საქმე №ას-535-511-2016 8 ივლისი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ვ-ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. შპს „ვ--მა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დამზღვევი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან მზღვეველი) მიმართ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეული ზიანის _ 221 198,31 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ გარემოებებს: მოსარჩელე ეწევა „ჰ-ის“ მიერ წარმოებული საქონლის რეალიზაციას ქ.თბილისში, რ-ის გამზირის #...-ში. 2014 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო ქონების დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც გაიცა პოლისი Nფრ/ც-0.... ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა ერთი წლით. 2014 წლის 2 აპრილს ხელშეკრულების/პოლისის ფარგლებში მოსარჩელემ დააზღვია გარკვეული რისკებისაგან ქონებრივი ინტერესი, კერძოდ, შენობა, ვიტრინები და მარაგები. ხელშეკრულების საგანს სადაზღვევო რისკების დადგომის შემთხვევაში, ამ შემთხვევით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურება წარმოადგენდა. დაზღვეული ქონება და მარაგები მდებარეობდა მოსარჩელის სამეწარმეო ობიექტში. 2015 წლის 13 იანვარს, 3:00, საათზე შენობის სახურავზე, სადაც მდებარეობს მოსარჩელის ობიექტი, გაჩნდა ხანძარი, რის შედეგადაც მნიშვნელოვნად დაზიანდა დამზღვევის მაღაზია. მომხდარის თაობაზე მოსარჩელემ შეატყობინა მზღვეველს და მათი მონაწილეობით მოხდა შემთხვევის ადგილის დათვალიერება, რა დროსაც გამოვლინდა მნიშვნელოვანი ზიანი, კერძოდ, სასაქონლო მარაგების დიდი ნაწილი დასველდა, გაჭუჭყიანდა და აუვიდა ნამწვის სუნი, რის შედეგადაც დაკარგა რეალიზაციისათვის ვარგისი სასაქონლო სახე. დაზიანდა ასევე რემონტი: კედლები, ჭერი, კონდეცირება-ვენტილაცია და განათება. ვინაიდან, მოსარჩელის საქმიანობისათვის მნიშვნელოვანი იყო ხანძრის შედეგების აღმოფხვრა, მან თავისი ხარჯებით გაარემონტა შენობის შიდა და გარე პერიმეტრი. 2015 წლის 20 თებერვალს მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს და მოითხოვა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურება, რომლის ჯამური ოდენობაც 226 913,88 ლარით განისაზღვრა, საიდანაც ზიანი სასაქონლო-მატერიალური ზარალის ნაწილში (დღგ-ს ჩათვლით) განისაზღვრა 195 973,98 ლარით, ხოლო ჩატარებული რემონტის ხარჯები - 29 729,40 ლარით. მოსარჩელემ მოპასუხეს ასევე წარუდგინა შესრულებული სამუშაოების აქტი. 2015 წლის 20 აპრილის აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, განსაზღვრული თანხიდან _ 225 703,38 ლარიდან მოსარჩელემ ფრანშიზის 2%-ის (4 514,06 ლარის) გამოკლებით საბოლოოდ მოითხოვა 221 189,31 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება (იხ. სარჩელი).

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით მოპასუხე არ დაეთანხმა დამზღვევის მოთხოვნას იმ დასაბუთებით, რომ მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულება წარმოადგენს კონკრეტული რისკებისაგან დაზღვევის ხელშეკრულებას. ქონების დაზღვევის შესახებ გენერალური ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის მიხედვით, მზღვეველი, მიღებული სადაზღვევო პრემიის სანაცვლოდ, ვალდებულებას იღებს, დააზღვიოს ქონება მხოლოდ ამავე პუნქტში მითითებული რისკებისაგან. ერთ-ერთ ასეთ რისკს წარმოადგენს ხანძარი, რომლის დეფინიციაც ამავე ხელშეკრულებაშია მოცემული და ზუსტადაა განსაზღვრული ის რისკი, რომელმაც უნდა დააზიანოს დაზღვეული ქონება/წარმოშვას მზღვეველის ვალდებულება, გასცეს სადაზღვევო ანაზღაურება. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის ქონება დაზიანებულია წყლის ზემოქმედებით, სადავო არ არის, ამ ფაქტზე მიუთითებს მოსარჩელის წერილიც. მზღვეველის განმარტებით, პოლისი ზუსტად შეიცავდა დასაზღვევი რისკის განსაზღვრებას, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია. საგულისხმოა, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება წყლის ზემოქმედებით დაზიანების მხოლოდ კონკრეტულ შემთხვევებს ითვალისწინებდა: წყალდიდობა და წყალგაყვანილობის სისტემების მწყობრიდან უეცარი და მოულოდნელი გამოსვლა (იხ. შესაგებელი).

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დამზღვევის სასარგებლოდ დაეკისრა 203 105,32 ლარის გადახდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მზღვეველმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. საკასაციო საჩივარი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. 02.04.2014წ. მხარეთა შორის დაიდო ქონების დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა დამზღვევის კანონიერ სარგებლობაში არსებული ქონების დაზღვევა სადაზღვევო რისკებისაგან. ხელშეკრულების საფუძველზე გაიცა ქონების დაზღვევის პოლისი FR/C – 0..., რომლითაც განისაზღვრა:

ა) დაზღვევის ობიექტი - დამზღვევის ქონებრივი ინტერესი, დაკავშირებული სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურებასთან;

ბ) ობიექტის მისამართი - საქართველო, თბილისი, „ჰ-ი“ რ-ის გამზ. N...;

გ) დაზღვევის საგანი - შენობა, შიგთავსი, ვიტრინები და მარაგები განაცხადის მიხედვით;

დ) სადაზღვევო პერიოდი - 2014 წლის 18 აპრილის 24 საათიდან 2015 წლის 18 აპრილის 24 საათამდე;

ე) სადაზღვევო რისკები - ხანძარი, აფეთქება, მეხის დაცემა, წყალდიდობა, თვითმფრინავის ან სხვა საჰაერო ტრანსპორტის ან მათი ნაწილების ჩამოვარდნა, უხვთოვლიანობა, მიწისძვრა, შტორმი, ქარიშხალი, წყალგაყვანილობის სისტემების მწყობრიდან უეცარი და მოულოდნელი გამოსვლა, ქურდობა, ძარცვა, ყაჩაღობა, ნიადაგის ჩამოშლა, მეწყერი, მესამე მხარის მიერ განზრახ მიყენებული ზიანი, სატრანსპორტო საშუალების შეჯახებით მიყენებული ზიანი;

ვ) სადაზღვევო თანხა - 1 120 469.00 აშშ დოლარი;

ზ) სადაზღვევო პრემია - 2 689,12 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში გადახდის დღისათვის არსებული კურსის მიხედვით;

თ) დამზღვევის განაცხადის თანახმად, დაზღვეული მარაგები (მამაკაცის, ქალის ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი, აქსესუარები) შეფასებულია 600 000 აშშ დოლარად, ხოლო შიგთავსი - 240 243 აშშ დოლარად (ტ.I, ს.ფ. 192,193).

1.2.2. დამზღვევის მიერ ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად არის შესრულებული ვალდებულება პოლისით განსაზღვრული გრაფიკის შესაბამისად სადაზღვევო პრემიის გადახდის თაობაზე.

1.2.3. სსიპ საგანგებო სიტუაციების მართვის სააგენტოს ქ.თბილისის საგანგებო სიტუაციების მართვის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს სახანძრო-სამაშველო სამსახურის განყოფილების 22.01.2015წ. აქტის თანახმად, 13.01.2015წ. ქ.თბილისში, რ-ის გამზ. N...ში მდებარე ოთხსართულიან შენობაში საორიენტაციოდ 02:26 საათზე გაჩნდა ხანძარი. ხანძარსაწინააღმდეგო ქვედანაყოფის მისვლის მომენტისათვის იწვოდა 1 სართულზე არსებული დასუფთავების სამსახურის დამლაგებლის ოთახი დაახლოებით 10 კვ.მ-ზე და ხანძარი გავრცელებული იყო მეოთხე სართულსა და სახურავზე. ხანძარი ლიკვიდირებულ იქნა 07:29 საათზე. აქტში მოცემული ხანძრის შედეგების ჩამონათვალის თანახმად, სხვა ობიექტებთან ერთად წყალმა დააზიანა პირველ სართულზე მდებარე დამზღვევის ფართი, დაახლოებით 150-180 კვ.მ და მასში არსებული ავეჯი, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ნაწილი. ხანძრის გაჩენის ფაქტზე აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე N006130115001. დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლის მეორე ნაწილით.

1.2.4. 13.01.2015წ. მზღვეველის მობილური ჯგუფის მენეჯერი დაფიქსირებული ზარის შესაბამისად გამოცხადდა ქ.თბილისში, რ-ის გამზ. N...ში მდებარე დამზღვევის კუთვნილ მაღაზიაში და შეადგინა შესაბამისი დათვალიერების ანგარიში. ანგარიშის თანახმად, ხანძრის ლოკალიზაცია -ჩაქრობის მიზნით სახანძრო ბრიგადები იყენებდნენ წყლის ძლიერ ჭავლს, რომლის ზემოქმედების შედეგად დაზიანდა შენობა-ნაგებობის ყველა სართული, მათ შორის, პირველ სართულზე განლაგებული მზღვეველის კუთვნილი მაღაზიის მოპირკეთება, რემონტი და მაღაზიაში განლაგებული საქონელი. 17.01.2015წ. სადაზღვევო კომპანიის ექსპერტმა დაათვალიერა მოსარჩელის ფართი და 29.01.2015წ. შედგა სამუშაოთა მოცულობის უწყისი (ზარალის აღწერის აქტი) და ზარალის გაანგარიშების კალკულაცია.

1.2.5. დამზღვევის მოთხოვნა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ ადგილი არ ჰქონია დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რისკის შედეგად ქონების დაზიანებას და მზღვეველი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, აენაზღაურებინა მიყენებული ზიანი. მისი განმარტებით, მაღაზია და სასაქონლო მარაგები დაზიანდა წყლის ზემოქმედების შედეგად, რომელიც გამოიყენებოდა ხანძრის ჩასაქრობად, ხოლო ქონების დაზღვევის პოლისით დაფარული იყო წყლით დაზიანების მხოლოდ კონკრეტული შემთხვევები: წყალდიდობა და წყალგაყვანილობის სისტემების მწყობრიდან უეცარი და მოულოდნელი გამოსვლა. დაზღვევის ხელშეკრულება ასევე ითვალისწინებდა დაზღვევას ხანძრის რისკისგან, რომელიც მოჰყვება წვას და რომელიც ვრცელდება მას შემდეგ, რაც გაჩნდა ცეცხლისთვის განკუთვნილი ადგილიდან განსხვავებულ ადგილას ან თვითნებურად გასცდა ამგვარ ადგილს. დაზღვეული ქონება არ დაზიანებულა ღია ცეცხლის ზემოქმედებით და ვერ დადგებოდა მზღვეველის პასუხისმგებლობა. დაზღვევის ხელშეკრულებით დაზღვეულ რისკს წარმოადგენდა ხანძარი (ხელშეკრულების 1.1 პუნქტი), რომელიც ამავე ხელშეკრულებით განმარტებულია, როგორც ღია ცეცხლი, რომელიც მოყვება წვას და რომელიც ვრცელდება მას შემდეგ, რაც გაჩნდა ცეცხლისთვის განკუთვნილი ადგილიდან განსხვავებულ ადგილას ან თვითნებურად გასცდა ამგვარ ადგილს (ხელშეკრულების 2.10 პუნქტი). 3.1. პუნქტის თანახმად კი, სადაზღვევო შემთხვევას წარმოადგენს მხოლოდ შესაბამისი სადაზღვევო პოლისით გათვალისწინებული რისკების ხდომილებით გამოწვეული დაზღვეული ქონების დაზიანება-განადგურება. სასამართლოს დასკვნით, დამდგარი ზიანი, ნაწილობრივ, მართლაც გამოიწვია წყლის ჩამოშვებამ, თუმცა, თუკი მოვლენათა ერთობლიობიდან ამოვიღებთ ხანძარს, აღმოჩნდება, რომ მეხანძრეთა მოქმედებასაც, კერძოდ, მათ მიერ წყლის ჩამოშვებას ადგილი არ ექნებოდა რომ არა ხანძარი, რაც ხელშეკრულების მიხედვით არის დაზღვეული რისკი, შესაბამისად ხანძარი, როგორც ფიზიკური მოვლენა და როგორც (ხელშეკრულებით განსაზღვრული) ხდომილება არის უმთავრესი და შეუცვლელი მიზეზი დამდგარი ზიანისა. ხელშეკრულების 3.1. პუნქტი სწორედ ხდომილებით გამოწვეულ შედეგზე საუბრობს, რაც ჩვეულებრივ, გულისხმობს ხანძრის ჩაქრობის ღონისძიებებს. ის, რომ მოპასუხე ხელშეკრულებაში მითითებულ ხანძრით გამოწვეულ შედეგში მისი ჩაქრობის შედეგად დამდგარ ზიანს (წყლის ჭავლით დასველება, დაზიანება ჭვარტლით, სუნით) არ გულისხმობდა, ძნელად წარმოსადგენი იქნებოდა ნებისმიერი გონიერი ადამიანისათვის, რომელიც აწარმოებდა მოლაპარაკებას სადაზღვევო ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული მიზნით დადებაზე (სკ-ის 8.3, 52-ე, 388-ე მუხლები). მოსარჩელეს არ შეეძლო ევარაუდა მოპასუხის დაფარული სურვილის თაობაზე, რომ ხანძრის თანმხლები მოვლენებით გათვალისწინებული ზიანი არ ანაზღაურდებოდა, თუკი ამაზე სპეციალურად მხარეები არ შეთანხმდებოდნენ. სადაზღვევო კომპანია შემთხვევის დადგომიდან გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ახორციელებდა მოქმედებებს, რაც შესაძლოა მოსარჩელის მიერ აღქმული ყოფილიყო როგორც სადაზღვევო შემთხვევის დროს სადაზღვევო კომპანიის მოქმედება.

1.2.6. შპს „ბ-ის“ 20.04.2015წ. აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ზარალის საერთო ოდენობა შეძენის (თვითღირებულების) ფასებით შეადგენს 195 973.98 ლარს. „ჰ-ის“ საერთაშორისო სათავო ოფისის 26.05.2015წ. წერილით დამზღვევის სახელზე, ირკვევა შემდეგი: იმისათვის, რომ არ შეილახოს „ჰ-ის“ საერთაშორისო რეპუტაცია, „ჰ-ის“ ფრანშიზულ მაღაზიას საქართველოში ეთხოვა დაიცვას საერთაშორისო სტანდარტები და ბრენდის მოთხოვნები, კერძოდ, „დაზიანებული პროდუქცია, ხანძრისაგან დარჩენილი ლაქები და სუნი მოცილებულ იქნას მაღაზიიდან“.

1.2.7. ხელშეკრულების 2.9. პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დაზღვევას არ ექვემდებარება და დაზღვევით არ იფარება ისეთი საქონელი, რომელიც მარაგის სახით არის დასაწყობებული მათი შეძენიდან 1 (ერთ) წელზე მეტი ვადით, თუ საწინააღმდეგო საგანგებოდ არ არის დათქმული შესაბამის სადაზღვევო პოლისში. მზღვეველი მოითხოვდა სადაზღვევო დაფარვიდან როგორც პოლისის გაცემის შედგომ შეძენილი მარაგების, ასევე იმ მარაგების გამორიცხვას, რომლებიც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის დროისათვის, დასაწყობებული იყო ერთ წელზე მეტი ვადით, რაც არ იქნა გაზიარებული სასამართლოს მხრიდან იმ დასაბუთებით, რომ დაზღვეული მარაგების მოცულობის განსაზღვრა იმდაგვარად, რომ თითოეული კონკრეტული ნივთის რეალიზების შემდეგ ხდება ამ ერთეულის ამორიცხვა სადაზღვევო დაფარვიდან, ხოლო, სანაცვლოდ შემოტანილი საქონელი არ იზღვევა, დაზღვეული კი იხდის ერთი და იმავე პრემიას 600 000 აშშ დოლარის ღირებულების მარაგის დაზღვევისათვის, სცილდება გონივრული განსჯის სტანდარტს. დაზღვევის ხელშეკრულების 2.9 პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი იმგვარად უნდა იქნეს გაგებული, რომ დაზღვევას არ ექვემდებარებოდა და დაზღვევით არ იფარებოდა ისეთი საქონელი, რომელიც მარაგის სახით იყო დასაწყობებული დაზღვეულის საწყობში დაზღვევის მომენტში და მისი შეძენიდან 1 (ერთ) წელზე მეტი ვადა იყო გასული, ხოლო დაზღვეულ მარაგში შედიოდა როგორც დაზღვევის მომენტში ერთ წელზე ნაკლები ვადით დასაწყობებული საქონელი, ისე _ შემდგომ შეძენილი საქონელი, მაგრამ არა უმეტეს მხარეთა შეთანხმებული ოდენობისა (მოცემულ შემთხვევაში 600 000 აშშ დოლარისა).

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის შედავება იმის თაობაზე, რომ:

ა) სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა, თუმცა, არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე და 388-ე მუხლები, რადგანაც, როგორც დაზღვევის ხელშეკრულებაში, ისე _ გაცემულ პოლისში გარკვევითაა განმარტებული სადაზღვევო რისკი, ხოლო ქვემდგომმა სასამართლოებმა არასწორად მიიჩნიეს, რომ დამზღვევმა დააზღვია შედეგი და არა მოვლენა. სამოქალაქო კოდექსის 814-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, უნდა გაირკვეს, ჰქონდა თუ არა ადგილი სადაზღვევო შემთხვევას. მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების 3.1. პუნქტი უნდა შეფასებულიყო ხელშეკრულების სხვა დებულებებთან ერთობლივად, რომელთა თანახმადაც, რისკი უშუალოდ უნდა შეეხოს დაზღვევის ტერიტორიას. ამ შემთხვევაში, სასამართლოს არ უმსჯელია დაზღვევის ხელსეკრულების 3.2. პუნქტის შინაარსზე. სასამართლომ გამოიყენა „რომ არა“ ტესტი, რაც არასწორია, რადგანაც ამგვარი პრაქტიკით სასამართლო მიუთითებს მზღვეველს, რომ მიუხედავად ხელშეკრულებისა, თუ მოვლენა არ აკმაყოფილებს შეთანხმებულ პირობებს, მან უნდა აანაზღაუროს ზარალი. დაზღვევის ურთიერთობებიდან გამომდინარე, დამზღვევს არ შეიძლება ჰქონდეს მოლოდინი ზარალის ანაზღაურებისა, თუკი დაზღვევის ტერიტორიიდან განსხვავებულ ადგილას განხორციელდა მოვლენა და იგი არაპირდაპირ კავშირშია ქონების დაზიანებასთან. სასამართლოს მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის შინაარსთან დაკავშირებით განსხვავებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებისაგან (#ას-1144-1090-2014);

ბ) სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 338-ე მუხლის არასწორ განმარტებას მოწმობს ის, რომ მან ყურადღება არ გაამახვილა შემდეგზე: დაზღვევის ხელშეკრულება ფარავს წყლით დაზიანების შემთხვევასაც, თუმცა, მსგავსად ხანძრისა, განმარტებულია ამ რისკის დეფინიცია. სახელშეკრულებო პირობათა ურთიერთშეჯერებით სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ ხანძრის რისკის ქვეშ დაფარული ნებისმიერი ხანძარი, მიუხედავად ხდომილების ადგილისა, ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, არამედ, სადაზღვევო რისკი იყო დაზღვევის ტერიტორიაზე გაჩენილი ან/და გავრცელებული ღია ცეცხლი. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, შეფასდეს დაზღვევის ხელშეკრულების დადებამდე დამზღვევის მიერ შევსებული კითხვარი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ფაქტი იმის შესახებ, რომ ხანძარსაწინააღმდეგო ავტომატური სიგნალიზაცია, რომელიც დამზღვევის მიერ მითითებული იყო სადაზღვევო განაცხადში, არ მოვიდა მოქმედებაში. ამავე განაცხადით ირკვევა დაზღვეული ტერიტორიის მაჩვენებლები. ამ გარემოებათა თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა (ხანძრის მიზეზობრივი კავშირი და ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის შეპირისპირება) არ გამომდინარეობს საქმის მასალების სწორი ანალიზიდან. მიზეზობრივი კავშირის თაობაზე სასამართლოს განმარტების გაზიარება განუზომელ ელემენტად აქცევს სადაზღვევო რისკს;

გ) სასამართლომ არასწორად გაიგო მზღვეველის პოზიცია ხანძრის ლიკვიდაციის შედეგებთან მიმართებით. მოპასუხის განმარტებით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ სადაზღვევოს შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანი და არა სხვა ზარალი;

დ) მარაგების დაზიანების თაობაზე მოსარჩელემ წარადგინა შპს „ბ-ის“ დასკვნა, თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ ადგილი არ ჰქონია სადაზღვევო შემთხვევას. მოსარჩელე უფლებამოსილი იქნებოდა, მოეთხოვა მარაგების დაზიანებისათვის თანხა იმ საქონლისთვის, რომლებიც დაზღვეული იყო 2014 წლის 18 აპრილის პოლისითა და დაზღვევის ხელშეკრულებით. ამ საკითხს კი, აზუსტებს დაზღვევის განაცხადი (დამზღვევს სურს, დააზღვიოს 600 000 აშშ დოლარის ღირებულების მარაგი, რომელიც მის მართლზომიერ მფლობელობაშია). მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა კი, შეიცავს იმ საქონლის ჩამონათვალს, რომელიც დაზღვევის ხელშეკრულების დადების დროისათვის არ ყოფილა დამზღვევის მართლზომიერ მფლობელობაში, რაც ეწინააღმდეგება მხარეთა შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთბას. ხელშეკრულების 2.9. პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ 1-წლიანი ვადის დენა უნდა აითვალოს 2013 წლის 13 აპრილიდან, რადგანაც შეთანხმება ითვალისწინებს არა რომელიმე კონკრეტული თარიღიდან 1 წელზე მეტი ვადით დასაწყობებული მარაგის გამორიცხავს სადაზღვევო დაფარვიდან, არამედ, ნებისმიერი თარიღისათვის ქონების შეძენიდან 1 წელზე მეტი ვადით დასაწყობებული მარაგის გამორიცხვას. ხელშეკრულების ზემოხსენებული პირობა წარმოადგენდა მზღვეველის ინტერესების დამცავ დანაწესს არაკეთილსინდისიერი დამზღვევის ქმედებისაგან და დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმებისას მზღვეველი იმთავითვე გამორიცხვას სადაზღვევო დაფარვიდან მარაგს, რომელიც ხელშეკრულების ძალაში ყოფნის ნებისმიერი თარიღისათვის გახდება ერთ წელზე მეტი ვადით დასაწყობებული. ამდენად, სადაზღვევო ანაზღაურების ვალდებულების დაშვების შემთხვევაში, ხელშეკრულების ზემოხსენებული დებულების გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნით განსაზღვრული თანხის ნაცვლად ასანაზღაურებელი იქნებოდა 14 831,22 ლარი. ამ მსჯელობასთან მიმართებით, ვინაიდან დაზღვეული იყო 600 000 აშშ დოლარის ღირებულების საქონელი, რომლის ნაწილიც, დაზღვევის ხელშეკრულების დადებიდან ხდომილების დადგომამდე რეალიზებული იყო, დამზღვევს წარმოუშობდა სამოქალაქო კოდექსის 822-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული გადაჭარბებული დაზღვევის წესებით პრემიის შემცირების მოთხოვნის უფლებას. ამგვარი უფლებით დამზღვევს არ უსარგებლია, რომელსაც, ხელშეკრულების 4.1.4. პუნქტის შესაბამისად, ვალდებულება გააჩნდა, მზღვეველისათვის ეცნობებინა მიწოდებულ მონაცემებში ცვლილების არსებობის თაობაზე, ამავე ხელშეკრულების 5.1.7. პუნქტის თანახმად კი, დასაზღვევი ობიექტის გაზრდის შემთხვევაში, პროპორციულად გაიზრდებოდა პრემიის ოდენობაც.

1.5. საკასაციო პალატა განუმარტავს კასატორს, რომ სამოქალაქო კოდექსი მხარეთა თანასწორობაზე დამყარებული ურთიერთობების მომწესრიგებელი აქტია, რომელიც, უპირველესად, ორიენტირებულია კეთილსინდისიერების პრინციპზე და მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით კოდექსი ადგენს სამართალსუბიექტთა ვალდებულებას, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი, ხოლო 115-ე მუხლით იმპერატიულადაა დადგენილი უფლების ბოროტად გამოყენების პრინციპის დაუშვებლობა, რომლის თანახმადაც, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. სწორედ ამ დებულებათა გათვალისწინებით, სასამართლოს უმთავრესი ვალი სამოქალაქო დავის განხილვისას არის ის, რომ დაადგინოს სადავო ურთიერთობის ფაქტობრივი ელემენტები, მხარეთა თანასწორობის პირობაში, განსაზღვროს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა განხორციელებული/გამოვლენილი ნამდვილი ნება და დაადგინოს, კეთილსინდისიერების ფარგლებში თითოეული მონაწილე რას უკავშირებდა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობას. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, როგორც სადაზღვევო რისკის, ისე დაზღვევის ობიექტის განსაზღვრის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ სადაზღვევოი რისკის (ხანძარი) ფარგლებში სწორად მიიჩნია, რომ დაზღვევის ობიექტი (მოსარჩელის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ფართი და დასაწყობებული ნივთები) სწორედ სადაზღვევო ხდომილების ფარგლებში დაზიანდა და ამ მხრივ, წარმოიშვა მზღვეველის ვალდებულება, რადგანაც ზემოთ მოხმობილი ნორმების ფარგლებში შეუძლებელია კასატორის პოზიციის გაზიარება იმის თაობაზე, რომ ხანძრის ლიკვიდაციის შედეგად წარმოშობილი დაზღვევის ობიექტის დაზიანება არ წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევას. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ ასევე მართებულად განსაზღვრა დაზღვევის ობიექტი და ხელშეკრულებით განსაზღვრული 1-წლიანი დასაწყობების არსი, რადგანაც საქმის მასალების ყოველმხრივი ანალიზით (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) შეიძლება დავასკვნათ, რომ დამზღვევის ინტერესს წარმოადგენდა არა კონკრეტული ნივთის, არამედ იმ საქონლის დაზღვევა, რომლის ჯამური ღირებულებაც განისაზღვრებოდა 600 000 აშშ დოლარით და დასაწყობებული იყო ხელშეკრულების დადებამდე არა უმეტეს ერთი წლისა, ასევე ყველა ის გვარეობითი ნივთი, რომელიც ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში, სადაზღვევო ღირებულების ფარგლებში ჩაანაცვლებდა მანამდე დასაწყობებულ და რეალიზებულ ნივთებს. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე და 388-ე მუხლების დებულებები, რომლებიც სრულად შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკას, მათ შორის იმ განმარტებებს, რომლებიც მოცემულია კასატორის მიერ მითითებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში (იხ. სუსგ №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

1.6. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მოიძია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა _ სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლი, მართებულად დაადგინა მისი ნორმატიული ელემენტების არსებობა: მხარეთა შორის დაზღვევის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა; დამზღვევის მიერ სადაზღვევო პრემიის გადახდა; სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა; ამ შემთხვევის შედეგად დაზღვეული საგნის დაზიანების ფაქტი. მოხმობილი გარემოებიდან გამომდინარე, სასამართლომ საპროცესო სტანდარტის დაცვით (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) შეაფასა საქმის მასალები და სწორადვე დაამყარა განჩინება სამოქალაქო კოდექსის 814-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, 820-ე და 821-ე მუხლებზე.

1.7. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

2.1. საკასაციო საჩივარს ერთვის სს „ს-ის“ ნაერთი ამონაწერი პირადი ანგარიშიდან (სს „ს-ი“).

2.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა გაზიარება-შეფასების საფუძველი, შესაბამისად, მის ავტორს უნდა დაუბრუნდეს წარმოდგენილი ამონაწერი 3 (სამი) ფურცლად).

3. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 02.06.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8 000 ლარის 70% _ 5 600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე, 391-ე, 401-ე, 407-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს-ს“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 02.06.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8 000 ლარის 70% _ 5 600 ლარი.

3. სს „ს-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული ნაერთი ამონაწერი პირადი ანგარიშიდან 3 (სამი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.80-82).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური