საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-41-41-2016 4 ივლისი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ი. ჩ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. მ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება, კუთვნილი რეალური წილის გამოყოფა, საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1.ი. ჩ–სა (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) და ნ. მ–ს (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) თანასაკუთრებაში გააჩნიათ ქ. ქუთაისში, ლ.....ის ქუჩა №....ში მდებარე უძრავი ქონება (შემდეგში: საზიარო საგანი ან უძრავი ქონება). მოსარჩელის საცხოვრებელი ფართია 50.34 კვმ, ხოლო მოპასუხის - 74.94 კვმ, მხარეების თანასაკუთრებაშია, აგრეთვე არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით: 586.40 კვმ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 953-ე, 95ე მუხლები; იხ. ამონაწერი საჯარო რეეტრიდან - ს.ფ. 13-14).

2. 1930 წლის 26 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებით (შემდეგში: ხელშეკრულებით), რომელიც ოფიციალური საარქივო დოკუმენტია და დამოწმებულია უფლებამოსილი პირების მიერ, დადგენილია საზიარო საგნის მართვის წესი იმგვარად, რომ თითოეულ თანამესაკუთრეს სარგებლობაში ჰქონდეს თავისი სახლის მიმდებარე მიწის ნაკვეთი (სსკ-ის 954-ე, 957-ე მუხლები). ამავე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ასახულია, რომ თავდაპირველმა მესაკუთრემ - კ. ხ-ემ გაასხვისა სახლის ერთი ნაწილი ი. ფ-ეზე (ამ უკანასკნელის შემდგომი მესაკუთრეა მოპასუხე) და მისასვლელად დაუტოვა საურმე გზის უფლება, ხოლო დარჩენილ მეორე ნაწილში დარჩა თავდაპირველი მესაკუთრე (რომლის ამჟამინდელი მესაკუთრეა მოსარჩელე), რომელმაც დაიტოვა მყიდველის საკუთრებაში მოქცეულ ჭაზე მიმოსვლის უფლება (იხ. ს.ფ.65, 216).

3. ხელშეკრულებიდანვე დგინდება, რომ უძრავი ნივთი ფაქტიურად 1930 წლიდან არის გაყოფილი და მესაკუთრეები სარგებლობენ მხოლოდ მისი საცხოვრებელი სახლის მიმდებარე ეზოთი, სადავო მიწის ნაკვეთს ისეთი გეოგრაფიული მდებარეობა აქვს, რომ არ ესაზღვრება მოსარჩელის სახლს, სახლის კუთხიდან, უკანა ეზო, რკინის ჭიშკრითაც იყო გამოყოფილი წლების განმავლობაში, მხარეებს შორის აღმართული იყო სასაზღვრე მიჯნა.

4. მოსარჩელემ 2014 წლის 14 ივლისს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება და შპს ,,ი-ის“ მიერ შედგენილი №3 ნახაზის შესაბამისად კუთვნილი მიწის ნაკვეთის (რეალური წილის) 141.25 კვ.მ-ის გამოყოფა ან ნაკვეთის გამოყოფა სამხარაულის ექსპერტიზის №001184515 დასკვნის მიხედვით; მოსარჩელემ, ასევე, მოითხოვა, მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით ფლობისა და სარგებლობის უფლება აკრძალვოდა და კანონიერ მესაკუთრეს გადასცემოდა მფლობელობასა და სარგებლობაში (სსკ-ის 963-ე, 172.2. მუხლები).

5. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სადავო უძრავი ქონების - საცხოვრებელი სახლის უკანა თავისუფალი მიწის ნაკვეთი ნატურით გაიყო მხარეთა საცხოვრებელი ფართის პროპორციულად და, გასაყოფი ფართიდან (233.3 კვ.მ), მოსარჩელეს, საინჟინრო ექსპერტიზის №006706114 დასკვნის შესაბამისად, გამოეყო 93.74 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ხოლო მოპასუხეს - 139.56 კვმ მიწის ნაკვეთი. დანარჩენი 353.1 კვ.მ დარჩა მხარეთა საერთო საკუთრებაში. მოპასუხეს აეკრძალა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების ფლობისა და სარგებლობის უფლება. დავის მოსაწესრიგებლად საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 170-ე, 172-ე, 173-ე, 953-ე, 954-ე, 961-ე, 963-ე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ-ის) მე-4, 102-ე, 103-ე მუხლები.

6. საქალაქო სასამართლომ, იმსჯელა ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საკითხზე, კერძოდ, შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო უფლებების გაუქმება და თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის რეალური გაყოფა მხარეებს შორის. ამ მიზნით, სასამართლო განჩინებით ჩატარებული სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასავლეთ საქართველოს რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2014 წლის 08 დეკემბრის საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნით (შემდეგში: საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნა) დადგენილი: 1) უძრავი ქონებიდან, სახლის უკანა თავისუფალი მიწის ნაკვეთის მხარეების საცხოვრებელი ფართის პროპორციულად ნატურით გამოყოფა მესაკუთრეთა საკუთრებაში დარჩენილი მიწის ღირებულების ცვლილების გარეშე ტექნიკურად შეუძლებელია; 2) მიწის ნაკვეთის მხარეების საცხოვრებელი ფართის პროპორციულად ნატურით გამოყოფა ისე, რომ გათვალისწინებული იქნას დანიშნულებისამებრ გამოყენება და სერვიტუტით არ მოხდეს რომელიმე საკუთრების დატვირთვა, ტექნიკურად შესაძლებელია. შესაბამისი აზომვითი ნახაზი და დაყოფის შესაძლო ვარიანტი მოცემულია N1 დანართში; 3) ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ გამოსაკვლევი ობიექტი წარმოადგენს მიწის ნაკვეთს, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი, დამხმარე ნაგებობები. საცხოვრებელი სახლისა და დამხმარე ნაგებობის დასავლეთ მხარეს მდებარეობს მიწის ნაკვეთის განაშენიანებისაგან თავისუფალი ფართი; 4) მიწის ღირებულების ცვლილების გარეშე, ნაკვეთის თავისუფალი ფართის გაყოფა შეუძლებელია. რაც შეეხება დანიშნულებისამებრ გამოყენებას და სერვიტუტით საკუთრების დატვირთვის შეუძლებლობას, აღნიშნულისათვის გათვალისწინებული უნდა იყოს ტექნიკური რეგლამენტი - დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების დამტკიცების თაობაზე, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 15 იანვრის №59 დადგენილების და სამშენებლო ნორმების მოთხოვნები, რომელთა მიხედვითაც, ნაკვეთთან მისასვლელის მინიმალური სიგანე უნდა იყოს 3.0 მ. და ღიობის მქონე კედლის დაშორება სასაზღვრო ზოლიდან უნდა იყოს მინიმუმ 3.0 მ. საცხოვრებელი სახლის უკან მდებარე დამხმარე ნაგებობას გააჩნია ღიობი ჩრდილოეთ კედელში. შესაბამისად, სასაზღვრო ხაზის გატარება 3.0 მ-ზე ახლოს არღვევს დადგენილ წესს; 5) აღნიშნულის გათვალისწინებით, ნაკვეთის თავისუფალი მიწიდან მხარეებს შორის გაყოფას ექვემდებარება 233,3 კვ.მ. ფართი. დანარჩენი 353.1 კვ.მ უნდა დარჩეს საერთო საკუთრებაში. თანამესაკუთრეთა წილი, მათი საცხოვრებელი ფართების მიხედვით, შეადგენს: მოსარჩელის - 40,18%, მოპასუხის- 59,82%; წილების შესაბამისად გასაყოფი ფართიდან მოსარჩელის წილი შეადგენს 93,74 კვმ-ს, ხოლო მოპასუხის - 139,56 კვმ-ს; აღნიშნულის გათვალისწინებით №1 დანართში მოცემულია მიწის თავისუფალი ფართის მხარეებს შორის გაყოფის შესაძლო ვარიანტი (იხ.ს.ფ. 108-113).

7. სასამართლომ აღნიშნა, რომ თანასაკუთრების გაყოფის სხვა ალტერნატიული ვარიანტების დადგენის მიზნით, მხარეებმა ჩაატარეს საინჟინრო ექსპერტიზები, რომელთა თანახმად, ასევე დადგენილია, რომ მიწის თავისუფალი ფართის გაყოფა მხარეთა შორის დასაშვებია, ანუ შესაძლებელია საზიარო უფლებების გაუქმება მიწის თავისუფალ ნაკვეთზე (იხ. ს.ფ. 135-140; ს.ფ. 145-151.);

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა.

9. მოსარჩელის სააპელაციო პრეტენზიით, სასამართლომ არ გამოიკვლია მტკიცებულებები ობიექტურად და სრულად, არ იმსჯელა საზიარო თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ნატურით გამოყოფისას, სხვა საექსპერტო დასკვნებით დადგენილ გაყოფის სავარაუდო ვარიანტებზე და მხოლოდ სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის მიერ შეთავაზებულ გაყოფის ვერსიას მიანიჭა უპირატესობა ისე, რომ იმავე ექსპერტის მიერ გაკეთებულ დასკვნებზე, უძრავი ქონების გაყოფის სხვა ვარიანტების შესახებ, არ უმსჯელია. დაუსაბუთებელია, თუ რატომ გაიზიარა სასამართლომ ერთი და იგივე ექსპერტის რამდენიმე დასკვნიდან მხოლოდ ერთი. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ასევე არასწორად განმარტა საქმის გარემოებები.

10.მოპასუხის სააპელაციო საჩივრით:

10.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ საზიარო საგნის მართვის წესი ფაქტიურად განსაზღვრულია. საქმეში არსებული 1930 წლის 26 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დგინდება, რომ საზიარო საგნის მართვის წესი დადგენილია იმგვარად, რომ თითეული თანამესაკუთრეს სარგებლობაში ჰქონდეს თავისი სახლის მიმდებარე მიწის ნაკვეთი. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ეს დოკუმენტი და არც მასში მოყვანილი საზიარო უფლების განკარგვის წესი. სადავო ნაკვეთის მოპასუხის მიერ ფლობის დამადასტურებელია შესაგებელთან ერთად წარდგენილი საკადასტრო გეგმა ნახაზი, სადაც აღნიშნულია სასაზღვრე მიჯნა და რკინის ჭიშკარი თანამესაკუთრეთა ფაქტობრივ მფლობელობებს შორის. მოსარჩელეს არც ეს დოკუმენტი გაუხდია სადავოდ;

10.2. ექსპერტმა შეგნებულად უგულებელყო სასამართლო ექსპერტიზის წინაშე დასმული საკითხი და შეკითხვაზე თუ რატომ არ იქნა წარდგენილი გაყოფის ალტერნატიული ვარიანტი, ან მისივე მითითებული სამშენებლო ნორმები დაცული, ბუნდოვნად განმარტა, რომ ის საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტია და არა იურისტი, შესაბამისად, ქონების გაყოფის ნახაზების შექმნისას, სამოქალაქო კანონმდებლობით არ უსარგებლია და არც ნატურით გამოყოფასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ საფუძვლებს არ იცნობს. მოპასუხეს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა ექსპერტის აღნიშნული დასკვნა;

10.3. სასამართლომ არ შეაფასა მოპასუხის შესაგებელი და მასზე თანდართული დოკუმენტური მასალა. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა ურთიერთგამომრიცხავია. პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევა, როდესაც სახლის თანამესაკუთრეები სარგებლობაში არსებულ მიწებს შეთანხმების საფუძველზე ღობით მიჯნავენ ან სხვა სახის მყარი ნაგებობით, ან ისინი წლების განმავლობაში სარგებლობენ შეთანხმებული მიწის ნაკვეთის ნაწილით. ასეთ შემთხვევაში, წილთა თანაბრობის წესი ნატურით გაყოფისას ვერ იქნება გამოყენებული, რადგან უკვე დადგენილია საზიარო საგნის მართვის წესი, იმ ფორმით, როგორც წლების წინ ფაქტიურადაა გაყოფილი ეს თანასაკუთრება;

10.4 გაყოფა შეუძლებელია, რადგან მოპასუხის ნაკვეთს არ გააჩნია დამოუკიდებელი საკომუნიკაციო მისასვლელი, რაც აუცილებლობას წარმოადგენს თითეული ნაკვეთისათვის. თუმცა ექსპერტის მიერ გამოყოფილ ნაკვეთებსაც არა აქვს გათვალისწინებული დამოუკიდებელი მისასვლელი საერთო გზიდან და არც მიმდებარე ნაკვეთის დატვირთვაა გათვალისწინებული აუცილებელი მისასვლელი გზის პირობით. ეს ფაქტი სასამართლომ არ შეაფასა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია მოსარჩელის საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთის ნაწილზე და ხელშეშლის აღკვეთა მომავალში არსებულ ქონებაზე, რაც იურიდიულად დაუსაბუთებელია.

11. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და დამატებით აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია 1930 წლის 26 მარტის ხელშეკრულება და არც მასში მოყვანილი საზიარო უფლების განკარგვის წესი. მხარეები არ დავობენ იმ გარემოებაზე, რომ უძრავ ნივთზე გააჩნიათ საზიარო უფლება. მოსარჩელე ფლობს მხოლოდ მისი სახლის მიმდებარე მიწის ნაკვეთს, ხოლო მოპასუხე, მისივე წინამორბედის მსგავსად, თავისი სახლის შენობა-ნაგებობის მიმდებარე მიწის ნაკვეთს. ეს გარემოება დასტურდება საჯარო რეესტრში დაცული საკადასტრო გეგმა-ნახაზითაც, რომელზეც აღნიშნულია სასაზღვრე მიჯნა და რკინის ჭიშკარი თანამესაკუთრეთა ფაქტობრივ მფლობელობებს შორის.

13. სასამართლომ, სსკ-ის 958-ე მუხლზე დაყრდნობით /თუ მოწილეებმა განსაზღვრეს საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი, მაშინ ეს წესი გამოიყენება უფლებამონაცვლის მიმართაც/ განმარტა, რომ საზიარო უფლება შესაძლებელია გადავიდეს სხვა პირზე, მაგალითად მემკვიდრეზე, წილის შემძენზე და სხვა. ასეთ შემთხვევაში უფლებამონაცვლის მიმართაც გამოიყენება საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი, რომელიც მოწილეებმა განსაზღვრეს. სსკ-ის 954-ე მუხლის დანაწესის /თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მონაწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი/ საფუძველზე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ წილების განაწილების თანაბრობის პრინციპი არ არსებობს მაშინ, თუ დადგენილია წილის კუთვნილების სპეციალური წესი, რაც შეიძლება განსაზღვრული იყოს კანონით ან მხარეთა (ან მათი წინამორბედი მესაკუთრეების) შორის დადებული ხელშეკრულებით. ამ შემთხვევაში ასეთად უნდა იქნეს მიჩნეული 1930 წლის 26 მარტის ხელშეკრულება.

14. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სახლი შეიძინა მხარეთა შორის არსებული საზიარო ღობით, ანუ დღევანდელი მდგომარეობით, საზიარო საგნის მართვის და სარგებლობის წესი უკვე განსაზღვრული იყო მისი წინამორბედის მიერ სახლის ყიდვამდე (1930 წლიდან), შესაბამისად, არ არსებობდა საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის ფაქტი მოპასუხის მხრიდან.

15. სასამართლომ დაასკვნა, როდესაც სახლის თანამესაკუთრეები, სარგებლობაში არსებულ მიწებს, შეთანხმების საფუძველზე, ღობით ან სხვა სახის მყარი ნაგებობით მიჯნავენ, ან ისინი წლების განმავლობაში სარგებლობენ შეთანხმებული მიწის ნაკვეთის ნაწილით, ასეთ შემთხვევაში წილთა თანაბრობის წესი, ნატურით გაყოფისას, ვერ იქნება გამოყენებული, რადგან უკვე დადგენილია საზიარო საგნის მართვის წესი.

16. სასამართლომ იმსჯელა, რომ წლების წინ ფაქტიურად გაყოფილი სახით თანასაკუთრების გაყოფა შეუძლებელია, რადგან მოპასუხის ნაკვეთს არ გააჩნია დამოუკიდებელი საკომუნიკაციო მისასვლელი, რაც აუცილებლობას წარმოადგენს თითოეული ნაკვეთისათვის, თუმცა, ექსპერტის მიერ გამოყოფილ ნაკვეთებსაც არა აქვს გათვალისწინებული დამოუკიდებელი მისასვლელი საერთო გზიდან და არც მიმდებარე ნაკვეთის დატვირთვაა გათვალისწინებული აუცილებელი მისასვლელი გზის პირობით.

17. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება ითხოვა.

18. კასატორის პრეტენზიით, სასამართლომ არ გაიზიარა საქმეში არსებული ოთხი საექსპერტო დასკვნა. გადაწყვეტილება დააფუძნა მხოლოდ მოდავე მხარეთა წინამორბედ მესაკუთრეებს შორის 1930 წლის 26 მარტს გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, რაც არ შეესაბამება რეალობას. მოსარჩელის წინამორბედმა მესაკუთრემ, მოპასუხის წინა მესაკუთრეს მიჰყიდა მხოლოდ მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი და ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ მიჰყიდდა ეზოსთან ერთად, ვინაიდან იმ პერიოდში მიწა სახელმწიფო საკუთრება იყო, ამიტომ ასეთ შემთხვევაში, შესაძლებელია მსჯელობა მხოლოდ სარგებლობაში დათმობის თაობაზე. აღნიშნული პირობა მოქმედებდა მხოლოდ წინა მესაკუთრეთა სიცოცხლეში, ხოლო შემდეგ, აღნიშნული გამიჯვნის წესი აღარ მოქმედებდა. ორ ოჯახს განაწილებული ჰქონდა სახლის უკან მდებარე ნაკვეთი, სადაც მოსარჩელის ოჯახს მოჰყავდა სხვადასხვა ბოსტნეული და მწვანილი, დარგული ჰქონდა მრავალწლიანი ნარგავები, ვიდრე აღნიშნული ქონება 2011 წელს არ შეიძინა მოპასუხემ, რომელმაც აღარ მისცა მას ამ ფართით სარგებლობის უფლება. მოპასუხემ იმავე წელს დაჭრა მოსარჩელის მიერ დარგული მრავალწლიანი ნარგავები, შეეწინააღმდეგა ბოსტნეულისა და მწვანილის დათესვა-მოყვანაში, მოლაპარაკების არაერთი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა.

19. კასატორი აკრიტიკებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, რომელშიც აღნიშნულია, რომ მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია 1930 წლის საზიარო უფლების განკარგვის წესი, რაც არასწორია. მოსარჩელე პირველი ჯგუფის ინვალიდია, გადაადგილება შეზღუდული აქვს, რის გამოც, ვერ ესწრებოდა სასამართლო სხდომებს, ხოლო მისი წარმომადგენელი არ იყო სრულყოფილად ინფორმირებული; მოსარჩელემ, მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, ვერ შეძლო მოწმეთა წარდგენა. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა, მტკიცებულებები შეაფასა შინაგანი რწმენით, რაც არ ემყარებოდა მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შემდეგაც გამოიტანდა ობიექტურ დასკვნას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესახებ.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 25 იანვრის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო დასაშვებობის შესამოწმებლად, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, ხოლო იმავე წლის 13 აპრილის განჩინებით დასაშვებად ცნო დასახელებული მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

21. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა ან გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

22.საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა მითითებული მუხლის „გ“ პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა.

23. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

24.საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს ასეთი პრეტენზია არა აქვს წამოყენებული.

25. განსახილველი დავის საგანია თანასაკუთრებაში არსებული ეზოს უკანა მხარეს არსებული 586.40 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის გაყოფა და ამ ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი). დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეები არიან და მათ წინამორბედ მესაკუთრეთა შორის 1930 წლის 26 მარტს გაფორმებული ხელშეკრულებით, განისაზღვრა მიწის ნაკვეთის მართვისა და სარგებლობის წესი მხარეთა შორის (იხ. ამ განჩინების 1-3 პუნქტები).

26. საქალაქო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა სარჩელი და საცხოვრებელი სახლის უკანა თავისუფალი მიწის ნაკვეთი ნატურით გაყო მხარეთა საცხოვრებელი ფართის პროპორციულად (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი). საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით, სააპელაციო სასამართლომ, სარჩელის უარყოფის საფუძვლად მიუთითა, რომ მხარეებს შორის 1930 წლიდან დადგენილი იყო საზიარო საგნის მართვის წესი, რის გამოც, ნატურით გაყოფისას წილთა გათანაბრება ვერ მოხდებოდა.ფაქტობრივი ფლობის გათვალისწინებით კი, სადავო ნაკვეთი ვერ გაიყოფოდა, რადგან მოპასუხის ნაკვეთს არ გააჩნია თითოეული ნაკვეთისათვის აუცილებელი დამოუკიდებელი საკომუნიკაციო მისასვლელი. ექსპერტის მიერ გაყოფილი ნაკვეთებისთვისაც არ არის გათვალისწინებული დამოუკიდებელი მისასვლელი საერთო გზიდან და არც მიმდებარე ნაკვეთის დატვირთვაა გათვალისწინებული აუცილებელი მისასვლელი გზის პირობით. (იხ. წინამდებარე განჩინების 15-16 პუნქტები).

27.სსკ-ის 954-ე მუხლის შესაბამისად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი. ამავე კოდექსის 963-ე მუხლის მიხედვით კი, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. მხარეთა შორის საერთო საკუთრების გამიჯვნისა და სარგებლობის წესის განსაზღვრის შემთხვევაში, საზიარო უფლების გაუქმება, ნატურით გაყოფით, მათ შორის სპეციალური შეთანხმების მიხედვით წარმოებს. სსკ-ის 963-ე მუხლით გათვალისწინებული წილთა თანაბრობის პრინციპის დაცვა ამ დროს არ არის აუცილებელი, მაგრამ მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი წინაპირობაა, ფლობის დადგენილი წესის შესაბამისად, ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა. სწორედ აღნიშნულ პრობლემაზე გაამახვილა ყურადღება სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის უარყოფისას, მაგრამ არ იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად, საზიარო უფლება „ნაწილობრივ“ გაუქმდა, სადავო მიწის ნაკვეთი ნაწილობრივ გაიყო მხარეთა შორის, ხოლო ნაწილი დარჩა მათ საერთო საკუთრებაში.

28. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საზიარო უფლება ნივთზე ორი ან მეტი პირის თანასაკუთრების უფლებას ნიშნავს. კანონმდებელი ვალდებულებით სამართლებრივი ნორმებით ცალკე აწესრიგებს საზიარო ურთიერთობებს, მათ შორის საზიარო საგნის მართვის, განკარგვისა და ამ უფლების გაუქმების წესს. საზიარო უფლების გაუქმებით, აღნიშნული უფლება ისპობა და ქონების თანამესაკუთრეებს ერთმანეთთან აღარ აკავშირებთ კანონისმიერი ვალდებულებები. საზიარო უფლების (ურთიერთობის) სპეციფიკიდან და სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, შეუძლებელია, საზიარო უფლება ქონების (ნივთის) ნაწილზე გაუქმდეს. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება (იხ. სუსგ # ას-39-39-2016, 01.03.2016 წ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკაზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში, ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სსკ-ის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ეს ფუნქცია და მნიშვნელობა (იხ. სუსგ-ები: # ას-932-875-2012, 17 .09. 2012 წ.; # ას-1089-1020-2012, 08.10.2012წ.; #ას-1665-1562-2012, 04.02.2013წ.; # ას-1653-1550-2012, 15. 04.2013წ.; #ას-67-65-2014, 31.07.2014წ.; # ას-39-39-2016, 01.03. 2016 წ.).

30. საკასაციო სასამართლოს, მიაჩნია, რომ წინამდებარე განჩინების 27-ე პუნქტში მითითებული გარემოებისა და მხარეთა შორის სარგებლობის შეთანხმებული წესის არ არსებობის პირობებშიც, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება მაინც შეუძლებელი იქნებოდა იმ მოცემულობის გათვალისწინებით, რომ ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ღირებულების ცვლილების გარეშე სადავო ნაკვეთის (ე.ი. საბოლოოდ, მთლიანი ნივთის) გაყოფა შეუძლებელია (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი), რაც გამორიცხავს მისი ერთგვაროვან ნაწილებად ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას.

31.ზემოხსენებული მსჯელობისა და დასკვნების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ჩ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

4. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 7 ფურცლად (ს/ფ 363-369);

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე