№ ას-510-483-2015 9 ივნისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. გ-ა (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს ,,მ-ა’’ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ა. გ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ,,მ-ას’’ მიმართ და მოითხოვა სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით:

2. 2014 წლის 15 აპრილის ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა სამსახურიდან. გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ,,გ’’ ქვეპუნქტი, ასევე შრომითი ხელშეკრულებისა და საწარმოს შინაგანაწესის პირობების დარღვევა, მიუხედავად იმისა, რომ ა. გ-ას მიმართ, რომელმაც ორ წელზე მეტი იმუშავა შპს ,,მ-აში“, არანაირი პრეტენზია არ ყოფილა საწარმოს ადმინისტრაციის მხრიდან მის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ან საწარმოს შინაგანაწესის დარღვევის თაობაზე.

3. 2014 წლის 19 მაისს, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ჩაბარების შემდეგ, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელემ მოითხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ წერილობითი დასაბუთების წარმოდგენა, თუმცა მოპასუხე მხარის მიერ აღნიშნული მოთხოვნა არ იქნა შესრულებული. მათ ასევე არ წარმოადგინეს შრომითი ხელშეკრულება და ი. ქ-ას მოხსენებითი ბარათი, რომელიც საფუძვლად დაედო გათავისუფლების ბრძანებას.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ გათავისუფლების ბრძანებაში დაშვებულია ტექნიკური ხასიათის ხარვეზი და ფაქტობრივად მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა არა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,გ’’, არამედ ,,ზ’’ ქვეპუნქტით, რომლის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

5. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ეცნობა იმავე დღეს, 2014 წლის 15 აპრილს და იგი არ იქნა დაშვებული სამუშაოს შესასრულებლად. წერილობითი შეტყობინება კი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე, მის მიერ წარდგენილი იქნა 2014 წლის 19 მაისს, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-4 პუნქტით დადგენილი 30 დღიანი ვადის დარღვევით. შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმული და უსაფუძვლოა.

6. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. გ-ამ.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით ა. გ-ას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ა. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს ,,მ-ას’’ დირექტორის 2014 წლის 15 აპრილის ბრძანება ა. გ-ასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე; შპს ,,მ-ას’’ დაეკისრა 5 312,5 ლარის გადახდა ა. გ-ას სასარგებლოდ საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით; ა. გ-ას სარჩელი სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; შპს ,,მ-ას’’ ა. გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 75 ლარის გადახდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. 2012 წლის 14 სექტემბრიდან 2014 წლის 15 აპრილის ჩათვლით ა. გ-ა მუშაობდა შპს ,,მ-ას’’ მეტალურგიულ ქარხანაში მუშად. მისი მოვალეობა იყო მოემზადებინა ქვაბი ლითონის ჩამოსასხმელად და გაეწია მისთვის მეთვალყურეობა, ლითონის ჩამოსხმის პროცესის დასრულებამდე.

10. 2014 წლის 15 აპრილს ა. გ-ას მიერ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მოხდა შემდეგი ინციდენტი: ქვაბიდან 28 ტონა შავი ლითონის ლავის ჩამოსხმა მოხერხდა მხოლოდ მესამე ცდაზე მაშინ, როდესაც ეს უნდა მომხდარიყო პირველივე ცდაზე.

11. 2014 წლის 15 აპრილსვე, შპს ,,მ-ამ” გამოსცა ბრძანება ა. გ-ასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე.

12. სააპელაციო სასამართლოს აზრით, მხარეთა შორის სადავო იყო გარემოება, ჩაყარა თუ არა ა. გ-ამ 2012 წლის 15 აპრილს ლითონის ჩამოსხმისათვის განკუთვნილ ქვაბში საიზოლაციო ფხვნილი, რაც აუცილებელი იყო იმისათვის, რათა ქვაბს დაემაგრებინა ლავა და შემდგომში იგი უპრობლემოდ ჩამოსხმულიყო შესაბამის ყალიბებში.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე დაყრდნობით სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა. გ-ა ვალდებული იყო ემტკიცებინა ქვაბში საიზოლაციო ფხვნილის ჩაყრის გარემოება. თუმცა, ვინაიდან შპს ,,მ-ამ” მისთვის 2014 წლის 19 მაისს წარდგენილ განცხადებაზე ა. გ-ას, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, წერილობით არ დაუსაბუთა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლები, იმავე მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მტკიცების ტვირთი დაეკისრა დამსაქმებელს.

14. პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის მითითება, რომ ა. გ-ამ დააგვიანა წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით განცხადების წარდგენა და სარჩელიც აღძრულია კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით. პალატის განმარტებით, საქმეში არ არის მტკიცებულება იმის თაობაზე, თუ როდის ჩაბარდა ა. გ-ას 2014 წლის 15 აპრილის ბრძანება მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე; შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. გ-ამ 2014 წლის 19 მაისს, კანონით დადგენილი 30-დღიან ვადაში წარუდგინა დამსაქმებელს განცხადება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების შესახებ წერილობითი დასაბუთების გაცემის მოთხოვნით. ამასთან, 2014 წლის 19 მაისიდან 2014 წლის 16 ივნისამდე დაცული იყო სარჩელის სასამართლოში აღძვრისათვის კანონით დადგენილი 30-დღიანი ვადაც.

15. სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ა. გ-ა სამუშაოდან დაითხოვეს ინციდენტის დღესვე. პალატამ მიუთითა ,,დასაქმების შეწყვეტის შესახებ” 1982 წლის №158 კონვენციის მე-7 მუხლზე, რომლის თანახმად, დასაქმებულის ქცევასთან ან მის მიერ სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული მიზეზით დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა არ შეიძლება შეწყდეს, თუ მას არ აქვს წარდგენილ მტკიცებაზე საპასუხოდ დაცვის შესაძლებლობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დამსაქმებელს გონივრულად არ შეიძლება მოეთხოვოს აღნიშნული შესაძლებლობის უზრუნველყოფა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. გ-ას ფაქტობრივად არ მიეცა შესაძლებლობა დაეცვა თავი ცვლის მენეჯერის, ი. ქ-ას მიერ წარდგენილ მტკიცებაზე; მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები კი არ იძლეოდა საფუძველს იმ დასკვნისათვის, რომ გონივრულად ჩათვლილიყო დაცვის შესაძლებლობის არმიცემა დასაქმებულისათვის და მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა იმავე დღეს.

16. სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულებები. კერძოდ, ახსნა-განმარტება და მოწმეთა ჩვენებები. მოპასუხის ახსნა-განმარტებასთან დაკავშირებით, რომელიც უარყო ა. გ-ამ, პალატამ განმარტა, რომ ვინაიდან მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად არიან თანასწორნი, მათი ახსნა-განმარტებები თანაბარმნიშვნელოვანი მტკიცებულებებია და თუ ისინი ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, აუცილებელია დამატებითი მტკიცებულების წარდგენა მხარეთა შორის სადავო ფაქტობრივი გარემოების არსებობის დასამტკიცებლად. ამდენად, მხოლოდ შპს ,,მ-ას” ახსნა-განმარტება, რომელსაც ეწინააღმდეგება ა. გ-ა, პალატამ არ მიიჩნია საკმარისად სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასამტკიცებლად.

17. რაც შეეხება მოწმეების - თამაზ რეკვავას, იაშა მუსტაფა გიუვენის და ი. ქ-ას ჩვენებებს, აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასმართლო დაეყრდნო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140-ე მუხლის პირველ ნაწილს და განმარტა, რომ სამივე მოწმე, 2014 წლის 18 სექტემბრისათვის (საქალაქო სასამართლოში დაკითხვისას), დასაქმებულნი იყვნენ შპს ,,მ-აში” სხვადასხვა პოზიციებზე, რაც აჩენდა ეჭვს, რომ მათი ჩვენებები არ იქნებოდა უტყუარი და ობიექტური. გარდა ამისა, მოწმე იაშა მუსტაფა გიუვენის ჩვენებიდან პალატამ გამოარკვია, რომ იგი 2014 წლის 15 აპრილს საერთოდ არ იმყოფებოდა ინციდენტის ადგილას და მხოლოდ სხვებისაგან გადმოცემით იცოდა, თუ რა მოხდა. ვერც დანარჩენმა ორმა მოწმემ მიუთითა პირდაპირ, რომ ისინი უშუალოდ ადევნებდნენ თვალყურს ა. გ-ას ქმედებებს ქვაბის მომზადებისას და დააფიქსირეს, რომ ამ უკანასკნელმა არ ჩაყარა ქვაბში საიზოლაციო ფხვნილი. სასამართლოს აზრით, მოწმეები მხოლოდ ჰიპოთეტურად მსჯელობდნენ, რომ თუ ლავა ქვაბიდან არ მოდიოდა, ამის ბრალი შეიძლებოდა ყოფილიყო საიზოლაციო ფხვნილის ჩაუყრელობა ან ქვაბში სათანადო ტემპერატურის არარსებობა. ამასთან, ვერც მათი ჩვენებით და ვერც საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებით იქნა მოპასუხის მიერ ახსნილი ის გარემოება, თუ რატომ წამოვიდა მესამე ცდაზე ლავა ქვაბიდან, თუ მასში არ იყო საიზოლაციო ფხვნილი ჩაყრილი.

18. ამრიგად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ (დამსაქმებელმა) ვერ შეძლო დაემტკიცებინა 2014 წლის 15 აპრილს საწარმოში მომხდარ ინციდენტში ა. გ-ას ბრალეულობა იმ თვალსაზრისით, რომ ამ უკანასკნელმა ქვაბში საიზოლაციო ფხვნილი არ ჩაყარა. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ თუნდაც დადასტურებულიყო, რომ საწარმოო პროცესის შეფერხებით დამსაქმებელს მიადგა ზიანი, წარმოდგენილი კალკულაციიდან არ ირკვეოდა, თუ რა პრინციპით იყო დაანგარიშებული მოპასუხის მიერ მითითებული ზიანის ოდენობა 5600 აშშ დოლარდ. ასევე, აუხსნელი რჩებოდა, როგორ წამოვიდა ლავა მესამე ცდაზე, თუ მასში საიზოლაციო ფხვნილი არ იყო ჩაყრილი.

19. სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტით და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეთა შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გავიდა 2014 წლის 31 დეკემბერს. ეს დასკვნა ეფუძნებოდა ხელშეკრულების მე-5 მუხლის პირობას - თავდაპირველად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდით; თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ არც ერთი მხარე არ მოითხოვდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას, ხელშეკრულება გრძელდებოდა 1 წლით.

20. ამდენად, ვინაიდან მხარეები 2012-2013 წლებში არ წყვეტდნენ შრომით ხელშეკრულებას, ის ავტომატურად გრძელდებოდა 1 წლით. შესაბამისად, ბოლო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გრძელდებოდა 2014 წლის 1 იანვრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით.

21. სასამართლომ 2012 წლის 14 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულების 3.1 მუხლის პირობის თანახმად დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. გ-ას ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 625 ლარს, რომელიც იბეგრებოდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

22. ვინაიდან 2014 წლის 15 აპრილიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდისათვის ა. გ-ა იძულებით მოცდა დამსაქმებლის ბრალით, პალატამ მიიჩნია, რომ მას უნდა მისცემოდა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით მთელი ამ პერიოდისათვის, რაც შეადგენდა 5 312.5 ლარს (625 ლარი გამრავლებული 8 თვე-ნახევრის პერიოდზე) საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით.

23. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ა. გ-ამ და შპს ,,მ-ამ’’. ა. გ-ამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. შპს ,,მ-ამ’’ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

24. ა. გ-ას საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

25. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გავიდა 2014 წლის 31 დეკემბერს. ასევე არასწორად დაადგინა, რომ ა. გ-ას ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 625 ლარს, რომელიც იბეგრებოდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

26. 2012 წლის 14 სექტემბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 14 სექტემბრიდან 2012 წლის 31 დეკემბრამდე. თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, არცერთი მხარე არ მოითხოვდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას ხელშეკრულება გაგრძელდებოდა ერთი წლის ვადით.

27. კასატორის აზრით, მას შემდეგ, რაც 2012 წლის 31 დეკემბერს ერთი წლის ვადით გაგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება, 2013 წლის 31 დეკემბრიდან მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა უვადო შრომით ურთიერთობად უნდა მიჩნეულიყო. მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მითითებული ნორმა არეგულირებდა 2012 წლის 31 დეკემბრიდან 1 წლის პერიოდს. ამ პერიოდის შემდგომ შრომითი ურთიერთობა ავტომატურად ექცეოდა უვადო ურთიერთობის რეჟიმში, ვინაიდან, ხელშეკრულებით/შეთანხმებით სხვა რაიმე სახის ვადა დაწესებული არ ყოფილა. შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ 2014 წლის 15 აპრილს გამოხატული ,,უკანონო’’ ნება არ უნდა მიჩნეულიყო 2014 წლის 31 დეკემბრის შემდგომ შრომითი ურთიერთობის არ გაგრძელების საფუძვლად.

28. ამასთან, კასატორის განცხადებით, არც პირველ და არც სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხე საწარმოს სადავოდ არ გაუხდია არსებული შრომითი ურთიერთობის უვადო ხასიათი. მას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად არ მიუთითებია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ შრომითი ხელშეკრულება იყო ვადიანი. მოცემულ შემთხვევაში გადაწყვეტილებით აღნიშნული გარემოების სასამართლოს ინიციატივით აღდგენას კასატორი შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევად მიიჩნევს.

29. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, სასამართლომ ასევე არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ ა. გ-ას ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 625 ლარს, რომელიც იბეგრებოდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სასამართლომ მითითებული გარემოების დადგენისას არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საბანკო ამონაწერის ანგარიშები, სადაც ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ შპს ,,მ-ასაგან’’ ხელფასის სახით მიღებული თანხები (ხელზე ასაღები თანხა) ბევრად აღემატებოდა ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულ თანხას. ხელფასის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა არსებული სასამართლო პრაქტიკა და საშუალო ხელფასის დაანგარიშება უნდა მოეხდინა ბოლო სამი თვის საშუალო ანაზღაურებიდან.

30. შპს ,,მ-ას’’ საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ გარემოებებს:

31. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი, რომლის მე-4 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელს უფლება აქვს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან 30 დღის ვადაში, გაუგზავნოს მას წერილობითი შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით დაასაბუთოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ხოლო მე-6 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამავე მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, თუ დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს, დასაქმებულს უფლება აქვს 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამ შემთხვევაში დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამსაქმებელს.

32. კასატორის განცხადებით, ხსენებული ნორმა აწესრიგებს შრომითი ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე დამსაქმებლის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გასაჩივრების წესსა და ვადებს. კერძოდ, დასაქმებული ვალდებულია ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე შეტყობინების მიღებიდან 30 დღის ვადაში წერილობით მიმართოს დამსაქმებელს და მოითხოვოს ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობით დასაბუთება. 38-ე მუხლში მიითებული სხვა შემთხვევებისგან განსხვავებით კანონი დამსაქმებლისათვის მიმართვის ვადის დინების საწყისად არ ითვალისწინებს წერილობით შეტყობინებას. ანუ დამსაქმებლისთვის მიმართვის 30 დღიანი ვადის ათვლა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც დასაქმებულმა თუნდაც ზეპირი ფორმით, ფაქტობრივად შეიტყო ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე.

33. იმ შემთხვევაში, თუ შეტყობინებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში დასაქმებული არ გამოიყენებს მის უფლებას, მოითხოვოს ხელშეკრულების შეწყევტის საფუძვლების წერილობითი დასაბუთება ამ ვადის გასვლის შემდეგ, მიუხედავად დასაქმებულის დაგვიანებით წარდგენილი მოთხოვნისა, დამსაქმებელს არ ეკისრება ვალდებულება დაასაბუთოს გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

34. ისეთ შემთხვევაში, თუ დასაქმებული ხელშეკრულების შეწყევტიდან 30 დღის ვადაში არ მიმართავს დამსაქმებელს ან სასამართლოს, ამ ვადის გასვლის შემდეგ აღძრული სარჩელი, როგორც ხანდაზმული, არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

35. განსახილველ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულება შეწყდა 2014 წლის 15 აპრილს და აღნიშნულის შესახებ ა. გ-ამ შეიტყო 2014 წლის 16 აპრილს, რაც დასტურდება თავად მის მიერ სააპელაციო სასამართლოსთვის მიცემული განმარტებით, რა დროსაც მან აღიარა, რომ მუშაობდა ცვლაში. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წერილობითი დასაბუთება კი მოითხოვა 2014 წლის 19 მაისს, ანუ კანონით დადგენილი 30 დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ, რაც დამსაქმებელს აძლევდა უფლებას არ დაესაბუთებინა მიღებული გადაწყვეტილება.

36. კასატორის აზრით, სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა დამსაქმებელს. 38-ე მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი იმ შემთხვევაში ეკისრება დამსაქმებელს, თუ დასაქმებული კანონით დადგენილ ვადაში მიმართავს დამსაქმებელს და დამსაქმებელი ვადის დაცვით წარდგენილ მოთხოვნაზე 7 დღის ვადაში არ აცნობებს დასაქმებულს შრომითი ხელშეკრულების შეწყევტის საფუძვლებს. ვინაიდან დასაქმებულმა საწარმოს არ მიმართა კანონით დადგენილ 30 დღიან ვადაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ა. გ-ა იყო ვალდებული დაემტკიცებინა ის გარემოება, რომ ინციდენტში, რაც საფუძვლად დაედო მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას, მას ბრალი არ მიუძღვოდა, რაც ამ უკანასკნელმა ვერ შესძლო. მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია შრომის ხელშეკრულებით და შრომის შინაგანაწესით მისთვის დაკისრებული ვალდებულება, რის გამოც მოპასუხეს, როგორც დამსაქმებელს, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უფლება ჰქონდა შეეწყვიტა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება.

37. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საწარმოში მომხდარ ინციდენტში, რაც საფუძვლად დაედო ა. გ-ასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას, ა. გ-ას ბრალეულობა არ დგინდება.

38. 2014 წლის 14 აპრილს ქარხანაში ტექნოლოგიური პროცესის - ფოლადის სხმულის ჩამოსხმის - შეფერხების მიზეზი გახდა ლითონის სხმულის ქვაბის არასათანადო მომზადება, კერძოდ, ქვაბის მომზადების დროს ქვაბისათვის საიზოლაციო ფხვნილის დაკლება. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საქმეში არსებული მეტალურგიული ქარხნის ცვლის მენეჯერის, ი. ქ-ას მოხსენებითი ბარათით და პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეების - თამაზ რეკვავას, იაშა მუსტაფა გიუვენის და ი. ქ-ას ჩვენებებით. ამ ჩვენებების მიხედვით, ფოლადის სხმულის ჩამოსხმის შეფერხების მიზეზი შეიძლება იყოს არასათანადო ტემპერატურა ლითონის ჩამოსხმისას და საიზოლაციო ფხვნილი, რომელიც აუცილებელია იმისთვის, რომ ლავა ქვაბიდან ჩამოისხას. ამ შემთხვევაში, ტემპერატურა იყო სათანადო, კერძოდ, 1650 გრადუსი ცელსიუსით. ერთადერთი, რასაც შეეძლო გამოეწვია ფოლადის სხმულის ჩამოსხმის შეფერხება, იყო ქვაბისათვის საიზოლაციო ფხვნილის დაკლება. მხოლოდ ის გარემოება, რომ დაკითხული მოწმეები არიან საწარმოს თანამშრომლები, არ შეიძლება გახდეს მათი ჩვენების ობიექტურობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი, მაშინ როცა მოსარჩელეს ამ ჩვენების საწინააღმდეგო რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. ხოლო საქმეში არსებული ყველა სხვა მტკიცებულება მიუთითებდა იმაზე, რომ ლავის ჩამოსხმის შეფერხება გამოიწვია ქვაბში საიზოლაციო ფხვნილის ჩაუყრელობამ.

39. კასატორის განცხადებით, მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მან ქვაბში ჩაყარა საიზოლაციო ფხვნილი. აღნიშნული გარემოების დადასტურების მტკიცების ტვირთი კი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეკისრებოდა ა. გ-ას და არა მოპასუხეს, როგორც ეს სასამართლომ განმარტა.

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 1 ივლისის განჩინებით შპს ,,მ-ასა’’ და ა. გ-ას საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

41. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს ,,მ-ასა’’ და ა. გ-ას საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

42. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

43. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

44. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

45. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

46. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ შრომით სამართლებრივ დავასთან დაკავშირებულ არა ერთ საქმეში განმარტა, რომ ასეთი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს იმ ძირითადი პრინციპიდან, რომ დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტულ ქმედებებში გამოიხატა, რადგან დასაქმებული ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზედ, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა (იხ. სუსგ №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; სუსგ №ას-122-114-2015, 23 მარტი, 2015 წელი; სუსგ №ას-922-884-2014, 16 აპრილი, 2015 წელი).

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოცემულ საქმეში ა. გ-ას მიერ შრომითი მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულების დადასტურების ტვირთი ეკისრებოდა მოპასუხეს (შპს ,,მ-ას’’), რაც მან ვერ გასწია.

48. ასევე მოპასუხეზე გადადის მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლის შესახებ მტკიცების ტვირთიც, რაც დამსაქმებელს არ განუხორციელებია. საქმის მასალებით დადგენილია და არც კასატორი უარყოფს იმ გარემოებას, რომ გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების თაობაზე ა. გ-ამ შეიტყო სხვა თანამშრომლებისაგან გადმოცემით. დადგენილია ასევე, რომ მას წერილობითი დასაბუთება სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების შესახებ მისი მოთხოვნის მიუხედავად არ ჩაბარებია. შესაბამისად, უსაფუძვლოა კასატორის პრეტენზია მუშაკის მიერ დამსაქმებლისათვის გათავისუფლების შესახებ წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის 30 დღიანი ვადის დარღვევის გამო სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე იმ პირობებში, როდესაც ა. გ-ასათვის საწარმოს მისი სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველიც კი არ უცნობებია, ხოლო როდესაც მან პირადად ჩაიბარა გათავისუფლების შესახებ 2014 წლის 15 აპრილის ბრძანება (2014 წლის 19 მაისს), ჩაბარებიდან კანონმდებლობით დადგენილ ერთ თვიან ვადაში სარჩელით მიმართა სასამართლოს აღნიშნული ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ არ არსებობდა ხანდაზმულობის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

49. რაც შეეხება კასატორ ა. გ-ას აპელირებას სადავო შრომითი ხელშეკრულების უვადო ხელშეკრულებად მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარის ეს პოზიცია არ უნდა იქნას გაზიარებული, ვინაიდან ამ საკითხზე არსებობს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი სასამართლო პრაქტიკა (იხ. მაგ. სუსგ №ას-1327-1265-2014, 10 ნოემბერი, 2015 წელი).

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს ,,მ-ასა’’ და ა. გ-ას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორ ა. გ-ას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი და კასატორ შპს ,,მ-ას’’ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა. გ-ას და შპს ,,მ-ას’’ საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ა. გ-ას (პ/ნ:…) დაუბრუნდეს ი. გ-ას მიერ 2015 წლის 26 ივნისს №54 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. კასატორ შპს ,,მ-ას’ (ს/კ:…) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 19 ივნისს №884 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე