საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-80-77-2016 15 აპრილი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. გ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინება გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – რეგრესის წესით ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ. გ-ე (შემდეგში: მოპასუხე, მძღოლი ან ზიანის მიმყენებელი), რომელიც მართავდა ავტომობილს (BMW სახელმწიფო ნომრით Z....), 2010 წლის 3 იანვარს, დაახლოებით 03:50 საათზე, ქ. თბილისში, ა–ის ხეივანზე ბენზინგასამართი სადგურის „ლ–ის“ შენობის შუშებს და სს-ის „თ-ი“ (შემდეგში: დამზღვევი) ბანკომატს შეეჯახა. შეჯახების შედეგად, სხეულის დაზიანება მიიღო თავად მძღოლმა და მისმა მგზავრმა ნ. ნ–მა. აღნიშნულ ფაქტზე, იმავე დღეს, დაიწყო გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშულის ნიშნებით.

2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის (შემდეგში შსს პოლიციის დეპარტამენტი) 2010 წლის 31 მაისის წერილით, დამზღვევს (იხ. მე-2 პუნქტი) ეცნობა ზიანის მიმყენებელი პირის თაობაზე (ტ. I, ს.ფ. 18).

3. დამზღვევის ბანკომატი დაზღვეული იყო სს-ის „ს-ი“ მიერ (შემდეგში: მოსარჩელე, მზღვეველი, კასატორი). 2010 წლის 15 ივნისს დამზღვევსა და მზღვეველს შორის, შედგა პრეტენზიის დარეგულირების აქტი, რომლის მიხედვით, დამზღვევის მიერ გაცხადებული პრეტენზიის საფუძველზე, მზღვეველმა განახორციელა სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურება. აღნიშნული აქტის მიხედვით: დაზიანებული ბანკომატისათვის სადაზღვევო ანაზღაურებამ 17 059.5 აშშ დოლარი შეადგინა. 333 აშშ დოლარი ფრანშიზის გათვალისწინებით, ანაზღაურებას დაექვემდებარა 16 726.5 აშშ დოლარი, შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში. ასევე, დამზღვევმა ვალდებულება აიღო, ბანკომატის დაუზიანებელი ნაწილების პირდაპირი გზით რეალიზაციით მიღებული თანხა დაუბრუნოს მზღვეველს ზარალის შესამცირებლად. აქტში მითითებულია, რომ დამზღვევს არანაირი პრეტენზია არ გააჩნია სადაზღვევო ანაზღაურებასთან და ზარალი პრეტენზიით # 0059/10 ჩაითვლება სრულად დარეგულირებულად დამზღვევის ანგარიშზე ჩარიცხვის შემდეგ (ტ. I, ს.ფ. 19).

4. მოსარჩელემ, 2010 წლის 18 ივნისს დამზღვევს აუნაზღაურა სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანი - 31 557.89 ლარი (ტ. I, ს.ფ. 21).

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 24 სექტემბრის განაჩენით მოპასუხე ცნობილია დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, ხოლო სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 2 წლით, რაც, იმავე კოდექსის 63-64-ე მუხლების გამოყენებით, ჩაეთვალა პირობით და გამოსაცდელ ვადად განესაზღვრა 3 წელი (ტ. I, ს.ფ. 41-44).

6. მზღვეველმა, 2014 წლის 11 დეკემბერს, მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელი წარადგინა და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, ხოლო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, (შემდეგში სსკ) 832-ე მუხლზე (ტ. I, ს.ფ. 1-15).

7. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით მზღვეველის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 832-ე, 992-ე, 128-ე, 1008-ე მუხლებით და სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად მიიჩნია.

9. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მზღვეველისთვის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი დადგა მაშინ, როდესაც მან ზიანი აუნაზღაურა დამზღვევს - 2010 წლის 18 ივნისს, ხოლო სარჩელი წარდგენილია 2014 წლის 11 დეკემბერს. მოცემულ შემთხვევაში, მზღვეველის მხრიდან მოთხოვნის წარმოშობის ვადა ვერ იქნება დამოკიდებული ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ სისხლის სამართლებრივი წესით განაჩენის გამოტანაზე და ამ განაჩენით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რადგან მოპასუხეს სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობა დაეკისრა სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. აღნიშნული ნორმის დისპოზიციის თანახმად, სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობა პირის მიმართ დგება იმ შემთხვევაში, თუ ავტოსაგზაო შემთხვევას მოჰყვება პირის ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. ქმედების ხასიათიდან გამომდინარე, სისხლის სამართლის საქმეზე არ იქნებოდა მოკვლეული ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც შეეხებოდა მზღვეველის კუთვნილი ბანკომატის დაზიანებას, არ იქნებოდა დადგენილი მიყენებული ზიანის ოდენობა და შესაბამისად, ამ საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დადგენილი პირის ბრალეულობა ვერ იქნებოდა მზღვეველისათვის ზიანის მიმყენებელი პირის დადგენისათვის განმსაზღვრელი, რაც მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელისთვის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის დაწყება ვერ იქნებოდა დამოკიდებული სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაზე. მიყენებული ზიანი უკვე განსაზღვრული იყო დამზღვევის მიერ წარდგენილი შესაბამისი დასკვნებით, რომელიც უპრეტენზიოდ აანაზღაურა მოსარჩელემ. ამ უკანასკნელისათვის ზიანის მიმყენებელი პირის შესახებ ცნობილი იყო 2010 წლის 31 მაისიდან.

10. სასამართლომ იმაზეც იმსჯელა, რომ სისხლისსამართლებრივი წესით გამოტანილი განაჩენი რომც მიგვეჩნია მოპასუხის წინააღმდეგ სამოქალაქო სარჩელის წარმოდგენის წინაპირობად მოთხოვნა მაინც ხანდაზმული იქნებოდა, რადგანაც განაჩენი გამოტანილია 2010 წლის 24 სექტემბერს, შესაბამისად, ამ დროიდანაც გასულია მოთხოვნის წარდგენის ვადა. მზღვეველს თავისი სასარჩელო მოთხოვნა არ დაუმყარებია მოპასუხის წინააღმდეგ გამოტანილი განაჩენით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე. ამდენად, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიუხედავად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, წარედგინა მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელი, კანონით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადებში.

11. მზღვეველმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

12. მოსარჩელის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსი ზიანის ანაზღაურების ხანდაზმულობის ვადას უკავშირებს ზიანის მიმყენებელი სუბიექტის თაობაზე ინფორმაციის ქონას, ხოლო სსსკ-ის 309¹⁷-ე მუხლის პირველი ნაწილი იმპერატიულად ადგენს, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე სარჩელს თან უნდა დაერთოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი.

13. მოსარჩელის მითითებით, სისხლის სამართლის საქმის დაწყების თაობაზე ინფორმაციის მიღებისას კონკრეტული სუბიექტის მიმართ, არც განაჩენი და არც სამართალდარღვევის ოქმი არ არსებობდა, ვინაიდან ის სისხლის სამართლის პროცესში არ წარმოადგენდა მხარეს, მოსარჩელემ ვერ შეძლო განაჩენის მოპოვება, რაც იმას ადასტურებს, რომ საერთოდ არ იცოდა რეალურად რომელი სუბიექტი იქნა ცნობილი დამნაშავედ ავტოსაგზაო შემთხვევისთვის.

14. მოსარჩელის მტკიცებით, განაჩენში დადგენილ ფაქტად არის დაფიქსირებული მის მიერ დაზღვეული ბანკომატის ბრალდებულის მიერ დაზიანების ფაქტი. ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს არსებითი მნიშვნელობისაა სახელმწიფო დოკუმენტი, რომელიც ავტოსაგზაო შემთხვევაში კონკრეტული პირის ბრალეულობას ადგენს. სასამართლოს მსჯელობა სრულიად ეწინააღმდეგება ხანდაზმულობის თეორიის გაგების ძირითად პრინციპებს.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

16. სასამართლომ შსს დეპარტამენტის 2010 წლის 31 მაისის წერილის (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) და სასამართლო სხდომაზე მზღვეველის განმარტების საფუძველზე, დადგენილად მიაჩნია, რომ ამ უკანასკნელისათვის იმთავითვე იყო ცნობილი, როგორც ზიანის არსებობის, ასევე, ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობა და დაუსაბუთებლად მიიჩნია მტკიცება, რომ ზიანის მიმყენებლის შესახებ, მოგვიანებით, განაჩენით შეიტყო მოსარჩელემ.

17.სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე 2010 წლის 24 სექტემბრის განაჩენით, დადგინდა არა ბანკომატის დაზიანების ფაქტი და ამ ზიანის მოცულობა, არამედ მოპასუხის მიერ, ნასვამ მდგომარეობაში, ავტომობილის მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დარღვევა, რამაც გამოიწვია ადამიანის ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანება. შესაბამისად, ხსენებული განაჩენი ვერ გახდება განსახილველ დავაში სამოქალაქო ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობის განმსაზღვრელი და მასში დადგენილი გარემოებები მოცემული დავისათვის მნიშვნელობის არმქონეა.

18.. სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 8-11 პუნქტები).

19. სასამართლომ განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რელიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ, მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი განუხორციელებელია, ანუ მისი რეალიზება დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე. სსსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

20. სასამართლომ იმსჯელა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების უფლებიდან. დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების უფლების ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით სსკ-ის 1008-ე მუხლი შეიცავს ნორმას, რომლის თანახმად ხანდაზმულობის ვადა სამი წელია, მაგრამ მისი დაწყების წინაპირობა ის არის, რომ დაზარალებული ზიანის შესახებ ან ზიანის მიმყენებლის შესახებ პოზიტიურ ინფორმაციას ფლობს.

21. სასამართლომ, ამ განჩინების მე-17 პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, აღნიშნა, რომ კრედიტორს არც ზიანის მიყენებიდან სამი წლის და, არც სისხლის სამართლის საქმეზე 2010 წლის 24 სექტემბრის განაჩენის გამოტანიდან, სამი წლის განმავლობაში, არ მიუმართავს სასამართლოსთვის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. მზღვეველს სარჩელი აღძრული აქვს 2014 წლის 11 დეკემბერს, ანუ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ. სასამართლოს დასკვნით, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა, მატერიალური თვალსაზრისით, გამორიცხავს პირის მოთხოვნის იძულებით განხორცილების შესაძლებლობას.

22. მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

23. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგია:

23.1. ქვემდგომმა სასამართლოებმა სარჩელი არასწორად მიიჩნიეს ხანდაზმულად. საქალაქო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაუკავშირა თანხის ანაზღაურების მომენტს, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ - საპატრულო პოლიციის წერილს, რომელშიც მითითებულია, რომ მანქანის მძღოლი იყო მესამე პირი.

23.2. სსკ-ის 832-ე, 992-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად, აუცილებელია, მიეთითოს ქმედების მართლწინააღმდეგობაზე, ზიანის მიმყენებელი სუბიექტის ბრალზე და თვით ზიანის მიმყენებელ სუბიექტზე. კასატორი იმეორებს სააპელაციო საჩივარში მითითებულ იმ არგუმენტს, რომელიც ამ განჩინების 13-14 პუნქტებშია მითითებული. საპატრულო პოლიციის წერილში არ არის მითითებული ვინმეს ბრალეულ ქმედებაზე ან რომელიმე პირის მიმართ გამოძიების დაწყების შესახებ. ის ფაქტი, იყო თუ არა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ვისი მხრიდან იყო ჩადენილი ეს ქმედება და უნდა დამდგარიყო თუ არა ვინმეს პასუხისმგებლობა, უნდა დადგინდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. აღნიშნულ წერილში მხოლოდ მძღოლის ვინაობაა მითითებული ისე, რომ ბრალეულობაზე მინიშნებაც კი არ არის. კანონმდებელმა დელიქტის შემთხვევაში შემოიღო სარჩელის დასაშვებობის მაღალი სტანდარტი-კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის ან ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა აქტის არსებობა, რაც, თავის მხრივ, უკავშირდება პირის ამა თუ იმ კანონსაწინააღმდეგო ქმედების გამო, პასუხისგებაში მიცემის საკითხს.

23.3. მცდარია სასამართლოს მსჯელობა, რომ 2010 წლის 24 სექტემბრის განაჩენი არ ეხება განსახილველ შემთხვევას და ხანდაზმულობის ვადა უნდა აითვალოს განაჩენის გამოტანის მომენტიდან, აღნიშნული ეწინააღმდეგება სსკ-ის 1008-ე მუხლს.

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 18 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმებისა და მტკიცებულებათა გაანალიზების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

25. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

26. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

27. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. გასაჩივრებული განაჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ #ას-182-175- 2013, 24 .06. 2013 წ.).

28. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

30.საკასაციო სასამართლო არნიშნავს:

30.1. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად (იხ. წინამდებარე განჩინების 13-15, 22-ე პუნქტები), ვინაიდან იგი სისხლის სამართლის პროცესში მხარეს არ წარმოადგენდა და მოკლებული იყო საშუალებას, მიეღო ინფორმაცია მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი სუბიექტის შესახებ.

30.2. საკასაციო სასამართლო, სსკ-ის 992-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, ეთანხმება მოსარჩელის პოზიციას, რომ დელიქტვალდებულ სუბიექტს ზიანის ანაზღაურება ეკისრება შემდეგი სამართლებრივი წინაპირობების ერთობლივად არსებობის შემთხვევაში: ქმედების მართლწინააღმდეგობა, ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და მიყენებულ ზიანს შორის და ზიანი. ზოგიერთ შემთხვევაში, დელიქტური სამართალდარღვევის ჩადენისას, სახეზეა სისხლისსამართლებრივად დასჯადი ქმედების (დანაშაულის) შემადგენლობა, რასაც სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა მოჰყვება. ბუნებრივია, დელიქტის ჩამდენი სუბიექტის ქმედება ყოველთვის არ შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, რაც არ გამორიცხავს მის მიმართ სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით. შესაბამისად, ქმედების მართლწინააღმდეგობა და ზიანის მიმყენებელი სუბიექტის ბრალის არსებობა, სხვა საფუძვლებთან ერთად, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას აფუძნებს, მიუხედავად იმისა, იწვევს თუ არა ეს ქმედება სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

30.3. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მიმყენებელი პირი სასამართლომ დამნაშავედ ცნო სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (წინამდებარე განჩინების მე-5, მე-10 პუნქტები), რომლის თანახმად, სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობა პირის მიმართ დგება იმ შემთხვევაში, თუ ავტოსაგზაო შემთხვევას მოჰყვება პირის ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება.

30.4. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას, რომელიც ამ განჩინების 17-22 პუნქტებშია ასახული და მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს შსს-ს დეპარტამენტის შეტყობინების მომენტიდან ჰქონდა ინფორმაცია ზიანის მიმყენებელი პირის თაობაზე, რაც სსკ-ის 130-ე („ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ“ ) და 1008-ე („დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ“) მუხლების დანაწესების გათვალისწინებით, მოთხოვნის ხანდაზმულობის დაწყების საფუძველია. დელიქტური პასუხისმგებლობისას, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ათვლა, არ არის დამოკიდებული ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებაზე, კერძოდ, განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლაზე.

31. დასაბუთებული და კანონიერია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე იმ არგუმენტის გათვალისწინებითაც, რომ ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ განაჩენის გამოტანის (ე.ი. 2010 წლის 24 სექტემბრის) შემდეგაც კი, 3 წლის განმავლობაში მოსარჩელეს სარჩელი არ აღუძრავს.

32. სსკ-ის 832-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის აუნაზღაურებს დამზღვევსზიანს.

„აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებულია შესაძლებლობა, რა დროსაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით, დამზღვევის ნაცვლად, მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის კედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და ხასიათი არ იცვლება, მაგრამ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი იცვლება სადაზღვევო კომპანიით (მზღვეველით). სწორედ ზემოაღნიშნული განასხვავებს სუბროგაციას რეგრესისაგან, კერძოდ, რეგრესის დროს ხდება არა პირის შეცვლა უკვე არსებულ ვალდებულებაში, არამედ ამ შემთხვევაში კონკრეტული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა დასრულებულია და წარმოიშობა ახალი ვალდებულება. რეგრესის დროს, ერთი ვალდებულება ცვლის მეორეს, ხოლო, სუბროგაციის შემთხვევაში, ვალდებულებაში იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, თვით ვალდებულება კი უცვლელი რჩება. სუბროგაციის დროს მზღვეველი ცვლის დამზღვევს იმ ვალდებულებაში, რომელიც წარმოიშვა ზიანის მიყენებისაგან, სწორედ ამიტომ მისი დადგომა არ განაპირობებს ახალი ვალდებულების წარმოშობას. ეს არსობრივი ნიშანი განასხვავებს სუბროგაციას რეგრესული ვალდებულებისაგან, რომელიც წარმოიშობა სხვა ვალდებულების შესრულების (შეწყვეტის) შედეგად და ამით ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულების ხასიათს იძენს. სუბროგაციის დროს ახალი ვალდებულება კი არ წარმოიშობა, არამედ დამზღვევსა და ზიანის მიმყენებელს შორის არსებული ძირითადი ვალდებულება აგრძელებს არსებობას. ასეთ დროს ხდება ვალდებულებით ურთიერთობაში პირების შეცვლა კანონის საფუძველზე, კრედიტორის უფლებების სხვა პირზე გადასვლის გზით, კერძოდ, მზღვეველი ცვლის ზიანის მიმყენებლის მიმართ მოთხოვნის უფლების მქონე დამზღვევს. ამდენად, სუბროგაციის დროს მოთხოვნის დათმობის კანონისმიერ შემთხვევასთან გვაქვს საქმე, რაც განასხვავებს მას ცესიისაგან (სსკ-ის 199-ე მუხლი), რა დროსაც მოთხოვნის დათმობა ხდება გარიგების ძალით. ამასთან, იმისდა მიუხედავად, თუ მოთხოვნის დათმობის რომელ შემთხვევასთან გვაქვს საქმე, მოთხოვნის დათმობის სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მოთხოვნა გადადის ახალ კრედიტორზე, რითაც ეს უკანასკნელი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობაში იკავებს თავდაპირველი კრედიტორის ადგილს. მოთხოვნის დათმობით არ ხდება არსებული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის შეცვლა, არ იცვლება არც მოთხოვნა, რომელიც შესაბამისი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსიდან გამომდინარეობს. მოთხოვნა ისეთივე მდგომარეობაში გადადის ახალ კრედიტორზე, როგორიც იყო თავდაპირველი კრედიტორის ხელში. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ახალ კრედიტორს შეუძლია, თავდაპირველი კრედიტორის კუთვნილი მოთხოვნა წაუყენოს მოვალეს, ხოლო, მოვალე უფლებამოსილია, ახალ კრედიტორს წაუყენოს ყველა ის შესაგებელი, რაც მას გააჩნდა თავდაპირველი კრედიტორის მიმართ. აღნიშნული ეხება ასევე მოვალის შესაგებელს კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, კერძოდ, ვალდებულებაში კრედიტორის ან მოვალის შეცვლის შემთხვევაში, დაინტერესებულ პირს შეუძლია მოითხოვოს ხანდაზმულობის ვადის გამოყენება ვალდებულებაში პირთა შეცვლის მიუხედავად. ამასთან, პირთა შეცვლა ვალდებულებაში არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადისა და მისი გამოთვლის წესის შეცვლას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ ვალდებულებაში კრედიტორის შეცვლის შემთხვევაში, ახალი კრედიტორის მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის ის ვადა და მისი გამოთვლის ის წესი, რაც თავდაპირველი (ჩანაცვლებული) კრედიტორის მიმართ მოქმედებდა, ამიტომ, თუ ამ უკანასკნელის მოთხოვნა ხანდაზმულია, მაშინ ხანდაზმული იქნება ასევე ახალი კრედიტორის მოთხოვნაც. განსახილველ შემთხვევაშიც, თუ აღმოჩნდება, რომ დამზღვევის მოთხოვნა ზიანის მიმყენებლის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ხანდაზმულია, მაშინ ხანდაზმული იქნება მზღვეველის მოთხოვნაც, ვინაიდან ეს მოთხოვნა მასზე გადავიდა ისეთივე მდგომარეობაში, როგორიც იყო დამზღვევის ხელში“ (იხ. სუსგ # ას- 581-529-2011, 05.09.2012წ.).

33. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი უნდა გადაწყდეს იმ ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმებით, რომლებიც არეგულირებენ დამზღვევსა და ზიანის მიმყენებელს შორის არსებულ ურთიერთობას, ვინაიდან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სუბროგაციის დროს ახალი ვალდებულება კი არ წარმოიშობა, არამედ დამზღვევსა და ზიანის მიმყენებელს შორის არსებული ძირითადი ვალდებულება აგრძელებს არსებობას, რომელშიც ხდება დამზღვევის (კრედიტორის) ჩანაცვლება მზღვეველით. განსახილველ შემთხვევაში, დამზღვევსა და ზიანის მიმყენებელს შორის არსებული ურთიერთობა გამომდინარეობს დელიქტიდან და უნდა მოწესრიგდეს სსკ-ის 1008-ე მუხლით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას სადავო ურთიერთობის მიმართ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 130-ე მუხლისა და 1008-ე მუხლით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის გამოყენების მართებულობაზე.

34.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

35.სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს-ს“ (ს/კ 2.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 578 ლარის (საგადახდო დავალება №8273, გადახდის თარიღი 2016 წლის 11 თებერვალი), 70% – 1 104.6 (ათას ასოთხი ლარი და სამოცი თეთრი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე