ბს-973-559(კ-05) 4 აპრილი, 2006წ

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე,

ნ. წკეპლაძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე ჯარიმის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

24.06.04წ. მოპასუხე რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიმართ რუსთავისსაქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა ი/მ „ი. ტ-მა“ და «საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ” 04.05.04წ. დადგენილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 28.04.04წ. ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის ინსპექტორმა შეადგინა ოქმი საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევის შესახებ. ოქმის თანახმად, ი/მ „ი. ტ-ი“ ...... მდებარე მაღაზიაში მოსახლეობასთან ფულად ანგარიშსწორებას ახორციელებდა სალარო აპარატის გარეშე, რითაც დარღვეულ იქნა საგადასახადო კოდექსის 255¹ მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი.

მოსარჩელის განცხადებით, რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ სადავო აქტიადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 240-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით იქნა შედგენილი. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ოქმი უნდა შეიცავდეს დამრღვევის ახსნა-განმარტებას; მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ დარღვეული იქნა აგრეთვე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13 მუხლით განსაზღვრული დაინტერესებული მხარის მიერ საკუთარი მოსაზრების წარდგენის უფლება. აღნიშნული მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება აქვს‚ განიხილოს და გადაწყვიტოს საკითხი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაინტერესებულ მხარეს მიეცა საკუთარი მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობა. მოსარჩელის აზრით, სადავო აქტის მიღებისას არ იქნა გათვალისწინებული ზაკ-ის 95-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების შესახებ აცნობოს დაინტერესებულ მხარეს, თუ ადმინისტრაციული აქტით შეიძლება გაუარესდეს მისი სამართლებრივი მდგომარეობა და უზრუნველყოს მისი მონაწილეობა ადმინისტრაციულ წარმოებაში. მოსარჩელის აზრით, მითითებული დარღვევების არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელემ ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 04.05.04წ. დადგენილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ სარჩელი არ სცნო და აღნიშნა, რომ 19.05.04წ. ¹1 წერილით მოსარჩელემ აღიარა საკონტროლო-საკასო აპარატის გარეშე ფულადი ანგარიშსწორების ფაქტი. ამასვე ადასტურებს რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში არსებული საკონტროლო-სალარო აპარატების რეგისტრაციის ჟურნალი, სადაც მოსარჩელე რეგისტრირებულია ¹207 ნომრით, სარეგისტრაციო ბარათი ¹516-ის მიხედვით, საიდანაც ირკვევა, რომ ფისკალური მეხსიერება აღნიშნულ აპარატზე ჩართულია 19.05.04წ.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 17.04.04წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 04.05.04წ. ¹52 დადგენილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 17.05.04წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა

სააპელაციო პალატის 25.05.05წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ინდ.მეწარმე «ი. ტ-ის» საგადასახადო შემოწმება განხორციელდა «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» კანონის მოთხოვნათა დარღვევით. საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენლებს ინდ. მეწარმე «ი. ტ-ის» შემოწმებისათვის არც მოსამართლის ბრძანება ჰქონიათ და არც გეგმური კონტროლის ფარგლებში მოხდა მისი შემოწმება. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» კანონის მე-5 პუნქტის თანამად, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვს, შესაბამისად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი «საგადასახადო კოდექსის 255¹ მუხლით განსაზღვრული სამართალდარღვევის შესახებ» რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 28.04.04წ. ¹65 ოქმი და მის საფუძველზე მიღებული რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 04.05.04წ. ¹052 დადგენილება.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციამ. კასატორმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელის დაჯარიმება მოხდა საგადასახადო კოდექსის 255¹ მუხლის 1-ლი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად საგადასახადო წარმოების წესით და არა ასკ-ის მიხედვით ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების გზით. კასატორი თვლის, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 240-ე და 255-ე მუხლებზე აპელირება უადგილოა და კავშირი არ აქვს განსახილველ საქმესთან.

კასატორის განცხადებით, ადმინისტრაციული ორგანო, ზაკ-ის 95-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, უფლებამოსილი იყო და არა ვალდებული, მხარე ადმინისტრაციულ წარმოებაში ჩაება, რადგან საგადასახადო კოდექსის არც ერთი ნორმა, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ინსტრუქცია თუ საგადასახადო დეპარტამენტის მითითება არ ითვალისწინებს სამართალდამრღვევის დასწრებას დაჯარიმების შესახებ დადგენილების გამოტანისას, ხოლო თვით სამართალდამრღვევს ზაკ-75.3 მუხლით წერილობით არ გამოუთქვამს ადმინისტრაციულ წარმოებაში ჩართვის სურვილი.

კასატორი თვლის, რომ ფინანსური სანქციის დადების შესახებ დადგენილებით გაუარესდა ი/მ «ი. ტ-ის» მატერიალური (500 ლარით) და არა სამართლებრივი მდგომარეობა, ვინაიდან მოსარჩელეს აღნიშნული ადმინისტრაციული აქტით მეწარმეს შეზღუდვა ან აკრძალვა არ დაწესებია. კასატორის აზრით, სადავო აქტის მიღებისას საგადასახადო ორგანოს ზაკ-ის 95-ე მუხლის მე-2 ნაწილი არ დაურღვევია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ი/მ «ი. ტ-ი» დაჯარიმდა მის მიერ ჩადენილი საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის და ამით მისი უფლება კი არ შეიზღუდა, არამედ მან პასუხი აგო კანონისმიერი ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის. სადავო ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ მოსარჩელის წარმომადგენელს ა. თ-ს გააჩნდა ინფორმაცია. იგი ოქმის შედგენის შემდეგ დადგენილების გამოტანამდე რუსთავის საგდაასახადო ინსპექციაში იმყოფებოდა და ითხოვდა შეღავათების მიღებას, რაზეც მას უარი ეთქვა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების კონტროლი არ საჭიროებს მოსამართლის ბრძანებას, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსი მე-4 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისას საგადასახადო კოდექსის დებულებებსა და კანონმდებლობის სხვა სფეროს ნორმატიული აქტების დებულებებს შორის კოლიზიის წარმოშობის დროს გამოიყენება საგადასახადო კოდექსის დებულებები, ხოლო ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხის დარეგულირება, რომლებიც დაკავშირებულია გადასახადების დაბეგვრასთან. კასატორის განმარტებით, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსი და «მომხმარებლებთან ფულადი ანგარიშსწორების განხორციელებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების შესახებ» კანონი ისე ანიჭებს საგადასახადო კონტროლის უფლებამოსილებას, რომ არ ითხოვს მოსამართლის ბრძანების აღებას ინსპექციის მიერ. ამასთან, კასატორის მითითებით, საგადასახადო კოდექსის 226-ე მუხლის თანახმად, გადასახადის არანაირი დარიცხვა ან ის დოკუმენტი, რომელიც შედგენილია საგადასახადო კანონმდებლობის შესრულების მიზნით, არ უნდა იქნეს განხილული, როგორც იურიდიული ძალის არმქონე ან ნაკლოვანი, თუ დოკუმენტი არსითა და შედეგებით შეესაბამება ამ კოდექსს და პირი, რომელსაც ერიცხება გადასახადი ან ეხება ეს დოკუმენტი, მასში მითითებულია ყველასათვის გასაგები სახით. კასატორი აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დაინიტერესებული მხარის გარეშე დადგენილების გამოტანა არ წარმოადგენს მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების არსებით დარღვევას, რადგან ზაკ-ის 60-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არსებით დარღვევად ითვლება კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. მტკიცებულების საფუძველზე დგინდება, რომ სავაჭრო ობიექტში მოსარჩელეს რეალურად არ ჰქონია კანონმდებლობით დაშვებული საკონტროლო-სალარო აპარატი, შესაბამისად, მისი ვერანაირი შუამდგომლობა ან ახსნა-განმარტება ვერ მოახდენდა გავლენას საგადასახადო სამართალწარმოებაზე და ვერ შეცვლიდა დადგენილების შინაარსს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩიურებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ადმინიტსრაციულ წარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი. სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წარმოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია წამოყენებული არ არის.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის ინდ. მეწარმე «ი. ტ-ის» შემოწმება გასვლითი გეგმიური შემოწმების ფარგლებში არ განხორციელებულა. სადავო საგადასახადო შემოწმების თაობაზე არ არსებობს აგერთვე მოსამართლის ბრძანება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია მეწარმის საქმიანობაზე განახორციელოს კონტროლი მხოლოდ კანონით დადგენილი წესით.

სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი «მომხმარებლებთან ფულადი ანგარიშსწორების განხორციელებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების შესახებ» კანონი განსაზღვრავდა საქართველოს ტერიტორიაზე მომხმარებლებთან სავაჭრო ოპერაციების წარმოებისა და მომსახურების გაწევის პროცესში ფულადი ანგარიშსწორების განხორციელებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების დანერგვისა და გამოყენების ზოგად წესებს და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების სპეციალურ ფორმას არ ითვალისწინებდა. საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლის თანახმად, გასვლითი საკონტროლო შემოწმება შეიძლება განხორციელდეს ამ კოდექსით დადგენილ შემთხვევებში. «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» კანონის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მაკონტროლებელი ორგანო უფლებამოსილია კონტროლი გაუწიოს სამეწარმეო საქმიანობას მხოლოდ მოსამართლის ბრძანების საფუძველზე. კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, მოსამართლის ბრძანებას არ საჭიროებს საგადასახადო ორგანოების მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით განხორციელებული გეგმიური შემოწმება და საკონტროლო შემოწმება, რომელთა მიზანია გადასახადის ზედმეტად გადახდილი თანხის წარმოშობის სისწორის განსაზღვრა. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ ინდ. მეწარმე «ი. ტ-ის» შემოწმება მის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხის წარმოშობის სისწორის დასადგენად განხორციელდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ინდ. მეწარმე «ი. ტ-ის» მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების შემოწმება მოხდა კანონის მოთხოვნათა დარღვევით.

«სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» კანონის მე-3 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 28.04.04წ. ¹65 ოქმი კანონის დარღვენვით მოპოვებული მტკიცებულებაა და მის საფუძველზე გამოცემული 04.05.04წ. ¹52 დადგენილება, როგორც მომზადების წესის არსებითი დარღვევით გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა 25.05.05წ. გადაწყვეტილება მიღებულია კანონის შესაბამისად და არ არსებობს მისი გაუქმების, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 390-ე, 399-ე 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა 25.05.05წ. გადაწყვეტილება;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.