საქმე №ას-406-389-2016 8 ივლისი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო. ხ-ი (მოსარჩელე), გ. ლ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მოძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა, ქონების ყადაღისგან გათავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ო. ხ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე ან მყიდველი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს-ისა“ (შემდგომში _ მოპასუხე, კასატორი ან კრედიტორი) და გ. ლ-ის (შემდგოშმი _ მოპასუხე, მოვალე ან გამყიდველი) მიმართ მოძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობისა და ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ გარემოებებს: 2007 წელს მოსარჩელემ ზეპირი გარიგების საფუძველზე გ. ლ-ისაგან შეიძინა ავტომანქანა JAGUAR, S-TYPE, 3.0, გამოშვების წელი - 1999, ფერი - შავი, ტიპი - მსუბუქი, სახ.ნომერი - M..., ს/ნ - S.... მოძრავ ნივთზე შემძენის საკუთრების უფლება არ აღრიცხულა. 2015 წლის ივლისში მოსარჩელე გააჩერა საპატრულო პოლიციამ, ჩამოართვა ავტომანქანა და გადაიყვანა საჯარიმო ავტოსადგომზე იმ მოტივით, რომ ნივთს ადევს ყადაღა და აღსრულების ეროვნულ ბიუროში მოპასუხეებს შორის მიმდინარეობს სააღსრულებო წარმოება.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. გ. ლ-ემ სარჩელი სრულად ცნო;

2.2. შპს „ს-მა“ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლის ფარგლებში სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოძრავი ქონება კანონიერად არის დაყადაღებული და წარმოადგენს არა მოსარჩელის, არამედ მოვალის საკუთრებას, ვინაიდან მოსარჩელეს აღნიშნული ავტომანქანა რეგისტრირებული არ აქვს თავის საკუთრებაში. ამასთან. სატრანსპორტო საშუალების ფლობის ფაქტი არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ დადგინდეს მასზე საკუთრების უფლება.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა, სააღსრულებო ბიუროს მიერ ავტომანქანაზე (JAGUAR, S-TYPE, 3.0, გამოშვების წელი - 1999, ფერი - შავი, ტიპი - მსუბუქი, სახ.ნომერი - M..., ს/ნ - S...) იძულებითი აღსრულების მიზნით გამოყენებული ყადაღა და მოსარჩელე ცნობილ იქნა მის მესაკუთრედ.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კრედიტორმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კრედიტორმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. 2007 წელს, ზეპირი შეთახმების საფუძველზე, მოსარჩელემ მოვალისგან შეიძინა სადავო ავტომანქანა, რომელიც რეგისტრირებულია გამყიდველის სახელზე, ყადაღის დადების მომენტში, ნივთი მოსარჩელის მფლობელობაში იმყოფებოდა.

1.2.2. დავალიანების გადახდევინების შესახებ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 26 ივნისის ბრძანებით მოვალეს დაეკისრა დავალიანების გადახდა კრედიტორი კომპანიის სასარგებლოდ. აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის სააღსრულებო ბიუროში მიმდინარეობს სააღსრულებო წარმოება, მოვალის მიმართ. საქმის წარმოების მიმდინარეობისას, დავალიანების გადახდევინების მიზნით, სააღსრულებო ბიურომ მოვალის სახელზე რეგისტრირებული ავტომანქანა დააყადაღა.

1.2.3. 2015 წლის ივლისში საპატრულო პოლიციამ გააჩერა მოსარჩელე და ჩამოართვა მის მფლობელობაში არსებული ავტომანქანა, ქონების მფლობელს განემარტა, რომ ნივთი იყო დაყადაღებული.

1.2.4. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის ვებგვერდიდან ამონარიდით (ადმ. სამ.დარღვევის შესახებ ინფორმაციით) და ჯარიმის გადახდის საბანკო ქვითრებით დასტურდება, რომ სადავო ავტომანქანის მართვისას მოსარჩელისა და მისი შვილის მიმართ შედგენილია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმები: 2007 წლის 31 აგვისტოს, 2011 წლის 3 აგვისტოს და 2015 წლის 2 ივლისს. მოსარჩელის მიერ გადახდილია შესაბამისი ჯარიმებიც.

1.2.5. მოსარჩელე სადავო ავტომანქანის მესაკუთრეა.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის შედავება იმის თაობაზე, რომ: ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიული გაფორმება არ დასტურდება, რადგანაც ავტომობილზე საკუთრების უფლება უნდა დადასტურდეს საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 31 იანვრის #150 ბრძანებით განსაზღვრული დოკუმენტით, რომელიც, საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს სადავო გარემოებების დადასტურებისათვის განკუთვნად მტკიცებულებას. ეს განმარტება გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლიდანაც, რომლის თანახმადაც, ნასყიდობის ხელშეკრულება რეალურ გარიგებას წარმოადგენს. მითითებული ნორმის ელემენტებიდან გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას ნასყიდობის ფასზე. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოვალემ აღნიშნა, რომ შემძენს ნასყიდობის საფასური სრულად არ ჰქონდა გადახდილი, რაც შემდგომში შეცვალა; იმისათვის, რომ დადგინდეს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით გათვალისწინებული მესაკუთრის უფლებრივი მდგომარეობა, უნდა გაირკვეს, მას აქვს თუ არა მოძრავი ნივთის განკარგვის შესაძლებლობა. მართალია, სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ უთითებს, თუმცა, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე-186-ე მუხლებზე მითითებით, იკვეთება, რომ შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის #150 ბრძანება წინააღმდეგობაში მოდის სამოქალაქო კოდექსის ნორმებთან, რაც არასწორია, რადგანაც მითითებული ბრძანება, სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული სამოქალაქო ურთიერთობების მომწესრიგებელი კანონქვემდებარე აქტია, ხოლო სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 165-ე მუხლზე მითითება, მოცემულ შემთხვევაში, აბსოლუტურად გამორიცხულია; სასამართლო სხდომაზე მიცემული განმარტებების შეფასება ასევე მნიშვნელოვანია (სსსკ-ის 105-ე მუხლის თვალსაზრისით), რამდენადაც მხარეები ადასტურებენ, რომ ხელშეკრულების დადებამდე ერთმანეთს არ იცნობდნენ. მოსარჩელის მითითებით, მან ნივთი 13 000 აშშ დოლარად შეიძინა, თუმცა წლების განმავლობაში საკუთრებაში არ აღურიცხავს, ეს გარემოებები მოწმობს მხარეთა შორის ნასყიდობის ურთიერთობის არარსებობას; არასწორია სასამართლოს მსჯელობა კასატორისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში, რადგანაც მოსარჩელე მესაკუთრედ აღიარებას მხოლოდ მოვალის მიმართ მოითხოვდა, ხოლო კასატორი ამ დავაში მხოლოდ სააღსრულებო პროცესიდან გამომდინარეა ჩაბმული, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟი მხოლოდ გამყიდველს უნდა დაკისრებოდა.

1.5. საკასაციო პალატა განუმარტავს კასატორს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლით რეგულირებულია მოძრავი ნივთის შეძენის წესი და დადგენილია, რომ საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. ნორმის მე-2 ნაწილით კანონმდებელი ამომწურავად ადგენს შემთხვევებს, საკუთრების გადაცემის იურიდიული შედეგის დადგომისათვის თუ რა განიხილება ნივთის გადაცემად, ასეთად კი, მიჩნეულია შემდეგი: შემძენისათვის ნივთის ჩაბარება პირდაპირ მფლობელობაში; არაპირდაპირი მფლობელობის გადაცემა ხელშეკრულებით, რომლის დროსაც წინა მესაკუთრე შეიძლება დარჩეს პირდაპირ მფლობელად; მესაკუთრის მიერ შემძენისათვის მესამე პირისაგან მფლობელობის მოთხოვნის უფლების მინიჭება. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2011 წლის 27 ოქტომბრის Nას-914-954-2011 განჩინებით განმარტა შემდეგი: „საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები ამომწურავადაა დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომელიც ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის სამართლებრივ რეჟიმს. ამავე კოდექსის 186-197-ე მუხლებით განსაზღვრულია რა მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები, ეს წესები თანაბრად ვრცელდება ყველა მოძრავ ნივთზე და იგი არ ადგენს მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სავალდებულო რეგისტრაციას. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რადგანაც ავტომობილის შემძენისათვის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემის დროისათვის გამსხვისებლის ვალდებულების გამო ნასყიდობის საგანზე არ იყო რეგისტრირებული უფლებრივი შეზღუდვა, ავტომობილი, სამოქალაქო კოდექსის 489-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უფლებრივი ნაკლის არმქონედ განიხილებოდა (იხ. სუსგ-ებები: №ას-914-954-2011, 27 ოქტომბერი, 2011წ; №ას-658-625-2014, 5 დეკემბერი, 2014 წ.) ამ მოცემულობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას, რომ ავტომობილის პირის საკუთრებაში გადაცემისათვის სავალდებულო იყო შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით განსაზღვრული დოკუმენტის წარდგენა, რის გამოც მოსარჩელე არ შეიძლებოდა განხილულიყო მესაკუთრედ. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ სწორად გამოიყენა და სწორადვე განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 186-ე და 477-ე მუხლები.

1.6. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლით დადგენილია აღსრულების საგანზე მესამე პირის უფლების დაცვის გარანტია და ნორმის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ). სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს. აღნიშნული დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება (იხ. სუსგ-ებები: №ას-262-253-2012, 25 ივნისი, 2012 წელი; №ას-305-293-2012, 7 მაისი, 2012 წელი; №ას-1522-1529-2011, 29 დეკემბერი, 2011 წელი; №ას-1777-1755-2011, 4 ივნისი, 2012 წელი; №ას-1101-1050-2014, 6 თებერვალი, 2015 წელი).

1.7. საკასაციო პალატა ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ მას სახელმწიფო ბაჟი არ უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, რამდენადაც წინამდებარე საკასაციო საჩივრითაც კი, მოპასუხე სადავოდ ხდის მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საკითხს, სააღსრულებო წარმოების ინტერესებიდან გამომდინარე მისთვის ხელსაყრელი სწორედ ქონებაზე მოსარჩელის უფლების არარსებობაა, ამასთანავე, იგი წინამდებარე დავის ფარგლებში საპროცესო მხარის (მოპასუხე) სრულყოფილი სტატუსით სარგებლობს და ამ თვალსაზრისით საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლი რაიმე გამონაკლისს არ ითვალისწინებს.

1.8. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.9. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 22.04.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს-ს“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 22.04.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური