№ას-1193-1122-2015 31 მაისი, 2016 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენა
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
მ.ი–ძის საკასაციო საჩივარში:
საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ი–ძე (მოპასუხე)
წარმომადგენელი - რ.ფ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ „ს.ქ.ე.ს.“ (მოსარჩელე)
სსიპ „ს.ქ.ე.ს.“ საკასაციო საჩივარში:
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ „ს.ქ.ე.ს.“ (მოსარჩელე)
წარმომადგენელი - ნ.მ.
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ი–ძე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
აღწერილობითი ნაწილი:
1. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ.ი–ის (შემდეგში მოპასუხე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი, მესაკუთრე, მიმღები, „ვითომ-კრედიტორი“) განცხადება სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ, ხელვაჩაურის რაიონში, სოფელ .... მდებარე 348.4 კვ/მ მიწის ნაკვეთზე (შემდეგში მიწის ნაკვეთი, უძრავი ქონება, უძრავი ნივთი) საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ და 2009 წლის 9 მარტს მ.ი–ის სახელზე გაიცა საკუთრების მოწმობა № ..., რომლის საფუძველზეც ის საჯარო რეესტრში აღირიცხა მესაკუთრედ {საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის 3111.1 და „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი}
2. მესაკუთრემ 2009 წლის 20 მარტს უძრავი ნივთი აჩუქა რ.დ–ს (შემდეგში: შემძენი, დასაჩუქრებული). ნაჩუქარი ქონება 20 000 ლარად შეფასდა {სსკ-ის 524-ე, 525.2 და 3111.1 მუხლები}.
3. შპს ”ე.-ა–ის” 2014 წლის 25 ოქტომბრის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (349 კვმ) საბაზრო-სარეალიზაციო ფასი 2009 წლის მარტი-ოქტომბრისათვის განისაზღვრა 5500 ლარით.
4. 2009 წლის 5 აგვისტოს დასაჩუქრებულმა აღნიშნული უძრავი ქონება მიჰყიდა უ.ვ–ს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება 21 000 ლარი იყო {სსკ-ის 477-ე, 3111.1 მუხლები}.
5. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მესაკუთრის სახელზე ზემოაღნიშნული საკუთრების უფლების მოწმობა, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი მისი გაცემის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებაც.
6. 2011 წლის 14 ნოემბერს უ.ვ–მ შპს ,,...“-ს 165 000 ლარად მიჰყიდა უძრავი ნივთი გადახდის განვადებით {სსკ-ის 477-ე და 505-ე მუხლები}.
7. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შპს ,,...“ გაუერთიანა იმავე მისამართზე არსებულ სხვა მიწის ნაკვეთს და მასზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი აღმართა. შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოსათვის დაბრუნება დღეისათვის შეუძლებელია.
8. 2014 წლის 6 ოქტომბერს სსიპ ს.ქ.ე.ს–მ (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი, სააგენტო,) სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე, 165 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.
9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი იმ საფუძვლით, რომ იგი სადავო ქონების გაჩუქებით არ გამდიდრებულა.
10. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 20 000 ლარის გადახდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებული გარემოებები, ხოლო დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 976-ე, 977-ე, 979-ე მუხლები.
11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ნაწილობრივ გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ.
12. პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი ეფუძნებოდა შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებს:
12.1.მოპასუხის მიერ დადებული გარიგებები კანონიერია, ვინაიდან, 2009 წლის 20 მარტს, როდესაც მოპასუხემ გაასხვისა უძრავი ქონება, ხსენებულ ქონებაზე დავა სასამართლოში არ მიმდინარეობდა, სასამართლომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილება ბათილად ცნო გარიგების დადების შემდეგ, 2009 წლის 8 ოქტომბერს.
12.2. მოსარჩელემ არასწორად მიუთითა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მართალია, მან შპს „მ–გან“ მართლაც, მიიღო საცხოვრებელი ბინები, თუმცა აღნიშნული გარიგება სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობდა. მოპასუხე გარდა სადავო მიწის ნაკვეთისა, ასევე განკარგავდა 700 კვ.მ სხვა მიწის ნაკვეთს, რომელიც მოპასუხისგან შპს „მ-მა“ შეიძინა.
