.2. სასამართლომ მცდარად შეაფასა და გააიგივა ორი ერთმანეთისგან არსებითად და თვისობრივად განსხვავებული სახელშეკრულებო ურთიერთობები, როგორიცაა სადამფუძნებლო ხელშეკრულება და ინდივიდუალური ხელშეკრულება და ამ მცდარი ლოგიკით გააერთიანა ორი განსხვავებული სამართლებრივი უფლებების მატარებელი სუბიექტი, დამფუძნებელი და მენარდე;

19.3. პალატამ ერთმნიშვნელოვნად შეაფასა საქმეში არსებული ამხანაგობის თავმჯდომარის მიმართ გამოტანილი განაჩენი და განმარტა, რომ აღნიშნული განაჩენი მიუთითებს მოპასუხის სტატუსის მქონე კონკრეტულ სუბიექტზე რაც არასწორია.

19.4. პალატის ის მსჯელობა, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელ აპელანტსა და კასატორს მშენებლობის დასრულების მიმართ ერთობლივი მიზანი გააჩნდათ, არასწორია.

19.5. პალატამ ასევე არასწორად დაასკვნა, რომ ამხანაგობა იმთავითვე ფიქტიურად შეიქმნა და ამის ერთადერთ საფუძვლად მიუთითა საქმეში არსებულ განაჩენზე.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2016 წლის 1 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

21. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგი გარემოებების გამო:

22. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

24. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული არ არის მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებასთან მიმართებით არსებითად სწორია.

ამასთან, საკასაციო პალატა კასატორის პოზიციის უარსაყოფად დამატებით აღნიშნავს შემდეგს:

24.1. მოსარჩელე 15 500 აშშ დოლარის მოპასუხეებზე დაკისრებას სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე მოითხოვდა, მიუხედავად იმისა, რომ მხარეთა ურთიერთმფარავი ნება არ არსებობდა და შესაბამისად, არც ხელშეკრულების დადების ფაქტი არ დასტურდებოდა.

24.2. ხელშეკრულება ძალაში შედის, თუ ორი ან მეტი მხარე ნებაყოფლობით შეთანხმდება, რომ ისინი იქნებიან ურთიერთვალდებული იმ საგანზე, რაზეც შეთანხმდნენ, ამიტომ, იმის გადაწყვეტისას, დადებულია თუ არა ხელშეკრულება, უნდა დადგინდეს, ერთმა მხარემ შეთავაზებით გამოავლინა თუ არა იურიდიულად შებოჭვის ნება {სსკ-ის 329.1-ე მუხლი} და გამოთქვა თუ არა მეორე მხარემ ამაზე თანხმობა {სსკ-ის 331-ე და 327-ე მუხლები}, ანუ შემოთავაზებული წინადადების შინაარსით იურიდიულად შებოჭვის ნება, ამიტომ, ხელშეკრულება, თავისებურად ორი თანმხვედრი აზრის იურიდიული დამთხვევაა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია.

24.3. საქმის მასალებით უტყუარადაა დადგენილი, რომ არარსებული, ანუ ფიქტიური ამხანაგობის სახელით პირველი მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება, ნამდვილი არ იყო. 2012 წლის 6 ივლისის განაჩენით დადგენილ ფაქტებს მართალია, პრეიუდიციული ძალა არ გააჩნიათ {სსსკ-ის 106-ე მუხლი}, მაგრამ მათზე მითითება, როგორც სამართლებრივად მნიშვნელოვანი გარემოების დამადასტურებელ ერთ-ერთ მტკიცებულებაზე, არ ეწინააღმდეგება სსსკ-ის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნებს. მით უფრო, რომ ამ კუთხით დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთის მქონე მოსარჩელემ განაჩენით დადგენილი ფაქტები ვერ გააქარწყლა და ვერ დაამტკიცა საპირისპირო. ამრიგად დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხის მიერ, რომელიც თავიდანვე მართლსაწინააღმდეგო მიზნით მოქმედებდა, ამხანაგობის სახელით მოსარჩელის წინაშე ხელშეკრულების დასადებად გამოვლენილი ნება სამართლებრივად უვარგისი იყო და აქედან გამომდინარე, სახელშეკრულებო მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველიც ვერ იარსებებდა.

25. რაც შეეხება მოთხოვნის კანონისმიერ საფუძველს. იმ სამართლებრივი შედეგის მიღება (მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის მოპასუხეებისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრება), რომელიც სსკ-ის 992-ე, 998-ე და 408-ე მუხლებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს, დამოკიდებულია ამ ნორმების შემადგენლობებით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობების განხორციელებაზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არც ამ თვალსაზრისით არ გააჩნია საკასაციო საჩივარს წარმატების პერსპექტივა.

25.1.კასატორის ძირითადი პრეტენზია (კასაციის საფუძვლები) მეოთხე მოპასუხისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრებაა. პალატა მოიხმობს ერთ-ერთი საქმიდან ამონარიდს, რომლის მიხედვითაც: „დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების მიზნებისათვის მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების წრეს განეკუთვნება თავად ზიანის არსებობის ფაქტი, მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ამ ქმედებასა და ზიანს შორის.“ იხ. სუსგ.ას-#521-494-2015, 23.10.2015.

25.2. ამ შემთხვევაში, განაჩენით დადგენილია მხოლოდ პირველი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედება, ამ მოქმედებით დაზარალებულის ქონებრივი სიკეთის ხელყოფის ფაქტი და მიყენებული ზიანის ოდენობა {სსსკ-ის 992-ე მუხლი}. რაც შეეხება მეოთხე მოპასუხეს, მასზე მითითებას განაჩენი არ შეიცავს. აქედან გამომდინარე, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სწორედ მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დასაშვები მტკიცებულებებით დამტკიცება, რაც მან ვერ შეძლო.

26. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

27. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას კასატორის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ.მ–ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. დ.მ–ს (პ/ნ ....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1540.89 ლარის (საგადასახადო დავალება #1, გადახდის თარიღი 25.02.2016წ. სს "ბანკი რესპუბლიკა"), და 357,46 ლარის (საგადასახადო დავალება #0, გადახდის თარიღი 24.03.2016წ. სს "თიბისი ბანკი") 70% – 1328,845 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი