საქმე №ას-801-766-2014 5 ივლისი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ გ. და ქ. გ-ები (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. გ-ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი თანამოპასუხე _ მ. ი-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ვ. და ქ. გ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. ი-ის, გ. და ქ. გ-ების მიმართ და მოითხოვეს მ. ი-სა და გ. და ქ. გ-ებს შორის 2011 წლის 14 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე დასაჩუქრებულთა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობა.

1.2. სარჩელის თანახმად, მ.ი-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს დედოფლისწყაროს მიწის მართვის სამმართველოს მიმართ კუნძისწყლის ტერიტორიაზე მდებარე მეღორეობის ფერმის, ბინის, მიწის ნაკვეთის, ასევე, ოლეს ტერიტორიაზე მდებარე #... მეცხვარეობის ფერმის, საცხოვრებელი ბინისა და მიმდებარე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, რაც დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ.ი-ი აღიარებულ იქნა კუნძისწყლის ტერიტორიაზე მდებარე მეღორეობის ფერმისა და საცხოვრებელი სახლის, ასევე, ოლეს ტერიტორიაზე მდებარე #... მეცხვარეობის ფერმისა და საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ. დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 2 ივლისის განჩინებით ვ. და ქ. გ-ების განცხადება დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ამავე სასამართლოს 2004 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება. მ.ი-მა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები და საბოლოოდ ითხოვა კუნძისწყლის ტერიტორიაზე მდებარე ფერმისა და საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ აღიარება, სარეგისტრაციო სამსახურის დავალდებულება, ამ ქონებაზე მოსარჩელის უფლების დარეგისტრირების თაობაზე, ასევე, ვ. გ-ის სახელზე ტექბიუროში 2002 წლის 4 ივლისს განხორციელებული რეგისტრაციის ბათილად ცნობა. საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 2011 წლის 31 ოქტომბერს. საქმის განხილვის დასრულებამდე მ. ი-მა საჯარო რეესტრს წარუდგინა ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო მოწმობა და 2005 წლის 11 ოქტომბრის გაუქმებული განჩინება და ითხოვა იმ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, რომლის მესაკუთრედ აღიარებასაც მოითხოვდა სასამართლოში. მარეგისტრირებელმა ორგანომ განმცხადებლის მოთხოვნა დააკმაყოფილა. მ.ი-მა საკუთრების უფლების აღრიცხვისთანავე უძრავი ქონება აჩუქა შვილებს: გია და ქ. გ-ებს, რითაც დაირღვა მოსარჩელეების უფლება.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით მოპასუხეები არ დაეთანხმნენ სარჩელს და განმარტეს, რომ მ.ი-მა ქონება მემკვიდრეობის გზით მიიღო მეუღლე გ. გ-ისაგან, სწორედ სამკვიდრო მოწმობა და სასამართლოს 2005 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება გახდა ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი. სადავო ჩუქების ხელშეკრულებაც კანონის მოთხოვნათა დაცვითაა დადებული, რის გამოც სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. და ქ. გ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მ. ი-სა და გ. და ქ. გ-ებს შორის 2011 წლის 14 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება, ასევე, ამ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ უძრავ ქონებაზე განხორციელებული ჩანაწერი (ს/კ #52.47.31.017; 52.47.31....).

4. აპელანტების მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გია და ქ. გ-ებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. საკასაციო საჩივარი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქ. გ-ის მოთხოვნის ნაწილში ვ. და ქ. გ-ების სარჩელი განუხილველად უნდა იქნას დატოვებული, ხოლო გ. და ქ. გ-ების საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. ქ. გ-ის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის განუხილველად დატოვების დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინება ჩაბარდება მოსარჩელეს, რომელსაც იმავდროულად უბრუნდება მის მიერ შეტანილი დოკუმენტები. თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). დასახელებული ნორმით დადგენილია სარჩელის განუხილველად დატოვების/საქმის წარმოების შეწყვეტის აუცილებლობა იმ შემთხვევისათვის, თუ სარჩელის მიღების შემდეგ გამოვლინდა შესაბამისი წინაპირობები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის გამოყენებაზე არ შეჩერდება, ვინაიდან სახეზე არ არის საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები, რაც შეეხება სარჩელის განუხილველად დატოვების საკითხს, სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, მოხმობილი ნორმა მითითებითია და ამავე კოდექსის 275-ე მუხლის წინაპირობების გამოკვლევაზე მიანიშნებს, თუმცა თავად 275-ე მუხლი არ შეიცავს სარჩელის განუხილველად დატოვების ამომწურავ ჩამონათვალს, რის გამოც, დასაშვებია საპროცესო ანალოგიის პრინციპის გამოყენება (სსსკ-ის მე-7 მუხლი) იმ შემთხვევისათვის, როდესაც სახეზე გვაქვს სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის კანონით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევა (იხ. სუსგ №ას-551-522-2015, 14 აგვისტო, 2015 წელი). საკასაციო პალატა საკითხის ამომწურავად შეფასების მიზნით განმარტავს, რომ განსახილველი სარჩელი აღიარებით კატეგორიას განეკუთვნება და საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სავალდებულოა, მასში აღინიშნოს ამ კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული ინტერესი (სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს), წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო უარს იტყვის მის განსახილველად მიღებაზე (სსსკ-ის 186.1 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი).

1.2. უნდა აღინიშნოს, რომ დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო შეამოწმებდეს სარჩელის საფუძვლიანობას, მნიშვნელოვანია, პასუხი გაეცეს მთავარ კითხვებს: აქვს მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ? უზრუნველყოფს მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას? აღიარებითი სარჩელის შემთხვევაში, იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, რომელთაც განეკუთვნება შემდეგი: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღიარებითი სარჩელის საფუძვლიანობის განხილვისას მნიშვნელოვანია, გაირკვეს, ხომ არ არსებობს მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის წინაპირობები, რადგან ამგვარი წინაპირობების არსებობისას, მოსარჩელე ვერ შეძლებს თავისი ნამდვილი მიზნის (უფლების დაცვის) აღიარებითი სარჩელით მიღწევას, რაც საფუძველს აცლის აღიარებით მოთხოვნას. ისეთ ვითარებაში, როდესაც სავალდებულოა მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა, უფლების დაცვის თვალსაზრისით მხოლოდ აღიარებითი სარჩელი არ შეიძლება განხილულ იქნას სასამართლოს მიერ.

1.3. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება ვ. გ-ს ჰქონდა რეგისტრირებული ტექბიუროში, ხოლო ქონების თანამესაკუთრედ ქ. გ-ი არ იყო აღრიცხული, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეები რეგსიტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ (იხ. რაიონულ სასამართლოში წარმოდგენილი ქორწინების მოწმობა) და ქონება ვ. გ-მა რეგისტრირებული ქორწინებისას 1999 წელს შეიძინა (რაც სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის საფუძველზე მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს). კანონისმიერი თანასაკუთრების წარმოშობის მიუხედავად, რადგანაც ქ. გ-ს გარიგების ბათილად ცნობასთან ერთად არ მოუთხოვია ქონების მიკუთვნება (1/2 ნაწილი), მისი აღიარებითი სარჩელი დაუშვებელია და მოსარჩელეს ამ მოთხოვნის მიმართ არ გააჩნდა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი.

1.4. ამდენად, ზემოხსენებული საფუძვლებიდან გამომდინარე, ქ. გ-ის მოთხოვნის ნაწილში წინამდებარე საქმეზე სარჩელი განუხილველად უნდა იქნას დატოვებული იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო.

2. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

2.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

2.2.1. მ. ი-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დედოფლისწყაროს სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 13 სექტემბრის აქტების კანონიერების ნაწილში დავა განხილულ იქნა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით და სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. თავის მხრივ, სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებაზე წარდგენილი საკასაციო საჩივარი, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 28 მარტის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი და ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უძრავ ქონებაზე მ. ი-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილობის ნაწილში კანონიერ ძალაშია შესული;

2.2.2. დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ი-ი აღიარებულ იქნა კუნძისწყლის ტერიტორიაზე მდებარე მეღორეობის ფერმისა და საცხოვრებელი ბინის, ასევე, ოლეს ტერიტორიაზე მდებარე №... მეცხვარეობის ფერმისა და საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრედ;

2.2.3. 2004 წლის 2 ივლისის დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს განჩინებით ბათილად იქნა ცნობილი ამავე სასამართლოს 2004 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება;

2.2.4. 2011 წლის 13 სექტემბერს 2005 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებისა და №110968... სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე სადავო ქონებაზე დარეგისტრირდა მ. ი-ის საკუთრების უფლება შემდეგი მონაცემებით:

ა) ზონა დედოფლისწყარო, სექტორი ზემო მაჩხაანი დიდნაური და ჩანკაანი 47, კვარტალი 31, ნაკვეთი №.... ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო–სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 639.99 კვ.მ. შენობა–ნაგებობის ჩამონათვალი: შენობა №1 განაშენიანების ფართით 639 კვ.მ;

ბ) ზონა დედოფლისწყარო 52, სექტორი ზემო მაჩხაანი დიდნაური და ჩანკაანი, 47, კვარტალი 31, ნაკვეთი .... ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია სასოფლო–სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 111.00 კვ.მ შენობა–ნაგებობის ჩამონათვალი: შენობა №1 განაშენიანების ფართით 111 კვ.მ.

2.2.5. 2005 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით გაუქმდა დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც განმარტებულ იქნა 2004 წლის 5 ოქტომბრის საოქმო განჩინება სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებასთან დაკავშირებით;

2.2.6. 2011 წლის 31 ოქტომბრის დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მ. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამ გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 1997 წლის 10 აგვისტოს მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლის თანახმად გ. გ-მა (მ.ი-ის აწ გარდაცვლილი მეუღლე) შეისყიდა სადავო უძრავი ქონება (კუნძისწყლის ტერმიტორიაზე მდებარე მეღორეობის ფერმა და საცხოვრებელი სახლი), არ არის ის დოკუმენტი, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს გ.გ-ის მიერ სადავო ქონების ყიდვის ფაქტი, გარდა ამისა, დადგინდა, რომ სადავო უძრავი ქონება 1999 წლის 10 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ვ. გ-მა (აწ გარდაცვლილი გ. გ-ის მამა) და ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე მოხდა მის სახელზე ტექბიუროში აღრიცხვა, ხოლო 1999 წლის 10 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონიერების საკითხი სადავო არ გამხდარა.

2.2.7. მ. ი-სა და მის შვილებს: ქ. და გ. გ-ებს შორის, 2011 წლის 14 სექტემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ქ. და გ. გ-ების სახელზე საკუთრების უფლებით თანაბარწილად დარეგისტრირდა სადავო უძრავი ნივთები.

2.2.8. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (წინამდებარე საქმეზე, რომელიც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით იქნა განხილული) ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 13 სექტემბერს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მ. ი-ის სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სადავო უძრავ ქონებაზე (ს/კ#52.47.31....; #52.47.31....). აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილება დაემყარა იმას, რომ მ. ი-მა 2011 წლის 13 სექტემბერს კანონდარღვევით დაირეგისტრირა სადავო ქონება საკუთრების უფლებით, კერძოდ: მისთვის ცნობილი იყო სადავო ქონებაზე მიმდინარე სასამართლო დავის შესახებ, სადაც უნდა გარკვეულიყო და გადაწყვეტილიყო მისი, როგორც გ.გ-ის მემკვიდრის უფლება ქონებაზე, თუმცა ამ დავის დასრულებამდე (2011 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღებამდე) მან სათანადო უფლებადამდგენი დოკუმენტების გარეშე მოახდინა ამ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დადგენა 2011 წლის 13 სექტემბერს. მ. ი-მა სადავო უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების კანონდარღვევით დარეგისტრირებიდან მეორე დღესვე 2011 წლის 14 სექტემბერს, ქონება განკარგა ჩუქების გზით თავის სრულწლოვან შვილებზე: გ. და ქ. გ-ებზე.

2.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

2.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორთა შედავება საპროცესო ნორმების დარღვევების თაობაზე. ამ შემთხვევაში, კასატორები პრეტენზიას გამოთქვამენ იმაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილა, რასაც სავსებით იზიარებს საკასაციო პალატა, თუმცა, საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, საკუთარი ინიციატივით ვერ შეამოწმებს შესაძლო დარღვევებს საქმის წარმოების ამა თუ იმ ეტაპზე. კასატორები მხოლოდ პროცესის პრინციპების დარღვევაზე მითითებით შემოიფარგლებიან იმგვარად, რომ მათი უფლების დარღვევის კონკრეტულ ფაქტზე არ მიუთითებიათ (მაგალითად, სასამართლომ ადმისნიტრაციული პროცესისათვის დამახასიათებელი ინკვიზიციურობიდან გამომდინარე საკუთარი ინიციატივით გამოითხოვა მტკიცებულებები, რითაც დაირღვა შეჯიბრებითობა და სხვა), ბუნებრივია, ზოგად-თეორიული მსჯელობა საკასაციო საჩივარში დასაბუთებულ შედავებას არ ქმნის, ხოლო საპროცესო კოდექსის 393.3 მუხლის თანახმად, თუკი მხარე არ დაამტკიცებს საპროცესო ნორმების დარღვევის შედეგად დავის არასწორად გადაწყვეტის შემთხვევას, მხოლოდ ის გარემოება, რომ დაირღვა საპროცესო ნორმა, გადაწყვეტილების გაუქმებას ვერ დაედება საფუძვლად, უფრო მეტიც, საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ საპროცესო ნორმის დარღვევა 394-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუველს არ წარმოადგენს.

2.5. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობად სასამართლო ვერც კასატორთა იმ შედავებას მიიჩნევს, რომლის თანახმადაც გამჩუქებელმა ქონება მემკვიდრეობით მიიღო მეუღლისაგან და ამ ქონების ნამდვილ მესაკუთრეს მოსარჩელე ვ.გ-ი არ წარმოადგენდა. პალატა განუმარტავს საკასაციო საჩივრის ავტორებს, რომ ვ.გ-ის უფლების ნამდვილობა ქონებაზე დადასტურებულია სასამართლოს კანონის ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ამავე გადაწყვეტილების ფარგლებში დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზეც, რომ მამკვიდრებელ გ. გ-ს ამ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ მოუპოვებია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლიდან გამომდინარე, ამ გარემოებებს კასატორები სადავოდ ვეღარ გახდიან.

2.6. რაც შეეხება ქ. და გია გ-ების შედავებას კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით, საქმეში წარმოდგენილი დაბადების მოწმობებით დასტურდება და სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ჩუქების დროისათვის დასაჩუქრებულები იყვნენ სრულწლოვანები, თუმცა ასეც რომ არ იყოს, პრეტენზიის დასაბუთებულობის კუთხით კეთილსინდისიერების საკითხი გავლენას ვერ იქონიებს დავაზე შემდეგი გარემოებების გამო:

2.6.1. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მ. ი-მა ქონებაზე საკუთრება კანონის დარღვევით მოიპოვა, შესაბამისად, მას საკუთრების უფლება არ მოუპოვებია. მან კასატორებს არანამდვილი ნების საფუძველზე გადასცა საკუთრებაში ნივთი და ეს გარიგება, სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის მიხედვით, წარმოადგენს უსასყიდლო ხელშეკრულებას.

2.6.2. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ, მართალია, არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, ასევე 185-ე მუხლით, თუმცა, მან შედეგობრივად სწორი გადაწყვეტილება გამოიტანა, რადგანაც ამავე კოდექსის 989-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია. ამდენად, მ.ი-ის მიერ არანამდვილი უფლების საფუძველზე მესამე პირისათვის უსასყიდლოდ გადაცემული ქონება ექვემდებარება კონდიქციის წესით დაბრუნებას, რადგანაც საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდება კონდიქციის ელემენტების არსებობა (მოპასუხის გამდიდრება; მოსარჩელის შესატყვისი ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალური აქტივების გადანაცვლების უსაფუძვლობა).

2.7. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

2.8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

3. მხარეთა შუამდგომლობები და საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

3.1. სხვადასხვა დროს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით მომართეს კასატორებმა და იმ მოტივით, რომ მოსარჩელე ვ.გ-ის მიერ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვება კანონის დარღვევით განხორციელდა, ფაქტის გამოძიების მიზნით დაწყებული სისხლის სამართლის სამართალწარმოების მასალების გამოთხოვა, ასევე, რიგი დოკუმენტების გამოძიებისათვის გადაცემა, საკასაციო პალატის მიერ დაშვებული უფლებამონაცვლეობის გაუქმება, გარდაცვლილი ქ. გ-ის უფლებამონაცვლედ კასატორების მიჩნევა, სანოტარო ბიუროდან მტკიცებულებების გამოთხოვა და სხვა საქმის გადაწყვეტამდე წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერება მოითხოვეს, ამავე შინაარსის შუამდგომლობებით მომართა სასამართლოს მ. ი-მაც.

3.2. მ. ი-ის შუამდგომლობებთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იგი საკასაციო სამართალწარმოების მხარეს აღარ წარმოადგენს, სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 23 მაისის განჩინება მას არ გაუსაჩივრებია, რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება, საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მის მიმართ კანონიერ ძალაშია შესული. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ მინდობილობას, რომელიც კასატორების მიერ მ.ი-ის სახელზეა გაცემული, ვერც ეს დოკუმენტი გახდება შუამდგომლობების განხილვის საფუძველი, რამდენადაც თავად კასატორები სრულწლოვნები არიან (კანონიერი წარმომადგენლობა არაა სახეზე), ხოლო საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპისათვის წარმომადგენლის უფლებამოსილებისათვის საპროცესო კოდექსის 440-ე მუხლით დადგენილ დამატებით მოთხოვნებს მ.ი-ი არ პასუხობს, ამდენად, მისი შუამდგომლობები, როგორც არაუფლებამოსილი პირისა, ვერ იქნება შეფასებული საკასაციო პალატის მიერ.

3.3. კასატორთა იმ შუამდგომლობებთან დაკავშირებით, რომლებიც უფლებამონაცვლეობას, ასევე, ამ საკითხის ირგვლივ სანოტარო ბიუროდან მტკიცებულებების გამოთხოვას შეეხება, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ საკითხებზე: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 აპრილის განჩინებით ვ. გ-ი ცნობილ იქნა გარდაცვლილი ქ. გ-ის უფლებამონაცვლედ და წინამდებარე საქმის წარმოება განახლდა. კასატორებმა მოითხოვეს ამ განჩინების გაუქმება, თუმცა განცხადება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე ან 423-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, მიუხედავად საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე გაკეთებული მითითებისა, მათ არ წარმოუდგენიათ. თავის მხრივ, საკასაციო სასამართლოს განჩინება, ბუნებრივია, კანონიერ ძალაშია შესული (სსსკ-ის 264.3 მუხლი), ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმება ან შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში და იმ წესით, რაც დადგენილია ამ კოდექსით (სსსკ-ის 265-ე მუხლი). ვინაიდან განცხადება არ აკმაყოფილებს საპროცესო კოდექსის მოთხოვნებს, პალატა მიიჩნევს, რომ 429-ე მუხლის შესაბამისად, იგი განუხილველად უნდა იქნას დატოვებული. ასევე, წინამდებარე განჩინების სამოტივაციო ნაწილის პირველ პუნქტში განვითარებული მსჯელობიდან გამოდმინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არც გარდაცვლილი პირის უფლებამონაცვლედ კასატორების დაშვებისა და ამ კუთხით წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების წინაპირობა არსებობს, რადგანაც მხარეებს, სარჩელის განუხილველად დატოვების გამო, ამ შუამდგომლობის მიმართ იურიდიული ინტერესი აღარ გააჩნიათ.

3.4. პალატა ვერ გაიზიარებს ქ. და გ. გ-ების შუამდგომლობას საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე და ამ თვალსაზრისით ყურადღებას შემდეგ საკითხზე ამახვილებს: საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლად კასატორები უთითებენ წინამდებარე საქმის გადაწყვეტის შეუძლებლობას სხვა საქმის განხილვამდე. მათ მიერ წარმოდგენილი განჩინების ასლით კი, ირკვევა, რომ სიღნაღის რაიონულმა სასამართლომ განსახილველად დაუშვა მ. ი-ის განცხადება ვ. და ქ. გ-ების მიმართ, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო ამავე სასამართლოს 2011 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ. საკასაციო პალატა უპირველესად განმარტავს, რომ განცხადების განსახილველად დაშვება სადავოდ გამხდარი გადაწყვეტილების გაუქმებას არ ნიშნავს, უფრო მეტიც, წინამდებარე დავის მიმართ გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე გახდა ამავე საქმის ფარგლებში ადმისნიტრაციული სამართალწარმოების წესით მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები. ამ გარემოებათა ერთობლივი ანალიზი კი, იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ სახეზე არ გვაქვს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საქმის წარმოების შეჩერების სავალდებულობა.

3.5. რაც შეეხება გამოძიების მასალების გამოთხოვას, მტკიცებულებების გამოძიებისათვის გადაცემას და მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, პალატა უპირველესად მიუთითებს საკასაციო სასამართლოს პროცესუალურ ბუნებაზე: იგი არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ, საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, მტკიცებულებათა გამოთხოვა, რომელთა დაშვებაც შეუძლებელია სამართალწარმოების ამ ეტაპზე, მოკლებულია, როგორც ლოგიკურ, ისე _ სამართლებრივ წინაპირობებს, გამოძიებისათვის მასალების გადაცემა, რომლებიც უფლებამონაცვლეობის საკითხს შეეხება, ასევე, არ ემსახურება საქმის განხილვის მიზნებს (როგორც აღინიშნა, ქ.გ-ის უფლებამონაცვლეობა დავის იურიდიულ შედეგზე გავლენას არ ახდენს). ამდენად, არ არსებობს არც ამ შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ როგორც მ. ი-ს, ისე _ გ. და ქ. გ-ებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

4. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მ. ი-ის მიერ ქ. გ-ის სახელით 11.08.2014წ. #... საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7, 104-ე, 180-ე, 186-ე, 187-ე, 279-ე, 372-ე, 391-ე, 399-ე, 401-ე, 407-ე, 429-ე, 440-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. და ვ. გ-ების სარჩელი ქ. გ-ის მოთხოვნის ნაწილში დარჩეს განუხილველად იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო.

2. გ. და ქ. გ-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. გ. და ქ. გ-ების 16.01.2015წ; 21.04.2016წ; 27.05.2016წ შუამდგომლობები ახალი მტკიცებულებების საქმისათვის დართვის, გამოძიების მასალების, ასევე, სანოტარო ბიუროდან მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, კასატორებს დაუბრუნდეთ: შსს დედოფლისწყაროს რაიონული სამმართველოს უფროსის წერილი და საარქივო ცნობა 2 ფურცლად (ტ. III, ს.ფ180-181); საქართველოს ეროვნული არქივის თელავის არქივის მიერ 23.10.2015წ. გაცემული საარქივო ცნობა, ასევე, კასატორების დაბადების მოწმობების ასლები 6 ფურცლად (ტ.III, ს.ფ.214-217; 220-221); შსს დედოფლისწყაროს რაიონული სამმართველოს 26.05.2016წ. მიმართვის, ადვოკატ ა.მ-ის წერილობითი განცხადებისა და სოფელ ზ-ის საწარმო „ზ-ის“ გაკოტრების მმართველის ცნობის ასლები 4 ფურცლად (ტ.III, ს.ფ. 268-271); 17.10.2011წ. განცხადების, დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 19 ოქტომბრის, 2011 წლის 1 დეკემბრისა და 2012 წლის 24 მაისის განჩინებების ასლები 10 ფურცლად (ტ.III, ს.ფ.287-296).

4. კასატორთა შუამდგომლობა საკასაციო სასამართლოს 2016 წლის 11 აპრილის განჩინების გაუქმებისა და ქ. გ-ის უფლებამონაცვლედ მათი დაშვების თაობაზე დარჩეს განუხილველად, ხოლო მათი შუამდგომლობა სხვა საქმის გადაწყვეტამდე წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

5. მ. ი-ის შუამდგომლობა სანოტარო ბიუროდან მტკიცებულებების, ასევე, შსს დედოფლისწყაროს რაიონულ სამმართველოში მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის მასალების გამოთხოვის თაობაზე დარჩეს განუხილველად, შესაბამისად, მ.ი-ს დაუბრუნდეს: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 26.11.2014წ. წერილი 4 ფურცლად (ტ.III, ს.ფ. 207-210); შსს დედოფლისწყაროს რაიონული სამმართველოს 11.04.2016წ და 11.01.2015წ. მიმართვების, 02.10.2014წ. საარქივო ცნობების ასლები 3 ფურცლად (ტ.III, ს.ფ. 224-226), ასევე, 01.07.2016წ. განცხადებაზე დართული სიღნაღის რაიონული სასამართლოს გზავნილის, 23.06.2015წ. განჩინების, კოოპერატივ „ო-ს“ 12.11.2014წ. კრების ოქმისა და მონაკოს საერთაშორისო უნივერსიტეტის წერილობითი მიმართვის ასლები 9 (ცხრა) ფურცლად.

6. კასატორებს: ქ. გ-სა და გ. გ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ მ. ი-ის მიერ ქ. გ-ის სახელით 11.08.2014წ. #... საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური