№ას-303-285-2014 30 ოქტომბერი, 2015 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/მოსამართლეები:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე)
პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი)
ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ქ. ტ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ნ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. 20.09.2005 წელს ი. ტ-ემ (შემდეგში მსესხებელმა, მოვალემ, მამკვიდრებელმა ან მოპასუხეთა მამამ) გ. ნ-ისგან (შემდეგში მოსარჩელისგან) ისესხა 8900 აშშ დოლარი და 4500 ლარი, რომელიც მას მოსარჩელისათვის არ დაუბრუნებია (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 17), (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 623-ე მუხლი).
2. 20.09.2005 წელს მსესხებელმა ვ. შ-სგან (შემდეგში ფიზიკური პირისგან ან კრედიტორისგან) ისესხა 30 000 აშშ დოლარი, ერთი წლის ვადით, წლიური 8%-ის სარგებლით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 16), (სსკ-ის 623-ე და 625-ე მუხლები).
3. მსესხებელი გარდაიცვალა 2006 წლის 26 მაისს. მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე - დ. ტ-ე (შემდეგში პირველი მოპასუხე) და ქ. ტ-ე (შემდეგში მეორე მოპასუხე ან კასატორი), (სსკ-ის 1306-ე, 1307(ა), 1336-ე მუხლები).
4. 2006 წლის 4 დეკემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ, როგორც მამკვიდრებლის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება – მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ში მდებარე 0.06 ჰა მიწის ნაკვეთი მშენებარე სახლით (მიწის ნაკვეთი #..., იხ. ტომი 1, ს.ფ. 23-25), (სსკ-ის 1328-ე, 1421-ე, 1499-ე მუხლები);
5. 2006 წლის 4 დეკემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ, როგორც მამკვიდრებლის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება – მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ში მდებარე 0.06 ჰა მიწის ნაკვეთი მშენებარე სახლით (მიწის ნაკვეთი #..., იხ. ტომი 1, ს.ფ. 26-28), (სსკ-ის 1328-ე, 1421-ე, 1499-ე მუხლები);
6. 2006 წლის 6 დეკემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ, როგორც მამკვიდრებლის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება – ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ი მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მშენებარე სახლით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 20-22), (სსკ-ის 1328-ე, 1421-ე, 1499-ე მუხლები).
7. 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მიზნით, 12.01.2007 წელს, მოსარჩელემ ფიზიკურ პირს გადაუხადა 32 400 აშშ დოლარი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 18), (სსკ-ის 371-ე მუხლი).
8. მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონება, მამკვიდრებლის ვალის სანაცვლოდ, 2006 წლის 22 დეკემბრის N1-4376 და 2007 წლის 12 იანვრის N1–140 და N1–141 ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, პირველმა მოპასუხემ საკუთრებაში გადასცა მოსარჩელეს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 29-41), (სსკ-ის 1484-ე მუხლი).
9. მოსარჩელემ, ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (საკუთრების უფლების მოპოვების შემდეგ) ააშენა 369 კვ.მ სამსართულიანი სასტუმრო. მითითებული სასტუმროს ასაშენებლად მოსარჩელემ გასწია 600 000 ლარის ხარჯი.
10. კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით: მეორე მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 2006 წლის 22 დეკემბერსა და 2007 წლის 12 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები 1/2 ნაწილში, მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონებების (ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული მშენებარე სახლის, ასევე, მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ში მდებარე №… და №… მიწის ნაკვეთების) 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილებები შევიდა პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობებში - №2-142, №2-143 და №2-145 (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 201-212).
11. ოზურგეთის რაიონის დაბა ურეკში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული #1 შენობა-ნაგებობის (სართულიანობა 3, განაშენიანების ფართი 369 კვ.მ., ს/კ #26.28.14.221) 1/2 ნაწილის მესაკუთრეა მოსარჩელე, ხოლო 1/2 ნაწილის - მეორე მოპასუხე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 311-312).
12. მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს პირველი და მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:
- პირველი მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 423 978.48 ლარის დაკისრება;
- მეორე მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 423 978.48 ლარის დაკისრება.
13. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეთა მამამ (მამკვიდრებელმა), თავის სიცოცხლეში, მოსარჩელისგან ისესხა 8 900 აშშ დოლარი და 4500 ლარი, რომელიც არ დაუბრუნებია. მანვე, სხვადასხვა დროს, სს „საქართველოს ბანკში“ აიღო კრედიტი, რომელთა გასტუმრების მიზნით, მოსარჩელემ, მოვალის ნაცვლად, ბანკს გადაუხადა 78 990.97 ლარი. მოპასუხეთა მამამ ისესხა, ასევე, 30 000 აშშ დოლარი ფიზიკური პირისგან ერთი წლის ვადით, წლიური 8%-ის სარგებლით. აღნიშნული სესხიდან გამომდინარე მოპასუხეთა მამის ვალდებულება (ჯამში 147 200 ლარი), ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ, კრედიტორის წინაშე მოსარჩელემ შეასრულა. მოპასუხეების მამა გარდაიცვალა 2006 წლის 26 მაისს. მისი სამკვიდრო მთლიანად მიიღო პირველმა მოპასუხემ, რომელმაც მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონება, მამის ვალის სანაცვლოდ, საკუთრებაში გადასცა მოსარჩელეს. პირველი მოპასუხისგან საკუთრებაში მიღებულ ერთ-ერთ მიწის ნაკვეთზე (მდებარე დაბა უ-ში), მოსარჩელემ ააშენა სასტუმრო, რომლის მშენებლობაში მან დახარჯა 600 000 ლარი. მას შემდეგ, რაც დამთავრდა სასტუმროს მშენებლობა და მიწის ნაკვეთის ღირებულება საგრძნობლად გაუმჯობესდა, მეორე მოპასუხემ დაიწყო დავა სამკვიდრო ქონების თაობაზე და, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მას მიეკუთვნა სადავო ქონების (მათ შორის, დაბა უ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობის) 1/2 ნაწილი. მოსარჩელის განმარტებით, მამკვიდრებლის მთლიანი ვალი შეადგენს 247 956.97 ლარს, ხოლო სასტუმროს მშენებლობისა და რემონტისათვის გახარჯული თანხა - 600 000 ლარს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ თითოეულმა მემკვიდრემ მას უნდა გადაუხადოს 423 978.48 ლარი, რაც სულ შეადგენს 847 956.97 ლარს. მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 1484-ე, 1486-ე, 1487-ე, 1488-ე მუხლებზე.
14. პირველ მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია, სასამართლო სხდომაზე კი განმარტა, რომ მან, მოსარჩელეს, მამკვიდრებლის ვალების სანაცვლოდ, საკუთრებაში გადასცა მისი წილი უძრავი ქონება, შესაბამისად, მან, მიღებული აქტივის ფარგლებში, მამკვიდრებლის კრედიტორთან ვალდებულება შეასრულა მისი წილის პროპორციულად. აქედან გამომდინარე, პირველი მოპასუხის მოსაზრებით, მის მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.
15. მეორე მოპასუხემ წარადგინა, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხავი, ისე მოთხოვნის განხორციელების ხელშემშლელი (ხანდაზმულობა) შესაგებელი. მეორე მოპასუხის განმარტებით, მამკვიდრებელს მოსარჩელის ვალი არ ჰქონია, სასტუმრო კი, თავად მამკვიდრებელმა ააშენა გარდაცვალებამდე, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელი იყო. გარდა ამისა, მოთხოვნა ხანდაზმულიც იყო, ვინაიდან მოსარჩელეს, სსკ-ის 1488-ე მუხლით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში, მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნა არ წაუყენებია.
16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
17. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა წინამდებარე გაჩინების 3-6, 8, 10-11 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და მიიჩნია, რომ, მართალია, მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო, მაგრამ, დაუსაბუთებლობის გამო, დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა, კერძოდ, სასამართლოს მოსაზრებით, მართალია, სსკ-ის 1328-ე და 1484-ე მუხლების საფუძველზე, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები ვალდებული იყვნენ, მთლიანად დაეკმაყოფილებინათ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები მიღებული აქტივის ფარგლებში, თითოეულის წილის პროპორციულად, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდებოდა მოსარჩელის (კრედიტორის) მიმართ მამკვიდრებლის ვალდებულების არსებობის ფაქტი.
18. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, ასევე, მოსარჩელის მოთხოვნა სასტუმროს მშენებლობაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, სსკ-ის 991-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანი იმ შემთხვევაში იქნებოდა, თუ იგი დაამტკიცებდა სასტუმროს მშენებლობაზე ხარჯების გაწევისა და ამით მოპასუხეთა გამდიდრების ფაქტს. სასამართლომ, უპირველესად, ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა სასტუმროს მესაკუთრეს და, შესაბამისად, ვერც მისი გამდიდრების ფაქტი იარსებებდა. რაც შეეხებოდა მოთხოვნას მეორე მოპასუხის მიმართ, მართალია, ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა იმ მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილის მესაკუთრეს, რომელზეც სასტუმრო მდებარეობდა, მაგრამ, სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელემ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო იმ ფაქტის დამტკიცება, რომ მეორე მოპასუხე მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდა.
19. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
20. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით:
20.1. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
20.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
20.3. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
20.4. მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 16200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, 4450 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 2250 ლარის გადახდა;
20.5. მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 286000 ლარის გადახდა;
20.6. მოსარჩელეს უარი ეთქვა პირველი მოპასუხისათვის 429 478.48 ლარის დაკისრებაზე.
21. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და მიუთითა, რომ, სსკ-ის 1488-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელი, მამკვიდრებლის კრედიტორის მიერ მოთხოვნის წარდგენის ვადის ათვლის დასაწყისს უკავშირებს, როგორც სამკვიდროს გახსნის მომენტს, ისე - იმ სუბიექტურ ფაქტორს, როდესაც კრედიტორისთვის ცნობილია: ა.სამკვიდროს გახსნის შესახებ; ბ. მემკვიდრეთა ვინაობის შესახებ.
22. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სამკვიდროს გახსნიდან - 2006 წლის 26 მაისიდან 6 თვის ვადაში პირველმა მოპასუხემ დააკმაყოფილა რა მამკვიდრებლის კრედიტორის (მოსარჩელის) ინტერესი მიღებული სამკვიდროს სრულად გადაცემის გზით, მოსარჩელეს სხვა მემკვიდრეთა მიმართ მოთხოვნის საფუძველი აღარ გააჩნდა იმ დრომდე, ვიდრე თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მეორე მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდებოდა და იგი ცნობილ იქნებოდა სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ დროიდან (17.01.2012წ.) 6 თვეში (25.04.2012წ.) მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მისი მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო.
23. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა იმ ნაწილში, რომლითაც ეს უკანასკნელი მოითხოვდა 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლისათვის სესხად გადაცემული 8900 აშშ დოლარისა და 4500 ლარის ნახევრის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებას.
24. სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში წარმოდგენილი 20.09.2005 წლის ხელწერილით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 17), რომელსაც ხელს აწერდნენ მოსარჩელე და მამკვიდრებელი, დადგენილად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებელმა მოსარჩელისგან ისესხა 8900 აშშ დოლარი და 4500 ლარი (სსკ-ის 623-ე მუხლი). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, მეორე მოპასუხე სესხის არსებობის ფაქტს უარყოფდა, მაგრამ მას ზემოხსენებული ხელწერილის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხის მოსაზრება ვერ იქნებოდა გაზიარებული.
25. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, ასევე, რომ მამკვიდრებელს, თავის სიცოცხლეში, ნასესხები თანხა მოსარჩელისათვის არ დაუბრუნებია. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სესხის დაბრუნების ფაქტი, მოცემულ შემთხვევაში, მამკვიდრებლის მემკვიდრეებს უნდა ემტკიცებინათ. პირველი მოპასუხის განმარტებით, არც მამკვიდრებელს და არც მას მოსარჩელისათვის სესხი არ დაუბრუნებიათ, ხოლო მეორე მოპასუხეს სესხის დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება არ წარმოუდგენია (სსკ-ის 429-ე მუხლი).
26. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, სსკ-ის 1484-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხე ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის გადაეხადა 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მამკვიდრებლის ვალის ნახევარი, კერძოდ, 4450 აშშ დოლარი და 2250 ლარი.
27. სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში წარმოდგენილი 20.09.2005 წლის ხელწერილით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 16) დადგენილად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებელმა ფიზიკური პირისგან ისესხა 30 000 აშშ დოლარი (სსკ-ის 623-ე მუხლი), ხოლო 12.01.2007 წლის ხელწერილით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 18) კი, დადგენილად მიიჩნია, მოსარჩელის მიერ კრედიტორის წინაშე ზემოხსენებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების ფაქტი, კერძოდ, მან კრედიტორს გადაუხადა 32 400 აშშ დოლარი (სსკ-ის 371-ე მუხლი). მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად ჩათვალა მოსარჩელის მოთხოვნა მეორე მოპასუხისათვის 32 400 აშშ დოლარის ნახევრის - 16 200 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე.
28. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე თანხის ნახევრის პირველი მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან ამ უკანასკნელმა, მიღებული სამკვიდრო ქონების მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემით, სსკ-ის 1484-ე მუხლის შესაბამისად, დააკმაყოფილა მამკვიდრებლის კრედიტორის ინტერესები მიღებული აქტივის ფარგლებში, თავისი წილის პროპორციულად.
29. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი იყო, ასევე, მოსარჩელის მოთხოვნები: ა. მოპასუხეებისათვის 147 200 ლარის დაკისრებისა და ბ. სს „ს-თან“ 2004 წლის 17 მაისს, 2005 წლის 17 ივნისსა და 2006 წლის 19 დეკემბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი ვალდებულებების შესრულების შედეგად გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, ვინაიდან, პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ამ მოთხოვნების ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობის ფაქტი.
30. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ დასაბუთებულად მიიჩნია, მოსარჩელის მოთხოვნა დაბა ურეკში მდებარე უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე, კერძოდ, აღნიშნული მოთხოვნის ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
30.1. ზოგადი სფეროს აუდიტორის - ი. ხ-ის 2008 წლის 8 აგვისტოს აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული მშენებარე სახლით, შეფასდა 28 000 ლარად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 375).
30.2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 28.02.2012 წლის N… დასკვნის თანახმად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 192-198), ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა უ-ში, ს-ოს ქ.N…-ში მდებარე სახლის ფუნდამენტის, პირველი სართულის იატაკისა და მასზე აშენებული კედლების ხარჯთაღრიცხვა შეადგენდა 16 984.72 ლარს. ამავე დასკვნის კვლევითი ნაწილის მიხედვით, სახლი, 2006 წლის 25 მაისის მონაცემებით, „პირველი სართულის დაკვალვის მდგომარეობაში იმყოფებოდა“.
30.3. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიხედვით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 225-228), მოსარჩელე, 2007 წლის თებერვლის დასაწყისში, შეუთანხმდა მ…, მ… და მ… ფ-ძეებს, გარკვეული ანაზღაურების საფასურად, დაბა უ-ში სახლის აშენების თაობაზე. თავად ეს ფაქტი მხარეებს შორის სადავო არ გამხდარა. დავის საგანს წარმოადგენდა თანხის დაკისრება. ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს, მ…, მ… და მ… ფ-ძეების სასარგებლოდ, დაეკისრა ამ უკანასკნელთა მიერ შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმაზე მიუთითებდა, რომ დაბა ურეკში მდებარე საცხოვრებელი სახლის (სასტუმროს) მშენებლობას აწარმოებდა მოსარჩელე, როგორც ამ უძრავი ქონების მესაკუთრე. მოპასუხეებს ამ ფაქტის გამაბათილებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენიათ.
30.4. შპს აუდიტორული ფირმა „გ-ის“ 2011 წლის 10 იანვრის #... დამოუკიდებელი აუდიტის დასკვნის თანახმად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 228-229), ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე გაშენებული 24-ნომრიანი კეთილმოწყობილი სასტუმროს საწყისი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 670 000 აშშ დოლარს.
30.5. საჯარო რეესტრის 03.09.2009 წლის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხებოდა ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებული მშენებარე სახლით კონკრეტული ფართობის მიუთითებლად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 176).
30.6. საჯარო რეესტრის 16.03.2012 წლის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხებოდა ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული #1 სამსართულიანი 369.00 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 177).
30.7. მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული მშენებარე სახლის (მიწის ნაკვეთი N…) 1/2 წილის მესაკუთრეს.
30.8. საქმეში წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულებების მიხედვით, მოსარჩელის მიერ სესხის აღების მიზანს წარმოადგენდა დაბა უ-ში მდებარე სასტუმროს მშენებლობა, რაც, პალატის მოსაზრებით, სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში, ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ დაბა ურეკში მდებარე მიწის ნაკვეთზე, მშენებარე სახლის საძირკვლისა და პირველი სართულის იატაკის მოწყობის შემდეგ, სასტუმროს მშენებლობა აწარმოა მოსარჩელემ, მას შემდეგ, რაც ეს მიწის ნაკვეთი მას საკუთრებაში გადასცა პირველმა მოპასუხემ.
31. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა რა სასტუმროს მესაკუთრეს, ვერ იქნებოდა მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სამუშაოების მიმღები და, შესაბამისად, გამდიდრებული პირი, ამიტომ მის მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.
32. მეორე მოპასუხეს, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სსკ-ის 991-ე მუხლის საფუძველზე, უნდა დაჰკისრებოდა სადავო უძრავი ქონების გაუმჯობესების ხარჯის ნახევარი - 286 000 ლარი.
33. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, ზემოხსენებული მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასება იძლეოდა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მდებარე შენობა-ნაგებობა, იყო მშენებარე მხოლოდ პირველი სართულის მონახაზით. ამ მომენტისათვის მიწის ნაკვეთი მშენებარე სახლთან ერთად შეფასებული იყო 28 000 ლარად. სხვა სახის დოკუმენტი, რომელიც სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ქონების შეფასებას ან ჩატარებული სამუშაოების ღირებულებას განსაზღვრავდა, მეორე მოპასუხეს არ წარმოუდგენია. 10.01.2011 წლის აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე გაშენებული 24-ნომრიანი კეთილმოწყობილი სასტუმროს საწყისი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 670 000 აშშ დოლარს. აქედან გამომდინარე, პალატამ მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ვლინდებოდა ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. პალატის მოსაზრებით, მეორე მოპასუხე მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდა, ზემოხსენებულ ქონებაზე მოსარჩელის მიერ წარმოებული სამშენებლო სამუშაოების შედეგად. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქონების გაუმჯობესებაზე მოსარჩელის მიერ გაწეულ ხარჯს უნდა გამოჰკლებოდა ამ ქონების საწყისი საბაზრო ღირებულება (600 000 -28 000=572 000) და ამ თანხის ნახევარი - 286 000 (572 00:2=286 000) ლარი უნდა დაჰკისრებოდა მოსარჩელეს.
34. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მეორე მოპასუხემ. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
- არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სამკვიდროს გახსნიდან (2006 წლის 26 მაისიდან) 6 თვის განმავლობაში პირველმა მოპასუხემ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა და ამ უკანასკნელს გაუსტუმრა მამკვიდრებლის ვალი სამკვიდრო ქონების საკუთრებაში გადაცემით. კასატორი მიუთითებს, რომ მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონება პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელეს მიჰყიდა 2006 წლის 22 დეკემბერსა და 2007 წლის 12 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, ანუ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის შემდეგ, რაც, მისი მოსაზრებით, იმას ნიშნავდა, რომ მოსარჩელეს სამკვიდროს გახსნიდან ექვს თვეში მოთხოვნა არ წაუყენებია მემკვიდრეებისათვის, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა ხანდაზმული იყო სსკ-ის 1488.1 მუხლის მიხედვით;
- მოსარჩელემ მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღესვე შეიტყო სამკვიდროს გახსნის ფაქტი, ასევე, მან იცოდა, რომ მამკვიდრებელს ჰყავდა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, რომლებსაც უნდა გადაეხადათ მამის ვალი. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე, დადგენილი იყო, რომ მეორე მოპასუხემ 2006 წლის 24 ნოემბერს განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მიიღო სამკვიდრო. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისათვის მოთხოვნა არ წაუყენებია სამკვიდროს გახსნიდან ექვს თვეში, რითაც მან, როგორც კრედიტორმა, დაკარგა მოთხოვნის უფლება სსკ-ის 1488.3 მუხლის მიხედვით;
- მამკვიდრებელს მოსარჩელისა და ფიზიკური პირის ვალი არ ჰქონია. მამკვიდრებელმა ბანკიდან გამოიტანა 5200 აშშ დოლარი, გახსნა საკრედიტო ხაზი 20000 აშშ დოლარზე და, ბუნებრივია, რომ სესხის აღება არ სჭირდებოდა. თავის შესაგებელში მოპასუხემ (კასატორმა) იშუამდგომლა საქმეზე გრაფიკული ექსპრტიზის ჩატარების თაობაზე, რათა დადგენილიყო 2005 წლის 20 სექტემბრის ხელწერილებზე მამკვიდრებლის ხელმოწერების ნამდვილობის ფაქტი, თუმცა საქმის განხილვის შემდეგ ეტაპზე, მოპასუხეს შუამდგომლობა აღარ დაუყენებია, რადგან გამოიკვეთა, რომ სარჩელი ხანდაზმული იყო;
- არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ 2006 წლის 22 დეკემბრისა და 2007 წლის 12 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, პირველმა მოპასუხემ სამკვიდრო ქონება მოსარჩელეს გადასცა მამკვიდრებლის ვალების სანაცვლოდ. აღნიშნული მსჯელობა არ ეყრდნობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, კერძოდ, უშუალოდ ამ ხელშეკრულებების შინაარსსა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 17 იანვრის კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებას, სადაც აღნიშნულია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებები არ შეიცავს მითითებას სამკვიდრო ქონების მამკვიდრებლის ვალის სანაცვლოდ გადაცემის თაობაზე. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტისა და ამავე კოდექსის 105.2 მუხლის მოთხოვნები კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების პრეიუდიციულობის შესახებ;
- მოსარჩელეს არ გააჩნია 16200 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან იგი არასათანადო მოსარჩელეა. აღნიშნული მოთხოვნა შესაძლებლია ჰქონოდა მხოლოდ ფიზიკურ პირს, რომელსაც მეორე მოპასუხისათვის მამკვიდრებლის ვალის გადახდა არ მოუთხოვია. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელემ ფიზიკურ პირს მამკვიდრებლის ვალი დაუბრუნა 2007 წლის 12 იანვარს, ესე იგი, სამკვიდროს გახსნიდან კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ. ამ დროისათვის ფიზიკურ პირს უკვე დაკარგული ჰქონდა მეორე მოპასუხისგან მამკვიდრებლის ვალის მოთხოვნის უფლება, გამომდინარე სსკ-ის 1488.3 მუხლიდან, შესაბამისად, მოსარჩელეც ვეღარ მოითხოვს მის მიერ ფიზიკური პირისათვის გადახდილი თანხის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებას;
- სარჩელი ხანდაზმულია 286000 ლარის დაკისრების ნაწილშიც. სააპელაციო სასამართლომ, მითითებული თანხა მეორე მოპასუხეს დააკისრა იმის გამო, რომ თითქოს 2007 წლის თებერვლიდან აგვისტოს ჩათვლით დაბა ურეკში მოსარჩელემ ააშენა სასტუმრო. მოსარჩელეს სასტუმრო რომც აეშენებინა, მას შეეძლო მოპასუხისთვის მოეთხოვა მხოლოდ სასტუმროს აშენებაში დახარჯული თანხის ნახევარი სასტუმროს აშენებიდან – 2007 წლის აგვისტოდან 2010 წლის აგვისტოს ჩათვლით (3 წლის განმავლობაში). მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელი წარდგენილ იქნა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ საკითხზე არ უმსჯელია;
- სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია სასტუმროს აშენების ზუსტი პერიოდი, რისი დადგენაც აუცილებელი იყო საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მისაღებად. სააპელაციო სასამართლომ, №… ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში, სანაპიროს ქ.№…-ში, მშენებარე სახლი, 2006 წლის 25 მაისის მონაცემებით, პირველი სართულის დაკვალვის მდგომარეობაში იმყოფებოდა. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლო ამ დასკვნას არ უნდა დაჰყრდნობოდა, ვინაიდან მასში ასახული საკითხი ექსპერტიზის კვლევის საგანი არ ყოფილა;
- სააპელაციო სასამართლომ, ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით დადგენილად ჩათვალა, რომ საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად საჭირო სამუშაოები მოსარჩელემ შეასრულა. კასატორის მოსაზრებით, ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტებისათვის სააპელაციო სასამართლოს პრეიუდიციული ძალა არ უნდა მიენიჭებინა, ვინაიდან ამ საქმეში იგივე მხარეები არ მონაწილეობდნენ (სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი);
- სააპელაციო სასამართლომ 2008 წლის 8 აგვისტოს აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე არასწორად დაადგინა, რომ ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მშენებარე სახლით) ღირებულება 2006 წლის 25 მაისის მონაცემებით შეადგენდა 28000 ლარს;
- სააპელაციო სასამართლომ, 2011 წლის 10 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე გაშენებული იყო კეთილმოწყობილი 24-ნომრიანი სასტუმრო, რომლის საწყისი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 670 000 აშშ დოლარს. სააპელაციო სასამართლომ დასკვნაში არ აღნიშნა, რომ ექსპერტიზა ჩატარდა ქ.ფოთში არსებული შპს აუდიტორული ფირმა „გ-ის“ მიერ, ექსპერტმა შეაფასა დაბა უ-ში მდებარე 24-ნომრიანი სასტუმრო, რომლის განაშენიანების ფართია 374 კვ.მ და გააჩნია 135 კვ.მ-იანი ორსართულიანი კვების ბლოკი, შეფასება ზოგადია და არ ეყრდნობა დეტალურად რაიმე მონაცემს, მაშინ, როდესაც სადავო შენობა-ნაგებობა სამსართულიანია და მისი განაშენიანების ფართი 369.00 კვ.მ-ია. ამდენად, ექსპერტიზის დასკვნიდან არ ჩანს, რომ სადავო სასტუმროა შეფასებული.
35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 25 მაისის განჩინებით მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
36. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:
37. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
38. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-11-ე, 30.1-30.2-ე, 30.4-30.8-ე და 33-ე პუნქტები), რომელთა მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
39. კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელის შემდეგი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას:
I. 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 4450 აშშ დოლარისა და 2250 ლარის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებას;
II. 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 16 200 აშშ დოლარის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებას;
III. ოზურგეთის რაიონის დაბა ურეკში მდებარე მიწის ნაკვეთზე სასტუმროს მშენებლობისათვის მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯის, 286 000 ლარის, მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებას.
40. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზიები მოსარჩელის თითოეული მოთხოვნის მიმართ დამოუკიდებლად უნდა შემოწმდეს, როგორც ამ მოთხოვნების საფუძვლიანობის, ასევე, მათი ხანდაზმულობის თვალსაზრისით.
I. საკასაციო პალატის დასკვნები კასატორის პრეტენზიებზე მოსარჩელის პირველ მოთხოვნასთან მიმართებით:
41. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის პირველი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად).
42. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობები განხორციელებულია, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ: ა) მამკვიდრებელს, 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გააჩნდა მოსარჩელის ვალი 8900 აშშ დოლარი და 4500 ლარი, რომელიც მას არ გაუსტუმრებია; ბ) მამკვიდრებელი გარდაიცვალა და, შესაბამისად, სამკვიდრო გაიხსნა 2006 წლის 26 მაისს; გ) მამკვიდრებლის სამკვიდრო, ნოტარიუსისათვის განცხადებით მიმართვის გზით, მიიღეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა - პირველმა და მეორე მოპასუხემ; დ) პირველმა მოპასუხემ, მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში, თავისი წილის პროპორციულად, დააკმაყოფილა მამკვიდრებლის კრედიტორის (მოსარჩელის) ინტერესები, ამ უკანასკნელისათვის თავისი წილი სამკვიდრო ქონების საკუთრებაში გადაცემით, ხოლო, მეორე მოპასუხეს - კრედიტორის ინტერესები არ დაუკმაყოფილებია. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, ასევე, რომ მამკვიდრებლის ვალები არ აღემატებოდა სამკვიდროს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.
43. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წინამდებარე განჩინების 42-ე პუნქტში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, სსკ-ის 1484.1 მუხლის საფუძველზე, იურიდიულად ასაბუთებენ მოსარჩელის მოთხოვნას - 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მამკვიდრებლის ვალდებულების ნახევრის - 4450 აშშ დოლარისა და 2250 ლარის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.
44. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მოსარჩელის პირველი მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს სსკ-ის 1488.1 მუხლით დადგენილი მოთხოვნის წარდგენის ექვსთვიანი ვადა არ დაურღვევია.
45. ზემოხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, „მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, ამ წესის დაუცველობა გამოიწვევს კრედიტორების მიერ მოთხოვნის უფლების დაკარგვას“.
46. საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სსკ-ის 1488.1 მუხლით დადგენილი ექვსთვიანი ვადა არის მამკვიდრებლის კრედიტორთა მიერ უშუალოდ მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის (პრეტენზიის) წარდგენის და არა სასამართლოში სარჩელის შეტანის ვადა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ, თუ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ზემოხსენებული ვადის დაცვით არ წარუდგინეს მოთხოვნა მემკვიდრეებს, ისინი კარგავენ მოთხოვნის უფლებას, რაც, შემდგომში, სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, ამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი შეიძლება გახდეს. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ „მითითებული ნორმით დადგენილია პრეტენზიის - მოთხოვნის წარდგენის ვადა და არა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც სასამართლოსათვის მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. მოთხოვნა კი, როგორც წესი, წარედგინება უშუალოდ მხარეს. საპრეტენზიო ვადაში მოთხოვნის წარუდგენლობა სასამართლოში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. საპრეტენზიო ვადაში წარდგენილი მოთხოვნა კი, შეიძლება არ დააკმაყოფილოს სასამართლომ, თუ გავიდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და მოვალე მიუთითებს ამის თაობაზე“ (იხ. სუსგ, 07.10.2010წ., საქმე #ას-143-136-2010; სუსგ, 22.02.2008წ., საქმე #ას-968-1269-2007).
47. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პრაქტიკული მნიშვნელობისაა იმ საკითხის გარკვევა, თუ როდიდან იწყება სსკ-ის 1488.1 მუხლით გათვალისწინებული ექვსთვიანი ვადის ათვლა. მითითებული ნორმა ადგენს, რომ ამ ვადის ათვლა იწყება იმ დღიდან, რაც მამკვიდრებლის კრედიტორებმა შეიტყვეს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუმცა ამავე ნორმის მიხედვით, მამკვიდრებლის მემკვიდრეებმა მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ იმ მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოთხოვნის წარდგენის ექვსთვიანი ვადის ათვლისათვის მხოლოდ იმის ცოდნა, რომ სამკვიდრო გაიხსნა, საკმარისი არაა, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა უნდა იცოდნენ, ასევე, იმ მემკვიდრეთა ვინაობა, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს, რათა მათ წარუდგინონ მოთხოვნა. კანონი მემკვიდრეების მიერ სამკვიდროს მიღების ორ გზას ადგენს, კერძოდ, სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით და ნოტარიუსისათვის განცხადების წარდგენით (სსკ-ის 1421-ე მუხლი). იმ შემთხვევაში, თუ კრედიტორებისათვის ცნობილია, როგორც სამკვიდროს გახსნის, ასევე, იმ მემკვიდრეთა შესახებ, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს, მაშინ კრედიტორებმა მემკვიდრეებს მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ სამკვიდროს გახსნის შესახებ ცნობის მიღებიდან ექვს თვეში. ამასთან, შესაძლებელია, კრედიტორებმა იცოდნენ სამკვიდროს გახსნის თაობაზე მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღესვე, მაგრამ სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა შესახებ მათ ვერ შეიტყონ სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვს თვეში, მაგალითად, იმ შემთხვევაში, თუ მემკვიდრე ნოტარიუსს განცხადებით მიმართავს სსკ-ის 1424-ე მუხლით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის ბოლო დღეს ან კრედიტორისათვის არაა ცნობილი იმ ფაქტების თაობაზე, რომლებიც მემკვიდრის მიერ ამავე ვადაში სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას ადასტურებს. ასეთ შემთხვევებში, როგორც წესი, სამკვიდროს მიღების თაობაზე კრედიტორებისათვის ცნობილი ხდება მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდრო მოწმობის აღების შემდეგ ან მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ასეთ დროს, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა მემკვიდრეებს მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ გონივრულ ვადაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს მიღების თაობაზე.
48. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ მისთვის 2006 წლის დეკემბერში გახდა ცნობილი პირველი მოპასუხის მიერ მამკვიდრებლის მთელი სამკვიდროს მიღების თაობაზე, რომელმაც, მამის ვალის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს შესთავაზა მემკვიდრეობით მიღებული სამკვიდროს საკუთრებაში გადაცემა, რაც განახორციელა კიდეც 2006 წლის დეკემბერში და 2007 წლის იანვარში დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე. მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული ხელშეკრულებების დადებისას, მისთვის უცნობი იყო სამკვიდროს მიმღები მეორე მემკვიდრის თაობაზე, ვინაიდან პირველმა მოპასუხემ მას წარუდგინა სამკვიდრო მოწმობები, რომლებითაც დასტურდებოდა, რომ სამკვიდრო მხოლოდ ამ უკანასკნელს ჰქონდა მიღებული. მითითებული გარემოებები, სასამართლოში მიცემული ახსნა-განმარტებით, დაადასტურა პირველმა მოპასუხემ, ხოლო მეორე მოპასუხეს მათი გამაბათილებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. ამასთან, თავად კასატორის განმარტებითაც დასტურდება, რომ მან სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსს განცხადებით მიმართა 2006 წლის 24 ნოემბერს, ანუ სამკვიდროს გახსნიდან ექვსთვიანი ვადის გასვლამდე ორი დღით ადრე, შესაბამისად, ამ დრომდე მოსარჩელეს ობიექტურადაც ვერ ეცოდინებოდა სამკვიდროს მიმღები მეორე მემკვიდრის შესახებ და, ცხადია, ვერც მოთხოვნას წაუყენებდა მას. საყურადღებოა, რომ მეორე მოპასუხემ სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით მიმართა სხვა ნოტარიუსს და არა იმას, რომელთანაც განცხადება ჰქონდა შეტანილი პირველ მოპასუხეს, ამასთან, სწორედ ამ უკანასკნელთან წამოიწყო მან დავა სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად და ისიც 2008 წელს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 201-212). ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ სამკვიდროს გასხსნიდან ექვს თვეში მეორე მოპასუხის მიერ სამკვიდროს მიღების შესახებ, არათუ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა, თავად პირველმა მოპასუხემაც კი არ იცოდა (ამ უკანასკნელის განმარტებით, მეორე მოპასუხე თანახმა იყო, რომ მთელი სამკვიდრო მიეღო პირველ მოპასუხეს და მამკვიდრებლის ვალიც მას გადაეხადა). ამდენად, მოსარჩელემ 2006 წლის დეკემბრის დასაწყისში შეიტყო, რომ სამკვიდრო მხოლოდ ერთმა მემკვიდრემ მიიღო და მოთხოვნაც სწორედ მას წარუდგინა. ამ უკანასკნელმა დააკმაყოფილა კრედიტორის ინტერესები და, მამკვიდრებლის ვალის სანაცვლოდ, მას საკუთრებაში გადასცა მემკვიდრეობით მიღებული ქონება. ასეთ ვითარებაში, ცხადია, მოსარჩელე აღარ დაიწყებდა სამკვიდროს მიმღები სხვა მემკვიდრეების მოძიებას, ვინაიდან, ჯერ ერთი, ზემოხსენებული სამკვიდრო მოწმობებით, მისთვის პრეზუმირებული იყო სამკვიდროს მიმღები მხოლოდ ერთი მემკვიდრის არსებობის ფაქტი და, მეორეც, მისი ინტერესები მთლიანად იყო დაკმაყოფილებული მამკვიდრებლის ქონების საკუთრებაში მიღებით. მას შემდეგ, რაც სასამართლომ, 09.11.2011 წლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 201-212), სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრედ მეორე მოპასუხეც მიიჩნია და მას სამკვიდროს 1/2 ნაწილიც გადასცა საკუთრებაში, ამ უკანასკნელს მოსარჩელემ მალევე წარუდგინა მოთხოვნა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-10 და 22-ე პუნქტები). აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მეორე მოპასუხის მიმართ მოთხოვნის უფლება არ დაუკარგავს.
49. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ამავე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 17 იანვრის განჩინებით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 201-212) დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს სამკვიდრო ქონება არ გადასცემია მამკვიდრებლის ვალების სანაცვლოდ. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული გარემოება მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე გავლენას ვერ მოახდენს, ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ ქონების გადაცემის მომენტში მოსარჩელე ვარაუდობდა, რომ პირველი მოპასუხე მამკვიდრებლის ვალებს ისტუმრებდა და, მეორეც, სწორედ იმის გამო, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მეორე მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა სამკვიდროს 1/2 ნაწილი, მას წარმოეშვა ვალდებულება, მიღებული აქტივის ფარგლებში, თავისი წილის პროპორციულად, დაეკმაყოფილებინა მამკვიდრებლის კრედიტორის (მოსარჩელის) ინტერესები.
II. საკასაციო პალატის დასკვნები კასატორის პრეტენზიებზე მოსარჩელის მეორე მოთხოვნასთან მიმართებით:
50. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მეორე მოთხოვნა გამომდინარეობს კონდიქციური ვალდებულებიდან, კერძოდ, ამ მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა სსკ-ის 986-ე მუხლი (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება). მითითებული ნორმის მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება.
51. ზოგადად, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთდროულად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვალის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი; კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა. სსკ-ის 986-ე მუხლის გამოყენებისათვის დამატებით უნდა დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ვალი და იგი გასტუმრებულია არა უშუალოდ მოვალის, არამედ მესამე პირის მიერ. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ, როგორც მესამე პირმა, ფიზიკურ პირს (კრედიტორს) გადაუხადა 32 400 აშშ დოლარი, რითაც მან გაისტუმრა მემკვიდრეების (მოვალეების) ვალი ფიზიკური პირის წინაშე (სსკ-ის 371-ე მუხლი). თავის მხრივ, მემკვიდრეთა ვალდებულება გამომდინარეობდა მათი მამკვიდრებლის მიერ ფიზიკურ პირთან დადებული 20.09.2005 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან (სსკ-ის 1484-ე მუხლი). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, განხორციელებულია კონდიქციური ვალდებულების დაკისრების სამივე წინაპირობა: ა. მემკვიდრეები გამდიდრდნენ (დაზოგეს თავიანთი ქონება), ვინაიდან მათი ვალი მოსარჩელემ გადაიხადა; ბ. მოსარჩელემ განიცადა ქონებრივი დანაკლისი, რადგან, სხვისი ვალის გადახდის გამო, შემცირდა მისი ქონება: გ. მოსარჩელის ხარჯზე მემკვიდრეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ, ვინაიდან მათ შორის არ არსებობდა რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა, რაც, მოსარჩელეს კრედიტორისათვის მემკვიდრეების ვალის გადახდას დაავალდებულებდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, სსკ-ის 986-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა მეორე მოპასუხისათვის 16 200 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე დასაბუთებულია.
52. კასატორის მოსაზრებით, მამკვიდრებლის ვალის გადახდის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა თავად მამკვიდრებლის კრედიტორს (ფიზიკურ პირს) და არა მოსარჩელეს, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი არასათანადო მოსარჩელეა. საკასაციო პალატა კასატორის ამ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან, მართალია, მოსარჩელე არ არის მამკვიდრებლის კრედიტორი (მას მამკვიდრებლისათვის სესხი, 30 000 აშშ დოლარი, არ გადაუცია), მაგრამ მისი მოთხოვნა ეფუძნება, არა სსკ-ის 1484-ე მუხლს (მემკვიდრეთა პასუხისმგებლობა მამკვიდრებლის კრედიტორების წინაშე), არამედ ამავე კოდექსის 986-ე მუხლს (დანახარჯების კონდიქციას), ანუ მოსარჩელე მოითხოვს იმ დანახარჯების ანაზღაურებას, რაც მან მემკვიდრეთა ვალის („სხვისი ვალის“) გასასტუმრებლად გაიღო. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე წარმოადგენს უშუალოდ მემკვიდრეთა კრედიტორს და, შესაბამისად, სათანადო მოსარჩელეს.
53. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მამკვიდრებელს ფიზიკური პირის ვალი არ ჰქონია. პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილზე, რომელიც ადასტურებს მამკვიდრებლის ვალდებულებას ფიზიკური პირის წინაშე (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-2 და 27-ე პუნქტები). ამ გარემოების გამაქარწყლებელი რაიმე მტკიცებულება, გარდა საკუთარი განმარტებისა, კასატორს არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, მისი პრეტენზია დაუსაბუთებელია.
54. კასატორის მოსაზრებით, ვინაიდან, ფიზიკურ პირს (მამკვიდრებლის კრედიტორს) სამკვიდროს გასხნიდან ექვს თვეში არ წარუდგენია მოთხოვნა მეორე მოპასუხისათვის, მან დაკარგა მოთხოვნის უფლება ამ უკანასკნელის მიმართ, შესაბამისად, მოთხოვნის უფლება დაკარგა მოსარჩელემაც.
55. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის ზემოხსენებული პრეტენზიის უსაფუძვლობას სრულად ადასტურებს წინამდებარე განჩინების 47-ე და 48-ე პუნქტებში განვითარებული მსჯელობა. პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ ფიზიკური პირის წინაშე ვალდებულება შეასრულა პირველი მოპასუხის (მოვალის) თხოვნით 2007 წლის 12 იანვარს (იხ. მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის განმარტებები), რაც იმას ნიშნავს, რომ ფიზიკური პირი პირველ მოპასუხეს (მემკვიდრეს) სთხოვდა მამკვიდრებლის ვალის გადახდას იმ მომენტიდანვე, როცა ამ უკანასკნელმა სამკვიდრო მიიღო, შესაბამისად, პირველი მოპასუხის მიმართ მოთხოვნის წარდგენის ექვსთვიანი ვადა მას არ დაურღვევია. რაც შეეხება მოთხოვნის წარდგენას მეორე მოპასუხის მიმართ, ჯერ ერთი, ფიზიკური პირისათვის ვერ იქნებოდა ცნობილი იმის შესახებ, რომ სამკვიდრო მეორე მოპასუხემაც მიიღო (იხ. წინამდებარე განჩინების 47-ე, 48-ე პუნქტები) და, მეორეც, ფიზიკურ პირს აღარ სჭირდებოდა მეორე მოპასუხისათვის მოთხოვნის წარდგენა, ვინაიდან მოსარჩელემ, პირველი მოპასუხის თხოვნით, სრულად დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა.
56. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია მოსარჩელის მეორე მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზეც, ვინაიდან, ეს მოთხოვნა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, გამომდინარეობს კონდიქციური ვალდებულებიდან და, შესაბამისად, მასზე ვრცელდება სსკ-ის 128.3 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა (იხ. სუსგ, 05.12.2013 წელი, საქმე №ას-472-448-2013).
III. საკასაციო პალატის დასკვნები კასატორის პრეტენზიებზე მოსარჩელის მესამე მოთხოვნასთან მიმართებით:
57. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მესამე მოთხოვნაც კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, კერძოდ, ამ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 980-ე მუხლის პირველი ნაწილი (თუ მიმღებმა გასწია ხარჯები ან მას წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი იმასთან დაკავშირებით, რომ საგანი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდა, მაშინ იგი მოვალეა, დააბრუნოს საგანი ხარჯებისა და დანაკლისის ანაზღაურების პირობით. ეს წესი არ გამოიყენება, როცა გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად).
58. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს კონდიქციური ვალდებულების განსაკუთრებულ შემთხვევას, როცა ქონების უსაფუძვლოდ მიმღებს, იგი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნია და ამის გამო განსაზღვრული ხარჯები გაიღო ამ ქონების გაუმჯობესებისათვის ან წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი. უფლებამოსილი პირის გამოჩენის შემთხვევაში, მიმღები მოვალეა, დააბრუნოს ქონება, მაგრამ მას უფლება აქვს, მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ან მიღებული ქონებრივი დანაკლისის ანაზღაურება.
59. მიმღების მიერ გაწეული ხარჯები ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოვალე (პირი, რომელსაც დაუბრუნდა ქონება) ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი არ არსებობს, მაშინ მხოლოდ ხარჯების გაწევა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. გამდიდრების ფაქტის დასადგენად უნდა გაირკვეს, თუ რა სახით იყო ნივთი გადაცემული და რა სახით ბრუნდება იგი, ანუ უნდა დადგინდეს გამდიდრების ხარისხი. ამ ფაქტის დადგენა აუცილებელია, რადგან გაწეული ხარჯები უნდა ანაზღაურდეს გამდიდრების ოდენობის შესაბამისად, ამასთან, კონდიქციურმა მოთხოვნამ არ უნდა გამოიწვიოს გამდიდრებული პირის ქონების იმაზე მეტად შემცირება, რითაც იგი გამდიდრდა. ანაზღაურების ვალდებულება გამორიცხულია, თუ გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად.
60. განსახილველ შემთხვევაში, გადაცემული საგანი წარმოადგენს უძრავ ქონებას. ასეთი ქონება კი, სამუდამოდ შეძენილად შეიძლება მივიჩნიოთ იმ შემთხვევაში, თუ მიმღები ამ ქონების მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში (იხ. სუსგ, 31.01.2012 წელი, საქმე #ას-1245-1265-2011).
61. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ, 22.12.2006 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ოზურგეთის რაიონის დაბა უ-ში მდებარე 920.20 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ მოსარჩელე საჯარო რეესტრში აღრიცხული იყო 2007 წლის 10 იანვრიდან (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 176) 2012 წლის 25 აპრილამდე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 311). ამდენად, საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მოსარჩელის სახელზე რეგისტრაცია, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იძლეოდა იმის საფუძველს, რომ მოსარჩელეს იგი სამუდამოდ შეძენილად მიეჩნია.
62. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, ასევე, რომ მოსარჩელემ სასტუმრო ააშენა და 600 000 ლარის ხარჯი გაიღო სწორედ საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის პერიოდში. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს მითითებულ პერიოდში მოსარჩელის მიერ მშენებლობის განხორციელების ფაქტს და ამ ფაქტის დასადგენად ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 19 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებებისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭებას. საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტებისათვის სააპელაციო სასამართლოს პრეიუდიციული ძალა არ უნდა მიენიჭებინა, ვინაიდან ამ საქმეში იგივე მხარეები არ მონაწილეობდნენ (სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), მაგრამ პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ მშენებლობის განხორციელებისა და ხარჯების გაწევის ფაქტი დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი და სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასებული სხვა მტკიცებულებებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 30.1-30.2-ე და 30.4-30.8-ე პუნქტები). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ, მოსარჩელის საკუთრებაში გადასვლამდე დაბა ურეკში მდებარე მიწის ნაკვეთზე 369 კვ.მ სამსართულიანი და 24-ნომრიანი სასტუმრო არ არსებობდა, პრეზუმირებულს ხდის იმ ფაქტს, რომ სასტუმრო სწორედ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ ააშენა. ეს ვარაუდი ეფუძნება სსკ-ის 150.2 მუხლის დანაწესს (მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს) და, ასევე, იმას, რომ შეუძლებელია მესამე პირთა მიერ სასტუმროს მშენებლობა მიწის ნაკვეთზე, ამ ნაკვეთის მესაკუთრის თანხმობის გარეშე. დაუსაბუთებელია კასატორის მტკიცება იმის შესახებ, რომ ზემოხსენებულ მიწის ნაკვეთზე სასტუმრო მამკვიდრებელმა ააშენა თავის სიცოცხლეში. ამ გარემოების დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება კასატორს არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, სადავო გარემოებაზე მხოლოდ მითითება ვერ გააქარწყლებს ზემოხსენებულ ვარაუდს.
63. განსახილველ შემთხვევაში, პრეზუმირებულია, ასევე, ის ფაქტიც, რომ სასტუმროს მშენებლობა მხოლოდ დანახარჯების გაწევითაა შესაძლებელი. ამ პრეზუმირებული ფაქტის გაქარწყლების მტკიცების ტვირთიც მოპასუხეს ეკისრებოდა, რაც მან ვერ შეძლო, ვინაიდან ვერ წარმოადგინა მისი გამაბათილებელი მტკიცებულებები.
64. ზემოთ აღინიშნა, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობის აუცილებელი წინაპირობაა მოვალის უსაფუძვლოდ გამდიდრება. თავად გამდიდრების ფაქტის დასადგენად კი, უნდა გაირკვეს, თუ რა სახით იყო ნივთი გადაცემული და რა სახით ბრუნდება იგი. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ უძრავი ქონება, მიმღების საკუთრებაში გადაცემამდე, ღირდა 28 000 ლარი, ხოლო დაბრუნების მომენტში - 670 000 აშშ დოლარი (იხ. წინამდებარე განჩინების 33-ე პუნქტი). საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას ქონების საბაზრო ღირებულების არასწორად დადგენის თაობაზე, ვინაიდან მას არ წარმოუდგენია იმ ექსპერტიზისა და აუდიტის დასკვნების საწინააღმდეგო მტკიცებულებები, რომლებიც მითითებული დასკვნებით დადგენილ გარემოებებს გააბათილებდნენ.
65. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოვალის (მეორე მოპასუხის) გამდიდრების ფაქტი აშკარაა, ვინაიდან ნივთის გადაცემისა და დაბრუნების დროს არსებულ ფასთა შორის სხვაობა ამას ადასტურებს (670 000 აშშ დოლარს – 16 470 აშშ დოლარი (28000/1.70) = 653 530 აშშ დოლარს), ასევე, აშკარაა ის ფაქტიც, რომ კონდიქციური მოთხოვნა (286 000 ლარი, რაც დაახლოებით 121000 აშშ დოლარია), მოცემულ შემთხვევაში, არ იწვევს გამდიდრებული პირის ქონების იმაზე მეტად შემცირებას, რითაც იგი გამდიდრდა (653 031/2= 326 515 აშშ დოლარს).
66. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არსებობს სსკ-ის 980-ე მუხლით გათვალისწინებული კონდიქციური ვალდებულების დაკისრების ყველა წინაპირობა: მოვალის გამდიდრება (გაუმჯობესებული ნივთის საკუთრებაში მიღება), კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი (დაბრუნებული ნივთის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯი) და მოვალის გამდიდრება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, შესაბამისად, დასაბუთებულია მოსარჩელის მესამე მოთხოვნა მეორე მოპასუხისათვის 286 000 ლარის დაკისრების თაობაზე.
67. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას მოსარჩელის მესამე მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, ვინაიდან ეს მოთხოვნაც კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს და, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მასზე ვრცელდება ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა (იხ. წინამდებარე განჩინების 56-ე პუნქტი).
68. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმის, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
69. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, კერძოდ, მოსარჩელის მეორე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 986-ე მუხლი, ხოლო მესამე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად კი, სსკ-ის 980-ე მუხლი, ნაცვლად ამავე კოდექსის 991-ე მუხლისა, მაგრამ აღნიშნული დარღვევა ვერ გახდება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან გადაწყვეტილება არსებითად სწორია (სსსკ-ის 410(გ) მუხლი).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
70. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ქ. ტ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ.თოდუა
მოსამართლეები: პ.ქათამაძე
ე.გასიტაშვილი