12.3. აუდიტორული დასკვნით, სადავო პერიოდისათვის უძრავი ქონების საბაზრო ფასი განისაზღვრებოდა 5500 ლარით, შესაბამისად, სასამართლოს მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრება სწორედ ამ თანხის ფარგლებში უნდა შეეფასებინა.
12.4. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილების თანახმად, სასამართლომ მოპასუხის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე ბათილად ცნო საკუთრების მოწმობისა და შესაბამისი გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის დღიდან. შესაბამისად, მოპასუხე 2009 წლის 8 ოქტომბრამდე უფლებამოსილი იყო, გაესხვისებინა მის საკუთრებაში რიცხული ქონება.
12.5. აპელანტმა მიუთითა სზაკ-ის მე-601 მუხლის მე-4, მე-5 პუნქტებზეც და განმარტა, რომ მოპასუხის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო კანონიერი ნდობის პრინციპი და მას თანხის გადახდა არ უნდა დაჰკისრებოდა.
12.6. სასარჩელო მოთხოვნა იყო ხანდაზმული, ვინაიდან სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის გასული იყო სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, ხოლო ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისად უნდა განსაზღვრულიყო 2009 წლის 20 მარტი, როდესაც მოპასუხემ გააჩუქა უძრავი ნივთი ან/და 2009 წლის 8 ოქტომბრის ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის თარიღი.
13. მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება ასეთი იყო:
13.1. კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ უსაფუძვლოდ სხვისი ქონებით სარგებლობის ან სხვის ხარჯზე რაიმე სარგებლის მიღების შემთხვევაში, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ამ ქონების საერთო ღირებულება, ხოლო სასამართლომ სარჩელი დააკმაყოფილა მხოლოდ ნაწილობრივ 20 000 ლარის ნაწილში, რის თაობაზეც სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად დასაბუთებული.
13.2.სასამართლოს დავის გადაწყვეტისას უნდა ეხელმძღვანელა სსკ-ის 982-ე მუხლით დადგენილი ხელყოფის კონდიქციის სპეციალური დანაწესით.
13.3. საქმის გარემოებებით უდავოდ დასტურდება მოპასუხის არაკეთილსინდისიერება. მოპასუხემ მოჩვენებითი გარიგებებით სადავო ქონება შპს „მ-ზე“ გაასხვისა. შპს-მ აღნიშნული ქონება სხვა მიწის ნაკვეთთან გააერთიანა და მასზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი აღმართა, აღნიშნულმა გარემოებამ გამორიცხა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრისათვის ნატურით დაბრუნება და დღის წესრიგში დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურება იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები რეალურად გამდიდრდა.
14. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
15. პალატის განმარტებით, პირი, რომელმაც ქონება უსაფუძვლოდ მიიღო, მოვალეა, აგრეთვე, დააბრუნოს ან აანაზღაუროს მთელი შემოსავალი, რაც მან ამ ქონებით მოიპოვა ან უნდა მოეპოვებინა იმ დროიდან, როცა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, რომ ქონება უსაფუძვლოდ ჰქონდა მიღებული. ამასთან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება აგრეთვე ყველა იმ შემთხვევაზე, რაც მოვალემ მიიღო უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმების ანაზღაურების სახით. თუ აღნიშნული ქონების ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია, გადაცემული ქონების მდგომარეობის ან სხვა მიზეზით, უნდა ანაზღაურდეს ქონებას შეძენის მომენტში არსებული ღირებულებით. ქონების დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაშიც, როცა შემძენმა იგი სხვას გადასცა უსასყიდლოდ, რადგან მან გააჩუქა სხვისი ქონება და თავისი დაზოგა. კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ უსაფუძვლოდ სხვისი ქონებით სარგებლობის ან სხვის ხარჯზე რაიმე სარგებლის მიღების შემთხვევაში, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს დაზოგილი ხარჯების ტოლფასი თანხა.
16. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ 2009 წლის 20 მარტს სადავო მიწის ნაკვეთის გაჩუქებით უსაფუძვლოდ დაზოგა მისი ქონება 20 000 ლარით, შესაბამისად, მოპასუხეს სწორედ მის მიერ უსაფუძვლოდ დაზოგილი ქონების ტოლფასი თანხის ანაზღაურება უნდა დაჰკისრებოდა და არა 165 000 ლარი, ვინაიდან შპს ,,მ-ს“ სადავო უძრავი ქონება მიჰყიდა არა მოპასუხემ, არამედ უ. ვ–მ, რომელმაც ქონება დასაჩუქრებულისაგან შეიძინა 21000 ლარად.
17. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე აპელანტმა შემდეგი დასაბუთებით:
17.1. პირველი კასატორის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი საფუძვლები:
17.1.1. ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო სადავო ქონებაზე მოპასუხის საკუთრების უფლების ბათილად ცნობამდე. საკუთრების უფლების აღიარების აქტის ბათილად ცნობა შეიძლება სამართლებრივ შედეგებს წარმოშობდეს მხოლოდ მოპასუხის მიმართ და შემდგომ მესაკუთრეებზე მისი მოქმედება ვერ გავრცელდება. სადავო ქონებაზე დადებული შემდგომი ნასყიდობის ხელშეკრულებები კანონიერი გარიგებებია და ისინი სადავო არც ყოფილა.
17.1.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში სსსკ-ის) 390-ე მუხლი, სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მითითებით გამოიტანა განჩინება, რითაც უგულებელყო სსსკ-ის 377.1 მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.
17.1.3. მოსარჩელემ არასწორად განმარტა ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა, რომ სადავო ქონებაზე დადებული გარიგებების სანაცვლოდ მოპასუხემ შპს „მ-სგან“ მიიღო რვა ბინა. აღნიშნულზე აპელირება არ შეესაბამება რეალობას, ვინაიდან, მოპასუხეს შპს „მ-სთან“ სახელშეკრულებო ურთიერთობა აკავშირებდა მის საკუთრებაში რიცხული სხვა მიწის ნაკვეთის გასხვისებიდან გამომდინარე, რასაც კონკრეტულ დავასთან სამართლებრივი კავშირი არა აქვს.
17.1.4. სასამართლომ ასევე, არასწორად განმარტა სსკ-ის 976-ე, 979-ე მუხლები. მესაკუთრის ქმედება არ შეიცავს უსაფუძვლო გამდიდრების მაკვალიფიცირებელ ნიშნებს. უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს რამდენიმე პირობა კუმულაციურად, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება, მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი, მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა. კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხე კეთილსინდისიერი მხარეა და მას რაიმე სახის სარგებელი არ მიუღია, მოპასუხემ სადავო ქონება უსასყიდლოდ, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა შემძენს.
17.1.5. ექსპერტ-აუდიტორის დასკვნით მიწის ნაკვეთის ღირებულება გასხვისების დროისათვის შეადგენდა 5500 ლარს. სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ შეაფასა ზემოაღნიშნული მტკიცებულება.
17.1.6. მოპასუხეს აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის მიმართ გააჩნდა კანონიერი ნდობა, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა და არ შეაფასა გადაწყვეტილების მიღების პროცესში.
17.2. მეორე კასატორის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი საფუძვლები:
17.2.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კონკრეტულ დავაზე სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ხელყოფის კონდიქციის სპეციალური დანაწესით, რომელიც მოცემულია სსკ-ის 982-ე მუხლში და არ არსებობდა სსკ-ის 976-ე მუხლებით გათვალისწინებული შესრულების კონდიქციიდან გამომდინარე, თანხის დაკისრების წინაპირობები. 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. შესაბამისად, ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობისას მისი ღირებულების ანაზღაურება.
17.2.2. კონკრეტული საქმის გარემოებებით უდავოდ დასტურდება, მოპასუხის არაკეთილსინდისიერება. მიწის ნაკვეთზე დაიდო რამდენიმე მოჩვენებითი გარიგება, რის შედეგადაც მოპასუხემ საბოლოო შემძენისგან საკუთრებაში მიიღო 8 საცხოვრებელი ბინა.
18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 9 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
19. საქმის მასალების გაცნობა, მათი შესწავლა და ანალიზი, მიღებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებისა და საჩივრის მოტივების ზეპირი მოსმენით შემოწმება, საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, გამოიტანოს დასკვნა პირველი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, ხოლო მეორე კასატორის მოთხოვნისა და სარჩელის უარყოფის შესახებ.
20. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მაგრამ სამართლებრივად სათანადოდ არ დაასაბუთა თავისი დასკვნები, დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რითაც დარღვეულია სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მოთხოვნა, მან არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის მოტივების მთლიანი უარყოფა, სახელდობრ:
21. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა შემდეგი ფაქტები:
21.1. სადავო უძრავი ნივთის თავდაპირველი მესაკუთრე იყო სახელმწიფო.
21.2. ამ ნივთზე აღიარებულ იქნა მოპასუხის საკუთრების უფლება სპეციალური კანონის („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“) საფუძველზე და 2009 წლის 18 მარტიდან საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო მოპასუხე.
21.3. 2009 წლის 20 მარტს მან უძრავი ნივთი აჩუქა რ.დ–ს, რომელმაც 2009 წლის 5 აგვისტოს ეს ნივთი 21 000 ლარად მიჰყიდა უ.ვ–ს, ამ უკანასკნელმა კი, მოგვიანებით, 2011 წლის 14 ნოემბერს, ნივთი გაასხვისა შპს,,მ-ზე“ 165 000 ლარად.
21.4. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მესაკუთრის სახელზე ზემოაღნიშნული საკუთრების უფლების მოწმობა, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი მისი გაცემის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებაც.
22. მოპასუხისათვის 165 000 ლარის დაკისრების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა უსაფუძვლო გამდიდრების (კონდიქცია) ნორმებზე. ყველა სახის კონდიქციური მოთხოვნის, მათ შორის შესრულების კონდიქციის დროს {სსკ-ის 976-881-ე მუხლები} მოპასუხე (მოვალე) აუცილებლად უნდა იღებდეს ქონებრივ სარგებელს, ანუ მდიდრდებოდეს. ამ წინაპირობის არარსებობა კი იმთავითვე გამორიცხავს მოთხოვნას. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა, რომ: „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილი იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას „ (იხ. სუსგ. #ას-74-71-2016, 225-215-2016 25.05.2016, #ას-184-171-2015, 20.05.2016).
23. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხეს სახელმწიფომ სპეციალური კანონის საფუძველზე ქონება საკუთრებაში გადასცა მიზანმიმართულად (შესრულების კონდიქცია) და მხოლოდ მოგვიანებით, ისიც მესამე პირის და არა სახელმწიფოს მოთხოვნით, გამოეცალა ამ შესრულებას სამართლებრივი საფუძველი, რაც შეიძლებოდა საფუძვლად დასდებოდა მოსარჩელის (შემსრულებლის) მხრიდან შესრულებულის უკან დაბრუნების მოთხოვნას სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუმცა იმის გამო, რომ მიმღებმა მიღებული უსასყიდლოდ გადასცა (აჩუქა) მესამე პირს, ხოლო ამ უკანასკნელმა კი, მოგვიანებით გაყიდა მიღებული, მოპასუხე არ წარმოადგენს იმ პირს, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე {სსსკ-ის 85-ე მუხლი}. მოპასუხის სათანადოობა უკავშირდება სადავო მატერიალურ-სამართლებრივ ურთიერთობას, მისგან გამომდინარე მოთხოვნების ნამდვილობის წინაპირობებს და ამ წინაპირობების განხორციელების სამართლებრივ შედეგებს. მხოლოდ იმის დადგენა, რომ ქონებრივი გადაადგილება განხორციელდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, არ არის საკმარისი პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად. აუცილებელია იმის დადგენაც, ამის შედეგად გამდიდრდა თუ არა მოპასუხე, ანუ ამ გადადგილებით გაიზარდა თუ არა მისი ქონება.
24. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ გაიზიარა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხემ მესამე პირზე ქონების გაჩუქებით დაზოგა მისი ქონება 20 000 ლარით. ამ შემთხვევაში ქონება არ გადაცემულა ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ {სსკ-ის 525-ე მუხლის მესამე ნაწილი} და არც დასაჩუქრებულს წარმოშობია რაიმე სახის საპასუხო ვალდებულება, შესაბამისად, არც მისი ქონება არ გაზრდილა. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსკ-ის 989-ე მუხლის დანაწესით, რომლის მიხედვითაც: „თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია. ზიანის ანაზღაურების მიმართ შესაბამისად გამოიყენება 979-981-ე მუხლების მოთხოვნები“ და აქედან გამომდინარე, მოპასუხის არასათანადოობის გამო უარეყო სარჩელი.
25. მეორე კასატორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხე თავიდანვე არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა და მან მიწის ნაკვეთზე დადო რამდენიმე მოჩვენებითი გარიგება, რათა შემდეგ მიწის საბოლოო შემძენისგან საკუთრებაში მიეღო 8 საცხოვრებელი ბინა, არადამაჯერებელია. დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთის მქონე მოსარჩელემ გასაგებად ვერ წარმოადგინა, რომ მოპასუხე ამ გზით გამდიდრდა. ჯერ ერთი, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ მიწის ნაკვეთზე საკუთრება მოიპოვა ადმინისტრაციული ორგანოს - საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე. კომისია თავის ფუნქციებს ახორციელებდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის VIII თავით განსაზღვრული ფორმალური ადმინისტრაციული წარმოებისა და სპეციალური კანონით დადგენილი წესის მიხედვით. 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელიც კომისიამ საკუთრებაში გადასცა მოპასუხეს, მდებარეობდა ურბანული განვითარების სტრატეგიულ ზონაში. ამ გარემოების გათვალისწინება კი კომისიას ევალებოდა და არა მოპასუხეს. საქმეში არ არის წარმოდგენილი იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ 2009 წლის 20 მარტის და 5 აგვისტოს, ასევე, 2011 წლის 14 ნოემბრის გარიგებები მოსაჩვენებლად დაიდო და ამის შედეგად მოპასუხემ რაიმე სახის სარგებელი მიიღო. მეორეც, ჯერ კიდევ სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვებამდე, 2007 წლის 28 დეკემბერს, უძრავი ქონების ნასყიდობის საფუძველზე წარმოეშვა შპს-ს („..“) ვალდებულება, საკუთრებაში გადაცემული 700 კვ. მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ, მოპასუხისათვის გადაეხადა 350 000 ლარი სამი წლის განმავლობაში. მოგვიანებით, 2011 წლის 14 ნოემბრის მხარეთა შეთანხმებით კი, ფულადი შესრულება შეიცვალა სხვა შესრულებით, ანუ შპს-ს მიერ აშენებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში 8 ბინის საკუთრებაში გადაცემით {სსკ-ის 428-ე მუხლი}.
26. ამრიგად, მოპასუხის გამდიდრების ფაქტის არარსებობა გამორიცხავს სარჩელის საფუძვლიანობას - არა მარტო შესრულების, არამედ ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე მოთხოვნასაც (სსკ-ის 982-ე მუხლი).
27. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არარსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან, ამ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება,
28. ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც მხარეებმა გაწიეს საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 53-ე, 1991-ე და 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. სსიპ „ს.ქ.ე.ს–ს" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. მ.ი–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
4. სსიპ „ს.ქ.ე.ს–ს" სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
5. სსიპ „ს.ქ.ე.ს–ს" მ.ი–ძის სასარგებლოდ, დაეკისროს 1850 ლარის გადახდა მოპასუხის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;
6. გაუქმდეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნას შემდეგ უძრავ ქონებას; ქ. ბათუმი, ..... (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №......); ქ. ბათუმი, (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №...) და ქ. ბათუმი, ... (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №.....);
7. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: მზია თოდუა
მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე
ბესარიონ ალავიძე
